
Aftermath of Gajendra’s Deliverance: Hūhū’s Release, Indradyumna’s Curse, and Sārūpya-mukti
கஜேந்திரனை (யானை அரசனை) முதலைப் பிடியிலிருந்து பகவான் அதிசயமாக மீட்ட பின், பிரபஞ்சமெங்கும் ஆனந்தக் கொண்டாட்டம் எழுகிறது. தேவர்கள், முனிவர்கள், கந்தர்வர்கள், சாரணர்கள், சித்தர்கள் மிருதங்க நாதம், பாடல், மலர்மழை ஆகியவற்றால் புருஷோத்தமனைப் புகழ்கிறார்கள். அந்த முதலை தேவலரின் சாபத்தால் வீழ்ந்த கந்தர்வராஜன் ஹூஹூ என வெளிப்படுகிறது; பகவான் அருளால் விடுதலை பெற்று தெய்வீக ரூபம் மீண்டும் அடைந்து, உரிய ஸ்தோத்திரம் செய்து, பிரதட்சிணம் செய்து, தூய்மையுடன் கந்தர்வலோகத்திற்குத் திரும்புகிறான். கஜேந்திரனும் பகவத் ஸ்பரிசத்தால் அவித்யா-பந்தத்திலிருந்து விடுபட்டு சாரூப்ய முக்தி பெறுகிறான்—பீதாம்பரத்துடன் நான்கு கரங்களுடைய, ஆண்டவரைப் போன்ற ரூபம். சுகதேவர் முன்ஜன்மத்தை உரைக்கிறார்: த்ராவிட தேச பாண்டிய நாட்டின் வைஷ்ணவ அரசன் இந்திரத்யும்னன்; மௌனவிரதமும் தியானபக்தியும் காரணமாக அகஸ்தியரின் கோபத்தால் யானையாகும் சாபம் பெற்றான்; ஆனால் பக்தன் அதை ஆண்டவரின் இச்சை என ஏற்று, பக்தி நினைவைத் தக்க வைத்தான். பின்னர் பகவான் கருடாரூடராக கஜேந்திரனை உடன் கொண்டு தம் தாமத்திற்குச் செல்கிறார். ஸ்ரவண பலன்—இந்தக் கதையை கேட்பது மங்களம் தரும், கலி தோஷத்திலிருந்து காக்கும், தீய கனவுகளை நீக்கும்; காலை பாராயணத்திற்கு உகந்தது. இறுதியில் திருப்தியடைந்த ஆண்டவர் அனைவரின் முன்னிலும் கஜேந்திரனுக்கு வரங்களை அருளத் தயாராகிறார்—அடுத்த உரையாடலுக்கான முன்னுரை அமைக்கப்படுகிறது।
Verse 1
श्रीशुक उवाच तदा देवर्षिगन्धर्वा ब्रह्मेशानपुरोगमा: । मुमुचु: कुसुमासारं शंसन्त: कर्म तद्धरे: ॥ १ ॥
ஸ்ரீசுகதேவ கோஸ்வாமி கூறினார்—பிரபு கஜேந்திரனை விடுவித்தபோது, பிரம்மா சிவன் முதலியோர் தலைமையில் தேவர்கள், தேவரிஷிகள், கந்தர்வர்கள் அந்த ஹரியின் செயலைப் புகழ்ந்து, பிரபுவின்மேலும் கஜேந்திரன்மேலும் மலர்மழை பொழிந்தனர்।
Verse 2
नेदुर्दुन्दुभयो दिव्या गन्धर्वा ननृतुर्जगु: । ऋषयश्चारणा: सिद्धास्तुष्टुवु: पुरुषोत्तमम् ॥ २ ॥
தெய்வீக துந்துபிகள் முழங்கின; கந்தர்வர்கள் நடனமாடி பாடினர். ரிஷிகள், சாரணர்கள், சித்தர்கள் புருஷோத்தமனைப் போற்றி ஸ்தோத்திரம் செய்தனர்।
Verse 3
