Shloka 89
भण्डासुरवधोत्तरकृत्य-देवस्तुति
Aftermath of Bhaṇḍāsura’s Slaying and the Gods’ Hymn to Lalitā
Devanagari script
न निद्रां पार्वती भेजे विरहेणोपतापिता / स्वतनोस्तापनेनासौ पितुः खेदमवर्धयत्
Transliteration
na nidrāṃ pārvatī bheje viraheṇopatāpitā / svatanostāpanenāsau pituḥ khedamavardhayat
Translation
விரகத்தால் வாடிய பார்வதி உறக்கத்தை அடையவில்லை; தன் உடலைத் தானே வருத்தி, தந்தையின் துயரை மேலும் பெருக்கினாள்.
Word by Word
नnot
न:
निषेधः (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
निद्राम्sleep
निद्राम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः (कर्म/Accusative), एकवचनम्
पार्वतीPārvatī
पार्वती:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपार्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
भेजेresorted to, enjoyed
भेजे:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभज् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
विरहेणby separation
विरहेण:
करणम् (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootविरह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (करण/Instrumental), एकवचनम्
उपतापिताafflicted
उपतापिता:
कर्तृविशेषणम् (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु) + उप (उपसर्ग)
Formभूतकाले कर्मणि क्त-प्रत्ययः (past passive participle), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तृविशेषणम्—‘पार्वती’
स्व-तनॊःof her own body
स्व-तनॊः:
सम्बन्धः (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + तनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध/Genitive), एकवचनम्; ‘स्वतनुः’ = own body
तापनेनby tormenting/burning
तापनेन:
करणम् (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतापन (प्रातिपदिक; तप्-धातोः भाव/करण-नाम)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (करण/Instrumental), एकवचनम्
असौshe
असौ:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सा’ इत्यर्थे (that woman)
पितुःof (her) father
पितुः:
सम्बन्धः (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध/Genitive), एकवचनम्
खेदम्distress, sorrow
खेदम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootखेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः (कर्म/Accusative), एकवचनम्
अवर्धयत्increased
अवर्धयत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु) + अव (उपसर्ग)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्