Next Verse

Agni Purana — Raja-dharma, Shloka 1

Prātyahika-Rāja-Karma

Daily Duties of a King

इत्य् आग्नेये महापुराणे उपायषड्गुणादिर्नाम त्रयस्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुस्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः प्रात्यहिकराजकर्म पुष्कर उवाच अजस्रं कर्म वक्ष्यामि दिनं प्रति यदाचरेत् द्विमुहूर्तावशेषायां रात्रौ निद्रान्त्यजेन्नृपः

ity āgneye mahāpurāṇe upāyaṣaḍguṇādirnāma trayastriṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ atha catustriṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ prātyahikarājakarma puṣkara uvāca ajasraṃ karma vakṣyāmi dinaṃ prati yadācaret dvimuhūrtāvaśeṣāyāṃ rātrau nidrāntyajennṛpaḥ

இவ்வாறு ஆக்னேய மஹாபுராணத்தில் ‘உபாய-ஷட்குணாதி’ எனப்படும் 233ஆம் அதிகாரம் நிறைவுற்றது. இப்போது 234ஆம் அதிகாரம் ‘அரசனின் தினசரி கடமைகள்’ தொடங்குகிறது. புஷ்கரர் கூறினார்—நாள்தோறும் செய்ய வேண்டிய இடையறாத செயல்முறையை நான் உரைப்பேன்; இரவில் இரண்டு முஹூர்த்தங்கள் மீதமிருக்கையில் அரசன் நித்திரையை விட்டு எழ வேண்டும்।

itithus
iti:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formसमाप्ति/उद्धरणार्थक-अव्यय
āgneyein the Agni (Purāṇa)
āgneye:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootāgneya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘आग्नेय’ = relating to Agni (locative: in the Agneya...)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय: ‘महच्च तत् पुराणम्’
upāya-ṣaḍ-guṇa-ādiḥ(chapter) ‘Means and the six measures, etc.’
upāya-ṣaḍ-guṇa-ādiḥ:
Karta (कर्ता; nāma का विशेष्य)
TypeNoun
Rootupāya (प्रातिपदिक) + ṣaṭ (संख्या) + guṇa (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘उपायाः षड्गुणाः आदिः यस्य’/‘उपायषड्गुणादि’ (chapter-title stem)
nāmanamed
nāma:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formनाम-शब्दः शीर्षकनिर्देशे अव्ययवत् (title-marker: ‘named’)
trayas-triṃśat-adhika-dviśatatamaḥtwo-hundred-and-thirty-third
trayas-triṃśat-adhika-dviśatatamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण; adhyāyaḥ का)
TypeAdjective
Roottrayastriṃśat (संख्या) + adhika (प्रातिपदिक) + dviśata (संख्या) + tama (प्रातिपदिक/प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक-समास: ‘द्विशततमः त्रयस्त्रिंशदधिकः’ = 233rd
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता; heading predicate)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
athanow, then
atha:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formआरम्भ/अनन्तरार्थक-अव्यय (now/then)
catuḥ-triṃśat-adhika-dviśatatamaḥtwo-hundred-and-thirty-fourth
catuḥ-triṃśat-adhika-dviśatatamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण; adhyāyaḥ का)
TypeAdjective
Rootcatuḥtriṃśat (संख्या) + adhika (प्रातिपदिक) + dviśata (संख्या) + tama (प्रातिपदिक/प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक-समास: ‘द्विशततमः चतुस्त्रिंशदधिकः’ = 234th
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता; heading)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
prātyahika-rāja-karmādaily royal duties
prātyahika-rāja-karmā:
Karta (कर्ता; implied title)
TypeNoun
Rootprātyahika (प्रातिपदिक) + rāja (प्रातिपदिक) + karma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष शीर्षक: ‘प्रात्यहिकं राजकर्म’ = daily duties of a king
puṣkaraḥPuṣkara
puṣkaraḥ:
Karta (कर्ता; uvāca का)
TypeNoun
Rootpuṣkara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ajasramcontinually
ajasram:
Prakāra (प्रकार/Adverbial)
TypeAdjective
Rootajasra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbially): continually
karmaduty, action
karma:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootkarma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
vakṣyāmiI shall tell
vakṣyāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
dinamday
dinam:
Kāla (काल; prati के साथ)
TypeNoun
Rootdina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
pratiper, each
prati:
Nipāta (निपात; distributive)
TypeIndeclinable
Rootprati (अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्यय (preposition-like: per/towards)
yadwhich
yad:
Karma (कर्म; relative)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम (object of ācaret)
ācaretshould practice
ācaret:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√car (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
dvi-muhūrta-avaśeṣāyāmwhen two muhūrtas remain (of the night)
dvi-muhūrta-avaśeṣāyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Time-location)
TypeNoun
Rootdvi (संख्या) + muhūrta (प्रातिपदिक) + avaśeṣa (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष: ‘द्विमुहूर्तावशेषा (रात्रिः) यस्याम्’ = when two muhūrtas remain
rātrauat night
rātrau:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Time)
TypeNoun
Rootrātri (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
nidrāmsleep
nidrām:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootnidrā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
tyajetshould abandon
tyajet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√tyaj (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
nṛpaḥthe king
nṛpaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Puṣkara

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: niti

Sandhi Resolution Notes: ity āgneye = iti + āgneye; upāyaṣaḍguṇādirnāma = upāyaṣaḍguṇādiḥ + nāma; dviśatatamo 'dhyāyaḥ = dviśatatamaḥ + adhyāyaḥ; dvimuhūrtāvaśeṣāyāṃ = dvi-muhūrta-avaśeṣāyām; nidrāntyajen = nidrām + tyajet (anusvāra/phonetic coalescence in transmission).

P
Puṣkara
A
Agni Mahāpurāṇa

FAQs

It imparts practical rāja-nīti discipline: the king’s prescribed daily regimen begins with rising before dawn—specifically when two muhūrtas of night remain.

By shifting from strategic theory (upāya/ṣaḍguṇa) to applied administration—daily royal routine—this verse shows the text’s coverage of both high-level statecraft and concrete governance practice.

Early rising is framed as disciplined conduct (ācāra) appropriate to a ruler, supporting purity, alertness, and readiness for dharmic governance—thereby sustaining righteous rule and its merit.