Adhyaya 346

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे काव्यगुणविवेको नाम पञ्चचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षट्चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः काव्यदोषविवेकः अग्निर् उवाच उद्वेगजनको दोषः सभ्यानां स च सप्तधा वक्तृवाचकवाच्यानामेकद्वित्रिनियोगतः

இவ்வாறு அக்னி மகாபுராணத்தில் “காவ்யகுணவிவேகம்” எனும் 345ஆம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது. இப்போது 346ஆம் அத்தியாயம் “காவ்யதோஷவிவேகம்” தொடங்குகிறது. அக்னி கூறினார்—பண்புடைய ரசிகர்களுக்கு உளக்கலக்கம்/ரசவிகாரம் உண்டாக்குவது தோஷம்; அது வక్తா, வாசக (சொற்பிரயோகம்), வாச்ய (அர்த்தம்) இவற்றின் தனி, இரட்டை, மும்மை தவறான பயன்பாட்டால் ஏழுவகை.

Verse 2

तत्र वक्ता कविर्नाम प्रथते स च भेदतः सन्दिहानो ऽविनीतः सन्नज्ञो ज्ञाता चतुर्विधः

இங்கே வక్తா ‘கவி’ எனப் பெயர்பெறுகிறார். வேறுபாட்டின்படி அவர் நான்கு வகை—(1) சந்தேகிப்பவன், (2) ஒழுக்கமற்றவன், (3) அரைஅறிவன்/அल्पஞன், (4) ஞாதா (முழுத் திறன் உடையவன்).

Verse 3

निमित्तपरिभाषाभ्यामर्थसंस्पर्शिवाचकम् तद्भेदो पदवाक्ये द्वे कथितं लक्षणं द्वयोः

நிமித்தம் (காரண ஆதாரம்) மற்றும் பரிபாஷை (மரபுச் சொற்பொருள் வரையறை) ஆகியவற்றால், குறிப்புப் பொருளுடன் உண்மையாகத் தொடர்புடைய அர்த்தத்தைத் தொடந்து வெளிப்படுத்துவது ‘அர்த்த-ஸம்ஸ்பர்ஷி வாசகம்’ எனப்படும். இதன் இரு பிரிவுகள்—பதம், வாக்கியம்; இவ்வாறு இரண்டின் இலக்கணம் கூறப்பட்டது.

Verse 4

असाधुत्वाप्रयुक्त्वे द्वावेव पदनिग्रहौ शब्दशास्त्रविरुद्धत्वमसाधुत्वं विदुर्बुधाः

ஒரு பதரூபத்தை நிராகரிக்க இரண்டு காரணங்களே—(1) அசாதுத்துவம் (அசுத்தம்) (2) அப்பிரயுக்தத்துவம் (சரியான பயன்பாட்டு சான்றின்மை). ‘அசாதுத்துவம்’ என்பது சொற்சாஸ்திரம்/வியாகரணத்திற்கு எதிரானது என்று அறிஞர்கள் கூறுவர்.

Verse 5

व्युत्पन्नैर् अनिबद्वत्वमप्रयुक्तत्वमुच्यते छान्दसत्वमविस्पष्टत्वञ्च कष्टत्वमेव च

வ்யுத்பன்னர்கள் கூறுவதுபோல் ‘அநிபத்தத்துவம்’ என்பதே ‘அப்பிரயுக்தத்துவம்’ (ஏற்றுக்கொள்ளப்பட்ட பயன்பாட்டின்மை) ஆகும். அதுபோல ‘சாந்தஸத்துவம்’ (வேத/பழமையான சொல்வழக்கு), ‘அவிஸ்பஷ்டத்துவம்’ (தெளிவின்மை), ‘கஷ்டத்துவம்’ (கடின/செயற்கை வெளிப்பாடு) ஆகியனவும் தோஷங்களாகக் கணிக்கப்படுகின்றன.

Verse 6

तदसामयिकत्वञ्च ग्राम्यत्वञ्चेति पञ्चधा छान्दसत्वं न भाषायामविस्पष्टमबोधतः

இவ்வாறு வேத (சாந்தஸ) வழக்கு ஐந்து வகை; அதில் ‘காலத்திற்குப் பொருந்தாமை’ மற்றும் ‘கிராமிய/பேச்சுவழக்குத் தன்மை’ ஆகியனவும் உள. சாதாரண (லௌகிக) மொழியில் அதை பயன்படுத்தக் கூடாது; ஏனெனில் அது தெளிவற்றதும் புரியாததுமாகிறது.

