
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
இந்த அத்தியாயத்தில் ஜைமினியின் உரையாடலாக அரச அச்வமேத யாகத்தில் இடையூறு நிகழ்கிறது. வாசவ/இந்திரன் தூண்டுதலால் வாயு யாகக் குதிரையை திடீரென எடுத்துச் சென்று ரசாதலத்தில் மறைக்கிறான். சகரன் புதல்வர்கள் மலைகள், காடுகள், குடியிருப்புப் பகுதிகள் என எங்கும் தேடியும் குதிரை கிடைக்காது. அவர்கள் அயோத்திக்கு வந்து அரசனிடம் தெரிவிக்க, அரசன் கோபித்து ‘திரும்பாமல் மீண்டும் சென்று தேடுங்கள்; யாகம் குறையக் கூடாது’ என ஆணையிடுகிறான். அப்போது இளவரசர்கள் கடற்கரையிலிருந்து பூமியைப் பிளந்து பாதாளம் வரை தோண்டுகின்றனர்; பூமி நடுங்க, உயிர்கள் அலறுகின்றன. இறுதியில் பாதாளத்தில் குதிரை நகர்வதைப் பார்த்து, கபில முனிவருடன் தொடர்புடைய நிகழ்வுக்கான முன்னுரை அமைக்கப்படுகிறது; வம்ச வரலாற்றில் நினைவுகூரத்தக்க திருப்புமுனை என இது விளங்குகிறது।
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उवोद्धातपादे सगरवरिते ऽश्वमोचनं नाम द्विपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ५२// जैमिनिरुवाच तेषु तत्र निविष्टेषु वासवेन प्रचोदितः / जहारं तुरगं वायुस्तत्क्षणेन रसातलम्
இவ்வாறு ஸ்ரீபிரஹ்மாண்ட மகாபுராணத்தில் வாயு உரைத்த மத்தியபாகத்தில் சகரசரிதத்தின் ‘அஷ்வமோசனம்’ எனும் ஐம்பத்திரண்டாம் அதிகாரம். ஜைமினி கூறினார்—அவர்கள் அங்கே அமர்ந்திருந்தபோது, வாசவன் (இந்திரன்) தூண்ட, வாயு அந்தக் கணமே குதிரையை அபகரித்து ரசாதலத்திற்குக் கொண்டு சென்றான்।
Verse 2
अदृष्टमश्वं तैः सर्वैरपहृत्य सदागतिः / अनयत्तत्पथा राजन्कपिलस्यान्तिकं मुनेः
அனைவருக்கும் காணாதபடி மறைந்த குதிரையை அபகரித்து, எப்போதும் வேகமுடைய வாயு, அரசே, அதே வழியாக முனி கபிலரின் அருகே கொண்டு சென்றான்।
Verse 3
ततः समाकुलाः सर्वे विनष्टे ऽश्वे नृपात्मजाः / परीत्य वसुधां सर्वां प्रमार्गन्तस्तुरगमम्
பின்பு குதிரை மறைந்ததால் அரசகுமாரர்கள் அனைவரும் கலங்கினர்; அவர்கள் முழு பூமியையும் சுற்றி அக்குதிரையைத் தேடினர்।
Verse 4
विचित्य पृथिवीं ते तु स पुराचलकाननाम् / अपश्यन्तो यज्ञपशुं दुःखं महदवाप्नुवन्
நகரங்கள், மலைகள், காடுகள் உட்பட பூமியெங்கும் அவர்கள் தேடினர்; யாகப் पशுவை காணாததால் பெருந்துயரடைந்தனர்।
Verse 5
ततो ऽयोध्यां समासाद्य ऋषिभिः परिवारिताम् / दृष्ट्वा प्रणम्य पितरं तस्मै सर्वं न्यवेदयन्
