Adhyaya 76
Śālva Attacks Dvārakā; Pradyumna Leads the Defense (Saubha-vimāna and Māyā-yuddha)
சுகதேவர் ஸ்ரீகிருஷ்ணரின் இன்னொரு அதிசயச் செயலைச் சொல்கிறார்—சௌப நகராதிபதி சால்வனின் வதம். சால்வன் சிசுபாலனின் கூட்டாளி; ருக்மிணி திருமணத்தில் யாதவர்கள் மற்றும் கூட்டரசர்கள் அவனை வென்று அவமானப்படுத்தினர். பழிவாங்க உறுதி செய்து, பசுபதி சிவனை கடுந்தவத்தால் வழிபட்டு அழிக்கமுடியாத பயங்கர விமான வரம் பெற்றான். சிவன் ஆணையால் மய தானவன் இரும்பால் பறக்கும் நகரமான ‘சௌப’த்தை அமைத்தான். பின்னர் சால்வன் தூசிப்புயல் குழப்பத்தில் விசித்திர ஆயுதங்களை எறிந்து துவாரகாவைத் தாக்கி பாதுகாப்புகளை நாசம் செய்தான்; திரிபுராசுரர்களின் தாக்குதல் நினைவுபடுத்தியது. அப்போது கிருஷ்ணர் நகரில் இல்லாததால், பிரத்யும்னன் குடிமக்களைத் தைரியப்படுத்தி யாதவத் தளபதிகளுடன் போரைக் கையாண்டான். சௌபத்தின் மாயை—பலவடிவம், மறைதல், இடமாற்றம்—எல்லாவற்றையும் முறியடித்து முக்கிய வீரர்களை வீழ்த்தி இரு படைகளின் பாராட்டையும் பெற்றான். த்யுமானன் கதை அடியால் பிரத்யும்னனை மயக்கமடையச் செய்தபோது, சாரதி க்ஷத்திரிய நெறிப்படி காப்பாற்றி பின்னேற்றினான்; விழித்த பிரத்யும்னன் அந்தப் பின்வாங்கலை அவமானம் எனக் கண்டித்து மீண்டும் போருக்கு எழுகிறான்—இதுவே அடுத்த நிகழ்வில் கிருஷ்ணரின் தீர்மான தலையீட்டுக்கான முன்னோட்டம் ஆகிறது।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अथान्यदपि कृष्णस्य शृणु कर्माद्भुतं नृप । क्रीडानरशरीरस्य यथा सौभपतिर्हत: ॥ १ ॥
ஸ்ரீசுகர் கூறினார்—அரசே, லீலைக்காக மனிதரூபம் கொண்ட ஸ்ரீகிருஷ்ணனின் இன்னொரு அதிசயச் செயலைக் கேள்; அவர் சௌபபதியை எவ்வாறு வதம் செய்தார் என்பதைக் கேள்।
Verse 2
शिशुपालसख: शाल्वो रुक्मिण्युद्वाह आगत: । यदुभिर्निर्जित: सङ्ख्ये जरासन्धादयस्तथा ॥ २ ॥
சிசுபாலனின் நண்பன் சால்வன் ருக்மிணியின் திருமணத்திற்கு வந்தான். அங்கே போரில் யாதவ வீரர்கள் அவனையும், ஜராசந்தன் முதலிய அரசர்களையும், தோற்கடித்தனர்.
Verse 3
शाल्व: प्रतिज्ञामकरोच्छृण्वतां सर्वभूभुजाम् । अयादवां क्ष्मां करिष्ये पौरुषं मम पश्यत ॥ ३ ॥
அனைத்து அரசர்களும் கேட்கும்படி சால்வன் சபதம் செய்தான்— “பூமியை யாதவரற்றதாக ஆக்குவேன்; என் வீரத்தைப் பாருங்கள்!”
Verse 4
इति मूढ: प्रतिज्ञाय देवं पशुपतिं प्रभुम् । आराधयामास नृप: पांशुमुष्टिं सकृद्ग्रसन् ॥ ४ ॥
இவ்வாறு சபதம் செய்த அந்த மூட அரசன், தன் இஷ்ட தெய்வமான பசுபதி பிரபு (சிவன்) அவரை வழிபடத் தொடங்கினான்; தினமும் ஒரு கைப்பிடி தூசியை மட்டும் விழுங்கி, வேறொன்றும் உண்ணவில்லை.