योऽसौ ग्राह: स वै सद्य: परमाश्चर्यरूपधृक् । मुक्तो देवलशापेन हूहूर्गन्धर्वसत्तम: ॥ ३ ॥ प्रणम्य शिरसाधीशमुत्तमश्लोकमव्ययम् । अगायत यशोधाम कीर्तन्यगुणसत्कथम् ॥ ४ ॥
தேவல முனியின் சாபத்தால் கந்தர்வர்களில் சிறந்த அரசன் ஹூஹூ முதலை ஆனான். இப்போது பகவானின் அருளால் விடுதலை பெற்று உடனே மிக அதிசயமான அழகிய கந்தர்வ ரூபத்தை எடுத்தான். இது யாருடைய கருணையால் நிகழ்ந்தது என்பதை உணர்ந்து, தலைவணங்கி அழிவற்ற ‘உத்தமச்லோக’ ஆண்டவனை வணங்கி, கீர்த்திக்குரிய குணங்களால் விளங்கும் பிரபுவின் புகழை ஸ்தோத்திரமாகப் பாடினான்।
Verse 4
योऽसौ ग्राह: स वै सद्य: परमाश्चर्यरूपधृक् । मुक्तो देवलशापेन हूहूर्गन्धर्वसत्तम: ॥ ३ ॥ प्रणम्य शिरसाधीशमुत्तमश्लोकमव्ययम् । अगायत यशोधाम कीर्तन्यगुणसत्कथम् ॥ ४ ॥
தேவல முனியின் சாபத்தால் கந்தர்வர்களில் சிறந்த அரசன் ஹூஹூ முதலை ஆனான். இப்போது பகவானின் அருளால் விடுதலை பெற்று உடனே மிக அதிசயமான அழகிய கந்தர்வ ரூபத்தை எடுத்தான். இது யாருடைய கருணையால் நிகழ்ந்தது என்பதை உணர்ந்து, தலைவணங்கி அழிவற்ற ‘உத்தமச்லோக’ ஆண்டவனை வணங்கி, கீர்த்திக்குரிய குணங்களால் விளங்கும் பிரபுவின் புகழை ஸ்தோத்திரமாகப் பாடினான்।
Verse 5
सोऽनुकम्पित ईशेन परिक्रम्य प्रणम्य तम् । लोकस्य पश्यतो लोकं स्वमगान्मुक्तकिल्बिष: ॥ ५ ॥
ஈசனின் நிர்ஹேதுக கருணையால் அருள்பெற்று, தன் ஆதிமூல ரூபத்தை மீட்டுக் கொண்ட ஹூஹூ அரசன், ஆண்டவனை வலம் வந்து வணங்கினான். பின்னர் பிரம்மா முதலிய தேவர்கள் முன்னிலையில் கந்தர்வலோகத்திற்குத் திரும்பினான்; அவன் எல்லாப் பாவவினைகளிலிருந்தும் விடுபட்டிருந்தான்.
Verse 6
गजेन्द्रो भगवत्स्पर्शाद् विमुक्तोऽज्ञानबन्धनात् । प्राप्तो भगवतो रूपं पीतवासाश्चतुर्भुज: ॥ ६ ॥
பகவானின் கரஸ்பரிசம் மட்டுமே காரணமாக, யானைகளின் அரசன் கஜேந்திரன் உடனே அறியாமை மற்றும் பந்தனத்திலிருந்து விடுபட்டான். அதனால் அவன் சாரூப்ய முக்தியைப் பெற்று, பீதாம்பரம் அணிந்து நான்கு கரங்களுடன் ஆண்டவனுக்கு ஒத்த ரூபத்தை அடைந்தான்.
Verse 7
स वै पूर्वमभूद् राजा पाण्ड्यो द्रविडसत्तम: । इन्द्रद्युम्न इति ख्यातो विष्णुव्रतपरायण: ॥ ७ ॥
இந்த கஜேந்திரன் முன்பு திராவிடப் பகுதியில் உள்ள பாண்டிய நாட்டின் அரசனாக இருந்தான். அவன் ‘இந்திரத்யும்ன மகாராஜா’ என்று புகழ்பெற்று, விஷ்ணு விரதத்தில் நிலைத்த வைஷ்ணவனாக இருந்தான்.
