Adhyaya 2
Book 4’s commercial governance treats the market as a revenue-engine that must remain orderly, legible, and resilient under stress. In 4.2, Kautilya positions the Paṇyādhyakṣa as the state’s ‘price-and-flow’ regulator: he prevents private actors from monopolizing supply through collective purchase, ensures first-right completion of an already-approved joint purchase, and intervenes when commodities are damaged or market trust is threatened. When glut (paṇyabāhulya) appears, the state centralizes sales (‘single mouth’) to prevent ruinous undercutting and to stabilize prices; others are barred from selling until official stock clears. Yet the end is not merely extraction: daily-wage distribution and anugraha signal yogakṣema—relief to subjects—while still keeping valuation scientific. For goods displaced by time and place, the arghavit computes full cost structure (inputs, duty, carrying, interest, depreciation/discount) to set a rational state price. Thus kośa grows through disciplined market design, not predation.
Sutras
Sutra 1
संस्थाध्यक्षः पण्यसंस्थायां पुराणभाण्डानां स्वकरणविशुद्धानामाधानं विक्रयं वा स्थापयेत् ॥ कZ_०४.२.०१ ॥
சங்கத் தலைவர் (saṃsthādhyakṣa) பொருள் சங்கம்/சந்தையில், விற்பனையாளர் தன் சான்றுறுதிப்படி மூலாதாரம் தெளிவான பழைய (பயன்படுத்தப்பட்ட) பொருட்களை வைப்பு செய்யவும் அல்லது விற்கவும் அதிகாரப்பூர்வ நடைமுறையை நிறுவ வேண்டும்.
Sutra 2
तुलामानभाण्डानि चावेक्षेत पौतवापचारात् ॥ कZ_०४.२.०२ ॥
எடைத் தராசுகள், அளவுகள், பாத்திரங்களையும் பரிசோதிக்க வேண்டும்; எடை-அளவு நிர்வாகத்தில் மோசடி ஏற்படாமல் இருக்க.
Sutra 3
परिमाणीद्रोणयोरर्धपलहीनातिरिक्तमदोषः ॥ कZ_०४.२.०३ ॥
பரிமாணி மற்றும் த்ரோண அளவுக் கலன்களில் அரை பலா வரை குறைவு அல்லது அதிகம் இருப்பது குற்றமாகக் கருதப்படாது.
Sutra 4
पलहीनातिरिक्ते द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०४.२.०४ ॥
அளவு ஒரு பலா குறையவோ அதிகமாவோ இருந்தால் பன்னிரண்டு பண அபராதம்.
Sutra 5
तेन पलोत्तरा दण्डवृद्धिर्व्याख्याता ॥ कZ_०४.२.०५ ॥
இந்த விதியால் ஒவ்வொரு கூடுதல் பலாவிற்கும் அபராதம் படிப்படியாக அதிகரிப்பது விளக்கப்படுகிறது.
Sutra 6
तुलायाः कर्षहीनातिरिक्तमदोषः ॥ कZ_०४.२.०६ ॥
துலாவில் ஒரு கர்ஷம் வரை குறையவோ அதிகமாவோ இருப்பது குற்றமல்ல.
Sutra 7
द्विकर्षहीनातिरिक्ते षट्पणो दण्डः ॥ कZ_०४.२.०७ ॥
விலகல் இரண்டு கர்ஷம் குறையவோ அதிகமாவோ இருந்தால் ஆறு பண அபராதம்.
Sutra 8
तेन कर्षोत्तरा दण्डवृद्धिर्व्याख्याता ॥ कZ_०४.२.०८ ॥
இந்த விதியால் ஒவ்வொரு கூடுதல் கர்ஷத்திற்கும் அபராதம் படிப்படியாக அதிகரிப்பது விளக்கப்படுகிறது.
Sutra 9
आढकस्यार्धकर्षहीनातिरिक्तमदोषः ॥ कZ_०४.२.०९ ॥
ஆடக அளவில் அரைக்கர்ஷம் வரை குறைவு அல்லது அதிகம் இருப்பது குற்றமல்ல।
Sutra 10
कर्षहीनातिरिक्ते त्रिपणो दण्डः ॥ कZ_०४.२.१० ॥
குறைவு அல்லது அதிகம் ஒரு கர்ஷம் என்றால் அபராதம் மூன்று பணம்.