Verse 7

गूडार्थता विपर्यस्तार्थता संशयितार्थता अविष्पष्टार्थता भेदास्तत्र गूढार्थतेति सा

பொருளின் மறைவு, பொருளின் புரட்டல், பொருளின் ஐயம், மற்றும் பொருளின் தெளிவின்மை—இவை அதன் வகைகள். இவற்றில் ‘மறைபொருள்’ எனும் குறை ‘கூடார்த்ததா’ என்று அழைக்கப்படுகிறது.

Verse 8

यत्रार्थो दुःखसवेद्यो विपर्यस्तार्थता पुनः विवक्षितान्यशब्दार्थप्रतिपातिर्मलीमसा

பொருள் மிகக் கடினமாக மட்டுமே அறியப்படுமிடத்தில் அது ‘கூடார்த்ததா’; பொருள் புரட்டலாக/முரண்படுமிடத்தில் அது ‘விபர்யஸ்தார்த்ததா’. மேலும் நோக்கமற்ற வேறு சொற்கள் அல்லது வேறு பொருள்களால் கருத்து சொல்லப்படுவது ‘மலீமஸா’ எனும் குறை.

Verse 9

अन्यार्थत्वासमर्थत्वे एतामेवोपसर्पतः मनीषयेति ज सन्दिह्यमानवाच्यत्वमाहुः संशयितार्थतां

முதன்மை (சொற்பொருள்) பொருந்தாமல் வேறு பொருளைத் தருவதாலோ அல்லது இயலாமையாலோ நிலைக்காதபோது, சூழ்நிலை-நுண்ணறிவு (மனீஷா) மூலம் அதே இரண்டாம் பொருளை அணுக வேண்டும்; வாச்யார்த்தம் தீர்மானமற்றதாக இருக்கும் இடம் ‘சம்சயிதார்த்ததா’ எனப்படும்.

Verse 10

दोषत्वमनुबध्नाति सज्जनोद्वेजनादृते असुखोच्चार्यमाणत्वं कष्टत्वं समयाच्युतिः

நல்லோரைக் கலங்கச் செய்யாவிட்டாலும் இவை கவிதைக் குறைகளாகவே அமையும்—(1) உச்சரிக்க அசௌகரியம்/கடினம், (2) சொல்லாக்கம் கஷ்டமான/கடுமையான தன்மை, (3) நிலைபெற்ற வழக்குமுறையிலிருந்து (சமயம்) விலகுதல்.

Verse 11

असामयिकता नेयामेताञ्च मुनयो जगुः ग्राम्यता तु जघन्यार्थप्रतिपातिः खलीकृता

முனிவர்கள் இவ்விதமான குற்றங்களைச் சொன்னார்கள்—வாக்கில் காலமற்ற (அசமய) வெளிப்பாடு தவிர்க்கப்பட வேண்டும்; ‘கிராம்யம்’ என்பது கீழ்மையான பொருள்களைச் சொல்லி கரடுமுரடாகவும் அநாகரிகமாகவும் ஆன பேச்சு.

Verse 12

वक्तव्यग्राम्यवाच्यस्य वचनात्स्मरणादपि तद्वाचकपदेनाभिसाम्याद्भवति सा त्रिधा

சொல்ல வேண்டியதாயினும் சாதாரண பேச்சில் நேரடியாகச் சுட்டப்படாத பொருளின் மறைமுகக் குறிப்பு மூன்று வகை: உச்சரிப்பால், வெறும் நினைவால், மற்றும் அதைக் குறிக்கும் சொல்லுடன் ஒற்றுமை/தொடர்பால்.

Verse 13

दोषः साधारणः प्रातिस्विको ऽर्थस्य स तु द्विधा अनेकभागुपालम्भः साधारण इति स्मृतः

ஒரு பொருள்/சொத்தின் குற்றம் இரண்டு வகை: பொதுக் (சாதாரண) குற்றம், தனிப்பட்ட (ப்ராதிஸ்விக) குற்றம். அது இருவகை; பல இணைப் பங்குதாரர்களின் கோரிக்கைகளால் சுமையடைதல் ‘பொது’ குற்றமாக நினைவில் கூறப்பட்டுள்ளது.

