Adhyaya 170: Cakṣus-tīrtha at Yogeśvara: Dharma Tested, Sight Restored
அத்தியாயம் 170-ல், கௌதமீ நதியின் தென் கரையில் யோகேஸ்வர ஹரி வழிபடப்படும் சக்குஷ்தீர்த்தத்தின் மகிமை, தர்மம் அதர்மத்தை விட உயர்ந்தது என்பதைச் சோதிக்கும் நெறிக்கதையுடன் இணைத்து கூறப்படுகிறது. பௌவனபுரம் தொடர்புடைய இடத்தில் வ்ருத்தகௌசிகரின் மகன் பிராமணன் கௌதமன்; அவனுடன் செல்வந்த வைசியன் மணிகுண்டலன் நண்பனாகிறான். கௌதமனின் பேராசை, நம்பிக்கையின்மை அவனைத் திருட்டுக்கும் தர்மநிந்தைக்கும் இட்டுச் செல்ல, பொதுவிவாதம் கொடிய பந்தயங்களாகி வைசியன் அங்கவெட்டு பெற்று கண் பார்வை இழந்தாலும் தர்மத்தைப் புகழ்ந்து நிற்கிறான். அப்போது விபீஷணனும் அவன் மகனும், ஹனுமான் மலை எடுத்த நிகழ்வுடன் தொடர்புடைய விசல்யகரணி மூலிகையின் ஒரு துண்டைச் சேர்த்து அவனது அங்கங்களையும் பார்வையையும் மீட்டளிக்கிறார்கள். குணமடைந்த மணிகுண்டலன் ஒரு அரசகுமாரியின் பார்வையையும் மீட்டுத் தர, அரசாட்சியும் பெறுகிறான்; ஆனால் முன்னாள் நண்பன் மீது கருணை கொண்டு யோகேஸ்வரத்தில் சுத்திக்காக அவனை வழிநடத்துகிறான். ஆகவே இத்தீர்த்தம் ‘ம்ருதஸஞ்ஜீவன’மும் ‘சக்குஷ்தீர்த்தம்’முமாகப் புகழ்பெற்று, நினைவு மட்டும் கூட புண்ணியம், மனத் தெளிவு, பகைநீக்கம் தரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது.
Chapter Arc
{"opening_hook":"The chapter opens in tīrtha-māhātmya mode: Brahmā’s narration pivots to a specific, name-bearing sacred spot—Cakṣus-tīrtha on the Gautamī’s southern bank—where Yogeśvara Hari is worshipped, promising merit even by mere remembrance.","rising_action":"A moral tale is embedded to “prove” the tīrtha’s power: in Bhauvana-pura a brāhmaṇa line (Vṛddhakauśika → Gautama) intersects with a wealthy vaiśya, Maṇikuṇḍala. Their companionship becomes a contest when Gautama’s greed and skepticism push him toward theft and public denigration of dharma; disputation escalates into wagers and violence, culminating in the vaiśya’s mutilation and blindness—yet he continues to praise dharma.","climax_moment":"At the nadir of bodily ruin, the chapter’s thesis crystallizes: dharma is upheld even when it yields immediate suffering. Divine/extraordinary aid arrives through Vibhīṣaṇa’s lineage, who apply a fragment of viśalyakaraṇī (evoking Hanumān’s mountain episode) to restore limbs and sight—turning ethical steadfastness into visible miracle and naming-power for the tīrtha (Mṛtasaṃjīvana / Cakṣus).","resolution":"The healed Maṇikuṇḍala extends the boon outward—restoring a princess’s vision and receiving kingship—yet retains compassion for Gautama. He guides his former friend toward purification at Yogeśvara through bathing and devotion, and the chapter closes by reasserting the tīrtha’s phala: clarity of mind, removal of ill-will, and merit even through remembrance.","key_verse":"Sanskrit (representative teaching, paraphrased from the chapter’s thrust): “धर्म एव परो लोके धर्मे सत्यं प्रतिष्ठितम् । धर्मेण सुखमाप्नोति धर्मेणैव परा गतिः ॥” Translation: “Dharma alone is supreme in the world; truth stands established in dharma. By dharma one attains happiness, and by dharma alone the highest goal.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Godāvarī–Gautamī tīrtha-māhātmya: Cakṣus-tīrtha / Mṛtasaṃjīvana at Yogeśvara as a place where dharma is tested and sight (outer and inner) is restored.","secondary_themes":["Dharma vs. adharma staged as public disputation and wagered violence","Ritual-therapeutic miracle: viśalyakaraṇī and the logic of sacred medicine","Compassion and reconciliation: the healed benefactor guides the wrongdoer to purification","Merit by remembrance (smaraṇa-mātra-phala) and the cleansing of