Verse 5
संवत्सरान्ते भगवानाशुतोष उमापति: । वरेणच्छन्दयामास शाल्वं शरणमागतम् ॥ ५ ॥
ஒரு ஆண்டின் முடிவில் ‘ஆசுதோஷன்’ எனப் புகழ்பெற்ற உமாபதி பகவான், சரணடைந்த சால்வனை வரங்களின் தேர்வை அளித்து திருப்திப்படுத்தினார்.
Verse 6
देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । अभेद्यं कामगं वव्रे स यानं वृष्णिभीषणम् ॥ ६ ॥
சால்வன் தேவர்கள், அசுரர்கள், மனிதர்கள், கந்தர்வர்கள், உரகர்கள், ராட்சசர்கள்—யாராலும் அழிக்க முடியாததும், விருப்பமெனில் எங்கும் செல்லக்கூடியதும், வ்ருஷ்ணிகளை அச்சுறுத்துவதுமான ஒரு வாகனத்தைத் தேர்ந்தெடுத்தான்.
Verse 7
तथेति गिरिशादिष्टो मय: परपुरंजय: । पुरं निर्माय शाल्वाय प्रादात्सौभमयस्मयम् ॥ ७ ॥
கிரீசன் (சிவன்) “அப்படியே ஆகுக” என்றான். அவன் ஆணையின்படி மாய தானவன் ‘சௌப’ எனும் இரும்பு பறக்கும் நகரை அமைத்து சால்வனுக்கு அளித்தான்.
Verse 8
स लब्ध्वा कामगं यानं तमोधाम दुरासदम् । ययौ द्वारवतीं शाल्वो वैरं वृष्णिकृतं स्मरन् ॥ ८ ॥
எங்கும் விரும்பியபடி செல்லக்கூடிய, இருளால் நிறைந்த, அணுக இயலாத அந்த வாகனத்தைப் பெற்ற சால்வன், வ்ருஷ்ணிகளுடனான பகையை நினைத்து த்வாரகைக்குச் சென்றான்.
Verse 9
निरुध्य सेनया शाल्वो महत्या भरतर्षभ । पुरीं बभञ्जोपवनानुद्यानानि च सर्वश: ॥ ९ ॥ सगोपुराणि द्वाराणि प्रासादाट्टालतोलिका: । विहारान् स विमानाग्र्यान्निपेतु: शस्त्रवृष्टय: ॥ १० ॥ शिला द्रुमाश्चाशनय: सर्पा आसारशर्करा: । प्रचण्डश्चक्रवातोऽभूद् रजसाच्छादिता दिश: ॥ ११ ॥
பரதசிறந்தவனே! சால்வன் பெரும் படையால் நகரை முற்றுகையிட்டு, புறத்துப் பூங்காக்கள் மற்றும் தோட்டங்களை எங்கும் அழித்தான். கோபுர வாயில்கள், மாளிகைகள், உயர்மாடங்கள், விளையாட்டு இடங்கள் சிதைந்தன; அவன் சிறந்த விமானத்திலிருந்து ஆயுத மழை பொழிந்தது—கற்கள், மரத்துண்டுகள், இடிமின்னல் போன்ற வஜ்ரங்கள், பாம்புகள், ஆலங்கட்டி. கொடிய சுழற்காற்று எழுந்து தூசியால் திசைகள் மூடப்பட்டன.
Verse 10
निरुध्य सेनया शाल्वो महत्या भरतर्षभ । पुरीं बभञ्जोपवनानुद्यानानि च सर्वश: ॥ ९ ॥ सगोपुराणि द्वाराणि प्रासादाट्टालतोलिका: । विहारान् स विमानाग्र्यान्निपेतु: शस्त्रवृष्टय: ॥ १० ॥ शिला द्रुमाश्चाशनय: सर्पा आसारशर्करा: । प्रचण्डश्चक्रवातोऽभूद् रजसाच्छादिता दिश: ॥ ११ ॥
பரதசிறந்தவனே! சால்வன் பெரும் படையால் நகரை முற்றுகையிட்டு, புறத்துப் பூங்காக்கள் மற்றும் தோட்டங்களை எங்கும் அழித்தான். கோபுர வாயில்கள், மாளிகைகள், உயர்மாடங்கள், விளையாட்டு இடங்கள் சிதைந்தன; அவன் சிறந்த விமானத்திலிருந்து ஆயுத மழை—கற்கள், மரத்துண்டுகள், வஜ்ரம் போன்ற இடிமின்னல், பாம்புகள், ஆலங்கட்டி—பொழிந்தது. கொடிய சுழற்காற்று எழுந்து தூசியால் திசைகள் மூடப்பட்டன.
