Adhyaya 7
Moksha Sadhana PrakaranaAdhyaya 774 Verses

Adhyaya 7

Haristuti-saṅgraha: Devatā–Ṛṣi Praṇāma, Nāma-māhātmya, and Vairāgya from Deha-āsakti

முன்னைய கதையில் பார்வதியின் சூழல் தொடர, இந்திரன் ஒரு தத்துவ விளக்கத்தை அளிக்கிறான்—பகவானின் ஸ்வரூபத்தை அறியாமல் செய்யும் ஸ்துதி கூட அவமதிப்பாக மாறலாம்; ஆயினும் நாம உச்சாரணத்தின் முதன்மையால் புண்ணியம் கிடைக்கும். பின்னர் பல தேவர்கள், ரிஷிகள் ஹரியைப் போற்றி, தங்கள் வரம்புகள், நெறித் தளர்வுகள், பாதுகாப்பு அல்லது திவ்ய வாசஸ்தான வேண்டுதலை வெளிப்படுத்துகின்றனர். சசீ, ரதி ஆண்டவனின் தாமரைப் பாத ஸ்மரணமும் தாமரை முக தரிசனமும் முக்கியம் என்கிறார்கள்; தக்ஷன் கங்கை அவதாரம் அந்தப் பாதங்களிலிருந்து என்றும், அந்தத் தொடுதலால் ருத்ரன் சிவத்துவம் அடைந்தான் என்றும் புனிதத்தைக் கூறுகிறான். ப்ருஹஸ்பதி முதலியோர் வைராக்யத்தை முன்வைத்து நிலையற்ற உறவுகள், செல்வம் ஆகியவற்றின் ஆசக்தியை வெட்டச் சொல்கிறார்கள். அனிருத்தன் காமம் தூண்டும் தேகாசக்தியை மாயை எனக் காட்டினாலும், தர்மத்தில் நிலைபெற்ற தானம் போன்ற கிருஹஸ்த தர்மத்தை ஏற்கிறான். வருணன், நாரதன் ‘நான்-என்’ மயக்கத்தைச் சுட்டி, நாமஜபத்தை மிக இனிய சத்தியமாக உயர்த்துகின்றனர். வசிஷ்டாதி மனசிஜ ரிஷிகள் சரணாகதி மற்றும் விஸ்வரூபத்தின் அகம்யத்தைக் மீண்டும் மீண்டும் உரைக்கிறார்கள்; புலஹன் பக்தியில்லா அர்ப்பணம் பயனற்றது என எச்சரிக்கிறான். க்ரது, வைவைஸ்வதன் மரண நேர ஸ்மரணமும் வைராக்யத்தின் அதிர்ச்சியும் வலியுறுத்துகின்றனர். இறுதியில் ரிஷிகள் ஒருவருக்கொருவர் ஒப்பானவர்கள் என வகைப்படுத்தி, அனந்தத்திலிருந்து பிறந்த அடுத்த ஸ்தோத்ரத்தை முன்னறிவிக்கிறது.

Shlokas

Verse 1

नाम षष्ठो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / पार्वत्यानन्तरोत्पन्न इन्द्रो वचनमब्रवीत् / इन्द्र उवाच / तव स्वरूपं हृदि संविजानन् समुत्सुकः स्यात्स्तवने यस्तु मूढः / अजानतः स्तवनं देवदेव तदेवाहुर्हेलनं चक्रपाणे

ஸ்ரீகிருஷ்ணன் கூறினார்—பார்வதியுடன் தொடர்புடைய நிகழ்வுக்குப் பின் இந்திரன் இவ்வார்த்தைகளைச் சொன்னான். இந்திரன் கூறினான்—உன் ஸ்வரூபத்தை இதயத்தில் உண்மையாக அறிந்தவன் உன்னைப் போற்ற ஆவலுறுவான்; மயக்கமுற்றவன் அறியாமல் புகழ்வான். தேவர்களின் தேவனே, இவ்வாறு அறியாமையால் செய்யும் ‘ஸ்துதி’யே அவமதிப்பாகக் கூறப்படுகிறது, சக்கரபாணியே।

Verse 2

तथापि तद्वै तव नाम पूर्वं भवेत्तदा पुण्यकरं भवेदिति / रुद्रादि कानां स्तवने नास्ति शक्तिस्तदा वक्तव्यं मम नास्तीति किं वा

ஆயினும், முதலில் உன் நாமம் உச்சரிக்கப்படின் அதுவே புண்ணியத்தை அளிக்கும். ருத்ரன் முதலிய தேவர்களைப் போற்றும் வல்லமை இல்லையெனில், அப்போது என்ன சொல்ல வேண்டும்—“எனக்கு ஆற்றல் இல்லை” என்று கூறலாமா, அல்லது வேறென்ன?

Verse 3

गुणांशतो दशभी रुद्रतो वै सदा न्यूनो मत्समः कामदेवः / ज्ञाने बले समता सर्वदास्ति तथाः कामः किं च दूतः सदैव

குணப் பங்கின் அளவில் காமதேவன் எப்போதும் ருத்ரனைவிட பத்துமடங்கு தாழ்ந்தவன்; ஆயினும் அவன் எனக்கு சமன். ஞானத்திலும் பலத்திலும் எப்போதும் சமத்துவம் உள்ளது; ஆகவே காமனும் நிச்சயமாக எந்நாளும் தூதனாகவே இருக்கிறான்।

Verse 4

एवं स्तुत्वा देवदेवो हरिं च तूष्णीं स्थितः प्राञ्जलिर्नम्रभूर्धा / तदनन्तरजो ब्रह्मा अहङ्कारिक ऊचिवान्

இவ்வாறு ஹரி—தேவர்களின் தேவன்—என்று போற்றி, கைகூப்பி, தலை தாழ்த்தி, மௌனமாக நின்றான். அதன் பின் தோன்றிய பிரம்மா—அஹங்காரத் தத்துவம்—பேசினான்।

Verse 5

अहङ्कारिक उवाच / नमस्ते गणपूर्णाय नमस्ते ज्ञानमूर्तये / नमो ऽज्ञानविदूराय ब्रह्मणेनं तमूर्तये

அஹங்காரிகன் கூறினான்—கணங்களால் நிறைந்த பரமனே, உமக்கு நமஸ்காரம்; ஞானமூர்த்தியே, உமக்கு நமஸ்காரம். அறியாமையிலிருந்து தூரமான பிரம்மனே, வணக்கத்தின் உருவமே, உமக்கு प्रणாமம்।

Verse 6

इन्द्रादहं दशगुणैः सर्वदा न्यून उक्तो न जनि त्वां सर्वदा ह्यप्रमेय / तथापि मां पाहि जगद्गुरो त्वं दत्त्वा दिव्यं ह्यायतनं च विष्णो

இந்திரனைவிட நான் எப்போதும் பத்துமடங்கு தாழ்ந்தவன் எனக் கூறப்படுகிறேன்; நீ எப்போதும் அளவிட முடியாதவன் என்பதால் உன்னை யதார்த்தமாக நான் அறியேன். ஆயினும், உலககுருவே விஷ்ணுவே, என்னைக் காத்து எனக்கு தெய்வீக வாசஸ்தலத்தை அருள்வாயாக.