Verse 14

क्रियाकारकयोर्भ्रंशो विसन्धिः पुनरुक्ता व्यस्तसम्बन्धता चेति पञ्च साधारणा मताः

பொதுக் குற்றங்கள் ஐந்து எனக் கருதப்படுகின்றன: வினை மற்றும் காரக உறவுகளில் சிதைவு, சந்தி இல்லாமை (விசந்தி), மீளச்சொல்லல், மற்றும் வாக்கியத் தொடர்புகளின் குழப்பம்.

Verse 15

अक्रियत्वं क्रियाभ्रंशो भ्रष्टकारकता पुनः कर्त्र्यादिकारकाभावो विसन्धिःसन्धिदूषणम्

குற்றங்கள் இவை: வினை இல்லாமை (அக்ரியத்துவம்), வினை/வினைப்பதச் சிதைவு, காரகப் பயன்பாட்டில் பிழை, கர்த்தா முதலிய அவசியமான காரகங்கள் இல்லாமை, விசந்தி (சந்தி செய்யாமை), மற்றும் சந்திதூஷணம் (தவறான சந்தி).

Verse 16

विगतो वा विरुद्धो वा सन्धिः स भवति द्विधा सन्धेर्विरुद्धता कष्टपादादर्थान्तरागमात्

சந்தி (ஒலிச் சேர்க்கை) குறைபாடுடன் இரு வகை—(1) ‘விகதம்’, விதிப்படி சந்தி இல்லாமை அல்லது கைவிடப்படுதல்; (2) ‘விருத்தம்’, விதி/ஒழுக்கத்திற்கு எதிராகச் சந்தி நிகழ்தல். இந்த ‘எதிர்மை’ கஷ்டபாதம் (யாப்பின் பாதத்தை வலுக்கட்டாயமாக அமைத்தல்) அல்லது எதிர்பாராத வேறொரு பொருள் புகுதல் காரணமாக உண்டாகும்.

Verse 17

पुनरुक्तत्वमाभीक्ष्ण्यादभिधानं द्विधैव तत् अर्थावृत्तिः पदावृत्तिरर्थावृत्तिरपि द्विधा

புனருக்தத்துவம் (தேவையற்ற மீளுரைத்தல்) என்பது மீண்டும் மீண்டும் கூறுதல்; அது இரு வகை—அர்த்த மீளுரைத்தல் (அர்த்தாவிருத்தி) மற்றும் சொல்/பத மீளுரைத்தல் (பதாவிருத்தி). அர்த்த மீளுரைத்தலும் மேலும் இரு வகையாகும்.

Verse 18

प्रयुक्तवरशब्देन तथा शब्दान्तरेण च नावर्तते पदावृत्तौ वाच्यमावर्तते पदम्

பதாவிருத்தி (சொல் மீளுரைத்தல்) நிலையில், இணைச்சொல் (சமார்த்தச் சொல்) அல்லது வேறு சொல்வடிவம் பயன்படுத்தப்பட்டால் அது குறையாகக் கருதப்படாது; அதே சொல் அப்படியே மீண்டும் வந்தால்தான் மீளுரைத்தல் எனக் கொள்ள வேண்டும்.

Verse 19

व्यस्तसम्बन्धता सुष्ठुसम्बन्धो व्यवधानतः सम्बन्धान्तरनिर्भाषात् सम्बन्धान्तरजन्मनः

வ்யஸ்தஸம்பந்ததா (தொடர்பு சிதைவு) என்பது, சரியான இலக்கண/பொருள் தொடர்பு (i) இடைவெளியால் துண்டிக்கப்படுதல், (ii) வேறு தொடர்பு புகுந்து மறைத்தல், அல்லது (iii) முற்றிலும் வேறொரு தொடர்பாக உருவாகுதல் ஆகியவற்றால் ஏற்படுகிறது.