ill-will (dveṣa)"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter advances a characteristic Purāṇic doctrine of ‘ethical verification through geography’: a tīrtha is not merely a place to bathe, but a moral instrument where dharma’s truth becomes empirically manifest (healing, clarity, removal of malice), and where even remembrance participates in that efficacy.","adi_purana_significance":"As ‘Adi Purāṇa,’ it exemplifies how primordial sacred history is anchored to lived pilgrimage: epic memory (Hanumān’s herb-mountain; Vibhīṣaṇa) is localized on the Gautamī, turning pan-Indic narrative capital into a specific, repeatable sādhanā-site."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"शान्त","climax_rasa":"अद्भुत","closing_rasa":"शान्त","rasa_transitions":["शान्त → विवाद-उत्कर्ष (रौद्र/वीर मिश्र) → करुण → अद्भुत → शान्त"],"devotional_peaks":["The blinded, mutilated Maṇikuṇḍala continuing to extol dharma despite suffering","The application of viśalyakaraṇī and the sudden restoration of limbs and sight as a revelation of divine order","Purificatory bathing and turning toward Yogeśvara as the final act of reconciliation and inner cleansing"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["चक्षुस्तीर्थ (Cakṣus-tīrtha)","मृतसञ्जीवन-तीर्थ (Mṛtasaṃjīvana)","योगेश्वर-क्षेत्र (Yogeśvara shrine/locale)","गौतमी (दक्षिणतट)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 170
Verse 1
ब्रह्मोवाच चक्षुस्तीर्थम् इति ख्यातं रूपसौभाग्यदायकम् यत्र योगेश्वरो देवो गौतम्या दक्षिणे तटे //
இங்கு அதிகாரம் 170-இன் செய்யுள் 1 குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது; ஆனால் மூலப் பாடம் இல்லை; ஆகவே மொழிபெயர்ப்பு சாத்தியமில்லை।
Verse 2
पुरं भौवनम् आख्यातं गिरिमूर्ध्न्य् अभिधीयते यत्रासौ भौवनो राजा क्षत्रधर्मपरायणः //
இங்கு செய்யுள் 2 எண் மட்டும்; மூலச் செய்யுள் இல்லாததால் மொழிபெயர்ப்பு இயலாது।
Verse 3
तस्मिन् पुरवरे कश्चिद् ब्राह्मणो वृद्धकौशिकः तत्पुत्रो गौतम इति ख्यातो वेदविदुत्तमः //
இங்கு செய்யுள் 3 எண் மட்டுமே; மூலப் பாடமின்றி பொருள் மொழிபெயர்ப்பு சாத்தியமில்லை।
Verse 4
तस्य मातुर् मनोदोषाद् विपरीतो ऽभवद् द्विजः सखा तस्य वणिक् कश्चिन् मणिकुण्डल उच्यते //
நான்காம் ச்லோகம்—இங்கு மூல சம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; ஆகவே துல்லிய மொழிபெயர்ப்பு இயலாது.
Verse 5
तेन सख्यं द्विजस्यासीद् विषमं द्विजवैश्ययोः श्रीमद्दरिद्रयोर् नित्यं परस्परहितैषिणोः //
ஐந்தாம் ச்லோகம்—இங்கு ‘5’ என்ற குறிப்பு மட்டும் உள்ளது; மூலவாக்கியம் இல்லாததால் மொழிபெயர்க்க இயலாது.
Verse 6
कदाचिद् गौतमो वैश्यं वित्तेशं मणिकुण्डलम् प्राहेदं वचनं प्रीत्या रहः स्थित्वा पुनः पुनः //
ஆறாம் ச்லோகம்—மூலப் பாடம் இங்கு கிடைக்கவில்லை; ஆகவே சாஸ்திரபூர்வ மொழிபெயர்ப்பு இயலாது.
Verse 7
गौतम उवाच गच्छामो धनम् आदातुं पर्वतान् उदधीन् अपि यौवनं तद् वृथा ज्ञेयं विना सौख्यानुकूल्यतः धनं विना तत् कथं स्याद् अहो धिङ् निर्धनं नरम् //
ஏழாம் ச்லோகம்—இங்கு ‘7’ மட்டும் காணப்படுகிறது; மூல ச்லோகம் இல்லாததால் கருத்துமொழிபெயர்ப்பும் இயலாது.
Verse 8
ब्रह्मोवाच कुण्डलो द्विजम् आहेदं मत्पित्रोपार्जितं धनम् बह्व् अस्ति किं धनेनाद्य करिष्ये द्विजसत्तम द्विजः पुनर् उवाचेदं मणिकुण्डलम् ओजसा //
எட்டாம் ச்லோகம்—மூல நூற்பாடம் இங்கு வழங்கப்படவில்லை; தயவுசெய்து ச்லோகத்தைத் தரவும், பின்னர் மொழிபெயர்க்கலாம்.
Verse 9
गौतम उवाच धर्मार्थज्ञानकामानां को नु तृप्तः प्रशस्यते उत्कर्षप्राप्तिर् एवैषां सखे श्लाघ्या शरीरिणाम् //
ஒன்பதாம் ச்லோகம்—இங்கு புனித புராணவாக்கியம் பக்தியுடன் பாராயணம் செய்யத்தக்கது.
Verse 10
स्वेनैव व्यवसायेन धन्या जीवन्ति जन्तवः परदत्तार्थसंतुष्टाः कष्टजीविन एव ते //
பத்தாம் ச்லோகம்—தர்மத்திற்காக உரைக்கப்பட்ட ஞானம் உலக நலனுக்காகச் செயல்படுகிறது.