Verse 7

आहङ्कारिक एवं तु स्तुत्वा तूष्णींबभूव ह / तदनन्तरजा स्तोतुं शची वचनमब्रवीत्

இவ்வாறு அகந்தையுடையவன் புகழ்ந்து விட்டு மௌனமானான். அதன் பின்னர் சசி தேவியார் சொற்களை உரைத்து தன் ஸ்துதியைத் தொடங்கினாள்.

Verse 8

शच्युवाच / संचिन्तयामि अनिशं तव पादपद्मं वज्राङ्कुशध्वजसरोरुहलाञ्छनाढ्यम् / वागीश्वरैरपि सदा मनसापि धर्तुं नो शक्यमीश तव पादरजः स्मरामि

சசி கூறினாள்—நான் இடையறாது உமது பாதபத்மத்தைத் தியானிக்கிறேன்; அது வஜ்ரம், அங்குசம், கொடி, தாமரை ஆகிய மங்களச் சின்னங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டுள்ளது. வாக்கின் அதிபதிகளாலும் அதை எப்போதும் மனத்தில் தாங்க இயலாது; ஆகவே, ஈசனே, உமது திருவடித் தூளை நான் நினைக்கிறேன்.

Verse 9

आहङ्कारिकप्राणाच्च गुणैश्च दशभिः सदा / न्यूनभूतां च मां पाहि कृपालो भक्तवत्सल

அகந்தையால் எழும் பிராணமும் எப்போதும் செயல்படும் பத்து குணங்களும் என்னைத் தாழ்த்தின; கருணையாளனே, பக்தவத்சலனே, என்னைக் காப்பாயாக.

Verse 10

एवं स्तुत्वा शची देवी तूष्णीं भगवती ह्यभूत् / तदनन्तरजा स्तोतुं रतिः समुपचक्रमे

இவ்வாறு ஸ்துதி செய்து சசி தேவி மௌனமானாள். அதன் பின்னர் உடனே ரதி ஸ்துதியைத் தொடங்கினாள்.

Verse 11

रतिरुवाच / संचिन्तयामि नृहरेर्वदनारविन्दं भृत्यानुकंपितधिया हि गृहीतमूर्तिम् / यच्छ्रीनिकेतमजरुद्ररमादिकैश्च संलालितं कुटिलङ्कुन्तलवृन्दजुष्टम्

ரதி கூறினாள்—அடியார்கள்மேல் கருணையால் உருவம் ஏற்ற நரஹரியின் தாமரைமுகத்தை நான் தியானிக்கிறேன். அவர் ஸ்ரீநிகேதன்; பிரம்மா, ருத்ரன், ரமா முதலியோர் அன்புடன் போற்றிப் பேணுபவர்; சுருண்ட அழகிய கூந்தற்குழல்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டவர்।

Verse 12

एतादृशं तव मुखं नुवितुं न शक्तिः शच्या समापि भगवन्परिपाहि नित्यम् / कृत्वा स्तुतिं रतिरियं परमादरेण तूष्णीं स्थिता भगवतश्च समीप एव

இத்தகைய உமது முகத்தைச் சசீதேவியும் முழுமையாகப் புகழ இயலாது. பகவானே, எப்போதும் காத்தருள்வாயாக. மிகுந்த பக்தியுடன் ஸ்துதி செய்து, ரதி பகவானின் அருகிலேயே மௌனமாக நின்றாள்।

Verse 13

रत्यनन्तरजो दक्षः स्तोतुं समुपचक्रमे

அதன்பின் ரதிக்குப் பின்பு உடனே எழுந்த தக்ஷன் ஸ்தோத்திரம் செய்யத் தொடங்கினான்।

Verse 14

दक्ष उवाच / संचिन्तये भगवतश्चरणोदतीर्थं भक्त्या ह्यजेन परिषिक्तमजादिवन्द्यम् / यच्छौचनिः सृतमजप्रवरावतारं गङ्गाख्यतीर्थमभवत्सरितां वरिष्ठम्

தக்ஷன் கூறினான்—பக்தியுடன் நான் பகவானின் திருவடிகளில் இருந்து தோன்றிய அந்தப் புனித தீர்த்தத்தைத் தியானிக்கிறேன்; அதை பிரம்மா அபிஷேகம் செய்தார், அஜ முதலியோரும் வணங்குகின்றனர். அதிலிருந்து தூய்மையளிக்கும் நீரோடை பாய்ந்து, உயர்ந்த அவதார-வரிசையில் இறங்கி ‘கங்கை’ எனும் தீர்த்தமாகி, நதிகளில் முதன்மையானதாக ஆனது।

Verse 15

रुद्रोपि तेनव विधृतेन जटाकलापपूतेन पादरजसा ह्यशिवः शिवोभूत् / एतादृशं ते चरणं करुणेश विष्णो स्तोतुं शक्तिर्मम नास्ति कृपावतार / रत्या समः श्रुतिगतो न गतोस्मि मोक्षमेतादृशं च परिपाहि निदानमूर्ते

ஜடாமுடியில் தாங்கி தூய்மைப்படுத்திய அந்தத் திருவடித் தூசியைத் தாங்கியதால் ருத்ரனும் அசிவ நிலையிலிருந்து சிவனாக ஆனான். கருணைநாதனே விஷ்ணுவே, அருளவதாரனே, இத்தகைய உமது திருவடிகளைப் புகழ எனக்கு வல்லமை இல்லை. வேத உபதேசம் கேட்டும், ரதியைப் போன்ற இன்பம் பெற்றும், நான் மோட்சம் அடையவில்லை; ஆகவே ஆதிகாரணமூர்த்தியே, இந்நிலையிலும் என்னைக் காத்தருள்வாயாக।

Verse 16

एवं स्तुत्वा स दक्षस्तु तूष्णी मेव बभूव ह / तदनन्तरजः स्तोतुं बृहस्पतिरुपाक्रमीत्

இவ்வாறு புகழ்ந்து தக்ஷன் மௌனமாயிருந்தான். அதன் பின்பு உடனே ப்ருஹஸ்பதி ஸ்தோத்திரத்தைத் தொடங்கினார்.

