Adhyaya 215: Description of the Māhātmya of Gokarṇeśvara and Jaleśvara (Śaileśvara) in the Śleṣmātaka Forest

Verse 1

अथ गोकरणेश्वरजलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्॥ ब्रह्मोवाच॥ ततः शक्रः सुरगणैः सह सर्वैः समेत्य च॥ बुद्धिं चकार गमने मार्गितुं यत्र शङ्करः॥

अथ गोकरणेश्वरजलेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्। ब्रह्मोवाच—ततः शक्रः सुरगणैः सह सर्वैः समेत्य, यत्र शङ्करः तं मार्गितुं गमने बुद्धिं चकार।

Verse 2

तत उत्थाय ते देवाः सर्व एव शिलोच्चयात्॥ विहायसा ययुः शीघ्रं तेनैव सह नन्दिना॥

तत उत्थाय ते देवाः सर्व एव शिलोच्चयात्, विहायसा शीघ्रं ययुः तेनैव सह नन्दिना।

Verse 3

स्वर्लोकं ब्रह्मलोकं च नागलोकं च सर्वशः ॥ बभ्रमुस्त्रिदशाः सर्वे रुद्रान्वेषणतत्पराः ॥

स्वर्लोकं ब्रह्मलोकं च नागलोकं च सर्वशः बभ्रमुः; सर्वे त्रिदशा रुद्रान्वेषणतत्पराः।

Verse 4

खिन्नाः क्लिष्टाश्च सुभृशं न पुनस्तत्पदं विदुः ॥ चतुःसमुद्रपर्यन्तसप्तद्वीपवतीं महीम् ॥

खिन्नाः क्लिष्टाश्च सुभृशं न पुनस्तत्पदं विदुः। चतुःसमुद्रपर्यन्तां सप्तद्वीपवतीं महीम् (ते) अन्वेषयामासुः॥

Verse 5

सशैलकाननोपेतां मार्गयद्भिर्हि तं सुरम् ॥ कन्दरेषु महाद्रीणां तुङ्गेषु शिखरेषु च ॥

सशैलकाननोपेतां महीम् मार्गयद्भिर्हि तं सुरम्। महाद्रीणां कन्दरेषु तुङ्गेषु शिखरेषु च (ते विचेरुः)॥

Verse 6

विततेषु निकुञ्जेषु विहारेषु च सर्वतः ॥ विचिन्वद्भिः क्षितिमिमां तृणं द्विविदलीकृतम् ॥

विततेषु निकुञ्जेषु विहारेषु च सर्वतः। विचिन्वद्भिः क्षितिमिमां तृणं द्विविदलीकृतम्॥

Verse 7

न प्रवृत्तिः क्वचिदपि शम्भोरासाद्यते सुरैः ॥ यदा निर्विण्णमनसो मार्गमाणाः सुरास्तदा ॥

न प्रवृत्तिः क्वचिदपि शम्भोरासाद्यते सुरैः। यदा निर्विण्णमनसो मार्गमाणाः सुरास्तदा॥

Verse 8

न पश्यन्ति शिवं तत्र तदेषां भयमाविशत् ॥ भीतास्ते संविदं कृत्वा सञ्चिन्त्य गुरुलाघवम् ॥

न पश्यन्ति शिवं तत्र तदेषां भयमाविशत्। भीतास्ते संविदं कृत्वा सञ्चिन्त्य गुरुलाघवम्॥

Verse 9

सम्भूयान्योऽन्यममराः मामेव शरणं ययुः ॥ तमेकाग्रेण मनसा शङ्करं लोकशङ्करम् ॥

सम्भूय परस्परं देवाः मामेव शरणं ययुः। एकाग्रचित्ताः शङ्करं लोकहितकरं समुपासितुम्॥

Verse 10

सर्वं त्रैलोक्यमस्माभिर्विचितं वै निरन्तरम् । श्लेष्मातकवनोद्देशं स्थानं मुक्त्वा महीतले ॥

अस्माभिः सर्वं त्रैलोक्यं निरन्तरं विचितम्। महीतले श्लेष्मातकवनोद्देशं स्थानं वर्जयित्वा॥

Verse 11

आगच्छध्वं गमिष्यामस्तमुद्देशं सुरोत्तमाः ॥ इत्येवमुक्त्वा तैः सर्वैस्तामाशां प्रस्थिताः वयम् ॥

आगच्छत, गमिष्यामस्तमुद्देशं सुरोत्तमाः। इत्युक्त्वा तैः सर्वैः सह वयं तामाशां प्रस्थिताः॥

Verse 12

तत्क्षणादेव सम्प्राप्ता विमानैः शीघ्रयायिभिः ॥ श्लेष्मातकवनं पुण्यं सिद्धचारणसेवितम् ॥

तत्क्षणादेव शीघ्रयायिभिर्विमानैः सम्प्राप्ताः। पुण्यं श्लेष्मातकवनं सिद्धचारणसेवितम्॥

