Next Verse

Shloka 1

गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४१// वसिष्ठ उवाच एवं संभ्रामितो रामो गणाधीशेन भूपते / हर्षशोकसमाविष्टो विचिन्त्यात्मपराभवम्

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite ekacatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 41// vasiṣṭha uvāca evaṃ saṃbhrāmito rāmo gaṇādhīśena bhūpate / harṣaśokasamāviṣṭo vicintyātmaparābhavam

இவ்வாறு ஸ்ரீபிரஹ்மாண்ட மகாபுராணத்தில், வாயு உரைத்த மத்தியப் பகுதியில், மூன்றாம் உபோத்தாதப் பாதத்தில், பார்கவ சரிதத்தில், நாற்பத்தொன்றாம் அதிகாரம். வசிஷ்டர் கூறினார்—ஓ அரசே! கணாதீசனால் இவ்வாறு கலங்கச் செய்யப்பட்ட ராமன், மகிழ்ச்சியும் துயரமும் கலந்த நிலையில், தன் தன்னழிவை எண்ணித் துயர்ந்தான்।

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इत्यादि-निपात)
śrī-brahmāṇḍein the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī+brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; title compound ‘in the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)’
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā+purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th), Singular; ‘in the great Purāṇa’
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu+prokta (प्रातिपदिक; √vac-क्त)
FormNeuter, Locative (7th), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष ‘spoken by Vāyu’
madhyama-bhāgein the middle part
madhyama-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama+bhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th), Singular; ‘in the middle section’
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative (7th), Singular; ordinal ‘third’
upoddhāta-pādein the introductory pāda
upoddhāta-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta+pāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th), Singular; तत्पुरुष ‘in the introductory section (pāda)’
bhārgava-caritein the Bhārgava episode
bhārgava-carite:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhārgava+carita (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th), Singular; तत्पुरुष ‘in the Bhārgava narrative’
eka-catvāriṃśattamaḥforty-first
eka-catvāriṃśattamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka+catvāriṃśat+tama (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; dvigu numeral + superlative suffix -tama ‘forty-first’
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
vasiṣṭhaḥVasiṣṭha
vasiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada, 3rd Person, Singular
evamthus
evam:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
FormAdverb (प्रकारवाचक-अव्यय)
saṃbhrāmitaḥagitated
saṃbhrāmitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsam-√bhram (धातु; क्त)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; past participle ‘confused/agitated’
rāmaḥRāma (Paraśurāma)
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
gaṇa-adhīśenaby Gaṇeśa
gaṇa-adhīśena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootgaṇa+adhīśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; तत्पुरुष ‘by the lord of the gaṇas’
bhūpateO king
bhūpate:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootbhū+pati (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative (8th/सम्बोधन), Singular; ‘O king’
harṣa-śoka-samāviṣṭaḥovercome by joy and sorrow
harṣa-śoka-samāviṣṭaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootharṣa+śoka+samāviṣṭa (प्रातिपदिक; sam-ā-√viś-क्त)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; द्वन्द्व (harṣa+śoka) + participle ‘possessed by joy and grief’
vicintyahaving pondered
vicintya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootvi-√cint (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त) ‘having reflected’
ātma-parābhavamhis own defeat
ātma-parābhavam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootātman+parābhava (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular; तत्पुरुष ‘his own defeat/humiliation’