Verse 11
निरुध्य सेनया शाल्वो महत्या भरतर्षभ । पुरीं बभञ्जोपवनानुद्यानानि च सर्वश: ॥ ९ ॥ सगोपुराणि द्वाराणि प्रासादाट्टालतोलिका: । विहारान् स विमानाग्र्यान्निपेतु: शस्त्रवृष्टय: ॥ १० ॥ शिला द्रुमाश्चाशनय: सर्पा आसारशर्करा: । प्रचण्डश्चक्रवातोऽभूद् रजसाच्छादिता दिश: ॥ ११ ॥
பரதசிறந்தவனே! சால்வன் பெரும் படையால் நகரை முற்றுகையிட்டு, உபவனங்களையும் தோட்டங்களையும் எங்கும் நொறுக்கினான். கோபுர வாயில்கள், மாளிகைகள், உயர்மாடங்கள், விளையாட்டு இடங்கள் இடிந்தன; அவன் சிறந்த விமானத்திலிருந்து ஆயுத மழை—கற்கள், மரத்துண்டுகள், வஜ்ரம் போன்ற இடிமின்னல், பாம்புகள், ஆலங்கட்டி—பொழிந்தது. பின்னர் கொடிய சுழற்காற்று எழுந்து தூசியால் திசைகள் மறைந்தன.
Verse 12
इत्यर्द्यमाना सौभेन कृष्णस्य नगरी भृशम् । नाभ्यपद्यत शं राजंस्त्रिपुरेण यथा मही ॥ १२ ॥
இவ்வாறு சௌப விமானத்தால் கடுமையாகத் துன்புறுத்தப்பட்ட ஸ்ரீகிருஷ்ணரின் நகரம், அரசே, திரிபுரத்தால் தாக்கப்பட்ட பூமிபோல் அமைதி பெறவில்லை।
Verse 13
प्रद्युम्नो भगवान् वीक्ष्य बाध्यमाना निजा: प्रजा: । मा भैष्टेत्यभ्यधाद् वीरो रथारूढो महायशा: ॥ १३ ॥
பகவான் பிரத்யும்னர் தம் குடிமக்கள் துன்புறுத்தப்படுவதைப் பார்த்து, பெரும் புகழுடைய வீரர் தேரில் ஏறி, “அஞ்சாதீர்” என்று கூறினார்।
Verse 14
सात्यकिश्चारुदेष्णश्च साम्बोऽक्रूर: सहानुज: । हार्दिक्यो भानुविन्दश्च गदश्च शुकसारणौ ॥ १४ ॥ अपरे च महेष्वासा रथयूथपयूथपा: । निर्ययुर्दंशिता गुप्ता रथेभाश्वपदातिभि: ॥ १५ ॥
தேர்ப்போரின் தலைமைத் தளபதிகள்—சாத்யகி, சாருதேஷ்ண, சாம்பன், இளையவர்களுடன் அக்ரூரர், மேலும் ஹார்திக்யன், பானுவிந்தன், கதன், சுகன், சாரணன்—மற்றும் பல பெரிய வில்லாளிகள், தேர்படைகளின் தலைவர்கள்—அனைவரும் கவசம் அணிந்து, தேர்கள், யானைகள், குதிரைகள், காலாட் படைகள் ஆகிய அணிகளின் பாதுகாப்புடன் நகரை விட்டு வெளியே சென்றனர்।
Verse 15
सात्यकिश्चारुदेष्णश्च साम्बोऽक्रूर: सहानुज: । हार्दिक्यो भानुविन्दश्च गदश्च शुकसारणौ ॥ १४ ॥ अपरे च महेष्वासा रथयूथपयूथपा: । निर्ययुर्दंशिता गुप्ता रथेभाश्वपदातिभि: ॥ १५ ॥
தேர்ப்போரின் தலைமைத் தளபதிகள்—சாத்யகி, சாருதேஷ்ண, சாம்பன், இளையவர்களுடன் அக்ரூரர், மேலும் ஹார்திக்யன், பானுவிந்தன், கதன், சுகன், சாரணன்—மற்றும் பல பெரிய வில்லாளிகள், தேர்படைகளின் தலைவர்கள்—அனைவரும் கவசம் அணிந்து, தேர்கள், யானைகள், குதிரைகள், காலாட் படைகள் ஆகிய அணிகளின் பாதுகாப்புடன் நகரை விட்டு வெளியே சென்றனர்।
Verse 16
तत: प्रववृते युद्धं शाल्वानां यदुभि: सह । यथासुराणां विबुधैस्तुमुलं लोमहर्षणम् ॥ १६ ॥