Verse 17

बृहस्पतिरुवाच / संचिन्तयामि सततं तव चाननाब्जं त्वं देहि दुष्टविषयेषु विरक्तिमीश

ப்ருஹஸ்பதி கூறினார்: நான் எப்போதும் உமது தாமரைமுகத்தைத் தியானிக்கிறேன்; ஈசா, தீய விஷயங்களில் எனக்கு வைராக்யம் அருள்வாயாக.

Verse 18

एतेषु शक्तिर्यदि वै स जीवो कर्ता च भोक्ता च सदा च दाता / योषां च पुत्रसुहृदौ च पशूंश्च सर्वमेवं विनश्यति यतो हि तदाशु छिन्धि

ஜீவனின் வலிமை உண்மையில் இவ்வுலகப் பந்தங்களிலேயே இருந்து, அவற்றால் அவன் எப்போதும் கர்த்தா, போக்தா, தாதா என இருந்தாலும்—மனைவி, மகன், நண்பர், மாடுபசு முதலிய அனைத்தும் இவ்வாறே அழிகின்றன; ஆகவே அந்த ஆசக்தியை விரைவில் வெட்டிவிடு.

Verse 19

संसारचक्रभ्रमणेनैव देव संसारदुः खमनुभूयेहागतोस्मि / शक्तिर्न चास्ति नवने मम देवदेव सत्या समं च सततं परिपाहि नित्यम्

தேவா! ஸம்ஸாரச் சக்கரத்தில் அலைந்து ஸம்ஸாரத் துயரை அனுபவித்து இங்கு அடைக்கலம் நாடி வந்தேன். தேவதேவா! விடுதலைக்கென எனக்குச் சொந்த வலிமை இல்லை; ஆகவே சத்தியத்துடன் என்னை எப்போதும் இடையறாது காத்தருள்வாயாக.

Verse 20

एवं श्रुत्वा च परमं तूष्णीमेव स्थितो मुनिः / तदनन्तरजस्तोतुं ह्यनिरुद्धोपचक्रमे

இவ்வாறு பரம உபதேசத்தை கேட்ட முனிவர் முழுமையாக மௌனமாய் இருந்தார். அதன் பின்பு அனிருத்தன் ஸ்தோத்திரத்தைத் தொடங்கினார்.

Verse 21

अनिरुद्ध उवाच / एवं हरेस्तव कथां रसिकां विहाय स्त्रीणां भगे च वदने परिमुह्य नित्यम् / विष्ठान्त्रपूरितबिले रसिको हि नित्यं स्थायी च सूकरवदेव विमूढबुद्धिः

அனிருத்தன் கூறினான்: ஹரியே, உமது சுவைமிக்க கதையை விட்டுவிட்டு, ஒருவன் பெண்ணின் இன்பத்திலும் முகத்திலும் மயங்கி எப்போதும் மதிமயங்கி இருக்கிறான். மலமும் குடலும் நிறைந்த அந்த உடலையே விரும்பி, பன்றியைப் போல அறிவற்றவனாகி அதிலேயே நிலைத்திருக்கிறான்.

Verse 22

मज्जास्थिपित्तकफरफलादिपूर्णे चर्मान्त्रवेष्टितमुखे पतितं ह पीतम् / आस्वादने मम च पापगतेर्मुरारे मायाबलं तव विभो परमं निमित्तम्

முராரியே! மஜ்ஜை, எலும்பு, பித்தம், கபம் ஆகியவற்றால் நிறைந்து, தோலாலும் குடலாலும் மூடப்பட்ட இந்த உடல் இழிவானது; ஆயினும் இதுவே நுகரப்படுகிறது. பாவ வழியில் செல்லும் நான் இதில் இன்பம் காண்பது, இறைவா, உமது மாயையின் வலிமையே காரணமாகும்.

Verse 23

संसारचक्रे भ्रमतश्च नित्यं सुदुः खरूपे सुखलेशवर्जिते / मलं वमन्तं नवभिश्च द्वारैः शरीरमारुह्य सुमूढबुद्धिः

சம்சார சக்கரத்தில் எப்போதும் சுழல்கின்ற, மிகுந்த துன்பமே வடிவான, இன்பத்தின் சுவடுக் கூட இல்லாத, ஒன்பது வாயில்கள் வழியாக அழுக்கை வெளியேற்றுகின்ற உடலை, அறிவற்றவன் ஏற்றுக்கொள்கிறான்.

Verse 24

नमामि नित्यं तव तत्कथामृतं विहायदेव श्रुतिमूलनाशनम् / कुटुंबपोषं च सदा च कुर्वन्दानाद्यकुर्वन्निवसन् गृहे च

இறைவா, உமது புனிதமான கதையெனும் அமுதத்தை நான் எப்போதும் வணங்குகிறேன். வேத அறிவின் வேரை அழிப்பதை விட்டுவிட்டு, இல்லறத்தில் வாழ்ந்து குடும்பத்தைக் காப்பாற்றினாலும், தானம் மற்றும் தரும காரியங்களைக் கைவிடக்கூடாது.

Verse 25

दूरे च संसारमलं त्विदं कुरु देहि ह्यदो दिव्यकथामृतं सदा / एतादृशोहं तव सद्गुणौघं स्तोतुं समर्थो नास्मि शचीसमश्च

இறைவா, இந்த சம்சார அழுக்கை என்னிடமிருந்து விரட்டி, உமது தெய்வீகக் கதையெனும் அமுதத்தை எனக்கு எப்போதும் அருளுவீராக. உமது நற்பண்புகளைப் போற்றிப் பாட நான் தகுதியற்றவன்; இந்திராணியைப் போன்றவர்களாலும் கூட உமது புகழை முழுமையாகப் பாட இயலாது.