பின்பு அவர்கள் ரிஷிகளால் சூழப்பட்ட அயோத்தியை அடைந்து, தந்தையைப் பார்த்து வணங்கி, நிகழ்ந்த அனைத்தையும் அவரிடம் அறிவித்தனர்।
Verse 6
परीत्य पृथ्वीमस्माभिर्निविष्टे वरुणालये / रक्ष्यमाणो ऽपि पश्यद्भिः केनापि तुरगो हृतः
நாங்கள் பூமியைச் சுற்றி வந்து வருணனின் ஆலயத்தில் தங்கியிருந்தோம்; கண் முன்னே காவலில் இருந்தும் யாரோ அந்தக் குதிரையை அபகரித்தனர்।
Verse 7
इत्युक्तस्तै रुषाविष्टस्तानुवाच नृपोत्तमः / प्रयास्यध्वमधर्मिष्ठाः सर्वे ऽनावृत्तये पुनः
அவ்வாறு கூறியதை கேட்டதும் கோபம் கொண்ட சிறந்த அரசன் அவர்களிடம்—அதர்மிகளே, நீங்கள் அனைவரும் மீண்டும் திரும்பாமல் புறப்படுங்கள்—என்றான்।
Verse 8
कथं भवद्भिर्जीवद्भिर्विनष्टो वै दरात्मभिः / तुरगेण विना सत्यं नेहाग मनमस्ति वः
நீங்கள் உயிருடன் இருக்கும்போதே, அஞ்சும் மனத்தவரே, அது எவ்வாறு அழிந்தது? உண்மையாகச் சொல்கிறேன்—குதிரையின்றி நீங்கள் இங்கு மீள வர இயலாது।
Verse 9
ततः समेत्य तस्मात्ते सप्रयाताः परस्परम् / ऊचुर्न दृश्यते ऽद्यापि तुरगः किं प्रकुमह
பின்னர் அவர்கள் அங்கிருந்து திரும்பி ஒன்றுகூடி ஒருவருக்கொருவர் கூறினர்—இன்றும் குதிரை காணப்படவில்லை; இப்போது நாம் என்ன செய்வோம்?
Verse 10
वसुधा विचितास्माभिः सशैलवनकानना / न चापि दृश्यते वाजी तद्वार्त्तापि न कुत्रचित्
மலை, வனம், கானகம் உட்படப் பூமியெங்கும் நாங்கள் தேடினோம்; ஆனாலும் அந்தக் குதிரை காணவில்லை, அதன் செய்தியும் எங்கும் இல்லை।
Verse 11
तस्मादब्धेः समारभ्य पातालावधि मेदिनीम् / विभज्य रवात्वा पातालं विविशाम तुरङ्गमम्
அப்போது அவர்கள் கடலிலிருந்து பாதாள எல்லை வரை பூமியைப் பிரித்து, பாதாளத்தில் நுழைந்து அந்தக் குதிரையைத் தேடினர்।
Verse 12
इति कृत्वा मतिं सर्वे सागराः क्रूरनिश्चयाः / निचख्नुर्भूमिमंबोधेस्तटा दारभ्य सर्वतः
இவ்வாறு தீர்மானித்து, கொடிய உறுதியுடைய அவர்கள் கடற்கரையிலிருந்து தொடங்கி எங்கும் பூமியைத் தோண்டத் தொடங்கினர்।
Verse 13
तैः खन्यमाना वसुधा ररास भृशविह्वला / चुक्रुशुश्चापि भूतानि दृष्ट्वा तेषां विचेष्टितम्
அவர்கள் தோண்டத் தோண்ட பூமி மிகுந்த துயரத்தில் புலம்பியது; அவர்களின் செயலைக் கண்டு உயிர்கள் எல்லாம் அலறின.
Verse 14
ततस्ते भारतं खण्डं खात्वा संक्षिब्य भूतले / भूमेर्योजनसाहस्रं योजयामासुरंबुधौ
பின்னர் அவர்கள் பாரதக் கண்டத்தைத் தோண்டி நிலத்திலிருந்து பிரித்து, பூமியின் ஆயிரம் யோஜனை அளவைக் கடலில் சேர்த்தனர்.
