Adhyaya 143
Hiḍimbā’s Petition, Conditional Union with Bhīma, and the Birth-Naming of Ghaṭotkaca (आदि पर्व, अध्याय १४३)
Upa-parva: Hiḍimbā-Upākhyāna (Episode of Hiḍimbā and the Birth of Ghaṭotkaca)
The chapter opens with Bhīma warning Hiḍimbā to leave the path used by his brothers, framing rākṣasas as remembering enmity and employing deceptive māyā. Yudhiṣṭhira intervenes with a restraint principle: even in anger, Bhīma should not harm a woman; dharma is to be guarded beyond mere bodily security. He then raises a practical concern—having killed Hiḍimba, what retaliation might Hiḍimbā attempt as his sister. Vaiśaṃpāyana narrates Hiḍimbā’s respectful approach to Kuntī and Yudhiṣṭhira, where she articulates her suffering and declares that the time has come for her welfare through union with Bhīma, asserting choice even at the cost of leaving her own community. She seeks Kuntī’s sanction to be joined with Bhīma and promises logistical protection: mental invocation to guide them, carrying them swiftly, and rescuing them from dangers—an explicit aidd-to-travel covenant. A short dharmic reflection follows on sustaining life in adversity (āpatsu dhāraṇa) as meritorious when aligned with dharma. Yudhiṣṭhira grants consent under ritual-temporal conditions: Bhīma is to be with her at night, after daily rites, and before sunset transitions, while daytime movement remains regulated. Hiḍimbā then carries Bhīma across scenic regions and pleasure-grounds; she bears a powerful son described with formidable features and rapid maturation consistent with rākṣasa attributes. The child honors parents, receives naming (Ghaṭotkaca), becomes devoted to the Pāṇḍavas, and later departs northward with stated duties. The closing verse adds a teleological note: Ghaṭotkaca is portrayed as instrumental in the eventual neutralization of Karṇa’s śakti-based advantage.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र के आदेश की आड़ में दुर्योधन का षड्यंत्र आकार लेता है—पाण्डवों को ‘उत्सव’ के बहाने वारणावत भेजने की योजना। → कुशल मन्त्रियों द्वारा वारणावत नगर का रमणीय, उत्सव-समृद्ध चित्र खींचा जाता है—‘पशुपति के नगर’ जैसा महान समाज, ताकि यात्रा आकर्षक और निष्कपट लगे। भीतर-भीतर यह आमंत्रण एक फंदा है। → धृतराष्ट्र की ओर से संदेश आता है—“यदि तुम वारणावत का उत्सव देखना चाहो तो सगण-सान्वय वहाँ विहरो”—और युधिष्ठिर भीष्म, विदुर, द्रोण, सोमदत्त, गान्धारी तथा पुरोहितों-पौरजनों के सम्मुख दीन भाव से विदाई-वचन कहकर आशीर्वाद माँगते हैं। → स्वस्तिवाचन और आवश्यक कर्मकाण्ड पूर्ण कर पाण्डव राज्य-लाभ/राजनीतिक शांति के नाम पर वारणावत के लिए प्रस्थान करते हैं; सभा प्रसन्न मन से शुभाशीष देती है, अनजाने में उन्हें संकट की ओर विदा करती है। → उत्सव-यात्रा के पीछे छिपा उद्देश्य अभी प्रकट नहीं होता—पाण्डव वारणावत की ओर बढ़ते हैं, और जतु-गृह की छाया निकट आती जाती है।
Shlokas
Verse 1
ऑप---ह-< (_) हक २ द्विचत्वारिशर्दाधिकशततमो< ध्याय: धृतराष्ट्रके आदेशसे पाण्डवोंकी वारणावत-यात्रा वैशम्पायन उवाच ततो दुर्योधनो राजा सर्वा: प्रकृतय: शनै: । अर्थमानप्रदानाभ्यां संजहार सहानुज:
வைசம்பாயனன் கூறினான்—“அதன்பின் அரசன் துரியோதனன், தன் இளைய சகோதரர்களுடன், செல்வப் பரிசுகளாலும் கணக்கிட்ட மரியாதைகளாலும், அரசின் செல்வாக்குடைய அனைத்துக் குழுக்களையும்—அமைச்சர் முதலிய ‘பிரகிருதிகள்’ யாவரையும்—மெல்லத் தன் கட்டுப்பாட்டுக்குள் கொண்டுவந்தான்.”
