Adhyaya 15
Nārada and Aṅgirā Instruct Citraketu: Impermanence, Ātma-Tattva, and Mantra-Upadeśa
மகன் இறந்த துயரால் சித்ரகேது அரசன் குழந்தையின் உடலருகே விழுந்து புலம்புகிறான். நாரதரும் அங்கிரசரும் துக்கத்தின் தர்க்கமின்மையை வெளிப்படுத்தி, காலப்போக்கில் ‘தந்தை–மகன்’ என்ற அடையாளம் எவ்வாறு நிலைத்திருக்கும் என்று கேள்வி எழுப்புகிறார்கள்; உடல் சார்ந்த உறவுகள் அலைகள் சேர்த்த மணற்கணங்களின் தற்காலிகச் சந்திப்பைப் போலவும், விதைகளின் நிபந்தனைப் பயிர்ச்செழிப்பைப் போலவும் நிலையற்றவை என உவமை கூறுகிறார்கள். உலகம் உண்மையாயினும் நித்தியமல்ல; ஸ்ருஷ்டி-ஸ்திதி-ப்ரளயம் பகவானின் கட்டுப்பாட்டில் இரண்டாம் காரணிகளால் நடைபெறுகிறது; ஆகவே ‘நான் செய்கிறேன்’ என்ற அகங்காரக் கர்த்தாபாவம் பொய்யென விளக்குகின்றனர். விழித்த சித்ரகேது அந்த வைஷ்ணவ-அவதூதப் போன்ற முனிவர்களை அறிந்து ஆத்மதத்துவ ஞானம் வேண்டுகிறான்; அங்கிரசர் தம் அடையாளத்தை வெளிப்படுத்தி, முன்பு அளித்த புத்திரப் பிரசாதம் அவனின் போகாசக்திக்குக் கொடுத்த தளர்வாக இருந்ததென மறுவிளக்கம் தருகிறார். இல்லறமும் அரச வைபவமும் கனவிலுள்ள கந்தர்வநகரம் போல பயமும் துயரமும் தரும் என ஆராய்ந்து, உடல்-மனம் அப்பாற்பட்ட ஆத்ம விசாரணையையும் திரிதாபங்களைத் தாண்டும் வழியையும் ஊக்குவிக்கின்றனர். இறுதியில் நாரதர் ஏழு இரவுகளில் பகவான் தரிசனம் அளிக்கும் வல்ல மந்திரத்தை உபதேசிப்பதாக வாக்குறுதி அளிக்கிறார்; இதனால் சித்ரகேதுவின் பக்தி உயர்வு தொடங்குகிறது.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच ऊचतुर्मृतकोपान्ते पतितं मृतकोपमम् । शोकाभिभूतं राजानं बोधयन्तौ सदुक्तिभि: ॥ १ ॥
ஸ்ரீசுகதேவ கோஸ்வாமி கூறினார்—மகனின் சடலத்தருகே சடலம்போல் விழுந்து, துயரால் ஆட்கொள்ளப்பட்ட சித்ரகேது அரசனை, மகரிஷிகள் நாரதரும் அங்கிராவும் நல்வாக்குகளால் ஆன்ம விழிப்பை அறிவுறுத்தினர்.
Verse 2
कोऽयं स्यात्तव राजेन्द्र भवान् यमनुशोचति । त्वं चास्य कतम: सृष्टौ पुरेदानीमत: परम् ॥ २ ॥
ஓ அரசே! நீ புலம்பும் இந்த உடலுக்கும் உனக்கும் என்ன உறவு? நீ அவனுக்கு யார்? இப்போது தந்தை–மகன் எனச் சொல்வாய்; ஆனால் அந்த உறவு முன்பும் இருந்ததா, இப்போதும் உண்மையிலேயே உள்ளதா, இனியும் தொடருமா?