Verse 13

तस्मिन्सुरमणीयानि विविधानि शुचीनि च ॥ ध्यानस्थानानि रम्याणि बहूनि गुणवन्ति च

तत्र सुरमणीयानि नानाविधानि शुचीनि च। रम्याणि ध्यानस्थानानि बहूनि गुणवन्ति च॥

Verse 14

आश्रमारण्यभागेषु दरीणां विवरेषु च ॥ विभ्राजद्वनराजाकी नद्यश्च विमलोदकाः

आश्रमारण्यप्रदेशेषु दरीविवरेषु च सर्वतः । विभ्राजन्ते स्म नद्यश्च विमलाम्भःप्रवाहिण्यः ॥

Verse 15

सिंहशार्दूलमहिषगोलाङ्गूलर्क्षवानरैः ॥ नादितं गजयूथैश्च मृगयूथैश्च तद्वनम्

सिंहशार्दूलमहिषगोलाङ्गूलर्क्षवानरैः । नादितं गजयूथैश्च मृगयूथैश्च तद्वनम् ॥

Verse 16

प्रमुखे वासवं कृत्वा विविशुस्ते सुरास्तदा ॥ विमुच्य रथयानानि पद्भिः सिद्धादिसङ्कटम्

प्रमुखे वासवं कृत्वा विविशुस्ते सुरास्तदा । विमुच्य रथयानानि पद्भिः सिद्धादिसङ्कटम् ॥

Verse 17

कन्दरोदरकूटेषु तरूणां गहनेषु च ॥ सर्वदेवमयं रुद्रं मार्गमाणाः शनैः शनैः

कन्दरोदरकूटेषु तरूणां गहनेषु च । सर्वदेवमयं रुद्रं मार्गमाणाः शनैः शनैः ॥

Verse 18

प्रविशन्तश्च ते देवा वनॊद्देशं क्वचिच्छुभे ॥ कदलीवनसञ्च्छन्ने फुल्लपादपशोभिते

प्रविशन्तश्च ते देवा वनॊद्देशं क्वचिच्छुभे । कदलीवनसञ्च्छन्ने फुल्लपादपशोभिते ॥

Verse 19

मुक्ताचूर्णनिकाशाभिर्वालुकाभिस्ततस्ततः ॥ विक्रीडमानां ददृशुः कन्यां काश्चिन्मनोरमाम्

मुक्ताचूर्णनिकाशाभिर्वालुकाभिस्ततस्ततः । विक्रीडमानां ददृशुः कन्यां काश्चिन्मनोरमाम् ॥

Verse 20

तत्र ते विबुधा दृष्ट्वा सर्वे मां समचोदयन् ॥ आद्योऽहं सर्वदेवानां कथमेतद्भवेदिति

तत्र ते विबुधा दृष्ट्वा सर्वे मां समचोदयन् । आद्योऽहं सर्वदेवानां कथमेतद्भवेदिति ॥

Verse 21

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय विज्ञाता सा मया तदा ॥ ध्रुवं शैलेन्द्रपुत्रीयमुमाविश्वेश्वरेश्वरि

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय विज्ञाता सा मया तदा । ध्रुवं शैलेन्द्रपुत्रीयमुमाविश्वेश्वरेश्वरि ॥

Verse 22

ततस्तदुच्छशिखरमारुह्य विबुधेश्वराः ॥ अधो विलोक्य ते सर्वे ददृशुस्तं सुरोत्तमम्

ततस्तदुच्छशिखरमारुह्य विबुधेश्वराः । अधो विलोक्य ते सर्वे ददृशुस्तं सुरोत्तमम् ॥

Verse 23

मध्ये मृगसमूहस्य गोप्तारमिव संस्थितम् ॥ एकशृङ्गैकचरणं तप्तहाटकवर्चसम् ॥

मध्ये मृगसमूहस्य गोप्तारमिव संस्थितम् । एकशृङ्गैकचरणं तप्तहाटकवर्चसम् ॥

Verse 24

चारुवक्त्राक्षिदशनं पृष्ठतः शुक्लबिन्दुभिः ॥ शुक्लेनोदरभागेन राजतैरुपशोभितम् ॥

चारुवक्त्राक्षिदशनं पृष्ठतः शुक्लबिन्दुभिः चिह्नितम्। शुक्लेनोदरभागेन राजताभेन चोपशोभितं सुसज्जितम्॥

Verse 25

पीनोन्नतकटीस्कन्धं निमग्नांसशिरोधरम् ॥ बिम्बोष्ठं ताम्रजिह्वास्यं दंष्ट्राङ्कुरविराजितम् ॥

पीनोन्नतकटीस्कन्धं निमग्नांसशिरोधरम्। बिम्बोष्ठं ताम्रजिह्वास्यं दंष्ट्राङ्कुरविराजितम्॥

Verse 26

तं दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे शिखरात्प्रतिधाविताः ॥ सर्वोद्यामेन तरसा तं मृगेन्द्रजिघृक्षवः ॥

तं दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे शिखरात्प्रतिधाविताः। सर्वोद्यामेन तरसा तं मृगेन्द्रजिघृक्षवः॥