Sutra 11
तेन कर्षोत्तरा दण्डवृद्धिर्व्याख्याता ॥ कZ_०४.२.११ ॥
இந்த விதியினால், ஒவ்வொரு கூடுதல் கர்ஷத்திற்கும் அபராதம் படிப்படியாக அதிகரிப்பது விளக்கப்படுகிறது।
Sutra 12
तुलामानविशेषाणामतोऽन्येषामनुमानं कुर्यात् ॥ कZ_०४.२.१२ ॥
தராசு மற்றும் அளவுகளின் இங்கு கூறப்பட்ட குறிப்பிட்ட நிகழ்வுகளிலிருந்து, மற்ற (கூறப்படாத) எடைகள் மற்றும் அளவுகளுக்கான விதிகளை ஊகித்து நிர்ணயிக்க வேண்டும்।
Sutra 13
तुलामानाभ्यामतिरिक्ताभ्यां क्रीत्वा हीनाभ्यां विक्रीणानस्य त एव द्विगुणा दण्डाः ॥ कZ_०४.२.१३ ॥
அதிக எடை/அளவால் வாங்கி, குறைந்த எடை/அளவால் விற்கிறவனுக்கு, முன் கூறிய அதே தண்டனைகள் இரட்டிப்பாகும்.
Sutra 14
गण्यपण्येष्वष्टभागं पण्यमूल्येष्वपहरतः षण्णवतिर्दण्डः ॥ कZ_०४.२.१४ ॥
எண்ணிக்கையால் அளக்கப்படும் பொருட்களில் பொருளின் மதிப்பின் எட்டில் ஒரு பங்கை அபகரிப்பவருக்கு 96 பண அபராதம்.
Sutra 15
काष्ठलोहमणिमयं रज्जुचर्ममृण्मयं सूत्रवल्करोममयं वा जात्यमित्यजात्यं विक्रयाधानं नयतो मूल्याष्टगुणो दण्डः ॥ कZ_०४.२.१५ ॥
விற்பனை அல்லது அடகு வைக்கும் போது மரம், உலோகம், ரத்தினம், கயிறு, தோல், மண், நூல், பட்டை அல்லது கம்பளி முதலியவற்றால் செய்யப்பட்ட போலி/தரமற்றதை ‘உண்மை/தரமானது’ எனக் காட்டினால், அபராதம் மதிப்பின் எட்டு மடங்கு.
Sutra 16
सारभाण्डमित्यसारभाण्डं तज्जातमित्यतज्जातं राधायुक्तमित्युपधियुक्तं समुद्गपरिवर्तिमं वा विक्रयाधानं नयतो हीनमूल्यं चतुष्पञ्चाशत्पणो दण्डः पणमूल्यं द्विगुणो द्विपणमूल्यं द्विशतः ॥ कZ_०४.२.१६ ॥
விற்பனை அல்லது அடகு வைக்கும் போது தரமற்ற பொருளை தரமானது எனவும், வேறு வகையை கூறிய வகை எனவும், கலப்படப் பொருளை முறையாகச் சுத்திகரிக்கப்பட்டது/செயலாக்கப்பட்டது எனவும், அல்லது பெட்டி/கொள்கலன் மாற்றி உள்ளடக்கத்தை மாற்றியும் காட்டினால்—மதிப்பு குறைந்தால் 54 பண அபராதம்; ஒரு பண மதிப்புள்ளதற்கு அபராதம் இரட்டிப்பு; இரண்டு பண மதிப்புள்ளதற்கு அபராதம் 200.
Sutra 17
तेनार्घवृद्धौ दण्डवृद्धिर्व्याख्याता ॥ कZ_०४.२.१७ ॥
இதனால் மதிப்பு/விலை உயரும்போது அபராதமும் அதற்கேற்ப உயர்வது விளக்கப்படுகிறது.
Sutra 18
कारुशिल्पिनां कर्मगुणापकर्षमाजीवं विक्रयक्रयोपघातं वा सम्भूय समुत्थापयतां सहस्रं दण्डः ॥ कZ_०४.२.१८ ॥
கைவினைஞர்கள்/தொழிலாளர்கள் ஒன்றுகூடி வேலைத் தரத்தை குறைக்கும் ஏற்பாடு செய்தாலோ, அல்லது வாழ்வாதார நோக்கில் வாங்கல்-விற்பனையில் கூட்டாக இடையூறு/குலைவு ஏற்படுத்தினாலோ, அபராதம் 1,000 பண.