Verse 3
यथा प्रयान्ति संयान्ति स्रोतोवेगेन बालुका: । संयुज्यन्ते वियुज्यन्ते तथा कालेन देहिन: ॥ ३ ॥
ஓ அரசே! அலைகளின் வேகத்தால் மணற்கணுக்கள் சிலவேளை ஒன்றாகச் சேர்ந்து, சிலவேளை பிரிந்து போவது போல, உடல் கொண்ட ஜீவர்கள் காலத்தின் வலிமையால் சிலவேளை கூடுகின்றனர், சிலவேளை பிரிகின்றனர்.
Verse 4
यथा धानासु वै धाना भवन्ति न भवन्ति च । एवं भूतानि भूतेषु चोदितानीशमायया ॥ ४ ॥
நிலத்தில் விதைத்த விதைகள் சிலவேளை முளைக்கும், சிலவேளை முளைக்காது. அதுபோல பரமேஸ்வரனின் மாயாசக்தியால் தூண்டப்பட்டு சிலவேளை பிள்ளை பிறக்கும், சிலவேளை கருவுறுதல் நிகழாது. ஆகவே பெற்றோர் என்ற தற்காலிக உறவுக்காக வருந்தாதே; அனைத்தும் பகவான் கட்டுப்பாட்டிலே உள்ளது।
Verse 5
वयं च त्वं च ये चेमे तुल्यकालाश्चराचरा: । जन्ममृत्योर्यथा पश्चात् प्राङ्नैवमधुनापि भो: ॥ ५ ॥
அரசே, நீயும் நாங்களும்—உன் ஆலோசகர்கள், அரசியர்கள், அமைச்சர்கள்—மேலும் இக்காலத்தில் பிரபஞ்சமெங்கும் உள்ள அசைவும் அசையாததும் அனைத்தும் ஒரே காலத்தில் தற்காலிக நிலையில் உள்ளன. பிறப்புக்கு முன் இந்நிலை இல்லை; மரணத்திற்குப் பின் இதுவும் இருக்காது. ஆகவே இது நிலையற்றது; ஆனால் பொய்யல்ல।
Verse 6
भूतैर्भूतानि भूतेश: सृजत्यवति हन्ति च । आत्मसृष्टैरस्वतन्त्रैरनपेक्षोऽपि बालवत् ॥ ६ ॥
பூதேஷன்—பரம புருஷன்—பூதங்களாலேயே பூதங்களின் படைப்பு, காப்பு, அழிவை நடத்துகிறான். இத்தற்காலிக பிரபஞ்சத்தில் அவனுக்கு ஆசை இல்லையெனினும், கடற்கரையில் விளையாடும் சிறுவன் போல, அனைத்தையும் தன் கட்டுப்பாட்டில் வைத்து லீலையாகச் செய்கிறான். படைப்பிற்கு தந்தையை, காப்பிற்கு அரசன்/ஆட்சியை, அழிவிற்கு பாம்பு முதலிய கருவிகளை நியமிக்கிறான்; ஆனால் அவற்றுக்கு சுயசக்தி இல்லை—மாயை மயக்கத்தில் ஜீவன் தன்னை கர்த்தா என எண்ணுகிறான்।
Verse 7
देहेन देहिनो राजन् देहाद्देहोऽभिजायते । बीजादेव यथा बीजं देह्यर्थ इव शाश्वत: ॥ ७ ॥
அரசே, ஒரு விதையிலிருந்து இன்னொரு விதை தோன்றுவது போல, ஒரு உடலிலிருந்து (தந்தை) மற்றொரு உடலின் (தாய்) வழியாக மூன்றாவது உடல் (மகன்) உருவாகிறது. உடலின் கூறுகள் நித்திய ஓட்டத்தில் உள்ளன; அவற்றில் வெளிப்படும் தேஹி—ஜீவாத்மா—மற்றும் சாச்வதன்।
Verse 8
देहदेहिविभागोऽयमविवेककृत: पुरा । जातिव्यक्तिविभागोऽयं यथा वस्तुनि कल्पित: ॥ ८ ॥