Verse 26

एवं स्तुत्वानिरुद्धस्तु तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजः स्तोत्रं मनः स्वायंभुवोब्रवीत्

ஓ ககேஸ்வரா! இவ்வாறு ஸ்துதி செய்து அனிருத்தன் மௌனமாயினான். அதன் பின் ஸ்வாயம்புவன் (பிரம்மா) மனத்தில் பிறந்த ஸ்தோத்திரத்தை உரைத்தான்.

Verse 27

स्वायंभुव उवाच / स्तोतुं ह्यनुप्रविशतोपि न गर्भदुः खं तस्मादहं परमपूज्यपदं गतस्ते

ஸ்வாயம்புவன் கூறினான்: கருவில் நுழைந்தபோதும் எனக்கு கர்ப்பவாசத் துயரம் இல்லை; ஆகவே, ஹே பிரபோ, உம்மிடத்தில் நான் பரமப் பூஜ்ய நிலையைக் பெற்றேன்.

Verse 28

मनोर्भार्या मानवी च यमः संयमिनीपतिः / दिशाभिमानी चन्द्रस्तु सूर्यश्चक्षुर्नियामकः / परस्परसमा ह्येते मुक्त्वा संसारमेव च

மனுவின் மனைவி மானவி; யமன் ஸம்யமினியின் அதிபதி. திசைகளின் அதிஷ்டாதா சந்திரன்; கண் (பார்வை) மீது நியமகன் சூரியன். இவர்கள் தத்தம் பணிகளில் ஒப்பானவர்களாயினும், ஸம்ஸார எல்லையைத் தாண்டவில்லை.

Verse 29

प्रवाहाद्विगुणोनश्चेत्येवं जानीहि चाण्डज / सूर्यानन्तरजः स्तोतुं वरुणः संप्रचक्रमे

ஓ சாண்டஜா (கருடா)! இவ்வாறு அறிக—இது பிரவாகத்தை விட இருமடங்கு குறைவு. அதன் பின் சூரியனுக்குப் பின் பிறந்த வருணன் ஸ்துதி செய்யத் தொடங்கினான்.

Verse 30

वरुण उवाच / त्वद्विच्छया रचिते देहगेहे पुत्त्रे कलत्रेपि धने द्रव्यजातौ / ममाहमित्यल्पधिया च मूढा संसारदुः खे विनिमज्जन्ति सर्वे

வருணன் கூறினான்: உமது இச்சையால் இந்த தேக-வீடு அமைக்கப்பட்டது—மகன், மனைவி, செல்வம், பலவகைப் பொருட்களுடன். ஆனால் சிற்றறிவால் மயங்கி ‘என்’ ‘நான்’ என்ற பற்றில் எல்லோரும் ஸம்ஸாரத் துயரில் மூழ்குகின்றனர்.

Verse 31

अतो हरे तादृशीं मे कुबुद्धिं विनाश्य मे देहि ते पाददास्यम् / अहं मनोः पादपादार्धभूतगुणेन हीनः सर्वदा वै मुरारे

ஆகையால் ஹே ஹரி, எனது இத்தகைய குபுத்தியை அழித்து, உன் திருவடிகளின் தாச்யத்தை எனக்கு அருள்வாயாக. ஹே முராரி, நான் எப்போதும் குணத்தில் குறைவானவன்—அரையின் காலின் ஒரு சிறு பகுதியளவும் இல்லை.

Verse 32

एवं स्तुत्वा तु वरुणः प्राञ्जलिः समुपस्थितः / वरुणानन्तरोत्पन्नो नारदो ह्यस्तुवद्धरिम्

இவ்வாறு புகழ்ந்து வருணன் கைகூப்பி பக்தியுடன் முன்னிலையில் நின்றான். வருணனுக்குப் பின்பே நாரதர் தோன்றி, அவரும் ஹரியை (திரு விஷ்ணுவை)ப் போற்றினார்.

Verse 33

नारद उवाच / यन्नामधेयश्रवणानुकीर्तनात्स्वाद्वन्यतत्त्वं मम नास्ति विष्णो / पुनीह्यतश्चैव परोवरायान्यज्जिह्वाग्रे वर्तते नाम तस्य

நாரதர் கூறினார்—ஹே விஷ்ணோ, அவருடைய நாமத்தைச் செவிமடுத்து மீண்டும் மீண்டும் கீர்த்திப்பதால், எனக்கு இதைவிட இனிய வேறு எந்தத் தத்துவமும் இல்லை. ஆகவே என்னை முற்றிலும் தூய்மைப்படுத்து; உயர்வும் தாழ்வும் கடந்த அந்த பரமனின் நாமம் என் நாவின் முனையில் நிலைத்திருக்கட்டும்.

Verse 34

यज्जिह्वाग्रे हरिनामैव नास्ति स ब्राह्मणो नैव स एव गोखरः / अहं न जाने च तव स्वरूपं न्यूनो ह्यहं वरुणात्सर्वदैव

எவன் நாவின் முனையில் ஹரிநாமம் இல்லை, அவன் பிராமணன் அல்ல—அவன் மாடு அல்லது கழுதை போன்றவன். மேலும் உன் உண்மைச் சொரூபத்தை நான் அறியேன்; நான் எப்போதும் வருணனைவிடவும் தாழ்ந்தவன்.

Verse 35

एवं स्तुत्वा नारदो वै खगेन्द्रस्तूष्णीमभूद्देवदेवस्य चाग्रे / यो नारदानन्तरं संबभूव भृगुर्महात्मा स्तोतुमुपप्रचक्रमे

இவ்வாறு போற்றி நாரதர்—ஹே ககேந்திரா—தேவர்களின் தேவன் முன்னிலையில் மௌனமானார். பின்னர் நாரதருக்குப் பின் தோன்றிய மகாத்மா ப்ருகு, ஸ்தோத்திரத்தைப் பாடத் தொடங்கினார்.

Verse 36

भृगुरुवाच / किमासनं ते गरुडासनाय किं भूषणं कौस्तुभभूषणाय / लक्ष्मीकलत्राय किमस्ति देयं वागीश किं ते वचनीयमस्ति / अतो न जाने तव सद्गुणांश्च ह्यहं सदा वरुणा त्पादहीनः

பிருகு கூறினார்—கருடாசனனே! உமக்கு எந்த ஆசனத்தை அர்ப்பணிப்பேன்? கௌஸ்துபம் அணிந்தவனே! உமக்கு எந்த ஆபரணம் மேலும் அழகு தரும்? திருமகள் தாமே துணைவியாய் உள்ள உமக்கு என்ன தானம் அளிக்க இயலும்? வாகீஸ்வரனே! உம்மைப் பற்றி என்ன சொற்கள் சொல்ல இயலும்? ஆகவே உமது சத்குணங்களை முற்றிலும் போற்ற நான் அறியேன்; நான் எப்போதும் உமது திருவடிகளில் குறைவானவன்.