Verse 2
धृतराष्ट्रप्रयुक्तास्ते केचित् कुशलमन्त्रिण: । कथयांचक्रिरे रम्यं नगरं वारणावतम्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—துருதராஷ்டிரரின் ஆணையின்படி சில திறமையான அமைச்சர்கள் எல்லாத் திசைகளிலும் ‘வாரணாவதம் மிக இனிய நகரம்’ என்று புகழ்ந்து பேசத் தொடங்கினர்.
Verse 3
अयं समाज: सुमहान् रमणीयतमो भुवि । उपस्थित: पशुपतेर्नगरे वारणावते
வைசம்பாயனர் கூறினார்—“இது மிகப் பெரிய திரளாகும்; பூமியில் மிக இனிமையானது; வாரணாவத நகரில் பசுபதி (சிவன்) பொருட்டு இப்போது கூடியுள்ளது.”
Verse 4
सर्वरत्नसमाकीर्णे पुंसां देशे मनोरमे । इत्येवं धृतराष्ट्रस्य वचनाच्चक्रिरे कथा:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—எல்லா ரத்தினங்களாலும் நிறைந்த, மனிதரின் மனங்களை மயக்கும் அந்த இனிய நாட்டில், துருதராஷ்டிரரின் சொற்களால் தூண்டப்பட்டு அவர்கள் இவ்வாறான பேச்சைத் தொடங்கினர்.
Verse 5
कथ्यमाने तथा रम्ये नगरे वारणावते । गमने पाण्डुपुत्राणां जज्ञे तत्र मतिर्नूप,राजन्! वारणावत नगरकी रमणीयताका जब इस प्रकार (यत्र-तत्र) वर्णन होने लगा, तब पाण्डवोंके मनमें वहाँ जानेका विचार उत्पन्न हुआ
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அரசே! வாரணாவத நகரின் இனிமை இவ்வாறு பேசப்பட்டுக் கொண்டிருக்கையில், பாண்டுவின் புதல்வர்களின் மனத்தில் அங்கே செல்லும் எண்ணம் எழுந்தது.
Verse 6
यदा त्वमन्यत नृूपो जातकौतूहला इति । उवाचैतानेत्य तदा पाण्डवानम्बिकासुत:,जब अम्बिकानन्दन राजा धृतराष्ट्रको यह विश्वास हो गया कि पाण्डव वहाँ जानेके लिये उत्सुक हैं, तब वे उनके पास जाकर इस प्रकार बोले--
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அம்பிகையின் புதல்வனான அரசன் துருதராஷ்டிரன், பாண்டவர்கள் அங்கே செல்ல ஆவலுற்றனர் என்று உறுதியாக எண்ணியபோது, அவர்களிடம் சென்று இவ்வாறு பேசினான்.
Verse 7
(अधीतानि च शास्त्राणि युष्माभिरिह कृत्स्नश: । अस्त्राणि च तथा द्रोणाद् गौतमाच्च विशेषत: ।।
வைசம்பாயனன் கூறினான்—மக்களே! நீங்கள் இங்கே எல்லா சாஸ்திரங்களையும் முழுமையாகக் கற்றுள்ளீர்கள்; துரோணரிடமிருந்தும் கௌதமர் (கிருபர்) இடமிருந்தும் சிறப்பாக ஆயுதக் கல்வியையும் பெற்றுள்ளீர்கள். இந்நிலையில், அன்புப் புதல்வர்களே, அரசின் பாதுகாப்பு, அரசியல் நிர்வாகத்தின் ஒழுங்கு, மேலும் நாட்டின் நித்திய நலன் ஆகியவற்றைப் பற்றி நான் எல்லாத் திசைகளிலும் சிந்திக்கிறேன். நாட்டையும் அதன் ஆட்சியையும் காக்க எப்போதும் ஈடுபட்டுள்ள என் மனிதர்கள் நாள்தோறும் மீண்டும் மீண்டும் கூறுகின்றனர்—‘உலகில் வாரணாவத நகரமே மிக இனிமையானது.’
Verse 8
ते ताता यदि मन्यध्वमुत्सवं वारणावते । सगणा: सान्वयाश्रैव विहरध्वं यथामरा:
வைசம்பாயனன் கூறினான்—மக்களே! நீங்கள் வாரணாவதத்தில் நடைபெறும் திருவிழாவைக் காண விரும்பினால், உங்கள் உறவினரும் பரிவாரமும் உடன் அங்கே சென்று தேவர்களைப் போல மகிழ்ந்து உலாவுங்கள்.
