Adhyakshaprachara Adhyaya 6 Sutra 2 - Arthashastra | Tamil | Vedapath

Kautilya

Sutra 2

Devanagari script

शुल्कं दण्डः पौतवं नागरिको लक्षणाध्यक्षो मुद्राध्यक्षः सुरा सूना सूत्रं तैलं घृतं क्षारः सौवर्णिकः पण्यसंस्था वेश्या द्यूतं वास्तुकं कारुशिल्पिगणो देवताध्यक्षो द्वारबहिरिकादेयं च दुर्गम् ॥ कZ_०२.६.०२ ॥

Transliteration

śulkaṃ daṇḍaḥ pautavaṃ nāgariko lakṣaṇādhyakṣo mudrādhyakṣaḥ surā sūnā sūtraṃ tailaṃ ghṛtaṃ kṣāraḥ sauvarṇikaḥ paṇyasaṃsthā veśyā dyūtaṃ vāstukaṃ kāruśilpigaṇo devatādhyakṣo dvārabahirikādeyaṃ ca durgam

Translation

துர்கம் (நகரக் கோட்டை) வருவாய் ஆதாரம்—சுங்கம், அபராதம், படகு/கப்பல் கட்டணம் (பௌதவம்), நகர வரி, லக்ஷணாத்யக்ஷ (தரநிலை/முத்திரை) வருவாய், நாணயச்சாலை (முத்ராத்யக்ஷ) வருவாய், மதுபான வருவாய், வதக்கூடம்/வதைச்சாலை (சூனா) வருவாய், நூல்/துணி (சூத்ரம்) வருவாய், எண்ணெய், நெய், காரம்/க்ஷாரம், பொற்கொல்லர் (சௌவர்ணிக) வருவாய், கட்டுப்படுத்தப்பட்ட சந்தை நிறுவனம் (பண்யஸம்ஸ்தா) வருவாய், உரிமம் பெற்ற வணிகவதி/வெஷ்யா வருவாய், சூதாட்ட (த்யூத) வருவாய், கட்டிட/வாஸ்து (வாஸ்துக) வருவாய், கைவினைஞர்-சிற்பி சங்க வருவாய், கோவில்/தீர்த்த நிர்வாக (தேவதாத்யக்ஷ) வருவாய், மேலும் வாயில்களிலும் வாயில் வெளியேயுள்ள சோதனைச் சாவடிகளிலும் வசூல்.

Word by Word

शुल्कम्customs duty; toll

दण्डःfine; penalty; punishment

पौतवम्weights-and-measures/assay department (pautava)

नागरिकःcity superintendent; municipal officer

लक्षणाध्यक्षःsuperintendent/inspector of marks (standards, identifying marks)

मुद्राध्यक्षःsuperintendent of the mint; coinage officer

सुराliquor; spirit

सूनाslaughterhouse; butchery

सूत्रम्thread; yarn

तैलम्oil

घृतम्ghee; clarified butter

क्षारःalkali; caustic salt

सौवर्णिकःgoldsmith; worker in gold

पण्यसंस्थाmarket organization; trading establishment

वेश्याcourtesan; prostitute

द्यूतम्gambling; game of dice

वास्तुकम्building works; architecture/construction

कारुशिल्पिगणःguild/body of artisans and craftsmen

देवताध्यक्षःsuperintendent of temples/deity establishments

द्वारबहिरिकादेयम्gate/outpost levy collected outside the city gate

चand

दुर्गम्fort; fortress

Entities Mentioned

Customs office

Courts/penal administration

Ferry/ports

Municipal administration (nāgarika)

Standards/weights office

Mint

Liquor administration

Slaughterhouse

Market institution

Guilds

Temple administration

Gate/checkpoint administration

FAQs

What is the administrative intent of listing these items under ‘durga’?

To enumerate the predictable, controllable revenue streams of the fortified city—largely regulatory, licensing, and checkpoint-based collections—so they can be budgeted, assigned to offices, and audited.

Which revenues here reflect state control over vice/regulated consumption?

Liquor (surā), slaughterhouse (sūnā), courtesans (veśyā), and gambling (dyūta) indicate licensing/monopoly-style control with fiscal extraction.