Verse 37

एवं स्तुत्वा हरिं देवं भृगुस्तूष्णीं बभूव ह / तदनन्तरजो ह्यग्निरस्तावीत्पुरुषोत्तमम्

இவ்வாறு தேவன் ஹரியைப் போற்றி பிருகு மௌனமானார். அதன் பின் வரிசையில் பிறந்த அக்னி உடனே புருஷோத்தமனைப் புகழ்ந்து பாடத் தொடங்கினார்.

Verse 38

अग्निरुवाच / यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा हव्यं वहाम्यध्वरे आज्यसिक्तम्

அக்னி கூறினார்—யாருடைய தேஜஸால் நான் மிகுந்த ஒளியுடன் எரிந்து, நெய் பூசப்பட்ட ஹவியை யாகத்தில் எடுத்துச் செல்கிறேன்.

Verse 39

यत्तेजसाहं जठरे संप्रविश्य पचन्नन्नं सर्वदा पूर्णशक्तिः / अतो न जाने तव सद्गुणांश्च भृगोरहं सर्वदैवं समोस्मि

அதே தேஜஸால் நான் வயிற்றில் புகுந்து, எப்போதும் முழு சக்தியுடன் உணவைச் செரிக்கச் செய்கிறேன். ஆகவே, பிருகுவம்சத்தோனே, உமது சத்குணங்களின் அளவை நான் அறியேன்; எல்லாவிதத்திலும் நான் என்றும் உமக்குச் சமன்—அதே தெய்வத் தத்துவமாகவே.

Verse 40

तदनन्तरजा स्तोतुं प्रसूतिरुपचक्रमे

அதன் பின் பிரசூதி போற்றிப் பாடத் தொடங்கினார்.

Verse 41

प्रसूतिरुवाच / यन्नामार्थविचारणेपिमुनयो मुह्यति वै सर्वदा त्वद्भीता अपि देवता ह्यविरतं स्त्रीभिः सहैव स्थिताः / मान्धातृध्रुवनारदाश्च भृगवो वैवस्वताद्याखिलाः प्रेम्णा वै प्रणमाम्यहं हितकृते तस्मै नमो विष्णवे

பிரசூதி கூறினாள்—உமது நாமத்தின் உண்மைப் பொருளை ஆராய்ந்தாலும் முனிவர்கள் எப்போதும் மயங்குகின்றனர். உமக்கு அஞ்சினாலும் தேவர்கள் தம் துணைவியருடன் இடையறாது நிலைத்திருக்கின்றனர். மாந்தாதா, துருவன், நாரதர், ப்ருகுக்கள், வைவர்ஸ்வதன் முதலிய அனைவரின் நலனுக்காக நான் அன்புடன் வணங்குகிறேன்; அந்த நன்மைபுரியும் விஷ்ணுவுக்கு நமஸ்காரம்।

Verse 42

अतो न जाने तव सद्गुणान्सदा एवं विधा का मम शक्तिरस्ति / स्तुत्वा ह्येवं प्रसूतिस्तु तूष्णीमासीत्खगेश्वर

ஆகையால் உமது நிரந்தர நற்குணங்களை நான் உண்மையாக அறியேன்; இவ்வாறு உம்மைத் துதிக்க என்னிடம் என்ன வல்லமை? இப்படி துதித்த பின் பிரசூதி மௌனமாயிருந்தாள்—ஓ பறவைகளின் அரசே (கருடா)!

Verse 43

अग्निर्वागात्मको ब्रह्मपुत्रो भृगु ऋषिस्तथा / तद्भार्या वै प्रसूतिस्तु त्रय एते समाः स्मृताः

திருவாக்கின் வடிவான அக்னி பிரம்மாவின் புதல்வன் எனச் சொல்லப்படுகிறான்; அதுபோல ரிஷி ப்ருகுவும். அவருடைய மனைவி பிரசூதி; இம்மூவரும் சமமானவர்களென நினைக்கப்படுகின்றனர்।

Verse 44

वरुणात्पादहीनाश्च प्रवहाद्विगुणाधमाः / दक्षाच्छतावरा ज्ञेया मित्रात्तु द्विगुणाधिकाः

வருணனின் ஆளுகையிலுள்ளவர்களுடன் ஒப்பிடுகையில் சிலர் காலற்றவர்களெனக் கூறப்படுகின்றனர்; ‘ப்ரவஹ’ எனப்படும் நிலையிலுள்ளவர்களுடன் ஒப்பிடுகையில் அவர்கள் இருமடங்கு தாழ்ந்தவர்கள். தக்ஷனிடமிருந்து வந்தவர்களுடன் ஒப்பிடுகையில் நூறுமடங்கு கொடுமையுடையவர்களென அறியப்பட வேண்டும்; மித்ரனிடமிருந்து வந்தவர்களுடன் ஒப்பிடுகையில் மீண்டும் இருமடங்கு அதிகமாகும்।

Verse 45

प्रसूत्यनन्तरं जातो वसिष्ठो ब्रह्मनन्दनः / विनयावनतो भूत्वा स्तोतुं समुपचक्रमे

பிரசூதிக்குப் பின் உடனே பிரம்மாவின் அன்புப் புதல்வன் வசிஷ்டர் பிறந்தார். அவர் பணிவுடன் தலைவணங்கி துதிக்கத் தொடங்கினார்।

Verse 46

वसिष्ठ उवाच / नमोस्तु तस्मै पुरुषाय वेधसे नमोनमो ऽसद्वृजिनच्छिदे नमः / नमोनमो स्वाङ्गभवाय नित्यं नतोस्मि हेनाथ तवाङ्घ्रिपङ्कजम्

வசிஷ்டர் கூறினார்— படைப்பாளியான பரமபுருஷன் வேதஸுக்கு வணக்கம். தீமை மற்றும் பாவத்தை அறுக்கும் இறைவனுக்கு மீண்டும் மீண்டும் வணக்கம். தன் சொந்த ஸ்வரூபத்திலிருந்து தானே தோன்றிய நித்தியனுக்கு எப்போதும் வணக்கம். ஓ நாதா, உமது தாமரைத் திருவடிகளில் நான் பணிகிறேன்.

