Shloka 11
Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial
प्राहु: क्षत्रे बलज्येष्ठं बलज्येष्ठं सुतं वृणु । (अश्वमेध: क्रतुश्रेष्ठो ज्योतिश्श्रेष्ठो दिवाकर: । ब्राह्मणों द्विपदां श्रेष्ठो बलश्रेष्ठस्तु मारुत: ।।
vaiśampāyana uvāca |
prāhuḥ kṣatre balajyeṣṭhaṃ balajyeṣṭhaṃ sutaṃ vṛṇu |
(aśvamedhaḥ kratuśreṣṭho jyotiśśreṣṭho divākaraḥ |
brāhmaṇo dvipadāṃ śreṣṭho balaśreṣṭhas tu mārutaḥ ||
mārutaṃ marutāṃ śreṣṭhaṃ sarvaprāṇibhir īḍitam |
āvāhaya tvaṃ niyamāt putrārthaṃ varavarṇini ||
sa no yaṃ dāsyati sutaṃ sa prāṇabalavān nṛṣu |)
atas tathokta bhartrā tu vāyum evājuhāva sā |
வைசம்பாயனர் கூறினார்—‘க்ஷத்திரியரிடத்தில் வலிமையே உயர்ந்த சிறப்பாகக் கருதப்படுகிறது; ஆகவே வலிமையில் முதன்மையான மகனைத் தேர்ந்தெடு. அஸ்வமேதம் யாகங்களில் சிறந்தது; சூரியன் ஒளிகளின் தலைவன்; பிராமணன் மனிதர்களில் முதன்மை—அதுபோல வலிமையில் வாயுதேவன் உச்சன். அழகியவளே, மகப்பேறு வேண்டி ஒழுக்கநியமங்களுடன், எல்லா உயிர்களாலும் போற்றப்படும் தேவசிரேஷ்டன் வாயுவை அழை. அவர் தரும் மகன் மனிதர்களில் உயிர்சக்தியிலும் உடல்வலிமையிலும் முதன்மை பெறுவான்.’ கணவன் இவ்வாறு கூற, குந்தி வாயுதேவனையே அழைத்தாள்.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames a Kṣatriya ethic: for rulers and warriors, strength and vital energy are prized as enabling protection and duty. It also emphasizes niyama—disciplined, rule-bound ritual conduct—showing that desired ends (a powerful heir) should be pursued through lawful, regulated means rather than impulse.
Kuntī’s husband advises her to invoke the deity who embodies supreme strength—Vāyu—so that the son granted will be exceptionally powerful. Following this counsel, Kuntī performs the proper invocation of Vāyu, setting the stage for the birth of a mighty son (Bhīma).