Sutra 19
वैदेहकानां वा सम्भूय पण्यमवरुन्धतामनर्घेण विक्रीणतां वा सहस्रं दण्डः ॥ कZ_०४.२.१९ ॥
அதேபோல், வைதேஹகர்கள் கூட்டாகச் சேர்ந்து பொருட்களை குவித்து/தடுத்து வைத்தாலோ, அல்லது நியாயமற்ற (லாபமில்லாத) விலையில் விற்றாலோ, தண்டம் 1,000 (பணங்கள்).
Sutra 20
तुलामानान्तरमर्घवर्णान्तरं वा धरकस्य मायकस्य वा पणमूल्यादष्टभागं हस्तदोषेणाचरतो द्विशतो दण्डः ॥ कZ_०४.२.२० ॥
பொருளை வைத்திருப்பவர் அல்லது ஏமாற்றுபவர் கைச்சூழ்ச்சியால் எடை/அளவுகளில் அல்லது அறிவித்த விலை/தரத்தில் மதிப்பின் எட்டில் ஒரு பங்கு அளவுக்கு வேறுபாடு ஏற்படுத்தினால், தண்டம் 200 (பணங்கள்).
Sutra 21
तेन द्विशतोत्तरा दण्डवृद्धिर्व्याख्याता ॥ कZ_०४.२.२१ ॥
இதனால் 200 (பணங்கள்) ஐ மீறும் தண்ட உயர்வு விதி விளக்கப்படுகிறது.
Sutra 22
धान्यस्नेहक्षारलवणगन्धभैषज्यद्रव्याणां समवर्णोपधाने द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०४.२.२२ ॥
தானியங்கள், எண்ணெய்/கொழுப்பு, காரப்பொருள் (க்ஷாரம்), உப்பு, நறுமணப் பொருட்கள் அல்லது மருந்துப் பொருட்களில் அதே நிறம்/தோற்றம் கொண்ட கலவைகளைச் சேர்த்து கலப்படம் செய்தால் தண்டம் 12 (பணங்கள்).
Sutra 23
यन्निषृष्टमुपजीवेयुस्तदेषां दिवससंजातं संख्याय वणिक्स्थापयेत् ॥ कZ_०४.२.२३ ॥
அவர்களுக்கு வாணிபம் செய்ய அனுமதிக்கப்பட்ட பொருட்களின் தினசரி சேர்க்கை/வரவு கணக்கிட்டு வணிகக் கண்காணிப்பாளர் பதிவுசெய்ய வேண்டும்.
Sutra 24
क्रेतृविक्रेत्रोरन्तरपतितमादायादन्यद्भवति ॥ कZ_०४.२.२४ ॥
வாங்குபவர்–விற்குபவர் இடையில் ‘நடுவில்’ விழுந்ததை (அதாவது இடைநிலையாளர் அனுமதியற்ற வெட்டு/மார்ஜின்) எடுத்துக் கொண்டு தனியாக லாபம் செய்வது ஒரு தனித்த (தண்டிக்கத்தக்க) குற்றம்/ஒழுங்கற்ற லாபமாகும்.
Sutra 25
तेन धान्यपण्यनिचयांश्चानुज्ञाताः कुर्युः ॥ कZ_०४.२.२५ ॥
அந்த விதிமுறையின்படி, அனுமதி பெற்றால் மட்டுமே தானியம் மற்றும் பொருட்களின் கையிருப்பைச் சேர்க்க வேண்டும்.
Sutra 26
अन्यथानिचितमेषां पण्याध्यक्षो गृह्णीयात् ॥ कZ_०४.२.२६ ॥
இல்லையெனில் (அனுமதியின்றி) அவர்கள் சேர்த்துள்ள எந்தக் கையிருப்பையும் வாணிகக் கண்காணிப்பாளர் பறிமுதல் செய்ய வேண்டும்.
Sutra 27
तेन धान्यपण्यविक्रये व्यवहरेतानुग्रहेण प्रजानाम् ॥ कZ_०४.२.२७ ॥
ஆகையால் மக்களுக்கு நன்மை/அருளாகும் வகையில் தானியம் மற்றும் பொருட்களின் விற்பனையை அவர் நடத்த/மேற்பார்வை செய்ய வேண்டும்.