உடல்‑உடலுடையவன் (தேஹி) என்ற இந்தப் பிரிவு, மேலும் இனம்‑தனிநபர், தேசம்‑தனித்தன்மை போன்ற வேறுபாடுகள்—அறிவில் முன்னேறாதோரின் கற்பனை மட்டுமே; ஒரே பொருளில் பெயர்‑வடிவ வேறுபாடுகளை ஏற்றுவது போல।
Verse 9
श्रीशुक उवाच एवमाश्वासितो राजा चित्रकेतुर्द्विजोक्तिभि: । विमृज्य पाणिना वक्त्रमाधिम्लानमभाषत ॥ ९ ॥
ஸ்ரீசுகதேவ கோஸ்வாமி கூறினார்—நாரதர், அங்கிரசர் உபதேசங்களால் ஆறுதல் பெற்ற சித்ரகேது மன்னன் ஞானத்தால் நம்பிக்கை பெற்றான். கையால் வாடிய முகத்தைத் துடைத்து பேசத் தொடங்கினான்।
Verse 10
श्रीराजोवाच कौ युवां ज्ञानसम्पन्नौ महिष्ठौ च महीयसाम् । अवधूतेन वेषेण गूढाविह समागतौ ॥ १० ॥
அரசன் கூறினான்—நீங்கள் இருவரும் ஞானத்தில் நிறைந்தவர்கள்; மகத்தானோரிலும் மிக மகத்தானவர்கள். அவதூதர் வேடத்தில் அடையாளத்தை மறைத்து இங்கு வந்துள்ளீர்கள்।
Verse 11
चरन्ति ह्यवनौ कामं ब्राह्मणा भगवत्प्रिया: । मादृशां ग्राम्यबुद्धीनां बोधायोन्मत्तलिङ्गिन: ॥ ११ ॥
பகவானுக்கு அன்பான வைஷ்ணவ பிராமணர்கள் தங்கள் விருப்பப்படி பூமியில் உலாவுவர்; சிலவேளை பித்தர் போல் வேடம் தரிப்பர். எங்களைப் போன்ற இంద్రியாசக்தி கொண்ட கிராமிய புத்தியினரை விழிப்பூட்டவும் அறியாமையை அகற்றவும் அவர்கள் இவ்வாறு செய்கின்றனர்।
Verse 12
कुमारो नारद ऋभुरङ्गिरा देवलोऽसित: । अपान्तरतमा व्यासो मार्कण्डेयोऽथ गौतम: ॥ १२ ॥ वसिष्ठो भगवान् राम: कपिलो बादरायणि: । दुर्वासा याज्ञवल्क्यश्च जातुकर्णस्तथारुणि: ॥ १३ ॥ रोमशश्च्यवनो दत्त आसुरि: सपतञ्जलि: । ऋषिर्वेदशिरा धौम्यो मुनि: पञ्चशिखस्तथा ॥ १४ ॥ हिरण्यनाभ: कौशल्य: श्रुतदेव ऋतध्वज: । एते परे च सिद्धेशाश्चरन्ति ज्ञानहेतव: ॥ १५ ॥
ஓ மகாத்மர்களே, அறியாமையால் மூடப்பட்ட மக்களுக்கு ஞானத்தைப் போதிக்க பூமியில் சித்தேசர்கள் பலர் உலாவர் என்று நான் கேட்டேன்—சனத் குமாரர், நாரதர், ரிபு, அங்கிரசர், தேவலர், அசிதர், அபாந்தரதமா (வ்யாசர்), மார்கண்டேயர், கௌதமர், வசிஷ்டர், பகவான் பரசுராமர், கபிலர், சுகதேவர், துர்வாசர், யாஜ்ஞவல்க்யர், ஜாதுகர்ணர், அருணி; மேலும் ரோமசர், ச்யவனர், தத்தாத்ரேயர், ஆசுரி, பதஞ்சலி, வேதசிர-தௌம்யர், பஞ்சசிகர், ஹிரண்யநாபர், கௌசல்யர், ஸ்ருததேவர், ருதத்வஜர் முதலியோர். நீங்கள் இருவரும் நிச்சயமாக அவர்களிலேயே ஒருவர்.