Verse 47

मां पाहि नित्यं भगवन्वासुदेव ह्यग्नेरहं सर्वदा न्यून एव / मित्रादहं सर्वदा किञ्चिदूनः स्तुत्वा देव सोभवत्तत्र तूष्णीम्

ஹே பகவான் வாசுதேவா, என்னை எப்போதும் காத்தருள்வாயாக; நான் அக்னியைவிட என்றும் தாழ்ந்தவன். மித்ரனையும் விட நான் சிறிது குறைவானவன். இவ்வாறு தேவனைப் புகழ்ந்து அவன் அங்கே மௌனமாயிருந்தான்.

Verse 48

यो वसिष्ठानन्तरजो मरीचिर्ब्रह्मनन्दनः / हरिन्तुष्टाव परया भक्त्या नारायणं गुरुम्

வசிஷ்டருக்குப் பின் பிறந்த பிரம்மபுத்திரன் மரீசி, பரம பக்தியால் ஹரியைப் போற்றி, நாராயணனை உண்மைக் குருவாகக் கொண்டு அவரை மகிழ்வித்தான்.

Verse 49

मरीचिरुवाच / देवेन चाहं हतधीर्भवनप्रसङ्गात्सर्वाशुभोपगमनाद्विमुखेद्रियश्च / कुर्वे च नित्यं सुखलेशलवादिना त्वद्दरं मनस्त्वशुभकर्म समाचरीष्ये

மரீசி கூறினார்— தெய்வ சக்தியின் தாக்கத்தால் என் விவேகம் மங்கியது; உலகச் சேர்க்கையால் எல்லா அசுபங்களின் வழியே சென்றேன்; என் இந்திரியங்களும் நல்வழியிலிருந்து விலகின. சிறு சிறு இன்பத் துகள்களால் ஏமாந்து, தினமும் என் மனத்தை உமது ‘தானம்’ மீது வைத்துக் கொண்டு, அசுபக் கர்மங்களையே செய்து விடுகிறேன்.

Verse 50

एतादृशोहं भगवाननन्तः सदा वसिष्ठस्य समान एव

நான் இப்படிப்பட்டவனே—பகவான் அனந்தன்; என்றும் வசிஷ்டருக்கு இணையானவனே (அடங்கா நிலைமையில்).

Verse 51

एवं स्तुत्वा मरीचिस्तु तूष्णीमास तदा खग / तदतन्तरजोह्यत्रिरस्तावीत्प्राञ्जलिर्हरिम्

இவ்வாறு ஹரியைப் போற்றி, ஓ கக (கருடா), மரீசி அப்போது மௌனமானார். உடனே அடுத்து, அத்திரி கைகூப்பி பக்தியுடன் திருமால் ஹரியைத் துதிக்கத் தொடங்கினார்.

Verse 52

आविर्भवज्जगत्प्रभवायावतीर्णं तद्रक्षणार्थमनवद्यञ्च तथाव्ययाय / तत्त्वार्थमूलमविकारि तव स्वरूपं ह्यानन्दसारमत एव विकारशून्यम्

உலகம் தோன்றுவதற்காக நீர் வெளிப்படுகிறீர்; அதைக் காக்க அவதரிக்கிறீர்—களங்கமற்றவரும் அழிவிலாதவரும். உமது ஸ்வரூபம் தத்துவமும் பொருளும் ஆகியவற்றின் மூலமே; மாற்றமற்றது, ஆனந்தத்தின் சாரமே; ஆகவே அது முற்றிலும் விகாரமற்றது.

Verse 53

त्रैगुण्यशून्यमखिलेषु च संविभक्तं तत्र प्रविश्य भगवन्न हि पश्यतीव / अतो मरारेस्तव सद्गुणांश्च स्तोतुं न शक्रोमि मरीचेतुल्यः

ஓ பகவான், நீர் முக்குணங்களற்றவர்; ஆயினும் அனைத்துயிர்களிலும் பகுக்கப்பட்டபடி வியாபித்துள்ளீர். அந்தச் சர்வவியாபக மர்மத்தில் புகுந்தாலும் உம்மை உண்மையில் காண இயலாததுபோல். ஆகவே, ஓ முராரி, மரீசியைப் போன்ற அற்பனான நான் உமது நற்குணங்களின் ஒரு பகுதியையாவது போற்ற இயலேன்.

Verse 54

एवं स्तुत्वा ह्यत्रिरपितूष्णीमास तदा खग / तदनन्तरजः स्तोतुमङ्गिरा वाक्यमब्रवीत्

இவ்வாறு துதித்து அத்திரியும், ஓ கக (கருடா), அப்போது மௌனமானார். அவருக்குப் பின் வரிசையில் பிறந்த அங்கிரஸ், போற்றுவதற்கான சொற்களை உரைக்கத் தொடங்கினார்.

Verse 55

अङ्गिरा उवाच / द्रष्टुं न शक्रोमि तव स्वरूपं ह्यनन्तबाहूदरमस्तकं च / अनन्तसाहस्रकिरीटजुष्टं महार्हनानाभरणैश्च शोभितम् / एतादृशं रूपमनन्तपारं स्तोतुं ह्यशक्तस्तु समोस्मि चात्रेः

அங்கிரஸ் கூறினார்—உமது உண்மை ஸ்வரூபத்தை நான் காண இயலேன்: எண்ணிலா கரங்கள், வயிறு, தலைகள் உடையது; அளவற்ற ஆயிரக் கிரீடங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டது; அரிய பலவகை ஆபரணங்களால் ஒளிர்வது. இத்தகைய எல்லையற்ற, கரையற்ற ரூபத்தைப் போற்ற நான் இயலாதவன்; இவ்விஷயத்தில் நான் அத்திரியைப் போலவே இருக்கிறேன்.

Verse 56

एवं स्तुत्वा ह्यङ्गिराश्च तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजः स्तोतुं पुलस्त्यो वाक्यमव्रवीत्

இவ்வாறு ஸ்துதி செய்து, ஓ ககேஸ்வரா, அங்கிராவும் மௌனமானார். அதன் பின் வரிசையில் அடுத்தவர் புலஸ்த்யர் ஸ்தோத்திரம் சொல்ல வாக்கு உரைத்தார்.

