Shloka 20
Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)
वैशम्पायन उवाच महर्षे: कीर्तने तस्य भीष्म: प्राउजलिरब्रवीत् । धर्ममर्थ च काम॑ च त्रीनेतान् यो5नुपश्यति
vaiśampāyana uvāca | maharṣeḥ kīrtane tasya bhīṣmaḥ prāñjalir abravīt | dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca trīn etān yo'nupaśyati, uktaṃ bhavatyā yac chreyas tan mahān rocayate bhṛśam |
வைசம்பாயனர் கூறினார்—மஹரிஷி வியாசரின் பெயர் சொல்லப்பட்டவுடன், பீஷ்மர் கைகூப்பி உரைத்தார்—“அம்மையே! தர்மம், அர்த்தம், காமம்—இம்மூன்றையும் மீண்டும் மீண்டும் ஆராய்ந்து, ஒவ்வொன்றின் பயனையும் அதற்கு எதிரான விளைவுகளையும் தனித்தனியாக உணர்வவனே அறிவாளி. நீ கூறியது தர்மத்தோடு ஒத்ததும், எங்கள் குலத்திற்கு நலமும் மங்களமும் தருவதுமாக இருப்பதால், அது எனக்கு மிகுந்த மகிழ்ச்சியளிக்கிறது.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
True wisdom lies in repeatedly weighing dharma, artha, and kāma—understanding their proper outcomes as well as the harmful, contrary results that can arise from misuse—and then deciding what is truly śreyas (beneficial) for oneself and one’s community.
As the narrator Vaiśampāyana reports, the mention of the great sage (Vyāsa) prompts Bhīṣma to respond with reverence (joined palms). He then endorses the counsel given by the addressed woman (“Mother”), praising it as dharmic and beneficial for the Kuru family.