Verse 13
कुमारो नारद ऋभुरङ्गिरा देवलोऽसित: । अपान्तरतमा व्यासो मार्कण्डेयोऽथ गौतम: ॥ १२ ॥ वसिष्ठो भगवान् राम: कपिलो बादरायणि: । दुर्वासा याज्ञवल्क्यश्च जातुकर्णस्तथारुणि: ॥ १३ ॥ रोमशश्च्यवनो दत्त आसुरि: सपतञ्जलि: । ऋषिर्वेदशिरा धौम्यो मुनि: पञ्चशिखस्तथा ॥ १४ ॥ हिरण्यनाभ: कौशल्य: श्रुतदेव ऋतध्वज: । एते परे च सिद्धेशाश्चरन्ति ज्ञानहेतव: ॥ १५ ॥
ஓ மகாத்மர்களே, அறியாமையால் மூடப்பட்ட மக்களுக்கு ஞானத்தைப் போதிக்க பூமியில் சித்தேசர்கள் பலர் உலாவர் என்று நான் கேட்டேன்—சனத் குமாரர், நாரதர், ரிபு, அங்கிரசர், தேவலர், அசிதர், அபாந்தரதமா (வ்யாசர்), மார்கண்டேயர், கௌதமர், வசிஷ்டர், பகவான் பரசுராமர், கபிலர், சுகதேவர், துர்வாசர், யாஜ்ஞவல்க்யர், ஜாதுகர்ணர், அருணி; மேலும் ரோமசர், ச்யவனர், தத்தாத்ரேயர், ஆசுரி, பதஞ்சலி, வேதசிர-தௌம்யர், பஞ்சசிகர், ஹிரண்யநாபர், கௌசல்யர், ஸ்ருததேவர், ருதத்வஜர் முதலியோர். நீங்கள் இருவரும் நிச்சயமாக அவர்களிலேயே ஒருவர்.
Verse 14
कुमारो नारद ऋभुरङ्गिरा देवलोऽसित: । अपान्तरतमा व्यासो मार्कण्डेयोऽथ गौतम: ॥ १२ ॥ वसिष्ठो भगवान् राम: कपिलो बादरायणि: । दुर्वासा याज्ञवल्क्यश्च जातुकर्णस्तथारुणि: ॥ १३ ॥ रोमशश्च्यवनो दत्त आसुरि: सपतञ्जलि: । ऋषिर्वेदशिरा धौम्यो मुनि: पञ्चशिखस्तथा ॥ १४ ॥ हिरण्यनाभ: कौशल्य: श्रुतदेव ऋतध्वज: । एते परे च सिद्धेशाश्चरन्ति ज्ञानहेतव: ॥ १५ ॥
ஹே மகாத்மா, அறியாமையால் மூடப்பட்ட மக்களுக்கு ஞானம் போதிக்க பூமியில் உலாவும் மகாசித்தர்களில் சனத்குமாரர், நாரதர், ரிபு, அங்கிரா, தேவலர், அசிதர், அபாந்தரதமா (வ்யாசர்), மார்கண்டேயர், கௌதமர், வசிஷ்டர், பகவான் பரசுராமர், கபிலர், சுகதேவர், துர்வாசர், யாஜ்ஞவல்க்யர், ஜாதுகர்ணர், அருணி ஆகியோர் உள்ளனர் என்று கேட்டேன். மேலும் ரோமசர், ச்யவனர், தத்தாத்ரேயர், ஆசுரி, பதஞ்சலி, வேதசிரர் தௌம்யர், முனி பஞ்சசிகர், ஹிரண்யநாபர், கௌசல்யர், ஸ்ருததேவர், ருதத்வஜர் ஆகியோரும் உள்ளனர். நிச்சயமாக நீங்களும் அவர்களில் ஒருவரே.