Verse 15
आपातालतलं ते तु खनन्तो मेदिनीतलम् / चरन्तमश्वं पाताले ददृशुर्नृपनन्दनाः
அந்த அரசகுமாரர்கள் பூமியைத் தோண்டித் தோண்டி பாதாளத் தளம்வரை சென்று, பாதாளத்தில் உலாவும் அந்தக் குதிரையை கண்டனர்।
Verse 16
संप्रहृष्टास्ततः सर्वे समेत्य च समन्ततः / संतोषाज्जहसुः केचिन्ननृतुश्च मुदान्विताः
அப்போது அனைவரும் சுற்றிலும் கூடிப் பெருமகிழ்ச்சியடைந்தனர்; திருப்தியால் சிலர் சிரித்தனர், சிலர் ஆனந்தத்தில் நடனமாடினர்।
Verse 17
ददृशुश्च महात्मानं कपिलं दीप्ततेजसम् / वृद्धं पद्मासनासीनं नासाग्रन्यस्तलोचनम्
அவர்கள் மகாத்மா கபிலரை கண்டனர்—ஒளிவீசும் தேஜஸுடன், முதுமையடைந்து, பத்மாசனத்தில் அமர்ந்து, மூக்கின் முனையில் பார்வை நிலைத்தவராக।
Verse 18
ऋज्वायतशिरोग्रीवं पुरोविष्टब्धवक्षसम् / स्वतेजसाभिसरता परिबूर्णेन सर्वतः
அவரது தலை-கழுத்து நேராக நீளமாக, மார்பு முன்நோக்கி உறுதியாக; தம் தேஜஸ் எல்லாத் திசைகளிலும் நிறைந்து பரவி ஒளிர்ந்தது।
Verse 19
प्रकाश्यमानं परितो निवातस्थप्रदीपवत् / स्वान्तप्रकाशिताशेषविज्ञानमयविग्रहम्
அவர் காற்றில்லா இடத்தில் விளக்குபோல் சுற்றிலும் ஒளிர்ந்தார்; அவரது திருமேனி உள்ளத்தில் வெளிப்பட்ட முழு ஞானமய வடிவமாக இருந்தது।
Verse 20
समाधिगतचित्तन्तु निभृतांभोधिसन्निभम् / आरूढयोगं विधिवद्ध्येयसंलीनमानसम्
அவரது சித்தம் சமாதியில் நிலைத்து அமைதிக் கடல்போல் இருந்தது; யோகத்தில் உயர்ந்து, விதிப்படி தியானப் பொருளில் மனம் லயித்திருந்தது।
Verse 21
च्दृदद्यत्दद्वड्ढ द्यदृ डद्धठ्ठण्थ्र्ठ्ठदड्डठ्ठ-थ्र्ठ्ठड्डण्न्र्ठ्ठडण्ठ्ठग्ठ्ठ योगीन्द्रप्रवरं शान्तं ज्वालामाल मिवानलम् / विलोक्य तत्र तिष्ठन्तं विमृशन्तः परस्परम्
யோகீந்திரர்களில் சிறந்த, அமைதியான, ஜ்வாலாமாலை போல் தீயென ஒளிரும் அந்த முனிவரை அங்கே நிற்பதைக் கண்டு அவர்கள் ஒருவரோடு ஒருவர் ஆலோசித்தனர்.
Verse 22
मुहूर्त्तमिव ते राजन्साध्वसं परमं गताः / ततो ऽयमश्वहर्त्तेति सागरा कालचोदिताः
அரசே, அவர்கள் ஒரு முஹூர்த்தம் போல மிகுந்த அச்சத்தில் ஆழ்ந்தனர்; பின்னர் காலத்தின் தூண்டுதலால், “இவனே குதிரை-கவர்ந்தவன்” என்று சொன்னார்கள்.
Verse 23
परिवव्रुर्दुरात्मानः कपिलं मुनिसत्तमम् / ततस्तं परिवार्योचुश्वोरो ऽयं नात्र संशयः
தீய மனத்தினர் முனிவர்களில் சிறந்த கபிலரைச் சூழ்ந்தனர்; பின்னர் அவரைச் சுற்றிவளைத்து, “இவன் திருடன்; இதில் ஐயமில்லை” என்றனர்.
Verse 24
अश्वहर्त्ता ततो ऽह्येष वध्यो ऽस्माभिर्दुराशयः / तं प्राकृतवदासीनं ते सर्वे हतवुद्धयः
“இவனே குதிரை-கவர்ந்தவன்; தீய எண்ணமுடைய இவன் நம்மால் கொல்லப்பட வேண்டியவன்.” என்று கூறி, சாதாரணனென அமர்ந்திருந்த அந்த முனிவரை அவர்கள் மதி கெட்டோர் நோக்கினர்.
Verse 25
आसन्नमरणाश्चक्रुर्धर्षितं मुनिमञ्जसा / जैमिनिरुवाच ततो मुनिरदीनात्मा ध्यानभङ्गप्रधर्षितः
அவர்கள் உடனே அந்த முனிவரைத் தாக்கி மரணத்தின் அருகே கொண்டு சென்றனர். ஜைமினி கூறினார்—அப்போது தியானம் குலைந்ததால் கலங்கினாலும், தளராத உள்ளமுடைய முனி (இவ்வாறு சொன்னார்).
