Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 16
Viṣṇupadī Gaṅgā: Descent, Cosmic Pathways, and Śiva’s Praise of Saṅkarṣaṇa
भवानीनाथै: स्त्रीगणार्बुदसहस्रैरवरुध्यमानो भगवतश्चतुर्मूर्तेर्महापुरुषस्य तुरीयां तामसीं मूर्तिं प्रकृतिमात्मन: सङ्कर्षणसंज्ञामात्मसमाधिरूपेण सन्निधाप्यैतदभिगृणन् भव उप-धावति ॥ १६ ॥
bhavānī-nāthaiḥ strī-gaṇārbuda-sahasrair avarudhyamāno bhagavataś catur-mūrter mahā-puruṣasya turīyāṁ tāmasīṁ mūrtiṁ prakṛtim ātmanaḥ saṅkarṣaṇa-saṁjñām ātma-samādhi-rūpeṇa sannidhāpyaitad abhigṛṇan bhava upadhāvati.
இலாவ்ருத வர்ஷத்தில் பகவான் சிவன், பவானியின் பத்து பில்லியன் பணிப்பெண்களால் எப்போதும் சூழப்பட்டு அவர்களின் சேவையைப் பெறுகிறார். பரமனின் சதுர்மூர்த்தி—வாசுதேவ, பிரத்யும்ன, அனிருத்த, சங்கர்ஷண—இவற்றில் நான்காம் விரிவு சங்கர்ஷணன். அவர் முழுமையாக அதீதனாயினும், பொருள் உலகில் சங்காரச் செயல் தமோகுணத்துடன் தொடர்புடையதால் ‘தாமஸீ’ மூர்த்தி என அழைக்கப்படுகிறார். சங்கர்ஷணனே தன் இருப்பின் ஆதிகாரணம் என்பதை சிவன் அறிந்து, சமாதியில் அவரை அருகில் நிலைநிறுத்தி, கீழ்க்கண்ட மந்திரத்தை ஜபித்து அவரிடம் சரணடைகிறார்।
Sometimes we see a picture of Lord Śiva engaged in meditation. This verse explains that Lord Śiva is always meditating upon Lord Saṅkarṣaṇa in trance. Lord Śiva is in charge of the destruction of the material world. Lord Brahmā creates the material world, Lord Viṣṇu maintains it, and Lord Śiva destroys it. Because destruction is in the mode of ignorance, Lord Śiva and his worshipable Deity, Saṅkarṣaṇa, are technically called tāmasī. Lord Śiva is the incarnation of tamo-guṇa. Since both Lord Śiva and Saṅkarṣaṇa are always enlightened and situated in the transcendental position, they have nothing to do with the modes of material nature — goodness, passion and ignorance — but because their activities involve them with the mode of ignorance, they are sometimes called tāmasī.
FAQs
This verse portrays Lord Śiva (Bhava), even while accompanied by Pārvatī and vast divine entourages, approaching and glorifying the Supreme Lord in samādhi—showing Śiva’s devotion to the Mahāpuruṣa and His manifestations.
Saṅkarṣaṇa is identified here as one of the Lord’s four manifestations (catur-mūrti). Śiva meditatively brings forth the ‘fourth’ form—described as tāmasī—indicating a specific cosmic function connected with tamas and the Lord’s prakṛti.
The verse emphasizes focused inner absorption: even amid duties and surroundings, one can approach the Lord by steady meditation and heartfelt glorification—turning the mind inward to remember and praise the Divine.