Verse 15
कुमारो नारद ऋभुरङ्गिरा देवलोऽसित: । अपान्तरतमा व्यासो मार्कण्डेयोऽथ गौतम: ॥ १२ ॥ वसिष्ठो भगवान् राम: कपिलो बादरायणि: । दुर्वासा याज्ञवल्क्यश्च जातुकर्णस्तथारुणि: ॥ १३ ॥ रोमशश्च्यवनो दत्त आसुरि: सपतञ्जलि: । ऋषिर्वेदशिरा धौम्यो मुनि: पञ्चशिखस्तथा ॥ १४ ॥ हिरण्यनाभ: कौशल्य: श्रुतदेव ऋतध्वज: । एते परे च सिद्धेशाश्चरन्ति ज्ञानहेतव: ॥ १५ ॥
ஹே மகாத்மா, அறியாமையால் மூடப்பட்ட மக்களுக்கு ஞானம் போதிக்க பூமியில் உலாவும் மகாசித்தர்களில் சனத்குமாரர், நாரதர், ரிபு, அங்கிரா, தேவலர், அசிதர், அபாந்தரதமா (வ்யாசர்), மார்கண்டேயர், கௌதமர், வசிஷ்டர், பகவான் பரசுராமர், கபிலர், சுகதேவர், துர்வாசர், யாஜ்ஞவல்க்யர், ஜாதுகர்ணர், அருணி ஆகியோர் உள்ளனர் என்று கேட்டேன். மேலும் ரோமசர், ச்யவனர், தத்தாத்ரேயர், ஆசுரி, பதஞ்சலி, வேதசிரர் தௌம்யர், முனி பஞ்சசிகர், ஹிரண்யநாபர், கௌசல்யர், ஸ்ருததேவர், ருதத்வஜர் ஆகியோரும் உள்ளனர். நிச்சயமாக நீங்களும் அவர்களில் ஒருவரே.
Verse 16
तस्माद्युवां ग्राम्यपशोर्मम मूढधिय: प्रभू । अन्धे तमसि मग्नस्य ज्ञानदीप उदीर्यताम् ॥ १६ ॥
ஆகையால், ஹே பிரபுக்களே, நீங்கள் இருவரும் எனக்கு உண்மையான ஞானத்தை அளிக்க வல்லவர்கள். நான் பன்றி-நாய் போன்ற கிராமப் பிராணியைப் போல மூடபுத்தியுடன் அறியாமையின் இருளில் மூழ்கியுள்ளேன்; எனை மீட்க ஞானத்தின் தீபத்தை ஏற்றுங்கள்.
Verse 17
श्रीअङ्गिरा उवाच अहं ते पुत्रकामस्य पुत्रदोऽस्म्यङ्गिरा नृप । एष ब्रह्मसुत: साक्षान्नारदो भगवानृषि: ॥ १७ ॥
அங்கிரா முனிவர் கூறினார்—அரசே, நீ மகனை விரும்பியபோது நான் உன்னிடம் வந்தேன். உனக்கு மகனை அளித்த அதே அங்கிராவே நான். இம்முனிவர் சாட்சாத் பிரம்மாவின் புதல்வர், பகவான் நாரதர்.