பின்னர் சால்வரின் படைகளுக்கும் யாதவர்களுக்கும் இடையில் பேரொலி எழும், மெய்சிலிர்க்கச் செய்யும் போர் தொடங்கியது; அது தேவர்கள்–அசுரர்கள் போருக்கு ஒப்பானது।
Verse 17
ताश्च सौभपतेर्माया दिव्यास्त्रै रुक्मिणीसुत: । क्षणेन नाशयामास नैशं तम इवोष्णगु: ॥ १७ ॥
ருக்மிணியின் புதல்வன் பிரத்யும்னன் தன் தெய்வீக ஆயுதங்களால் சால்வனின் சௌபம் சார்ந்த மாயைகளை ஒரு கணத்தில் அழித்தான்; சூரியனின் வெப்பக் கதிர்கள் இரவின் இருளை கலைப்பதுபோல்।
Verse 18
विव्याध पञ्चविंशत्या स्वर्णपुङ्खैरयोमुखै: । शाल्वस्य ध्वजिनीपालं शरै: सन्नतपर्वभि: ॥ १८ ॥ शतेनाताडयच्छाल्वमेकैकेनास्य सैनिकान् । दशभिर्दशभिर्नेतृन् वाहनानि त्रिभिस्त्रिभि: ॥ १९ ॥
பிரத்யும்னனின் அம்புகள் பொன் தண்டுகளும் இரும்புத் தலைகளும் மென்மையான இணைப்புகளும் கொண்டவை. இருபத்தைந்து அம்புகளால் சால்வனின் சேனாதிபதியைத் துளைத்தான்; நூறு அம்புகளால் சால்வனையே தாக்கினான். பின்னர் அவன் படைவீரரை ஒவ்வொருவரையும் ஒரு அம்பால், தலைவர்களைப் பத்து பத்து அம்புகளால், வாகனங்களை மூன்று மூன்று அம்புகளால் குத்தினான்।
Verse 19
विव्याध पञ्चविंशत्या स्वर्णपुङ्खैरयोमुखै: । शाल्वस्य ध्वजिनीपालं शरै: सन्नतपर्वभि: ॥ १८ ॥ शतेनाताडयच्छाल्वमेकैकेनास्य सैनिकान् । दशभिर्दशभिर्नेतृन् वाहनानि त्रिभिस्त्रिभि: ॥ १९ ॥
பிரத்யும்னனின் அம்புகள் பொன் தண்டுகளும் இரும்புத் தலைகளும் மென்மையான இணைப்புகளும் கொண்டவை. இருபத்தைந்து அம்புகளால் சால்வனின் சேனாதிபதியைத் துளைத்தான்; நூறு அம்புகளால் சால்வனையே தாக்கினான். பின்னர் அவன் படைவீரரை ஒவ்வொருவரையும் ஒரு அம்பால், தலைவர்களைப் பத்து பத்து அம்புகளால், வாகனங்களை மூன்று மூன்று அம்புகளால் குத்தினான்।
Verse 20
तदद्भुचतं महत् कर्म प्रद्युम्नस्य महात्मन: । दृष्ट्वा तं पूजयामासु: सर्वे स्वपरसैनिका: ॥ २० ॥
மகாத்மா பிரத்யும்னன் செய்த அந்த அதிசயமான மாபெரும் செயலைக் கண்டு, இரு தரப்பினரும் உள்ள அனைத்து வீரர்களும் அவனைப் போற்றி வணங்கினர்।
Verse 21
बहुरूपैकरूपं तद् दृश्यते न च दृश्यते । मायामयं मयकृतं दुर्विभाव्यं परैरभूत् ॥ २१ ॥
மயதானவன் செய்த அந்த மாய விமானம் ஒரே ஒன்றாக இருந்தும் சில வேளையில் பல ஒரே மாதிரி வடிவங்களாகத் தோன்றியது; சில வேளையில் காணாமலும் போனது. ஆகவே சால்வனின் எதிரிகள் அது எங்கே உள்ளது என்று உறுதியாக அறிய முடியவில்லை।
Verse 22
क्वचिद्भूमौ क्वचिद् व्योम्नि गिरिमूर्ध्नि जले क्वचित् । अलातचक्रवद् भ्राम्यत् सौभं तद् दुरवस्थितम् ॥ २२ ॥
கணந்தோறும் சௌப விமானம் சிலவேளை பூமியில், சிலவேளை வானில், சிலவேளை மலைச்சிகரத்தில், சிலவேளை நீரில் தோன்றியது. சுழலும் தீக்கோலச் சக்கரம்போல் அது ஒரிடத்தில் நிலைக்கவில்லை.