Sutra 28
अनुज्ञातक्रयादुपरि चैषां स्वदेशीयानां पण्यानां पञ्चकं शतमाजीवं स्थापयेत्परदेशीयानां दशकम् ॥ कZ_०४.२.२८ ॥
அனுமதிக்கப்பட்ட கொள்முதல் விலைக்கு மேலாக, உள்ளூர் பொருட்களுக்கு நூற்றுக்கு ஐந்து (5%) மற்றும் வெளிநாட்டு பொருட்களுக்கு நூற்றுக்கு பத்து (10%) என்ற அளவில் வாழ்வாதார-மார்ஜின் (லாபம்) நிர்ணயிக்க வேண்டும்.
Sutra 29
ततः परमर्घं वर्धयतां क्रये विक्रये वा भावयतां पणशते पञ्चपणाद्द्विशतो दण्डः ॥ कZ_०४.२.२९ ॥
அனுமதிக்கப்பட்ட வரம்பை மீறி வாங்கல் அல்லது விற்பனையில் கையாடல் செய்து விலையை உயர்த்துவோருக்கு, தொடர்புடைய ஒவ்வொரு நூறு (பண)க்கு ஐந்து முதல் இருநூறு (பண) வரை அபராதம் விதிக்க வேண்டும்।
Sutra 30
तेनार्घवृद्धौ दण्डवृद्धिर्व्याख्याता ॥ कZ_०४.२.३० ॥
ஆகவே, விலை உயர்ந்தால் அதற்கேற்ப அபராதமும் உயர வேண்டும் என்று விதிக்கப்பட்டுள்ளது।
Sutra 31
सम्भूयक्रये चैषामविक्रीते नान्यं सम्भूयक्रयं दद्यात् ॥ कZ_०४.२.३१ ॥
கூட்டு வாங்கல் (கூட்டமைப்பு வாங்கல்) வழக்கில், அவர்களின் சரக்கு விற்காமல் இருந்தால், அவர்களுக்கு மீண்டும் வேறு ஒரு கூட்டு-வாங்கல் அனுமதி வழங்கக் கூடாது।
Sutra 32
पण्योपघाते चैषामनुग्रहं कुर्यात् ॥ कZ_०४.२.३२ ॥
மேலும் அவர்களின் பொருட்களுக்கு சேதம்/இழப்பு ஏற்பட்டால், அவர்களுக்கு நிவாரணம்/உதவி வழங்க வேண்டும்।
Sutra 33
पण्यबाहुल्यात्पण्याध्यक्षः सर्वपण्यान्येकमुखानि विक्रीणीत ॥ कZ_०४.२.३३ ॥
பொருட்கள் மிகுதியாக (அதிக இருப்பாக) இருக்கும் போது, வாணிபக் கண்காணிப்பாளர் எல்லாப் பொருட்களையும் ஒரே அதிகாரப்பூர்வ விற்பனை மையம் (ஏகமுகம்) வழியாக விற்க வேண்டும்.
Sutra 34
तेष्वविक्रीतेषु नान्ये विक्रीणीरन् ॥ कZ_०४.२.३४ ॥
அவை (அரசு கையாளும் பொருட்கள்) விற்கப்படாமல் இருக்கும் வரை, பிறர் அதே பொருட்களை விற்கக் கூடாது.
Sutra 35
तानि दिवसवेतनेन विक्रीणीरन्ननुग्रहेण प्रजानाम् ॥ कZ_०४.२.३५ ॥
மக்களுக்கு அருளாக, அவற்றை தினக்கூலி அளவிற்கு (தினக்கூலியாளர்க்கு எட்டும்) விலையில் விற்க வேண்டும்.
Sutra 36
व्ययानन्यांश्च संख्याय स्थापयेदर्घमर्घवित् ॥ कZ_०४.२.३६च्द् ॥
இவற்றையும் பிற செலவுகளையும் கணக்கிட்டு, அर्घவித் (விலை அறிந்த) அதிகாரி விலையை நிர்ணயிக்க வேண்டும்.
Frequently Asked Questions
Price stability during glut, prevention of cartel exclusion, and protection of consumers from artificial scarcity; additionally, anugraha and wage-based distribution convert surplus into livelihood support while preserving market confidence.
This unit states prohibitions rather than quantified fines: (i) denial of authorization for a new joint purchase while the prior one remains unsold, and (ii) prohibition on private sales while the state’s centralized stock remains unsold. Elsewhere in Book 4, violations of market rules typically attract fines and confiscation; here the immediate danda is market-access restriction enforced by the Paṇyādhyakṣa.