Srimad Bhagavatam — Dvadasha Skandha, Shloka 23
Mārkaṇḍeya Ṛṣi Meets Lord Śiva: Devotee as Living Tīrtha and the Lord’s Māyā
न ह्यम्मयानि तीर्थानि न देवाश्चेतनोज्झिता: । ते पुनन्त्युरुकालेन यूयं दर्शनमात्रत: ॥ २३ ॥
na hy am-mayāni tīrthāni na devāś cetanojjhitāḥ te punanty uru-kālena yūyaṁ darśana-mātrataḥ
வெறும் நீர்நிலைகள் மட்டும் தீர்த்தமல்ல; உயிரற்ற தேவமூர்த்திகளும் உண்மையில் வழிபடத்தக்க தெய்வமல்ல. அவற்றின் உயர்ந்த சாரத்தை வெளிப்பார்வை உணராததால் அவை நீண்ட காலத்திற்குப் பின் தான் தூய்மை அளிக்கும்; ஆனால் உங்களைப் போன்ற பக்தர்கள் காணப்படுவதாலேயே உடனே புனிதப்படுத்துகிறார்கள்.
FAQs
This verse says that holy places and even deity forms purify gradually, but a saintly devotee can purify a person immediately simply by darśana (being seen).
In Canto 12, Mārkaṇḍeya offers reverence to Nara-Nārāyaṇa and emphasizes that the Lord’s devotees and sages are the highest purifiers, surpassing ordinary notions of tīrtha as only water or divinity as merely a statue.
Seek genuine association—hear from, serve, and regularly meet sincere devotees—because uplifting company reforms consciousness faster than occasional external rituals alone.