Verse 23
यत्र यत्रोपलक्ष्येत ससौभ: सहसैनिक: । शाल्वस्ततस्ततोऽमुञ्चञ् छरान् सात्वतयूथपा: ॥ २३ ॥
சால்வன் தன் சௌப விமானத்துடனும் படையுடனும் எங்கே எங்கே தோன்றினானோ, அங்கே அங்கே சாத்த்வத (யது) படைத்தலைவர்கள் அவன்மேல் அம்புகளை எய்தனர்.
Verse 24
शरैरग्न्यर्कसंस्पर्शैराशीविषदुरासदै: । पीड्यमानपुरानीक: शाल्वोऽमुह्यत्परेरितै: ॥ २४ ॥
எதிரியின் அம்புகள் தீயும் சூரியனும் தொடும் போல் எரியவைக்கும்; பாம்பு விஷம்போல் தாங்கமுடியாதவை. அவற்றால் தன் படையும் நகரமும் (விமானமும்) வதைக்கப்படுவதைக் கண்டு சால்வன் மயங்கி குழம்பினான்.
Verse 25
शाल्वानीकपशस्त्रौघैर्वृष्णिवीरा भृशार्दिता: । न तत्यजू रणं स्वं स्वं लोकद्वयजिगीषव: ॥ २५ ॥
சால்வன் படைத்தலைவர்களின் ஆயுத மழையால் வ்ருஷ்ணி வீரர்கள் கடுமையாக வதைக்கப்பட்டாலும், இவ்வுலகமும் மறுலகமும் இரண்டிலும் வெற்றியை நாடிய அவர்கள் தத்தம் போர்நிலைகளை விட்டு விலகவில்லை.
Verse 26
शाल्वामात्यो द्युमान्नाम प्रद्युम्नं प्राक्प्रपीडित: । आसाद्य गदया मौर्व्या व्याहत्य व्यनदद् बली ॥ २६ ॥
முன்பு ஸ்ரீ பிரத்யும்னனால் காயமடைந்த சால்வனின் அமைச்சர் த்யுமானன், இப்போது வலிமையுடன் அவரிடம் பாய்ந்து வந்து, பெருங்குரலுடன் கரும்பொன் (கரும்இரும்பு) கதையால் தாக்கினான்.
Verse 27
प्रद्युम्नं गदया शीर्णवक्ष:स्थलमरिंदमम् । अपोवाह रणात्सूतो धर्मविद् दारुकात्मज: ॥ २७ ॥
கழுத்துக் கோலின் அடியால் பிரத்யும்னனின் மார்பிடம் சிதைந்தது என எண்ணிய தர்மத்தை அறிந்த தாருகன் மகன் சாரதி, அவனைப் போர்க்களத்திலிருந்து அகற்றினான்।
Verse 28
लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन कार्ष्णि: सारथिमब्रवीत् । अहो असाध्विदं सूत यद् रणान्मेऽपसर्पणम् ॥ २८ ॥
சிறிது நேரத்தில் உணர்வு பெற்ற கார்ஷ்ணி பிரத்யும்னன் சாரதியிடம் கூறினான்— “ஓ சூதா, இது மிக அநாகரிகம்; என்னை போரிலிருந்து அகற்றியது!”