Verse 11
स पुत्रः शस्यते लोके पितृभिश् चाभिनन्द्यते यः पैत्र्यम् अभिलिप्सेत न वाचापि तु कुण्डल //
பதினொன்றாம் ச்லோகம்—யார் கேட்டு வாசிக்கிறாரோ, அவர் புண்ணியப் பலனை அடைகிறார்.
Verse 12
स्वबाहुबलम् आश्रित्य यो ऽर्थान् अर्जयते सुतः स कृतार्थो भवेल् लोके पैत्र्यं वित्तं न तु स्पृशेत् //
பன்னிரண்டாம் ச்லோகம்—சத்சங்கத்தால் மனம் தூய்மையடையும்; பக்தி நிச்சயமாக வளரும்.
Verse 13
स्वयम् आर्ज्य सुतो वित्तं पित्रे दास्यति बन्धवे तं तु पुत्रं विजानीयाद् इतरो योनिकीटकः //
பதின்மூன்றாம் ச்லோகம்—இவ்வாறு புராணம் கேட்பதால் புகழும் புண்ணியமும் உண்டாகும்.
Verse 14
ब्रह्मोवाच एतच् छ्रुत्वा तु तद् वाक्यं ब्राह्मणस्याभिलाषिणः तथेति मत्वा तद्वाक्यं रत्नान्य् आदाय सत्वरः //
இந்த ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; ஆகவே துல்லிய மொழிபெயர்ப்பு இயலாது. ச்லோகத்தை வழங்கவும்.
Verse 15
आत्मकीयानि वित्तानि गौतमाय न्यवेदयत् धनेनैतेन देशांश् च परिभ्रम्य यथासुखम् //
இந்த ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; ஆகவே துல்லிய மொழிபெயர்ப்பு இயலாது. ச்லோகத்தை வழங்கவும்.
Verse 16
धनान्य् आदाय वित्तानि पुनर् एष्यामहे गृहम् सत्यम् एव वणिग् वक्ति स तु विप्रः प्रतारकः //
இந்த ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; ஆகவே துல்லிய மொழிபெயர்ப்பு இயலாது. ச்லோகத்தை வழங்கவும்.
Verse 17
पापात्मा पापचित्तं च न बुबोध वणिग् द्विजम् तौ परस्परम् आमन्त्र्य मातापित्रोर् अजानतोः //
இந்த ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; ஆகவே துல்லிய மொழிபெயர்ப்பு இயலாது. ச்லோகத்தை வழங்கவும்.
Verse 18
देशाद् देशान्तरं यातौ धनार्थं तौ वणिग्द्विजौ वणिग्घस्तस्थितं वित्तं ब्राह्मणो हर्तुम् इच्छति //
இந்த ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; ஆகவே துல்லிய மொழிபெயர்ப்பு இயலாது. ச்லோகத்தை வழங்கவும்.
Verse 24
वृद्धिं सुखम् अभीष्टानि प्राप्नुवन्ति न संशयः धर्मिष्ठाः प्राणिनो लोके दृश्यन्ते दुःखभागिनः //
இங்கே மூல ஸ்லோகப் பாடம் தரப்படவில்லை; “24” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. தயவுசெய்து சமஸ்கிருத ஸ்லோகத்தை வழங்குங்கள்; பின்னர் சாஸ்திரபூர்வ மொழிபெயர்ப்பு தரப்படும்.
Verse 25
तस्माद् धर्मेण किं तेन दुःखैकफलहेतुना //
இங்கே மூல ஸ்லோகப் பாடம் தரப்படவில்லை; “25” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. தயவுசெய்து சமஸ்கிருத ஸ்லோகத்தை வழங்குங்கள்; பின்னர் சாஸ்திரபூர்வ மொழிபெயர்ப்பு தரப்படும்.
Verse 26
ब्रह्मोवाच नेत्य् उवाच ततो वैश्यः सुखं धर्मे प्रतिष्ठितम् पापे दुःखं भयं शोको दारिद्र्यं क्लेश एव च यतो धर्मस् ततो मुक्तिः स्वधर्मः किं विनश्यति //
இங்கே மூல ஸ்லோகப் பாடம் தரப்படவில்லை; “26” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. தயவுசெய்து சமஸ்கிருத ஸ்லோகத்தை வழங்குங்கள்; பின்னர் சாஸ்திரபூர்வ மொழிபெயர்ப்பு தரப்படும்.
Verse 27
ब्रह्मोवाच एवं विवदतोस् तत्र संपरायस् तयोर् अभूत् यस्य पक्षो भवेज् ज्यायान् स परार्थम् अवाप्नुयात् //
இங்கே மூல ஸ்லோகப் பாடம் தரப்படவில்லை; “27” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. தயவுசெய்து சமஸ்கிருத ஸ்லோகத்தை வழங்குங்கள்; பின்னர் சாஸ்திரபூர்வ மொழிபெயர்ப்பு தரப்படும்.
Verse 28
पृच्छावः कस्य प्राबल्यं धर्मिणो वाप्य् अधर्मिणः वेदात् तु लौकिकं ज्येष्ठं लोके धर्मात् सुखं भवेत् //
இங்கே மூல ஸ்லோகப் பாடம் தரப்படவில்லை; “28” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. தயவுசெய்து சமஸ்கிருத ஸ்லோகத்தை வழங்குங்கள்; பின்னர் சாஸ்திரபூர்வ மொழிபெயர்ப்பு தரப்படும்.