Verse 9
ब्राह्मणेभ्यश्ष रत्नानि गायकेभ्यश्व सर्वश: । प्रयच्छध्वं यथाकामं देवा इव सुवर्चस:
வைசம்பாயனன் கூறினான்—பிராமணர்களுக்கும் பாடகர்களுக்கும் எல்லாவிதமாகவும், உங்கள் விருப்பத்திற்கேற்ப ரத்தினங்களையும் செல்வத்தையும் வழங்குங்கள். பின்னர் தேவர்களைப் போல ஒளிவீசித் திகழ்ந்து, அங்கே சில காலம் மனம்விரும்பியபடி உலாவி, உன்னதமான இன்பத்தை அடையுங்கள்.
Verse 10
कंचित् काल विहृत्यैवमनुभूय परां मुदम् । इदं वै हास्तिनपुरं सुखिन: पुनरेष्यथ
வைசம்பாயனன் கூறினான்—இவ்வாறு சில காலம் உலாவி உன்னதமான மகிழ்ச்சியை அனுபவித்த பின், நீங்கள் மகிழ்வுடன் மீண்டும் இதே ஹஸ்தினாபுர நகரத்திற்கே திரும்புவீர்கள்.
Verse 11
वैशम्पायन उवाच धृतराष्ट्रस्य तं काममनुबुध्य युधिष्ठिर: । आत्मनश्लासहायत्वं तथेति प्रत्युवाच तम्
வைசம்பாயனன் கூறினான்—ஜனமேஜயா! துருதராஷ்டிரனின் அந்த விருப்பத்தின் உள்ளார்ந்த நோக்கத்தை யுதிஷ்டிரன் உணர்ந்தான்; ஆனால் தன் உதவியற்ற நிலையை அறிந்து, ‘அப்படியே ஆகட்டும்’ என்று சொல்லி அவனுக்கு ஒப்புதல் அளித்தான்.
Verse 12
ततो भीष्म॑ शांतनवं विदुरं च महामतिम् | द्रोणं च बाह्विकं चैव सोमदत्तं च कौरवम्
அப்போது யுதிஷ்டிரன் சாந்தனுவின் மகன் பீஷ்மரையும், மிகுந்த ஞானம் உடைய விதுரரையும், துரோணரையும், பாஹ்லீகரையும், குருவம்சத்துச் சோமதத்தனையும் அணுகினான். பின்னர் மற்ற மதிக்கத்தக்க மூத்தோர், அமைச்சர்கள், தவவலிமை கொண்ட பிராமணர்கள், புரோகிதர்கள், நகரவாசிகள், மேலும் புகழ்மிக்க ராணி காந்தாரி தேவியையும் சந்தித்து வணங்கி, தாழ்மையும் துயரமும் கலந்த நிலையில் மெதுவாகப் பேசினான்.
Verse 13
कृपमाचार्यपुत्रं च भूरिश्रवसमेव च । मान्यानन्यानमात्यांश्र ब्राह्मणांश्न तपोधनान्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அப்போது யுதிஷ்டிரன் க்ருபாசாரியரையும், ஆசாரியரின் மகன் அஸ்வத்தாமனையும், பூரிச்ரவஸனையும், மேலும் மதிக்கத்தக்க அமைச்சர்களையும் தவவலிமை கொண்ட பிராமணர்களையும் அணுகி சந்தித்தான். பின்னர் சாந்தனுவின் மகன் பீஷ்மர், மிகுந்த ஞானம் உடைய விதுரர், துரோணர், பாஹ்லீகர், குருவம்சத்துச் சோமதத்தன், க்ருபாசாரியர் மற்றும் பிற பூஜ்யர்கள், புரோகிதர்கள், நகரவாசிகள், புகழ்மிக்க ராணி காந்தாரி தேவி ஆகியோரையும் வணங்கி, தாழ்மையும் துயரமும் கலந்த நிலையில் மெதுவாகப் பேசினான்.
Verse 14
पुरोहितांश्व पौरांक्ष गान्धारीं च यशस्विनीम् | युधिष्ठिर: शनैर्दीन उवाचेदं वचस्तदा
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அப்போது யுதிஷ்டிரன் புரோகிதர்களையும் நகரவாசிகளையும், மேலும் புகழ்மிக்க ராணி காந்தாரி தேவியையும் நோக்கி, துயரத்துடன் தாழ்மையாய் மெதுவாக இவ்வார்த்தைகளைச் சொன்னான்.