Verse 8
स एकदाराधनकाल आत्मवान् गृहीतमौनव्रत ईश्वरं हरिम् । जटाधरस्तापस आप्लुतोऽच्युतं समर्चयामास कुलाचलाश्रम: ॥ ८ ॥
இந்திரத்யும்ன மகாராஜா குடும்ப வாழ்வைத் துறந்து குலாசல (மலய மலை) ஆசிரமத்தில் தங்கினார். சடாமுடி தாங்கிய தவசியாக எப்போதும் ஹரியை ஆராதித்தார். ஒருமுறை மௌன விரதம் மேற்கொண்டு, மனம் முழுதும் ஆச்ச்யுதனை வழிபாட்டில் கரைந்து பரவசமாக இருந்தார்.
Verse 9
यदृच्छया तत्र महायशा मुनि: समागमच्छिष्यगणै: परिश्रित: । तं वीक्ष्य तूष्णीमकृतार्हणादिकं रहस्युपासीनमृषिश्चुकोप ह ॥ ९ ॥
அந்த இடத்தில் தற்செயலாக, பெரும் புகழுடைய அகஸ்திய முனிவர் சீடர்களுடன் வந்து சேர்ந்தார். தனிமையில் அமர்ந்திருந்த இந்திரத்யும்ன மகாராஜா மௌனமாக இருந்து, வரவேற்பு முதலிய மரியாதைகளைச் செய்யாததைப் பார்த்து, அந்த ரிஷி மிகக் கோபமடைந்தார்.
Verse 10
तस्मा इमं शापमदादसाधु- रयं दुरात्माकृतबुद्धिरद्य । विप्रावमन्ता विशतां तमिस्रं यथा गज: स्तब्धमति: स एव ॥ १० ॥
அப்போது அகஸ்திய முனிவர் அரசனைச் சபித்தார்—இவன் அசாதுவும் துராத்மாவும். அற்பபுத்தியால் ஒரு பிராமணனை அவமதித்தான்; ஆகவே இருள் உலகில் புகுந்து, யானையின் மந்தமான மௌன உடலை அடைவானாக।
Verse 11
श्रीशुक उवाच एवं शप्त्वा गतोऽगस्त्यो भगवान् नृप सानुग: । इन्द्रद्युम्नोऽपि राजर्षिर्दिष्टं तदुपधारयन् ॥ ११ ॥ आपन्न: कौञ्जरीं योनिमात्मस्मृतिविनाशिनीम् । हर्यर्चनानुभावेन यद्गजत्वेऽप्यनुस्मृति: ॥ १२ ॥
ஸ்ரீசுகர் கூறினார்—அரசே, இவ்வாறு சபித்து பகவான் அகஸ்தியர் சீடர்களுடன் அங்கிருந்து சென்றார். ராஜரிஷி இந்திரத்யும்னனும் அதை பரமபுருஷனின் திருவுளம் என உணர்ந்து அந்தச் சாபத்தை மகிழ்ச்சியுடன் ஏற்றான்.
Verse 12
श्रीशुक उवाच एवं शप्त्वा गतोऽगस्त्यो भगवान् नृप सानुग: । इन्द्रद्युम्नोऽपि राजर्षिर्दिष्टं तदुपधारयन् ॥ ११ ॥ आपन्न: कौञ्जरीं योनिमात्मस्मृतिविनाशिनीम् । हर्यर्चनानुभावेन यद्गजत्वेऽप्यनुस्मृति: ॥ १२ ॥
பின்னர் அவர் யானை-யோனியில் பிறந்தார்; அது ஆத்ம-நினைவைக் கெடுக்கும். ஆயினும் ஹரியை ஆராதித்த புண்ணியப் பலனால், யானை உடலிலும் இறைவனை எவ்வாறு வழிபடவும் துதிக்கவும் வேண்டும் என்ற நினைவு அவருக்கு நிலைத்தது.