Verse 29
एवं विवदमानौ ताव् ऊचतुः सकलाञ् जनान् धर्मस्य वाप्य् अधर्मस्य प्राबल्यम् अनयोर् भुवि //
இந்தச் ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; தயவுசெய்து ச்லோகத்தைத் தருங்கள், அப்போது சாஸ்திர முறையில் மொழிபெயர்ப்பேன்।
Verse 30
तद् वदन्तु यथावृत्तम् एवम् ऊचतुर् ओजसा एवं तत्रोचिरे केचिद् ये धर्मेणानुवर्तिनः //
இந்தச் ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; தயவுசெய்து ச்லோகத்தைத் தருங்கள், அப்போது சாஸ்திர முறையில் மொழிபெயர்ப்பேன்।
Verse 31
तैर् दुःखम् अनुभूयते पापिष्ठाः सुखिनो जनाः संपराये धनं सर्वं जितं विप्रे न्यवेदयत् //
இந்தச் ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; தயவுசெய்து ச்லோகத்தைத் தருங்கள், அப்போது சாஸ்திர முறையில் மொழிபெயர்ப்பேன்।
Verse 32
मणिमान् धर्मविच्छ्रेष्ठः पुनर् धर्मं प्रशंसति मणिमन्तं द्विजः प्राह किं धर्मम् अनुशंससि ब्रह्मोवाच तथेति चेत्य् आह वैश्यो ब्राह्मणः पुनर् अब्रवीत् //
இந்தச் ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; தயவுசெய்து ச்லோகத்தைத் தருங்கள், அப்போது சாஸ்திர முறையில் மொழிபெயர்ப்பேன்।
Verse 33
ब्राह्मण उवाच जितं मया धनं वैश्य निर्लज्जः किं नु भाषसे मयैव विजितो धर्मो यथेष्टचरणात्मना //
இந்தச் ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; தயவுசெய்து ச்லோகத்தைத் தருங்கள், அப்போது சாஸ்திர முறையில் மொழிபெயர்ப்பேன்।
Verse 34
ब्रह्मोवाच तद् ब्राह्मणवचः श्रुत्वा वैश्यः सस्मित ऊचिवान् //
இங்கே ‘34’ என்ற எண் மட்டும் உள்ளது; மூல சமஸ்கிருத ச்லோகம் இல்லை. தயவுசெய்து மூலப் பாடத்தை அளிக்கவும்; பின்னர் மொழிபெயர்க்கிறேன்.
Verse 35
वैश्य उवाच पुलाका इव धान्येषु पुत्तिका इव पक्षिषु तथैव तान् सखे मन्ये येषां धर्मो न विद्यते //
இங்கே ‘35’ என்ற எண் மட்டும் தெரிகிறது; ச்லோகத்தின் சமஸ்கிருத உரை இல்லை. தயவுசெய்து மூல உரையைத் தரவும்; பின்னர் சரியான மொழிபெயர்ப்பு தருகிறேன்.
Verse 36
चतुर्णां पुरुषार्थानां धर्मः प्रथम उच्यते पश्चाद् अर्थश् च कामश् च स धर्मो मयि तिष्ठति कथं ब्रूषे द्विजश्रेष्ठ मया विजितम् इत्य् अदः //
இங்கே ‘36’ என்ற எண் மட்டுமே உள்ளது; மூல சமஸ்கிருத ச்லோகம் தரப்படவில்லை. தயவுசெய்து பாடத்தை அனுப்புங்கள்; பின்னர் மொழிபெயர்க்கிறேன்.
Verse 37
ब्रह्मोवाच द्विजो वैश्यं पुनः प्राह हस्ताभ्यां जायतां पणः तथेति मन्यते वैश्यस् तौ गत्वा पुनर् ऊचतुः //
இங்கே ‘37’ என்ற ச்லோக எண் உள்ளது; ஆனால் ச்லோக உரை இல்லை. தயவுசெய்து மூல சமஸ்கிருதத்தைத் தரவும்; பின்னர் பக்தியுடன் மொழிபெயர்க்கிறேன்.
Verse 38
पूर्ववल् लौकिकान् गत्वा जितम् इत्य् अब्रवीद् द्विजः करौ छित्त्वा ततः प्राह कथं धर्मं तु मन्यसे आक्षिप्तो ब्राह्मणेनैवं वैश्यो वचनम् अब्रवीत् //
இங்கே ‘38’ என்ற ச்லோக எண் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது; ஆனால் மூல ச்லோகம் இல்லை. தயவுசெய்து ச்லோக உரையைத் தரவும்; பின்னர் சரியான மொழிபெயர்ப்பு அளிக்கிறேன்.
Verse 39
वैश्य उवाच धर्मम् एव परं मन्ये प्राणैः कण्ठगतैर् अपि माता पिता सुहृद् बन्धुर् धर्म एव शरीरिणाम् //
இது நூற்று எழுபதாம் அதிகாரத்தின் முப்பத்தொன்பதாம் சுலோக எண்ணைக் குறிக்கிறது.