Verse 18
इत्थं त्वां पुत्रशोकेन मग्नं तमसि दुस्तरे । अतदर्हमनुस्मृत्य महापुरुषगोचरम् ॥ १८ ॥ अनुग्रहाय भवत: प्राप्तावावामिह प्रभो । ब्रह्मण्यो भगवद्भक्तो नावासादितुमर्हसि ॥ १९ ॥
அரசே, மகன் இழப்பின் துயரால் நீ கடக்க இயலாத அறியாமை இருளில் மூழ்கியுள்ளாய். மகாபுருஷர்களுக்குப் புலப்படும் தத்துவத்தை நினைத்து, உனக்கு அருள் செய்ய நாங்கள் இருவரும் இங்கு வந்தோம். நீ பிராமணர்களை மதிப்பவன், பகவான் மீது பக்தியுடையவன்; ஆகவே இவ்வாறு சோகத்தில் மூழ்குவது உனக்குச் சரியல்ல. ஆன்மிக ஞானத்தில் உயர்ந்தோர் உலகியலான லாப-நஷ்டங்களால் கலங்கார்.
Verse 19
इत्थं त्वां पुत्रशोकेन मग्नं तमसि दुस्तरे । अतदर्हमनुस्मृत्य महापुरुषगोचरम् ॥ १८ ॥ अनुग्रहाय भवत: प्राप्तावावामिह प्रभो । ब्रह्मण्यो भगवद्भक्तो नावासादितुमर्हसि ॥ १९ ॥
அரசே, நீ பரமபுருஷனான பகவானின் உயர்ந்த பக்தன்; பொருட்சார்ந்த இழப்புக்காகச் சோகத்தில் மூழ்குதல் உனக்குத் தகாது. அறியாமையின் இருளில் கலந்த இந்த மாயச் சோகத்திலிருந்து உன்னை விடுவிக்கவே நாங்கள் இருவரும் வந்தோம்; பிராமணபிரியனான பகவத்பக்தனாய் நீ மனச்சோர்வில் விழலாகாது।
Verse 20
तदैव ते परं ज्ञानं ददामि गृहमागत: । ज्ञात्वान्याभिनिवेशं ते पुत्रमेव ददाम्यहम् ॥ २० ॥
நான் முதலில் உன் இல்லத்துக்கு வந்தபோதே உனக்கு பரம ஞானத்தை அளிக்க இயன்றது; ஆனால் உன் மனம் பொருட்களில் பற்றியிருப்பதை அறிந்து, நான் ஒரு மகனையே அளித்தேன்—அவன் மகிழ்ச்சிக்கும் சோகத்திற்கும் காரணமானான்।
Verse 21
अधुना पुत्रिणां तापो भवतैवानुभूयते । एवं दारा गृहा रायो विविधैश्वर्यसम्पद: ॥ २१ ॥ शब्दादयश्च विषयाश्चला राज्यविभूतय: । मही राज्यं बलं कोषो भृत्यामात्यसुहृज्जना: ॥ २२ ॥ सर्वेऽपि शूरसेनेमे शोकमोहभयार्तिदा: । गन्धर्वनगरप्रख्या: स्वप्नमायामनोरथा: ॥ २३ ॥
அரசே, இப்போது பிள்ளைகள் உள்ளவனுக்குரிய தாபத்தை நீயே உண்மையாக அனுபவிக்கிறாய். மனைவி, வீடு, அரசின் செல்வம், புலன்விஷயங்கள் மற்றும் பலவகை ஐஸ்வர்யங்கள் அனைத்தும் நிலையற்றவை; அரசாட்சி, படைபலம், களஞ்சியம், பணியாளர்கள், அமைச்சர்கள், நண்பர்கள், உறவினர்—இவை எல்லாம் சோகம், மயக்கம், பயம், துன்பம் ஆகியவற்றின் காரணங்கள். இவை கந்தர்வநகரம் போல—காட்டில் கற்பனை செய்த இல்லாத அரண்மனை; கனவு, மாயை, மனக்கற்பனைக்கு மேல் அல்ல.