Verse 20

मला इति क , ज च कष्टपादादर्थान्तरक्रमादिति ट प्रयुक्तचरशब्देनेति ज , ञ च अभावेपि तयोरन्तर्व्यवधानास्त्रिधैव सा अन्तरा पदवाक्याभ्यां प्रतिभेदं पुनर्द्विधा

‘மலா’ என்று க, ஜ ஆசாரியர்கள் கூறுகின்றனர்; ‘கஷ்ட’ என்பது கஷ்டபாதத்தால் அல்லது அர்த்த-வரிசை மாறுதலால் உண்டாகும் என்று ட கூறுகிறார். மேலும் ‘ப்ரயுக்தசரசப்த’ என்று ஜ, ஞ கூறுகின்றனர். அவை இல்லாவிட்டாலும், ‘அந்தர்வ்யவதானம்’ (உள்நிலை இடைமறைவு) மூன்று வகை; அதே ‘அந்தரா’ என்பது சொற்களுக்கிடையே அல்லது வாக்கியங்களுக்கிடையே நிகழ்வதன் படி மீண்டும் இரண்டு வகை.

Verse 21

वाच्यमर्थार्थ्यमानत्वात्तद्द्विधा पदवाक्ययोः व्युत्पादितपूर्ववाच्यं व्युत्पाद्यञ्चेति भिद्यते

வாச்ய அர்த்தம் என்பது நோக்கமுடைய பொருளாக அறிவிக்கப்படுவது; ஆகவே சொல் மற்றும் வாக்கியம் என்ற அடிப்படையில் அது இருவகை—(1) முன்-வ்யுத்பத்தியால் ஏற்கெனவே நிறுவப்பட்ட வாச்யம், (2) வ்யுத்பத்தியால் புதிதாக நிறுவப்பட வேண்டிய வாச்யம்; இவ்வாறு வேறுபடுகிறது.

Verse 22

इष्टव्याघातकारित्वं हेतोः स्यादसमर्थता असिद्धत्वं विरुद्धत्वमनैकान्तिकता तथा

ஹேது குறைபடுவது: நோக்கப்பட்ட பிரதிஞ்ஞைக்கு இடையூறு செய்வது, திறனின்மை, நிறுவப்படாமை (அசித்தம்), முரண்பாடு (விருத்தம்), மற்றும் அனைகாந்திகம் (நிச்சயமின்மை/வ்யபிசாரம்) ஆகியவற்றால் ஆகும்.

Verse 23

एवं सत्प्रतिपक्षत्वं कालातीतत्वसङ्करः पक्षे सपक्षेनास्तितत्वं विपक्षे ऽस्तित्वमेव तत्

இவ்வாறு ‘சத்பிரதிபக்ஷத்துவம்’ எனும் குறை—‘காலாதீதத்துவ’ கலப்பால் உண்டாகும் குழப்பம்—இதுவே: பக்ஷத்தில் அது ஸபக்ஷத்துடன் இருப்பதாக நிறுவப்படுகிறது; விபக்ஷத்திலும் அதே இருப்பு நிறுவப்படுகிறது.

Verse 24

काव्येषु परिषद्यानां न भवेदप्यरुन्तुदम् एकादशनिरर्थत्वं दुष्करादौ न दुष्यति

கவிதைகளில், அவையில் உள்ள பண்டித விமர்சகர்களிடையிலும் ‘அருந்துத’ எனும் குறை உண்மையில் ஏற்கப்படாது; மேலும் ‘பதினொன்று வகை அர்த்தமின்மை’ (நிரர்த்தத்வம்) ‘துஷ்கர’ முதலிய சூழல்களில் குறையாகக் கருதப்படாது.

Verse 25

दुःखीकरोति दोषज्ञान्गूढार्थत्वं न दुष्करे न ग्राम्यतोद्वेगकारी प्रसिद्धेर् लोकशास्त्रयोः

மறைபொருள் மிகுதி குறைகளை அறிந்த ரசிகனையும் துயருறச் செய்கிறது; ஆகவே கவிதை மிகக் கடினமாக (துஷ்கரமாக) இருக்கக் கூடாது, கிராமியமாகவோ எரிச்சலூட்டுவதாகவோ இருக்கக் கூடாது, மேலும் உலகமும் சாஸ்திரங்களும் ஏற்றுள்ள வழக்கிற்கு ஒத்திருக்க வேண்டும்.

Verse 26

क्रियाभ्रंशेन लक्ष्मास्ति क्रियाध्याहारयोगतः भ्रष्टकारकताक्षेपबलाध्याहृतकारके

வினைச் சிதைவால் ‘லக்ஷ்மா’ எனும் இலக்கணக் குறை உண்டாகும்; வினையை மறைமுகமாக (அத்யாஹாரம்) எடுத்துக்கொள்வதாலும் அதேபோல். காரகத் தொடர்புகள் குலைந்தால், சூழ்நிலைச் சுட்டுதலின் வலிமையால் வேண்டிய காரகத்தை உட்கருத்தால் நிரப்ப வேண்டும்.