Verse 13
एवं विमोक्ष्य गजयूथपमब्जनाभ- स्तेनापि पार्षदगतिं गमितेन युक्त: । गन्धर्वसिद्धविबुधैरुपगीयमान- कर्माद्भुतं स्वभवनं गरुडासनोऽगात् ॥ १३ ॥
அம்பஜநாபன் ஆகிய பகவான், யானைக் கூட்டத் தலைவனை முதலைப் பிடியிலிருந்தும், முதலை போன்ற சம்சாரப் பிணைப்பிலிருந்தும் விடுவித்து, அவனுக்கு சாரூப்ய முக்தியும் பரிஷத்பதவியும் அளித்தார். கந்தர்வர், சித்தர், தேவர்கள் அவரது அதிசயச் செயல்களைப் பாட, கருடவாகனன் ஆன ஆண்டவன் தன் அற்புதத் தாமத்திற்கு திரும்பி, கஜேந்திரனையும் உடன் அழைத்துச் சென்றான்.
Verse 14
एतन्महाराज तवेरितो मया कृष्णानुभावो गजराजमोक्षणम् । स्वर्ग्यं यशस्यं कलिकल्मषापहं दु:स्वप्ननाशं कुरुवर्य शृण्वताम् ॥ १४ ॥
மகாராஜா, கஜராஜன் விடுதலை பெற்ற நிகழ்வில் வெளிப்பட்ட கிருஷ்ணனின் அற்புத மகிமையை நான் உமக்கு உரைத்தேன். குருகுலச் சிறந்தவரே, இதைச் செவிமடுப்போர் சுவர்க்கத்திற்குரிய புண்ணியம், பக்தரெனும் புகழ், கலியின் மாசிலிருந்து பாதுகாப்பு, தீய கனவுகளின் அழிவு ஆகியவற்றைப் பெறுவர்.
Verse 15
यथानुकीर्तयन्त्येतच्छ्रेयस्कामा द्विजातय: । शुचय: प्रातरुत्थाय दु:स्वप्नाद्युपशान्तये ॥ १५ ॥
ஆகையால் தம் நலத்தை விரும்பும் தூய இருபிறப்பினர்—சிறப்பாக வைஷ்ணவ பிராமணர்கள்—காலைப் பொழுது படுக்கையிலிருந்து எழுந்து, மாற்றமின்றி, இப்புனிதக் கதையை யதார்த்தமாகக் கீர்த்திக்க வேண்டும்; தீய கனவுகள் முதலிய துன்பங்கள் அடங்குவதற்காக।
Verse 16
इदमाह हरि: प्रीतो गजेन्द्रं कुरुसत्तम । शृण्वतां सर्वभूतानां सर्वभूतमयो विभु: ॥ १६ ॥
குருசிறந்தவனே! எல்லா உயிர்களிலும் உறையும் பரமாத்மாவாகிய, அனைத்திலும் நிறைந்த விபுவான ஹரி மகிழ்ந்து, அங்கு இருந்த அனைவரும் கேட்கும்படி கஜேந்திரனை நோக்கி உரைத்தார்.
The crocodile was King Hūhū, a Gandharva cursed by Devala Muni. The Bhāgavata presents his animal embodiment as the karmic and juridical effect of a brāhmaṇa’s śāpa, yet his deliverance shows that contact with the Lord overrides accumulated reactions and restores the soul’s higher destiny.
Sārūpya-mukti is liberation in which the devotee attains a form resembling the Lord’s, here described as four-armed and clad in yellow garments. Gajendra receives it because the Lord personally touches and rescues him, indicating both the intensity of his surrender and the Lord’s independent bestowal of grace upon a devotee.
The narrative frames the curse as arising from a perceived breach of etiquette toward Agastya Muni, but it also emphasizes divine orchestration: Indradyumna, being a devotee, accepts the curse as the Lord’s will. The theological point is that bhakti is not destroyed by adverse karma; rather, devotion can persist and mature through it.
Śukadeva states that hearing this account makes one fit for higher destinations, grants a devotional reputation, protects from Kali-yuga’s contamination, and prevents bad dreams. The text further recommends morning recitation—especially by the varṇas and particularly brāhmaṇa Vaiṣṇavas—as a practical śāstric remedy rooted in śravaṇa and smṛti.