Verse 22
अधुना पुत्रिणां तापो भवतैवानुभूयते । एवं दारा गृहा रायो विविधैश्वर्यसम्पद: ॥ २१ ॥ शब्दादयश्च विषयाश्चला राज्यविभूतय: । मही राज्यं बलं कोषो भृत्यामात्यसुहृज्जना: ॥ २२ ॥ सर्वेऽपि शूरसेनेमे शोकमोहभयार्तिदा: । गन्धर्वनगरप्रख्या: स्वप्नमायामनोरथा: ॥ २३ ॥
அரசே, இப்போது பிள்ளைகள் உள்ளவனுக்குரிய தாபத்தை நீயே உண்மையாக அனுபவிக்கிறாய். மனைவி, வீடு, அரசின் செல்வம், புலன்விஷயங்கள் மற்றும் பலவகை ஐஸ்வர்யங்கள் அனைத்தும் நிலையற்றவை; அரசாட்சி, படைபலம், களஞ்சியம், பணியாளர்கள், அமைச்சர்கள், நண்பர்கள், உறவினர்—இவை எல்லாம் சோகம், மயக்கம், பயம், துன்பம் ஆகியவற்றின் காரணங்கள். இவை கந்தர்வநகரம் போல—காட்டில் கற்பனை செய்த இல்லாத அரண்மனை; கனவு, மாயை, மனக்கற்பனைக்கு மேல் அல்ல.
Verse 23
अधुना पुत्रिणां तापो भवतैवानुभूयते । एवं दारा गृहा रायो विविधैश्वर्यसम्पद: ॥ २१ ॥ शब्दादयश्च विषयाश्चला राज्यविभूतय: । मही राज्यं बलं कोषो भृत्यामात्यसुहृज्जना: ॥ २२ ॥ सर्वेऽपि शूरसेनेमे शोकमोहभयार्तिदा: । गन्धर्वनगरप्रख्या: स्वप्नमायामनोरथा: ॥ २३ ॥
அரசே, இப்போது பிள்ளைகள் உள்ளவனுக்குரிய தாபத்தை நீயே உண்மையாக அனுபவிக்கிறாய். மனைவி, வீடு, அரசின் செல்வம், புலன்விஷயங்கள் மற்றும் பலவகை ஐஸ்வர்யங்கள் அனைத்தும் நிலையற்றவை; அரசாட்சி, படைபலம், களஞ்சியம், பணியாளர்கள், அமைச்சர்கள், நண்பர்கள், உறவினர்—இவை எல்லாம் சோகம், மயக்கம், பயம், துன்பம் ஆகியவற்றின் காரணங்கள். இவை கந்தர்வநகரம் போல—காட்டில் கற்பனை செய்த இல்லாத அரண்மனை; கனவு, மாயை, மனக்கற்பனைக்கு மேல் அல்ல.
Verse 24
दृश्यमाना विनार्थेन न दृश्यन्ते मनोभवा: । कर्मभिर्ध्यायतो नानाकर्माणि मनसोऽभवन् ॥ २४ ॥
மனைவி, பிள்ளைகள், செல்வம் போன்ற காணப்படும் பொருள்கள் கனவுபோலும் மனக்கற்பனையுமே; அவற்றிற்கு நிலையான இருப்பு இல்லை. முன்கர்மத்தால் மனத்தில் பல எண்ணங்கள் எழுகின்றன; அவற்றாலேயே மீண்டும் செயல்கள் நிகழ்கின்றன.
Verse 25
अयं हि देहिनो देहो द्रव्यज्ञानक्रियात्मक: । देहिनो विविधक्लेशसन्तापकृदुदाहृत: ॥ २५ ॥
இந்த உடல் ஜீவனுடையது; இது பஞ்சபூதப் பொருட்கள், ஞானேந்திரியங்கள், கர்மேந்திரியங்கள் மற்றும் மனம் ஆகியவற்றின் சேர்க்கை. மனத்தின் வழியே ஜீவன் ஆதிபௌதிக, ஆதிதைவிக, ஆத்யாத்மிக என மூன்று துன்பங்களால் வாடுகின்றான்; ஆகவே இந்த உடலே துயரத்தின் மூலமாகும்.