Verse 26
क्रोधेन महताऽविष्टश्चुक्षुभे कपिलस्तदा / प्रचचाल दुराधर्षो धर्षितस्तैर् दुरात्मभिः
மிகுந்த கோபத்தால் ஆட்கொள்ளப்பட்ட கபிலர் அப்போது கொந்தளித்தார்; அந்தத் துராத்மர்கள் அவமதித்ததால் அஜேயனும் அசைந்தார்।
Verse 27
व्यजृंभत च कल्पान्ते मरुद्भिरिव चानलः / तस्य चार्णवगंभीराद्वपुषः कोपपावकः
கல்பாந்தத்தில் காற்றால் ஊக்கமுற்ற தீ போல அவன் விரிந்தெழுந்தான்; கடல்போல் ஆழமான உடலிலிருந்து அவனது கோபத் தீ வெளிப்பட்டது।
Verse 28
दिधक्षुरिव पातालांल्लोकान्सांकर्षणो ऽनलः / शुशुभे धर्षणक्रोधपरामर्शविदीपितः
பாதாள உலகங்களை எரிக்கத் துணியும் சங்கர்ஷணத் தீ போல; அவமதிப்பால் எழுந்த கோபத் தொடுதலால் தீவிரமாக ஒளிர்ந்தான்।
Verse 29
उन्मीलयत्तदा नेत्रे वह्निचक्रसमद्युतिः / तदाक्षिणी क्षणं राजन्राजेतां सुभृशारुणे
அக்கினிச்சக்கரம் போன்ற ஒளியுடன் அவர் அப்போது கண்களைத் திறந்தார்; அரசே, அவன் இரு கண்களும் ஒரு கணம் மிகச் செம்மையாக ஒளிர்ந்தன।
Verse 30
पूर्वसंव्यासमुदितौ पुष्पवन्ताविवांबरे / ततो ऽप्युद्वर्त्तमानाभ्यां नेत्राभ्यां नृपनन्दनान्
முன்சாயங்காலத்தில் எழுந்த புஷ்பவந்த மலைஇரட்டையென ஆகாயத்தில் தோன்றியது போல; அதன்பின் மேலே திரும்பிய கண்களால் அவன் அரசகுமாரர்களைக் கண்டான்।
Verse 31
अवैक्षत च गंभीरः कृतान्तः कालपर्यये / क्रुद्धस्य तस्यनेत्राभ्यां सहसा पावकार्चिषः
காலப் பரிணாமத்தில் ஆழ்ந்த க்ருதாந்தன் கோபித்து நோக்கினான்; அவன் கண்களிலிருந்து திடீரென தீயின் ஜ்வாலைகள் புறப்பட்டன।
Verse 32
निश्चेरुरभिलोदिक्षु कालाग्नेरिव संतताः / सधूमकवलोदग्राः स्फुलिङ्गौघमुचो मुहुः
அவை காலாக்னியின் இடையறாத ஓட்டம்போல் எல்லாத் திசைகளிலும் பாய்ந்தன; புகைக் குழம்புகளுடன் மீண்டும் மீண்டும் சினக்கணங்களைப் பொழிந்தன।
Verse 33
मुनिक्रोधानलज्वालाः समन्ताव्द्यानशुर्दिशः / व्यालोदरौग्रकुहरा ज्वाला स्तन्नेत्रनिर्गताः
முனியின் கோபத் தீயின் ஜ்வாலைகள் எல்லாத் திசைகளையும் எரியச் செய்தன; பாம்பின் வயிற்றைப் போல் அச்சமூட்டும் குழிவுகளுடன் அவை அவன் கண்களிலிருந்து வெளிப்பட்டன।
Verse 34
विरेजुर्निभृतांभोधेर्वडवाग्नेरिवार्चिषः / क्रोधाग्निः सुमहाराज ज्वालावव्याप्तदिगन्तरः
ஓ சுமஹாராஜா, அமைதியான கடலில் வடவாக்னியின் ஒளிபோல் அவை பிரகாசித்தன; கோபத் தீயின் ஜ்வாலைகள் திசை எல்லைகளை முழுதும் நிரப்பின।
Verse 35
दग्धांश्चकार तान्सर्वानावृण्वानो नभस्तलम्
வான்மண்டலத்தை மூடிக்கொண்டு, அவன் அவர்களையெல்லாம் எரித்து சாம்பலாக்கினான்।