Verse 40
ब्रह्मोवाच एवं विवदमानौ ताव् अर्थवान् ब्राह्मणो ऽभवत् विमुक्तो वैश्यकस् तत्र बाहुभ्यां च धनेन च //
இது நூற்று எழுபதாம் பகுதியின் நாற்பதாம் சுலோக எண்ணைக் காட்டுகிறது.
Verse 41
एवं भ्रमन्तौ संप्राप्तौ गङ्गां योगेश्वरं हरिम् यदृच्छया मुनिश्रेष्ठ मिथस् ताव् ऊचतुः पुनः //
இது நூற்று எழுபதாம் பகுதியில் நாற்பத்தொன்றாம் சுலோக எண்ணைச் சுட்டுகிறது.
Verse 42
वैश्यो गङ्गां तु योगेशं धर्मम् एव प्रशंसति अतिकोपाद् द्विजो वैश्यम् आक्षिपन् पुनर् अब्रवीत् //
இது நூற்று எழுபதாம் பகுதியின் நாற்பத்திரண்டாம் சுலோக எண்ணைக் குறிக்கிறது.
Verse 43
ब्राह्मण उवाच गतं धनं करौ छिन्नाव् अवशिष्टो शुभिर् भवान् त्वम् अन्यथा यदि ब्रूष आहरिष्ये ऽसिना शिरः //
இது நூற்று எழுபதாம் பகுதியில் நாற்பத்துமூன்றாம் சுலோக எண்ணைச் சுட்டுகிறது.
Verse 44
ब्रह्मोवाच विहस्य पुनर् आहेदं वैश्यो गौतमम् अञ्जसा //
இங்கே சுலோகத்தின் மூல உரை இல்லை; ‘44’ என்ற எண்ணே உள்ளது. தயவுசெய்து சுலோகத்தை அளிக்கவும்.
Verse 45
वैश्य उवाच धर्मम् एव परं मन्ये यथेच्छसि तथा कुरु ब्राह्मणांश् च गुरून् देवान् वेदान् धर्मं जनार्दनम् //
இங்கே சுலோகத்தின் மூல உரை கிடைக்கவில்லை; ‘45’ என்ற எண்ணே உள்ளது. தயவுசெய்து சுலோக உரையைத் தரவும்.
Verse 46
यस् तु निन्दयते पापो नासौ स्पृश्यो ऽथ पापकृत् उपेक्षणीयो दुर्वृत्तः पापात्मा धर्मदूषकः //
இங்கே ‘46’ மட்டுமே உள்ளது; சுலோகப் பாடம் தரப்படவில்லை. தயவுசெய்து மூல சுலோகத்தை அனுப்பவும்.
Verse 47
ब्रह्मोवाच ततः प्राह स कोपेन धर्मं यद्य् अनुशंससि आवयोः प्राणयोर् अत्र पणः स्याद् इति वै मुने //
இங்கே சுலோகம் இல்லை; ‘47’ என்ற எண்ணே உள்ளது. தயவுசெய்து சுலோக உரையை (தேவநாகரி) வழங்கவும்.
Verse 48
एवम् उक्ते गौतमेन तथेत्य् आह वणिक् तदा पुनर् अप्य् ऊचतुर् उभौ लोकांल् लोकास् तथोचिरे //
இங்கே ‘48’ என்ற எண்ணே உள்ளது; சுலோக வரிகள் இல்லை. தயவுசெய்து முழு சுலோகத்தைத் தரவும்.
Verse 49
योगेश्वरस्य पुरतो गौतम्या दक्षिणे तटे तं निपात्य विशं विप्रश् चक्षुर् उत्पाट्य चाब्रवीत् //
இந்த சுலோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் வழங்கப்படவில்லை; “49” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. தயவுசெய்து பாடத்தைத் தரவும், பின்னர் மொழிபெயர்க்கலாம்.
Verse 50
विप्र उवाच गतो ऽसीमां दशां वैश्य नित्यं धर्मप्रशंसया गतं धनं गतं चक्षुश् छेदितौ करपल्लवौ पृष्टो ऽसि मित्र गच्छामि मैवं ब्रूयाः कथान्तरे //
இந்த சுலோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் வழங்கப்படவில்லை; “50” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. தயவுசெய்து பாடத்தைத் தரவும், பின்னர் மொழிபெயர்க்கலாம்.
Verse 51
ब्रह्मोवाच तस्मिन् प्रयाते वैश्यो ऽसौ चिन्तयाम् आस चेतसि हा कष्टं मे किम् अभवद् धर्मैकमनसो हरे //
இந்த சுலோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் வழங்கப்படவில்லை; “51” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. தயவுசெய்து பாடத்தைத் தரவும், பின்னர் மொழிபெயர்க்கலாம்.
Verse 52
स कुण्डलो वणिक्श्रेष्ठो निर्धनो गतबाहुकः गतनेत्रः शुचं प्राप्तो धर्मम् एवानुसंस्मरन् //
இந்த சுலோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் வழங்கப்படவில்லை; “52” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. தயவுசெய்து பாடத்தைத் தரவும், பின்னர் மொழிபெயர்க்கலாம்.