Verse 26
तस्मात् स्वस्थेन मनसा विमृश्य गतिमात्मन: । द्वैते ध्रुवार्थविश्रम्भं त्यजोपशममाविश ॥ २६ ॥
ஆகவே அமைதியான மனத்துடன் ஆத்மாவின் நிலையும் பயணமும் சிந்தி—நீ உடலா, மனமா, அல்லது ஆத்மாவா? எங்கிருந்து வந்தாய், உடலை விட்டபின் எங்கே செல்கிறாய், ஏன் பொருட்சோகத்தின் கட்டுப்பாட்டில் இருக்கிறாய்—இவற்றை உணர். இரட்டைத்தன்மையில் நிலைத்தது எனும் நம்பிக்கையை விட்டுவிட்டு தேவையற்ற பற்றைத் துறந்து அமைதியை அடை.
Verse 27
श्रीनारद उवाच एतां मन्त्रोपनिषदं प्रतीच्छ प्रयतो मम । यां धारयन् सप्तरात्राद् द्रष्टा सङ्कर्षणं विभुम् ॥ २७ ॥
ஸ்ரீ நாரதர் கூறினார்—அரசே, என்னிடமிருந்து இந்த மிக மங்களகரமான மந்திர-உபநிஷத்தை பக்தியுடன் ஏற்றுக்கொள். இதைத் தாங்கி ஜபித்தால் ஏழு இரவுகளில் நீ எல்லாம் வல்ல சங்கர்ஷணப் பெருமானை நேரில் தரிசிப்பாய்.
Verse 28
यत्पादमूलमुपसृत्य नरेन्द्र पूर्वे शर्वादयो भ्रममिमं द्वितयं विसृज्य । सद्यस्तदीयमतुलानधिकं महित्वं प्रापुर्भवानपि परं न चिरादुपैति ॥ २८ ॥
அரசே, பழங்காலத்தில் சிவன் முதலிய தேவர்கள் சங்கர்ஷணப் பெருமானின் தாமரைத் திருவடிகளின் அடியில் சரணடைந்து, இரட்டைத்தன்மை மாயையை விட்டனர்; உடனே அவர்கள் ஒப்பற்ற, மீறமுடியாத ஆன்மிக மகிமையை அடைந்தனர். நீயும் விரைவில் அதே பரம நிலையை அடைவாய்.
Frequently Asked Questions
They are not denying affection; they are dismantling the metaphysical error that the self is defined by temporary bodily roles. By asking whether the relationship existed before birth or will persist after death, they redirect Citraketu from social identity (upādhi) to the eternal ātmā, thereby curing grief rooted in misidentification.
The analogy frames embodied association as a time-driven convergence and divergence rather than an ultimate union. Just as waves gather and disperse grains without personal intention, kāla brings jīvas together in families and then separates them, showing that lamentation cannot alter the law-like movement of time.
Citraketu describes exalted Vaiṣṇavas who sometimes conceal their stature by unconventional dress or behavior. Their apparent eccentricity protects them from worldly honor and allows them to move freely to enlighten conditioned souls; the emphasis is that true knowledge is measured by realization, not social presentation.
Gandharva-nagara refers to an illusory ‘city in the sky’—something perceived yet lacking enduring substance. The sages use it to show that worldly securities (kingdom, treasury, relatives) appear solid but are unstable and therefore become sources of fear, lamentation, and delusion when treated as permanent.
The analysis of impermanence clears the ground by reducing attachment and false identity; mantra-upadeśa then provides the positive spiritual method to anchor consciousness in Bhagavān. The promised darśana within seven nights illustrates poṣaṇa: when devotion is properly directed, the Lord reciprocates tangibly, transforming grief into realization.