Verse 15
रमणीये जनाकीणर्णे नगरे वारणावते । सगणास्तत्र यास्यामो धृतराष्ट्रस्य शासनात्,“हम महाराज धृतराष्ट्रकी आज्ञासे रमणीय वारणावत नगरमें, जहाँ बड़ा भारी मेला लग रहा है, परिवारसहित जानेवाले हैं
மன்னன் த்ருதராஷ்டிரரின் ஆணையின்படி, மக்கள் கூட்டம் நிறைந்த இனிய வாரணாவத நகரத்திற்கு நாங்கள் எங்கள் அனைவருடனும் செல்வோம்.
Verse 16
प्रसन्नमनस: सर्वे पुण्या वाचो विमुज्चत । आशीर्भिब॑हितानस्मान् न पापं प्रसहिष्यते
நீங்கள் அனைவரும் மனம் மகிழ்ந்து எங்களுக்காக புனிதமும் மங்களமும் நிறைந்த ஆசிவார்த்தைகளை உரையுங்கள். உங்கள் ஆசீர்வாத வலிமையால் நாங்கள் வளர்ச்சி பெறுவோம்; பாவம் எங்களை வெல்ல இயலாது.
Verse 17
एवमुक्तास्तु ते सर्वे पाण्डुपुत्रेण कौरवा: । प्रसन्नवदना भूत्वा तेडन्ववर्तन्त पाण्डवान्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—பாண்டுபுத்திரன் இவ்வாறு சொன்னபோது, அந்தக் கௌரவர்கள் அனைவரும் மகிழ்முகத்துடன் பாண்டவர்களுக்கு இணங்கினர். அவர்கள் கூறினர்—“பாண்டுநந்தன! வழியிலே எப்போதும் எல்லா உயிர்களிடமிருந்தும் உனக்கு நன்மை உண்டாகுக; எந்தத் திசையிலிருந்தும் எந்தவிதத் தீமையும் உன்னை அணுகாதிருப்பதாக.”
Verse 18
स्वस्त्यस्तु व: पथि सदा भूतेभ्यश्वैव सर्वश: । मा च वो>स्त्वशुभं किंचित् सर्वश: पाण्डुनन्दना:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—“வழியிலே எப்போதும் எல்லா உயிர்களிடமிருந்தும் உங்களுக்கு நல்வாழ்வு உண்டாகுக; ஓ பாண்டுநந்தனர்களே, எந்தவிதத் தீமையும் உங்களுக்கு எவ்வாறாயினும் நேராதிருப்பதாக.”
Verse 19
ततः कृतस्वस्त्ययना राज्यलम्भाय पार्थिवा: । कृत्वा सर्वाणि कार्याणि प्रययुर्वारणावतम्,तब राज्य-लाभके लिये स्वस्तिवाचन करा समस्त आवश्यक कार्य पूर्ण करके राजकुमार पाण्डव वारणावत नगरको गये
வைசம்பாயனர் கூறினார்—பின்னர் அரசுரிமை பெறுதற்காக சுபவாக்கியங்கள் ஓதச் செய்து, வேண்டிய அனைத்துப் பணிகளையும் நிறைவேற்றி, அந்த அரசகுமாரர்கள் வாரணாவதத்திற்குப் புறப்பட்டனர்.
Verse 141
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत आदिपरववके अन्तर्गत जदुगृहपर्वमें दुर्योधनपरामर्शविषयक एक सौ इकतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் ஆதிபர்வத்தின் உட்பட்ட ஜதுக்ருஹபர்வத்தில் துர்யோதனனின் ஆலோசனை பற்றிய நூற்று நாற்பத்தொன்றாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Verse 142
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि जतुगृहपर्वणि वारणावतयात्रायां द्विचत्वारिंशदधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत जतुय॒हपर्वमें वारणावतयात्राविषयक एक सौ बयालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் ஆதிபர்வத்தின் உட்பட்ட ஜதுக்ருஹபர்வத்தில் வாரணாவதப் பயணம் பற்றிய நூற்று நாற்பத்திரண்டாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Frequently Asked Questions
The dilemma is how to respond to a hostile rākṣasa context after lethal force has already been used: Yudhiṣṭhira insists that retaliation and fear do not justify harming a woman, while still addressing legitimate security risks from potential reprisal.
Dharma is presented as disciplined restraint coupled with pragmatic protection: safeguarding life and group survival in adversity can be righteous when governed by ethical limits and transparent agreements.
A direct phalaśruti formula is not stated; however, the chapter supplies meta-causality by explicitly linking Ghaṭotkaca’s origin to later epic outcomes (notably the eventual countering of Karṇa’s decisive weapon), framing the episode as purposeful within the broader narrative economy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.