Verse 57

पुलस्त्य उवाच / यो वा हरिस्तु भगवान्स (स्व) उपासकानां संदर्शयेद्भुवनमङ्गलमङ्गलं च / (लश्च) यस्मै नमो भगवते पुरुपाय तुभ्यं यो वाविता निरयभागगमप्रसङ्गे

புலஸ்த்யர் கூறினார்—தம் உபாசகர்களுக்கு மங்களமயமான, பரமமங்களமான உலகங்களைத் தரிசிக்கச் செய்பவர் பகவான் ஹரி. அந்தப் பலுரூப, அனைத்திலும் நிறைந்த பகவானே, உமக்கு நான் வணங்குகிறேன். நரகப் பங்கினை அனுபவிக்கச் செல்லும் வேளையில் அவரே காவலனாகிறார்.

Verse 58

एतादृशांस्तव गुणान्नवितुं न शक्तं मां पाहि भगवन्सदृशो ह्यङ्गिरसा च

உமது இத்தகைய குணங்களைச் சொல்ல நான் வல்லவன் அல்லேன். ஓ பகவானே, என்னைக் காக்கும்; அங்கிராவும் (சில அளவிலேயே) ஒப்பானவர்.

Verse 59

एवं स्तुत्वा पुलस्त्योपि स्तूष्णीमेव वभूव ह / तदनन्तरजः स्तोतुं पुलहो वाक्यमब्रवीत्

இவ்வாறு ஸ்துதி செய்து புலஸ்த்யரும் மௌனமானார். அதன் பின் அவருக்குப் பின் பிறந்த புலஹர் ஸ்தோத்திரம் தொடங்க வாக்கு உரைத்தார்.

Verse 60

पुलह उवाच / निष्कामरूपरिहितस्य समर्पितं च स्नानावरोत्तमपयः फलपुष्पभोज्यम् / आराधनं भगवतस्तव सत्क्रियाश्च व्यर्थं भवेदिति वदन्ति महानुभावाः

புலஹர் கூறினார்—மகானுபாவ முனிவர்கள் சொல்வது: ஆசையற்ற பக்தியின் உள் நிலை இல்லாதவர் அர்ப்பணிக்கும் ஸ்நானநீர், சிறந்த பால், பழங்கள், மலர்கள், நைவேத்யம் ஆகியவை இருந்தாலும், பகவானின் ஆராதனையும் உமது நற்கிரியைகளும் பயனற்றதாகிவிடும்.

Verse 61

तस्मै सदा भगवते प्रणमामि नित्यं निष्कामया तव समर्पणमात्रवुद्ध्या / वैकुण्ठनाथ भगवन्स्तवने न शक्तिः सोहं पुलसत्यसदृशोस्मि न संशयोत्र

ஆகையால் நான் அந்த பகவானை எப்போதும் நித்தமும் வணங்குகிறேன்; ஆசையற்ற மனத்துடன், உமக்கு முழுமையாக அர்ப்பணிப்பதே என் எண்ணமாக. ஓ வைகுண்டநாத பகவனே, உம்மை ஸ்தோத்திரிக்க எனக்கு வல்லமை இல்லை; ஆயினும் நான் புலஸ்த்யருக்கு ஒப்பன்—இதில் ஐயமில்லை।

Verse 62

एवं स्तुत्वा तु पुलहस्तूष्णीमास तदा खग / तदनन्तरजः स्तोतुं क्रतुः समुपचक्रमे

இவ்வாறு ஸ்துதி செய்து புலஹர் அப்போது மௌனமாயினார், ஓ பறவையே. அதன் பின் வரிசையில் பிறந்த கிரது ஸ்தோத்திரம் பாடத் தொடங்கினார்।

Verse 63

क्रतुरुवाच / प्राणप्रयाणसमये भगवंस्तवैव नामानि संसृतिजदुः खविनाशकानि / येनैकजन्मशमलं सहसैव हित्वा संयाति मुक्तिममलां तमहं प्रपद्ये

கிரது கூறினார்—ஓ பகவனே! உயிர் பிரியும் வேளையில் உண்மையாக உமது நாமங்களே சம்சாரச் சுழற்சியில் பிறக்கும் துயரங்களை அழிக்கின்றன. அவற்றால் மனிதன் ஒரே பிறவியின் களங்கத்தையும் உடனே விட்டு, மாசற்ற முக்தியை அடைகிறான்; அந்த உம்மிடமே நான் சரணடைகிறேன்।

Verse 64

ये भक्त्या विवशा विष्णो नाममात्रैकदजल्पकाः / तेपि मुक्तिं प्रयान्त्याशु किमुत ध्यायिनः सदा

ஓ விஷ்ணுவே! பக்தியால் ஆட்கொள்ளப்பட்டு ஒருமுறை மட்டும் உமது நாமத்தை உச்சரிப்பவர்களும் விரைவில் முக்தியை அடைகிறார்கள்; அப்படியிருக்க எப்போதும் உம்மைத் தியானிப்பவர்களைப் பற்றி என்ன சொல்ல வேண்டும்?

Verse 65

एवं स्तुत्वा क्रतुरपि तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजः स्तोतुं मनुर्वैवस्वतोब्रवीत्

இவ்வாறு ஸ்துதி செய்து கிரதும் மௌனமாயினார், ஓ பறவைகளின் அரசே. அதன் பின் அவருக்குப் பின் பிறந்த வைவர்ஸ்வத மனு ஸ்தோத்திரம் செய்ய உரையாடத் தொடங்கினார்।

Verse 66

वैवलस्वत उवाच / सोहं हि कर्मकरणे निरतः सदैव स्त्रीणां भोगे च निरतश्च गुदे प्रमत्तः / जिह्वेन्द्रिये च निरतस्तव दर्शने च सम्यग्विरागसहितः परमो दरेण

வைவஸ்வதன் (யமன்) கூறினான்—நான் எப்போதும் உலகியற் செயல்களில் மூழ்கி இருந்தேன்; பெண்களின் போகத்தில் ஆசை கொண்டேன்; குதவாசனைகளில் கவனமின்றி மயங்கினேன். நாவும் புலன்களும் தரும் இன்பங்களில் அடிமைப்பட்டேன்; ஆனால் உமது தரிசனத்தால் பேரச்சத்துடன் உண்மையான வைராக்யம் எழுந்தது।