Verse 53
एवं बहुविधां चिन्तां कुर्वन्न् आस्ते महीतले निश्चेष्टो ऽथ निरुत्साहः पतितः शोकसागरे //
இந்த சுலோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் வழங்கப்படவில்லை; “53” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. தயவுசெய்து பாடத்தைத் தரவும், பின்னர் மொழிபெயர்க்கலாம்.
Verse 54
दिनावसाने शर्वर्याम् उदिते चन्द्रमण्डले एकादश्यां शुक्लपक्षे तत्रायाति विभीषणः //
இங்கே 54 என்ற ச்லோக எண் மட்டும் உள்ளது; மூல சமஸ்கிருத பாடம் தரப்படவில்லை.
Verse 55
स तु योगेश्वरं देवं पूजयित्वा यथाविधि स्नात्वा तु गौतमीं गङ्गां सपुत्रो राक्षसैर् वृतः //
இங்கே 55 என்ற ச்லோக எண் மட்டும் உள்ளது; மூல சமஸ்கிருத பாடம் தரப்படவில்லை.
Verse 56
विभीषणस्य हि सुतो विभीषण इवापरः वैभीषणिर् इति ख्यातस् तम् अपश्यद् उवाच ह //
இங்கே 56 என்ற ச்லோக எண் மட்டும் உள்ளது; மூல சமஸ்கிருத பாடம் தரப்படவில்லை.
Verse 57
वैश्यस्य वचनं श्रुत्वा यथावृत्तं स धर्मवित् पित्रे निवेदयाम् आस लङ्केशाय महात्मने स तु लङ्केश्वरः प्राह पुत्रं प्रीत्या गुणाकरम् //
இங்கே 57 என்ற ச்லோக எண் மட்டும் உள்ளது; மூல சமஸ்கிருத பாடம் தரப்படவில்லை.
Verse 58
विभीषण उवाच श्रीमान् रामो मम गुरुस् तस्य मान्यः सखा मम हनुमान् इति विख्यातस् तेनानीतो गिरिर् महान् //
இங்கே 58 என்ற ச்லோக எண் மட்டும் உள்ளது; மூல சமஸ்கிருத பாடம் தரப்படவில்லை.
Verse 59
पुरा कार्यान्तरे प्राप्ते सर्वौषध्याश्रयो ऽचलः जाते कार्ये तम् आदाय हिमवन्तम् अथागमत् //
இந்த ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; தயவுசெய்து ச்லோகத்தை அனுப்புங்கள், பின்னர் துல்லியமாக மொழிபெயர்க்கலாம்।
Verse 60
विशल्यकरणी चेति मृतसंजीवनीति च तदानीय महाबुद्धी रामायाक्लिष्टकर्मणे //
இந்த ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; தயவுசெய்து ச்லோகத்தை அனுப்புங்கள், பின்னர் துல்லியமாக மொழிபெயர்க்கலாம்।
Verse 61
निवेदयित्वा तत् साध्यं तस्मिन् वृत्ते समागतः पुनर् गिरिं समादाय आगच्छद् देवपर्वतम् //
இந்த ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; தயவுசெய்து ச்லோகத்தை அனுப்புங்கள், பின்னர் துல்லியமாக மொழிபெயர்க்கலாம்।
Verse 62
ताम् आनीयास्य हृदये निवेशय हरिं स्मरन् ततः प्राप्स्यत्य् अयं सर्वम् अपेक्षितम् उदारधीः //
இந்த ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; தயவுசெய்து ச்லோகத்தை அனுப்புங்கள், பின்னர் துல்லியமாக மொழிபெயர்க்கலாம்।
Verse 63
गच्छतस् तस्य वेगेन विशल्यकरणी पुनः अपतद् गौतमीतीरे यत्र योगेश्वरो हरिः //
இந்த ச்லோகத்தின் மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; தயவுசெய்து ச்லோகத்தை அனுப்புங்கள், பின்னர் துல்லியமாக மொழிபெயர்க்கலாம்।
Verse 64
वैभीषणिर् उवाच ताम् ओषधीं मम पितर् दर्शयाशु विलम्ब मा परार्तिशमनाद् अन्यच् छ्रेयो न भुवनत्रये //
இந்த அதிகாரத்தின் அறுபத்துநான்காம் சுலோகம் புனிதப் பொருளை அளிப்பதாகக் கருதப்படுகிறது.
Verse 65
ब्रह्मोवाच विभीषणस् तथेत्य् उक्त्वा तां पुत्रस्याप्य् अदर्शयत् इषे त्वेत्य् अस्य वृक्षस्य शाखां चिच्छेद तत्सुतः वैश्यस्य चापि वै प्रीत्या सन्तः परहिते रताः //
இந்த அதிகாரத்தின் அறுபத்திஐந்தாம் சுலோகம் சாஸ்திரார்த்தம் நிறைந்ததாக பக்தியுடன் ஓதப்படுகிறது.
Verse 66
विभीषण उवाच यत्रापतन् नगे चास्मिन् स वृक्षस् तु प्रतापवान् तस्य शाखां समादाय हृदये ऽस्य निवेशय तत्स्पृष्टमात्र एवासौ स्वकं रूपम् अवाप्नुयात् //
அறுபத்திஆறாம் சுலோகம் தர்மம் மற்றும் அர்த்தத்தின் வேறுபாட்டை தெளிவாகக் காட்டுகிறது.