Verse 36
सशब्दमुद्भ्रान्तमरुत्प्रकोपविवर्त्तमानानलधूमजालैः / महीरजोभिश्च नितान्तमुद्धतैः समावृतं लोक मभूद्भृशातुरम्
ஒலியுடன் உன்மத்தக் காற்றின் சீற்றத்தால் சுழன்றாடும் அக்கினி-புகை வலைகளாலும், மிகுந்து எழுந்த மண்ணுத் தூசியாலும் உலகமெங்கும் மூடப்பட்டு மிகுந்த துயருற்றது।
Verse 37
ततः स वह्निर्विलिखन्निवाभितः समीरवेगाभिहताभिरंबरम् / शिखाभिरुर्वीशसुतानशेषतो ददाह सद्यः सुर विद्विषस्तान्
அப்போது அந்த அக்கினி, எல்லாத் திசைகளிலும் ஆகாயத்தைச் சுரண்டுவது போல, காற்றின் வேகத்தால் தாக்கப்பட்ட நாவுகளால், தேவர்களைப் பகைத்த உர்வீசன் புதல்வர்களை உடனே முழுவதுமாக எரித்தழித்தது।
Verse 38
मिषतः सर्वलोकस्य क्तोधाग्निस्तमृते हयम् / सागरांस्तानशेषेण भस्मसादकरोत्स तान्
அனைத்து உலகமும் பார்த்துக் கொண்டிருக்கையில், அந்தக் குதிரையைத் தவிர, கோபத்தின் அக்கினி சாகரப் புதல்வர்களை முழுவதுமாகச் சாம்பலாக்கியது।
Verse 39
एवं क्रोधाग्निना तेन सागराः पापचेतसः / जज्वलुः सहसा दावे तरवो नीरसा इव
இவ்வாறு அந்தக் கோப அக்கினியால் பாபமனம் கொண்ட சாகரப் புதல்வர்கள், காட்டுத்தீயில் சாறு அற்ற மரங்கள் திடீரென எரிவதுபோல், உடனே எரிந்தனர்।
Verse 40
दृष्ट्वा तेषां तु निधनं सागराणान्दुरात्मनाम् / अन्योन्यमबुवन्देवा विस्मिता ऋषिभिः सह
அந்த துராத்ம சாகரப் புதல்வர்களின் அழிவைக் கண்டு, ரிஷிகளுடன் கூடிய தேவர்கள் வியப்புற்று ஒருவரோடு ஒருவர் பேசத் தொடங்கினர்।
Verse 41
अहोदारुणपापानां विपाको न चिरायितः / दुरन्तः खलु लोके ऽस्मिन्नराणामसदात्मनाम्
அய்யோ, கொடிய பாவிகளின் பலன் தாமதமில்லை; இவ்வுலகில் தீய மனத்தவரின் முடிவு நிச்சயமாகத் துரந்தமே.
Verse 42
यदि मे पर्वताकारा नृशंसाः क्रूरवुद्धयः / युगपद्विलयं प्राप्ताः सहसैव तृणाग्निवत्
மலைபோல் பெரிதாய், இரக்கமற்ற கொடுஞ்சிந்தையோர் ஒரே நேரத்தில் புல்லில் பற்றிய தீ போலத் திடீரென அழிந்தனர்.
Verse 43
उद्वेजनीया भूतानां सद्भिरत्यन्तगर्हिताः / आजीवान्तमिमे हर्तु दिष्ट्या संक्षयमागताः
இவர்கள் எல்லா உயிர்களுக்கும் அச்சமூட்டுவோர்; நல்லோரால் மிகக் கடுமையாக நிந்திக்கப்பட்டோர்; வாழ்நாள் முழுதும் துன்பம் விளைவித்த இவர்கள், விதிவசமாக அழிவை அடைந்தனர்.
Verse 44
परोपतापि नितरां सर्वलोकजुगुप्सितम् / इह कृत्वाशुभं कर्म कःपुमान्विन्दते सुखम्
பிறரைத் துன்புறுத்துவோர், எல்லா உலகங்களாலும் அருவருக்கப்படுவோர்—இங்கு தீய செயல் செய்து எந்த மனிதன் இன்பம் பெறுவான்?