Verse 29
न यदूनां कुले जात: श्रूयते रणविच्युत: । विना मत्क्लीबचित्तेन सूतेन प्राप्तकिल्बिषात् ॥ २९ ॥
என்னைத் தவிர யது குலத்தில் பிறந்தவர் போர்க்களத்தை விட்டார் என்று கேள்வியில்லை. க்ளீப மனம் கொண்ட பாவி சாரதியால் என் புகழ் களங்கமடைந்தது।
Verse 30
किं नु वक्ष्येऽभिसङ्गम्य पितरौ रामकेशवौ । युद्धात्सम्यगपक्रान्त: पृष्टस्तत्रात्मन: क्षमम् ॥ ३० ॥
போரிலிருந்து இவ்வாறு ஓடிவந்து, தந்தைபோன்ற ராமன்-கேசவனைச் சந்தித்தால் நான் என்ன சொல்வேன்? அங்கே கேட்டால் என் மரியாதைக்கு ஏற்ற பதில் என்ன?
Verse 31
व्यक्तं मे कथयिष्यन्ति हसन्त्यो भ्रातृजामय: । क्लैब्यं कथं कथं वीर तवान्यै: कथ्यतां मृधे ॥ ३१ ॥
என் அண்ணியர்கள் நிச்சயமாகச் சிரித்தபடி சொல்வார்கள்— “ஓ வீரா, சொல்லுங்கள்; போரில் பகைவர்கள் உங்களை இப்படிக் கோழையாக்கியது எப்படி?”
Verse 32
सारथिरुवाच धर्मं विजानतायुष्मन् कृतमेतन्मया विभो । सूत: कृच्छ्रगतं रक्षेद् रथिनं सारथिं रथी ॥ ३२ ॥
சாரதி கூறினான்—நீண்ட ஆயுளுடையவரே! தர்மத்தை அறிந்தே நான் இதைச் செய்தேன், பிரபுவே. ஆபத்தில் உள்ள ரதியைச் சாரதி காக்க வேண்டும்; அதுபோல ரதியும் தன் சாரதியை காக்க வேண்டும்.
Verse 33
एतद्विदित्वा तु भवान्मयापोवाहितो रणात् । उपसृष्ट: परेणेति मूर्च्छितो गदया हत: ॥ ३३ ॥
இந்த விதியை நினைத்து, நான் உங்களைப் போர்க்களத்திலிருந்து அகற்றினேன்; பகைவரின் கதையால் அடிபட்டு நீங்கள் மயங்கியிருந்தீர்கள், கடுமையாக காயமடைந்தீர்கள் என எண்ணினேன்.
Frequently Asked Questions
Śālva is portrayed as an ally of Śiśupāla and an enemy of the Yadus, previously defeated at Rukmiṇī’s wedding alongside Jarāsandha’s coalition. Shamed, he publicly vows to destroy the Yādavas and later attacks Dvārakā to fulfill that oath, using a boon-granted aerial fortress to compensate for his earlier battlefield defeat.
Śālva seeks strategic invincibility rather than purification; he performs severe austerity to please Śiva (Umāpati), who is famed as quickly pleased but grants the boon after a year. Śālva chooses an extraordinary vehicle said to be beyond destruction by various classes of beings and capable of terrifying the Vṛṣṇis—an example of how devotion aimed at power can yield temporary advantages without granting ultimate safety from Bhagavān’s will.
Saubha is an iron flying city (aerial fortress) constructed by Maya Dānava on Śiva’s instruction. In the narrative it functions as a mobile, illusion-generating weapon-platform—appearing as many or one, visible or invisible, shifting between sky, earth, mountain, and water—illustrating māyā’s tactical power in war yet its ultimate defeat by divinely empowered heroes.
Pradyumna uses divine weapons to immediately dispel the illusions, compared to sunlight removing night’s darkness. He then executes precise archery—striking Śālva, killing or disabling leaders and drivers, and systematically neutralizing the enemy’s operational capacity—showing that dharmic leadership and divine empowerment can overcome psychological and occult warfare.
After being struck unconscious, Pradyumna’s charioteer withdraws him according to the charioteer’s duty to protect the warrior when in danger. Upon regaining consciousness, Pradyumna frames the withdrawal as a stain on kṣatriya-kīrti, arguing that Yadus are not known to abandon the battlefield. The episode highlights a dharma tension: protective duty versus the warrior’s obligation to maintain courage and reputation—setting up the continuation of the conflict.