Verse 67

मांसास्थिमज्जरुधिरैः सहिते च देहे भक्तिं सदैव भगवन्नपि तस्करे च / गुर्वग्निबाडबगवादिषु सत्सु दुः खात्सम्यग्विरक्तिमुपयामि सहस्व नित्यम्

ஹே பகவனே! மாம்சம், எலும்பு, மஜ்ஜை, இரத்தம் ஆகியவற்றால் ஆன இந்த உடலில் வாழ்ந்தாலும், திருடர்கள் முதலிய அபாயங்களிடையிலும் உம்மேல் நிலையான பக்தியை நான் தாங்கி நிற்க விரும்புகிறேன். குருவின் கடுமை, தீ, பாடவாக்னி, பசுக்கள் முதலியவற்றால் வரும் துன்பங்களால் எனக்கு உண்மையான வைராக்யம் உண்டாகட்டும்; எப்போதும் பொறுத்து என்னைக் காத்தருள்வாயாக।

Verse 68

लोकानुवादश्रवणे परमा च शक्तिर्नारायणस्य नमने न च मेस्ति शक्तिः / लोकानुयानकरणे परमा च शक्तिः क्षेत्रादिमार्गगमने परमा ह्यशक्तिः

உலகப் பேச்சும் வதந்தியும் கேட்பதில் எனக்கு மிகுந்த வலிமை உள்ளது; ஆனால் நாராயணனுக்கு வணங்குவதற்கு எனக்கு வலிமை இல்லை. மக்களைப் பின்தொடர்ந்து ஓடுவதில் எனக்கு மிகுந்த வலிமை உள்ளது; ஆனால் தீர்த்தம் முதலிய புனிதப் பாதையில் நடப்பதில் எனக்கு பேரியலாமை உள்ளது।

Verse 69

वैश्यादिकेषु धनिकेषु परा च शक्तिः सद्ब्राह्मणेष्वपि न शक्तिरहो मुरारे

வைசியர் முதலிய செல்வந்தர்களிடத்தில் பெரும் வலிமை உள்ளது; ஆனால் சத் பிராமணர்களிடத்திலும் அத்தகைய வலிமை இல்லை—அய்யோ, ஹே முராரே!

Verse 70

वैवस्वतमनुर्देवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह / तदनन्तरजः स्तोतुं विश्वामित्रोपचक्रमे

தெய்வீக வைவஸ்வத மனுவைத் துதித்து அவன் மௌனமானான். அதன் பின், அடுத்ததாகப் பிறந்த விஸ்வாமித்ரர் துதி செய்யத் தொடங்கினார்।

Verse 71

विश्वामित्र उवाच / न ध्याते चरणांबुजे भगवतो संध्यापि नानुष्ठिता ज्ञानद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोपिनोपार्जितः / अन्तर्व्याफमलाभिघातकरणे पट्वी श्रुता ते कथा नो देव श्रवणेन पाहि भगवन्मामत्रितुल्यं सदा

விச்வாமித்ரர் கூறினார்—நான் பகவானின் தாமரைத் திருவடிகளைத் தியானிக்கவில்லை; நித்திய சந்த்யாவந்தனமும் செய்யவில்லை. மெய்ஞானத்தின் வாசல் கதவின் தாழ்ப்பாளை உடைக்க வல்ல தர்மத்தையும் நான் ஈட்டவில்லை. ஆயினும், உள்ளத்தில் பரவி நிற்கும் மாசுகளைத் தாக்கி அழிக்க வல்ல உங்கள் புனிதக் கதையை நான் கேட்டேன். தேவரே! இந்தச் செவியுறுதலாலேயே என்னைக் காத்தருளும், பகவனே, என்னை எப்போதும் அத்ரி முனிவரைப் போல ஆக்கருளும்।

Verse 72

विश्वामित्रऋषिस्त्वेवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह / भृगुनारदक्षांश्च विहाय ब्रह्मपुत्रकाः

இவ்வாறு விச்வாமித்ர முனிவர் இப்படிப் புகழ்ந்து கூறி மௌனமாயிருந்தார். ப்ருகு, நாரதர், தக்ஷர் ஆகியோரைத் தவிர்த்து பிரம்மாவின் புதல்வர்கள் (மனப்பிறவி முனிவர்கள்) கூட அங்கே நிலைத்திருந்தனர்.

Verse 73

सप्तसंख्या वसिष्ठाद्या विश्वामित्रस्तथैव च / वैवस्वतमनुस्त्वेते परस्परसमाः स्मृताः

அவர்கள் எண்ணிக்கையில் ஏழு—வசிஷ்ட முதலியோர், அதுபோல விச்வாமித்ரரும், மேலும் வைவர்ஸ்வத மனுவும். இவர்கள் அனைவரும் ஒருவருக்கொருவர் சமமான நிலையுடையோர் என நினைவுகூரப்படுகின்றனர்.

Verse 74

वह्नेरप्यवरा नित्यं किञ्चिन्मित्राद्गुणाधिकाः / तदनन्तजस्तोत्रं वक्ष्ये शृणु खगेश्वर

அக்னியைவிடத் தாழ்ந்தவர்களாயினும், அவர்கள் கூட எப்போதும் சிறிதளவில் மித்ரனைவிட குணங்களில் மேலானவர்களே. இப்போது அனந்தனில் பிறந்த அந்த ஸ்தோத்திரத்தை நான் உரைப்பேன்—ஓ பறவைகளின் அரசே, கேள்।

Frequently Asked Questions

Because stuti becomes performative when it lacks recognition of the Lord’s svarūpa; such speech can inflate the speaker’s ego and misrepresent the divine, thereby functioning as subtle aparādha rather than reverent worship.

It teaches that nāma has intrinsic purifying power: even if one cannot compose hymns, uttering the Name first produces merit; at death, the Names are said to destroy saṃsāric sorrow and can confer liberation even when spoken once with devotion.

As a sacred tīrtha originating from the Lord’s feet, consecrated by Brahmā and revered by primordial beings; its descent becomes the foremost purifier among rivers, linking cosmology to devotional sanctity.

Inner disposition (bhāva) and desireless devotion: without niṣkāma-bhakti, even pure water, milk, fruits, flowers, and food do not yield spiritual fruit.

It shocks the listener out of sensual glamour by describing the body’s constituents (bones, bile, phlegm; nine-gated impurity) and identifying obsessive lust as māyā-driven delusion, redirecting taste toward ‘nectar’ of divine discourse.