Shloka 45
Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)
श्यामा पद्मपलाशाक्षी नीलकुज्चितमूर्थजा । ताम्रतुज़्नखी सुभ्रूश्षारूपीनपयोधरा
śyāmā padmapalāśākṣī nīlakuñcitamūrdhajā | tāmratuṅganakhī subhrūḥ sā rūpiṇī payodharā ||
பிராமணன் கூறினான்— அவள் நிறம் சியாமம். அவள் கண்கள் முழுமையாக மலர்ந்த தாமரையின் இதழ்களைப் போலத் தோன்றின. அவள் கூந்தல் கருமையாகச் சுருண்டிருந்தது. அவள் நகங்கள் உயர்ந்து தாமிரச் சிவப்பாக இருந்தன. அவள் புருவங்கள் மிக அழகாக அமைந்திருந்தன; அவள் மார்பகம் நிறைந்தும் மனம் கவர்வதுமாக இருந்தது.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse itself is primarily descriptive, but in the Mahābhārata such idealized physical portrayal often functions as a narrative trigger: it can illuminate how sensory attraction arises and thereby sets the stage for ethical testing—whether one remains governed by dharma and restraint or is led by fascination and desire.
A brāhmaṇa speaker is describing a woman’s appearance in detail—complexion, eyes, hair, nails, eyebrows, and breasts—using conventional Sanskrit poetic compounds. This kind of portrait typically introduces or intensifies a situation where the listener’s response to beauty becomes significant for the unfolding story.