Vinayaadhikaarika Adhyaya 16 Sutra 24 - Arthashastra | Tamil | Vedapath

Kautilya

Sutra 24

Devanagari script

कृत्यपक्षोपजापमकृत्यपक्षे गूढप्रणिधानं रागापरागौ भर्तरि रन्ध्रं च प्रकृतीनां तापसवैदेहकव्यञ्जनाभ्यामुपलभेत तयोरन्तेवासिभिश्चिकित्सकपाषण्डव्यञ्जनोभयवेतनैर्वा ॥ कZ_०१.१६.२४ ॥

Transliteration

kṛtyapakṣopajāpam akṛtyapakṣe gūḍhapraṇidhānaṃ rāgāparāgau bhartari randhraṃ ca prakṛtīnāṃ tāpasavaidehakavyañjanābhyām upalabheta tayor antevāsibhiś cikitsakapāṣaṇḍavyañjanobhayavetanair vā.

Translation

‘க்ருத்ய-பக்ஷம்’ (அரசன்/நியாயமான தரப்பு) நோக்கி விலகலைத் தூண்டவும், ‘அக்ருத்ய-பக்ஷம்’ (எதிரி/அநியாய தரப்பு) பக்கத்தில் மறைமுக முகவர்களை நுழைக்கவும்—இதற்காக அரசன், அரசின் கூறுகள் (பிரக்ருதிகள்) தங்கள் தலைவனிடம் கொண்ட பற்றுதல் அல்லது வெறுப்பு/அபற்றுதல், மேலும் அவர்களுக்குள்ள பலவீனத் துளைகள் (ரந்த்ர) ஆகியவற்றை அறிய வேண்டும்; இதைத் துறவி மற்றும் வைதேஹகன் வேடமிட்ட முகவர்கள் மூலம், அல்லது அவர்களுடைய சீடர்கள் மூலம், அல்லது மருத்துவர் மற்றும் பாஷண்டி (மதவெறியன்/மாறுபட்ட மதத் துறவி) வேடமிட்ட முகவர்கள் மூலம், அல்லது இருதரப்பு ஊதியம் பெறும் முகவர்கள் மூலம் கண்டறிய வேண்டும்.

Word by Word

कृत्यपक्षेin the loyal/‘to-be-done’ faction (the king’s side)

उपजापम्secret inducement/instigation (to win over)

अकृत्यपक्षेin the hostile/‘not-to-be-done’ faction (opposition side)

गूढप्रणिधानम्covert placement/assignment (of spies)

रागापरागौattachment and non-attachment (favour and disfavour)

भर्तरिtowards/in the master (the king)

रन्ध्रम्a weak point/vulnerability

चand

प्रकृतीनाम्of the state’s constituents (prakṛtis)

तापसby (means of) an ascetic

वैदेहकand a vaidehaka (a particular agent/disguise type)

व्यञ्जनाभ्याम्by means of (their) disguises

उपलभेतshould ascertain/find out

तयोःof those two / in those two

अन्तेवासिभिःby (their) resident pupils/disciples

चिकित्सकby physicians

पाषण्डby sectarians/heretics

व्यञ्जनby (their) disguises

उभयवेतनैःby double-paid (agents)

वाor

Entities Mentioned

king

prakṛtis (state constituents)

ascetic-disguised agents

Vaidehaka-disguised agents

pupils/disciples

physician-disguised agents

pāṣaṇḍa-disguised agents

double-paid agents

FAQs

What is the administrative intent of this sūtra?

To institutionalize loyalty assessment and controlled defection operations using layered intelligence covers, while identifying exploitable vulnerabilities in key constituencies.

What is ‘randhra’ in governance terms?

Actionable weakness—personal, financial, moral, or procedural—through which an official or group can be influenced, neutralized, or recruited.