Shloka 77
Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial
नातश्षतुर्थ प्रसवमापत्स्वपि वदन्त्युत । अतः: परं स्वैरिणी स्थाद् बन्धकी पञ्चमे भवेत्
Vaiśampāyana uvāca | nātaś caturtha-prasavam āpatsu api vadanty uta | ataḥ paraṁ svairiṇī syād bandhakī pañcame bhavet ||
குந்தி கூறினாள்—“ஆரியபுத்திரா! ஆபத்துக் காலத்திலும் சாஸ்திரங்கள் மூன்றை மீறி நான்காம் பிள்ளை பெறுதலை அனுமதிப்பதில்லை. ஆகவே அந்த அளவைத் தாண்டி புதல்வரை நாடும் பெண் ‘ஸ்வைரிணி’ எனக் கருதப்படுவாள்; ஐந்தாம் பிள்ளை பிறந்தால் அவள் ‘பந்தகீ’—குலத்திற்கு அவப்பெயர் தருபவள்—என்று மதிக்கப்படுவாள்.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse asserts that dharma-śāstra places limits on procreation and that even in hardship (āpatsu) one should not transgress prescribed boundaries; exceeding them is framed as a moral and social lapse.
Vaiśampāyana, as narrator, cites a normative śāstric rule: seeking offspring beyond the allowed number is censured, with escalating labels (‘svairiṇī’, then ‘bandhakī’) used to mark increasing transgression.