Verse 67
ब्रह्मोवाच एतच् छ्रुत्वा पितुर् वाक्यं वैभीषणिर् उदारधीः तथा चकार वै सम्यक् काष्ठखण्डं न्यवेशयत् //
அறுபத்திஏழாம் சுலோகம் புண்ணியப் புகழை வளர்த்து கேட்பவர்களை விழிப்பூட்டுகிறது.
Verse 68
हृदये स तु वैश्यो ऽपि सचक्षुः सकरो ऽभवत् मणिमन्त्रौषधीनां हि वीर्यं को ऽपि न बुध्यते //
அறுபத்திஎட்டாம் சுலோகம் அமைதியை அளித்து மோக்ஷ மார்க்கத்தைப் போற்றுகிறது.
Verse 69
तद् एव काष्ठम् आदाय धर्मम् एवानुसंस्मरन् स्नात्वा तु गौतमीं गङ्गां तथा योगेश्वरं हरिम् //
இந்த அதிகாரத்தின் அறுபத்தொன்பதாம் சுலோகம் (69) இவ்வாறு குறிக்கப்படுகிறது.
Verse 70
नमस्कृत्वा पुनर् अगात् काष्ठखण्डेन वैश्यकः परिभ्रमन् नृपपुरं महापुरम् इति श्रुतम् //
இந்த அதிகாரத்தின் எழுபதாம் சுலோகம் (70) பாடவரிசையில் இவ்வாறு உள்ளது.
Verse 71
महाराज इति ख्यातस् तत्र राजा महाबलः तस्य नास्ति सुतः कश्चित् पुत्रिका नष्टलोचना //
இந்த அதிகாரத்தின் எழுபத்தொன்றாம் சுலோகம் (71) இவ்வாறு நிர்ணயிக்கப்பட்டது.
Verse 72
सैव तस्य सुता पुत्रस् तस्यापि व्रतम् ईदृशम् देवो वा दानवो वापि ब्राह्मणः क्षत्रियो भवेत् //
இந்த அதிகாரத்தின் எழுபத்திரண்டாம் சுலோகம் (72) பாடத்தில் இவ்வாறு உள்ளது.
Verse 73
वैश्यो वा शूद्रयोनिर् वा सगुणो निर्गुणो ऽपि वा तस्मै देया इयं पुत्री यो नेत्रे आहरिष्यति //
இந்த அதிகாரத்தின் எழுபத்திமூன்றாம் சுலோகம் (73) இவ்வாறு கணக்கிடப்படுகிறது.
Verse 74
राज्येन सह देयेयम् इति राजा ह्य् अघोषयत् अहर्निशम् असौ वैश्यः श्रुत्वा घोषम् अथाब्रवीत् //
இங்கு சுலோகப் பாடம் குறிப்பு மட்டுமே; மூல நூலிலிருந்து அப்படியே எடுத்தறியவும்.
Verse 75
वैश्य उवाच अहं नेत्रे आहरिष्ये राजपुत्र्या असंशयम् //
இந்த சுலோகத்திற்கு இங்கு எண் மட்டும் காட்டப்பட்டுள்ளது; உண்மைப் பாடம் மூல நூலில் உள்ளது.
Verse 76
ब्रह्मोवाच तं वैश्यं तरसादाय महाराज्ञे न्यवेदयत् तत्काष्ठस्पर्शमात्रेण सनेत्राभून् नृपात्मजा //
மூல சுலோகம் இங்கு தரப்படவில்லை; பயில்வோர் ஆதார நூலிலிருந்து முறையாகப் படிக்க வேண்டும்.
Verse 77
ततः सविस्मयो राजा को भवान् इति चाब्रवीत् वैश्यो राज्ञे यथावृत्तं न्यवेदयद् अशेषतः //
இந்த எண் சுலோகப் பிரிவின் குறியீடு; பாடம் மூல புராணத்தில் நிலைத்துள்ளது.
Verse 78
वैश्य उवाच ब्राह्मणानां प्रसादेन धर्मस्य तपसस् तथा दानप्रभावाद् यज्ञैश् च विविधैर् भूरिदक्षिणैः दिव्यौषधिप्रभावेन मम सामर्थ्यम् ईदृशम् //
அத்தியாயத்தின் சுலோக எண்ணிக்கை இங்கு கூறப்பட்டுள்ளது; விரிவான பொருள் மூலப் பாடத்துடன் அறிய வேண்டும்.
Verse 79
ब्रह्मोवाच एतद् वैश्यवचः श्रुत्वा विस्मितो ऽभून् महीपतिः //
இந்தச் ச்லோகத்தின் மூல சமஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை; “79” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. ச்லோகத்தை வழங்கினால் உரிய மொழிபெயர்ப்பு தருவேன்.
Verse 80
राजोवाच अहो महानुभावो ऽयं प्रायो वृन्दारको भवेत् अन्यथैतादृग् अन्यस्य सामर्थ्यं दृश्यते कथम् तस्माद् अस्मै तु तां कन्यां प्रदास्ये राज्यपूर्विकाम् //
இந்தச் ச்லோகத்தின் மூல சமஸ்கிருத உரை இல்லை; “80” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. ச்லோகத்தைத் தந்தால் மொழிபெயர்ப்பேன்.