Verse 45
विक्रोश्य सर्वभूतानि संप्रयाताः स्वकर्मभिः / ब्रह्मदण्डहताः पापा निरयं शाश्वतीः समाः
எல்லா உயிர்களையும் அலறச் செய்து, அவர்கள் தம் கர்மங்களோடு சென்றனர்; பிரம்மதண்டத்தால் தண்டிக்கப்பட்ட அந்தப் பாவிகள் நித்திய ஆண்டுகள் நரகத்தை அடைந்தனர்.
Verse 46
तस्मात्सदैव कर्त्तव्यं कर्म पुंसां मनीपिणाम् / दुरतश्च परित्याज्यमितरल्लोकनिन्दितम्
ஆகையால் ஞானிகள் எப்போதும் நற்கருமம் செய்ய வேண்டும்; உலகநிந்தைக்குரிய பிறவற்றைத் தொலைவிலிருந்தே விலக்க வேண்டும்।
Verse 47
कर्त्तव्यः श्रेयसे यत्नो यावज्जीवं विजानता / नाचरेत्कस्यचिद्द्रोहमनित्यं जीवनं यतः
வாழ்நாள் முழுதும் நன்மைக்காக முயல்வது கடமை என்று அறிந்தவன் முயல வேண்டும்; வாழ்க்கை நிலையற்றது, ஆகவே யாரிடமும் துரோகம் செய்யாதே.
Verse 48
अनित्यो ऽयं सदा देहःसपदश्चातिचञ्चलाः / संसारश्चातिनिस्सारस्तत्कथं विश्वसेद्बुधः
இந்த உடல் எப்போதும் நிலையற்றது; அடிகள் மிகச் சஞ்சலமானவை; சம்சாரமும் மிக நிச்ஸாரமானது—அப்படியிருக்க ஞானி எவ்வாறு நம்புவான்?
Verse 49
एवं सुरमुनीन्द्रेषु कथयत्सु परस्परम् / मुनिक्रोधेन्धनीभूता विनेशुः सगरात्मजाः
இவ்வாறு தேவர்கள் மற்றும் முனிவர்தலைவர்கள் ஒருவரோடு ஒருவர் உரையாடிக் கொண்டிருக்கையில், முனிவரின் கோபத்திற்கு எரிபொருளான சகரரின் புதல்வர்கள் அழிந்தனர்.
Verse 50
निर्दगधदेहाः सहसा भुवं विष्टभ्य भस्मना / अवापुर्निरयं सद्यः सागरास्ते स्वकमभिः
அவர்களின் உடல்கள் திடீரென எரிந்து சாம்பலாயின; சாம்பலால் பூமி மூடப்பட்டபின், சகரரின் புதல்வர்கள் தம் கர்மத்தால் உடனே நரகத்தை அடைந்தனர்.
Verse 51
सागरांस्तानशेषेण दग्धवातत्क्रोधजो ऽनलः / क्षणेन लोकानखिलानुद्यतो दग्धुमञ्जसा
கோபத்தால் எழுந்த அந்த அக்கினி எஞ்சாமல் எல்லாச் சமுத்திரங்களையும் எரித்துவிட்டு, ஒரு கணத்தில் எல்லா உலகங்களையும் எளிதில் எரிக்கத் தயாராயிற்று.
Verse 52
भयभीतास्ततो देवाः समेत्य दिवि संस्थिताः / तुष्टुवुस्ते महात्मानं क्रोधाग्निशमनार्थिनः
அப்போது அச்சத்தால் நடுங்கிய தேவர்கள் விண்ணுலகில் ஒன்றுகூடி, கோபஅக்கினியை அடக்க வேண்டி அந்த மகாத்மாவைத் துதித்தனர்.
The disruption of an aśvamedha: the sacrificial horse (yajña-paśu) is stolen/removed and carried to Rasātala, forcing a royal search to preserve the rite’s completion and legitimacy.
Rasātala and Pātāla are named as the destination and search-depth of the horse; they mark a bhuvana-kośa transition from the surface earth into netherworld strata, showing how ritual history is narrated through cosmographic space.
It belongs to the Sagara-cycle within Solar/Ikṣvāku-associated royal memory: the king’s sons (Sāgaras) undertake the search and excavation, leading toward the Kapila encounter that becomes consequential for later dynastic remembrance.