Verse 27

प्रगृह्ये गृह्यते नैव क्षतं विगतसन्धिना कष्टपाठाद्विसन्धित्वं दुर्वचादौ न दुर्भगम्

பிரக்ருஹ்யம் என்றால் சந்தி சேர்க்கப்படாது; ‘க்ஷத’ (உடைந்த) சொல்வடிவம் சந்தியின்றியே நிற்கும். கடினமான உச்சரிப்பால் இரட்டைச் சந்தி ஏற்படலாம்; துர்வசாதி போன்ற கடினச் சொற்கள் தொடங்கும் இடங்களில் இது அரிதல்ல.

Verse 28

अनुप्रासे पदावृत्तिर्व्यस्तसम्बन्धता शुभा नार्थसंग्रहणे दोषो व्युत्क्रमाद्यैर् न लिप्यते

அனுப்ராசத்தில் சொற்களின் மீளச்சொல்லல் பாராட்டத்தக்கது; புரட்டிய (வ்யஸ்த) தொடர்பும் அழகளிக்கலாம். நோக்கமுடைய பொருளை எடுத்துரைப்பதில், வெறும் இடமாற்றம் முதலிய காரணங்களால் குறை சுமத்தப்படாது.

Verse 29

विभक्तिसंज्ञालिङ्गानां यत्रोद्वेगो न धीमतां संख्यायास्तत्र भिन्नत्वमुपमानोपमेययोः

வேற்றுமை, தொழில்நுட்பப் பெயர் (ஸஞ்ஞா), பாலினம் ஆகியவற்றில் அறிவாளிகளுக்கு இடையூறு இல்லாத இடத்தில், எண்ணிக்கையின் காரணமாக உபமானமும் உபமேயமும் வேறுபட்டவை என அறிய வேண்டும் (இலக்கணத்தில் ஒன்றாக அல்ல).

Verse 30

अनेकस्य तथैकेन बहूनां बहुभिः शुभा कवीमां समुदाचारः समयो नाम गीयते

கவிகளில் நிலைபெற்ற மரபு—பலருக்காக ஒருமைச் சொல், ஒருவருக்காக பன்மைச் சொல், அல்லது பலருக்காக பன்மைச் சொல் ஆகிய பயன்பாடுகள்—இதுவே ‘சமய’ (கவிமரபு) எனப் போற்றப்படுகிறது.

Verse 31

एकादशनिरस्तत्वमिति ञ समान्यश् च विशिष्टश् च धर्मवद्भवति द्विधा सिद्धसैद्धान्तिकानाञ्च कवीनाञ्चाविवादतः

பண்டிதர்கள் கூறுவர்—பதினொன்று (காவ்ய) குற்றங்களிலிருந்து விடுபடும் நிலை ‘தர்மம்’ போல இருவகை: பொதுவும் (சாமான்யம்) சிறப்பும் (விசேஷம்). இது சித்த சித்தாந்திகளுக்கும் கவிஞர்களுக்கும் இடையில் விவாதமற்றது.

Verse 32

यः प्रसिध्यति सामान्य इत्य् असौ समयो मतः सर्वेसिद्धान्तिका येन सञ्चरन्ति निरत्ययं

‘பொது’ (சாமான்யம்) என நன்கு நிலைபெற்றதையே ‘சமயம்’ (மரபு/ஒப்பந்தம்) என்று கருதுவர்; அதன்மூலம் எல்லா சித்தாந்தங்களின் வாதிகள் வழுவாது முன்னேறுவர்.

Verse 33

कियन्त एव वा येन सामान्यस्तेन सद्विधा छेदसिद्धन्ततो ऽन्यः स्यात् केषाञ्चिद्भ्रान्तितो यथा

அல்லது, எவ்வளவு அளவிற்கு ‘சாமான்யம்’ நிறுவப்படுகிறதோ அவ்வளவிற்கே அது சித்தியாகும்; இல்லையெனில் ‘சேத-சித்தாந்தம்’ (பகுப்பாய்வு) படி சிலருக்கு மயக்கம் (பிராந்தி) போல வேறு முடிவும் ஏற்படலாம்.