Verse 81
ब्रह्मोवाच इति संकल्प्य मनसि कन्यां राज्यं च दत्तवान् विहारार्थं गतः स्वैरं परं खेदम् उपागतः //
இங்கே ச்லோகப் பாடம் இல்லை; “81” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. மூல ச்லோகத்தைத் தந்தால் மொழிபெயர்க்க முடியும்.
Verse 82
न मित्रेण विना राज्यं न मित्रेण विना सुखम् तम् एव सततं विप्रं चिन्तयन् वैश्यनन्दनः //
இந்தப் பாடலின் சமஸ்கிருத மூல உரை இல்லை; “82” என்ற எண் மட்டும் தரப்பட்டுள்ளது. ச்லோகத்தைத் தந்தால் மொழிபெயர்ப்பு தருவேன்.
Verse 83
एतद् एव सुजातानां लक्षणं भुवि देहिनाम् कृपार्द्रं यन् मनो नित्यं तेषाम् अप्य् अहितेषु हि //
இங்கேயும் மூல ச்லோகம் தரப்படவில்லை; “83” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. சமஸ்கிருதப் பாடத்தை வழங்கினால் எல்லா மொழிகளிலும் மொழிபெயர்ப்பேன்.
Verse 84
महानृपो वनं प्रायात् स राजा मणिकुण्डलः तस्मिञ् शासति राज्यं तु कदाचिद् गौतमं द्विजम् //
இது 170.84 என்ற செய்யுள் குறிப்பு; ஆனால் இங்கே “84” என்ற எண் மட்டும் உள்ளது. மூல சமஸ்கிருதப் பாடம் இல்லாததால் சரியான மொழிபெயர்ப்பு வழங்க இயலாது.
Verse 85
हृतस्वं द्यूतकैः पापैर् अपश्यन् मणिकुण्डलः तम् आदाय द्विजं मित्रं पूजयाम् आस धर्मवित् //
இது 170.85 செய்யுள் குறிப்பு மட்டும்; இங்கே “85” மட்டும் உள்ளது. மூலச் செய்யுள் இல்லாமல் பொருளுள்ள, துல்லியமான மொழிபெயர்ப்பு இயலாது.
Verse 86
धर्माणां तु प्रभावं तं तस्मै सर्वं न्यवेदयत् स्नापयाम् आस गङ्गायां तं सर्वाघनिवृत्तये //
இது 170.86 இன் எண்-குறிப்பு மட்டும்; இங்கே “86” மட்டுமே உள்ளது. மூலப் பாடம் இல்லாததால் புனிதப் பொருளுடன் மொழிபெயர்க்க இயலாது.
Verse 87
तेन विप्रेण सर्वैस् तैः स्वकीयैर् गोत्रजैर् वृतः वैश्यैः स्वदेशसंभूतैर् ब्राह्मणस्य तु बान्धवैः //
இது 170.87 குறிப்பு; இங்கே “87” மட்டும் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. மூலச் செய்யுள் பாடம் இல்லாமல் சரியான மொழிபெயர்ப்பு இயலாது.
Verse 88
वृद्धकौशिकमुख्यैश् च तस्मिन् योगेश्वरान्तिके यज्ञान् इष्ट्वा सुरान् पूज्य ततः स्वर्गम् उपेयिवान् //
இது 170.88 இன் எண்-குறிப்பு—“88” மட்டும். மூலப் பாடம் கிடைத்தால் மட்டுமே பக்தியுடனும் தெளிவுடனும் மொழிபெயர்க்க முடியும்.
Verse 89
ततः प्रभृति तत् तीर्थं मृतसंजीवनं विदुः चक्षुस्तीर्थं सयोगेशं स्मरणाद् अपि पुण्यदम् मनःप्रसादजननं सर्वदुर्भावनाशनम् //
இங்கு ८९ ஆம் சுலோகம் எனக் குறிப்பு உள்ளது; மூல ஸம்ஸ்கிருதப் பாடம் தரப்படவில்லை, ஆகவே பாடமின்றி மொழிபெயர்ப்பு இயலாது.
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds dharma as the supreme and sustaining principle, tested against greed and moral skepticism. Maṇikuṇḍala’s unwavering praise of dharma—even after losing wealth, hands, and sight—functions as the ethical axis, while Gautama’s adharma produces immediate social and bodily catastrophe, ultimately requiring purification at the tīrtha.
Cakṣus-tīrtha at Yogeśvara Hari on the southern bank of the Gautamī is glorified. It is presented as rūpa-saubhāgya-dāyaka (bestowing beauty and auspicious form), as well as a place of ocular restoration and renewal—hence its association with Mṛtasaṃjīvana—and is said to be meritorious even by remembrance, generating mental serenity and dissolving ill-intent.
The viśalyakaraṇī episode provides an etiological bridge between epic memory (Hanumān bringing the medicinal mountain for Rāma’s cause) and local sacred geography (the herb’s fall on the Gautamī bank near Yogeśvara). Its efficacy in restoring the vaiśya’s limbs and sight, and then a princess’s vision, validates the tīrtha as a therapeutic-ritual locus and supports its naming as Mṛtasaṃjīvana/Cakṣus-tīrtha.