Verse 34

तर्कज्ञानं मुनेः कस्य कस्यचित् क्षणभङ्गिका भूतचैतन्यता कस्य ज्ञानस्य सुप्रकाशता

எந்த முனிவரின் கோட்பாட்டில் தர்க்கஜ்ஞானம் பிரமாணம்? எந்த சித்தாந்தத்தில் அனைத்தும் கணநாசம்? எந்த பார்வையில் உயிர்களில் (பூதங்களில்) சைதன்யம் அடிப்படைத் தத்துவம்? எந்த முறையில் ஞானம் தன்னொளியாய் (சுயம்பிரகாசம்) விளங்குகிறது?

Verse 35

प्रज्ञातस्थूलताशब्दानेकान्तत्वं तथार्हतः शैववैष्णवशाक्तेयसौरसिद्धान्तिनां मतिः

சைவ, வைஷ்ணவ, சாக்த, சௌர மற்றும் சித்தாந்திகளின் கோட்பாடுகள் ‘ப்ரஜ்ஞாத’, ‘ஸ்தூலதா’, ‘சப்த’, ‘அநேகாந்தத்வ’ மேலும் ‘அர்ஹத’ ஆகிய சொற்களின் பயன்பாட்டால் தனித்தன்மை பெறுகின்றன.

Verse 36

जगतः कारणं ब्रह्म साङ्ख्यानां सप्रधानकं अस्मिन् सरस्वतीलोके सञ्चरन्तः परस्परम्

பிரம்மமே உலகத்தின் காரணம்; சாங்க்யர்களின் கருத்தில் அது பிரதானம் (பிரகృతి) உடனே கூறப்படுகிறது. இந்த சரஸ்வதி-லோகத்தில் உயிர்கள் ஒருவரோடு ஒருவர் பரஸ்பரம் நடமாடுகின்றனர்.

Verse 37

बध्नन्ति व्यतिपश्यन्तो यद्विशिष्टैः स उच्यते परिग्रहादप्यसतां सतामेवापरिग्रहात्

விசேஷங்களை ஒப்பிட்டு வேறுபாடு காண்ந்து (பிறரை) கட்டுபவர்கள் பற்றுதலால் ‘அசத்’ எனப்படுவர்; ஆனால் நல்லோர் பற்றின்மையால் (அபரிக்ரஹம்) ‘சத்’ என அழைக்கப்படுவர்.

Verse 38

भिद्यमानस्य तस्यायं द्वैविध्यमुपगीयते प्रत्यक्षादिप्रमाणैर् यद् बाधितं तदसद्विदुः

பாதிக்கப்படுகின்ற (நிராகரிக்கப்படுகின்ற) அந்த அறிவிற்கு இருவகை நிலை கூறப்படுகிறது; பிரத்யக்ஷம் முதலான பிரமாணங்களால் மறுக்கப்படுவது ‘அசத்’ (அவாஸ்தவம்) என அறியப்படுகிறது.

Verse 39

कविभिस्तत् प्रतिग्राह्यं ज्ञानस्य द्योतमानता यदेवार्थक्रियाकारि तदेव परमार्थसत्

கவிஞர்கள் ஏற்க வேண்டியது—அறிவின் ஒளிமிக்க தெளிவு. எது தன் நோக்கை நிறைவேற்றும் செயல்திறன் உடையதோ, அதுவே பரமார்த்தத்தில் ‘சத்’ (உண்மை).

Verse 40

अज्ञानाज्ज्ञानतस्त्वेकं ब्रह्मैव परमार्थसत् विष्णुः स्वर्गादिहेतुः स शब्दालङ्काररूपवान् अपरा च परा विद्या तां ज्ञात्वा मुच्यते भवात्

அஞ்ஞானம் மற்றும் ஞானம்—இரு நோக்கிலும் ஒன்றான பிரம்மமே பரமார்த்த-சத். அதுவே விஷ்ணு ரூபமாக ஸ்வர்கம் முதலியவற்றின் காரணம்; மேலும் சொல் மற்றும் அலங்காரம் (இலக்கண-அலங்கார) ரூபமாகவும் விளங்குகிறது. வித்யை இருவகை—அபரா, பரா; அந்த பராவித்யையை அறிந்தால் பிறவி-சுழலிலிருந்து (பவம்/சம்சாரம்) விடுதலை பெறுவர்.