Verse 27

शृङ्गाग्रं प्रथमं धृत्वा गृहीत्वा वज्रपाणिना ॥ मध्यं मया तस्य तदा गृहीतं प्रणतात्मना ॥

शृङ्गाग्रं प्रथमं धृत्वा गृहीत्वा वज्रपाणिना। मध्यं मया तस्य तदा गृहीतं प्रणतात्मना॥

Verse 28

शक्रस्याग्रं स्थितं हस्ते मध्यं हस्ते मम स्थितम् ॥ विष्णोर्मूलं स्थितं हस्ते प्रविभक्तं त्रिधागतम् ॥

शक्रस्य हस्तेऽग्रं स्थितं मध्यं हस्ते मम स्थितम्। विष्णोर्हस्ते मूलं स्थितं प्रविभक्तं त्रिधागतम्॥

Verse 29

शृङ्गस्यैव गृहीतस्य त्रिधास्माकं मृगाधिपः ॥ विषाणरहितस्तस्य प्रणष्टः पुनरत्र वै ॥

शृङ्गस्यैव त्रिधा गृहीतस्यास्माभिः मृगाधिपः। विषाणरहितः स तस्य पुनरत्रैव प्रणष्टः॥

Verse 30

अन्तर्हितोऽन्तरिक्षस्थः प्रोवाचास्मानुपालभन् ॥ भो भो देवा मया यूयं वच्यमानानवाप्स्यथ ॥

अन्तर्हितोऽन्तरिक्षस्थः सोऽस्मानुपालभन् प्रोवाच। ‘भो भो देवा, मया वच्यमानान् यूयं न अवाप्स्यथ’॥

Verse 31

सशरीरोऽहं युष्माभिर्वशाप्तः प्रगतस्त्वितः ॥ शृङ्गमात्रेण सन्तुष्टा भवन्तस्तेन वञ्चिताः ॥

सशरीरोऽहं युष्माभिर्वशाप्तः प्रगतस्त्वितः। शृङ्गमात्रेण सन्तुष्टा भवन्तस्तेन वञ्चिताः॥

Verse 32

यद्यहं सशरीरः स्यां गृहीत्वा स्थापितोऽभवम् ॥ तदा चतुष्पात्सकलो धर्मः स्यात्प्रतिपादितः ॥

यद्यहं सशरीरः स्यां गृहीत्वा स्थापितोऽभवम्। तदा चतुष्पात्सकलो धर्मः स्यात्प्रतिपादितः॥

Verse 33

कामं शृङ्गाणि मेऽत्रैव श्लेष्मात्मकवनेऽमराः ॥ न्यायतः स्थापयिष्यध्वं लोकानुग्रहकाम्यया ॥

कामं शृङ्गाणि मेऽत्रैव श्लेष्मात्मकवनेऽमराः। न्यायतः स्थापयिष्यध्वं लोकानुग्रहकाम्यया॥

Verse 34

अत्रापि महती व्युष्टिर्भविष्यति न संशयः ॥ पुण्यक्षेत्रे सुमहति मत्प्रभावानुभाविते ॥

अत्रापि महती व्युष्टिर्भविष्यति न संशयः। पुण्यक्षेत्रे सुमहति मत्प्रभावानुभाविते॥

Verse 35

यावन्ति भुवि तीर्थानि ह्यासमुद्रसरांसि च ॥ क्षेत्रेऽस्मिंस्तानि तीर्थानि चागमिष्यन्ति मत्कृते ॥

यावन्ति भुवि तीर्थानि ह्यासमुद्रसरांसि च। क्षेत्रेऽस्मिंस्तानि तीर्थानि चागमिष्यन्ति मत्कृते॥

Verse 36

अहं पुनः शैलपतेः पादे हिमवतः शुभे ॥ नेपालाख्ये समुत्पत्स्ये स्वयमेव महीतलात् ॥

अहं पुनः शैलपतेः पादे हिमवतः शुभे। नेपालाख्ये समुत्पत्स्ये स्वयमेव महीतलात्॥

Verse 37

तत्र नागह्रदे घोरे स्थास्याम्यन्तर्जले ह्यहम् ॥ त्रिंशद्वर्षसहस्राणि सर्वभूतहिते रतः ॥

तत्र नागह्रदे घोरे स्थास्याम्यन्तर्जले ह्यहम्। त्रिंशद्वर्षसहस्राणि सर्वभूतहिते रतः॥

Verse 38

यदा वृष्णिकुलोत्पन्नः कृष्णचक्रेण पर्वतान् ॥ पाटयित्वेन्द्रवचनाद्दानवान्निहनिष्यति ॥

यदा वृष्णिकुलोत्पन्नः कृष्णचक्रेण पर्वतान्। पाटयित्वेन्द्रवचनाद्दानवान्निहनिष्यति॥

Verse 39

तदा स देशो भविता सर्वम्लेच्छैरधिष्ठितः ॥ ततोऽन्ये सूर्यवंशीया क्षत्रियास्तान्निहत्य च ॥

तदा स देशः सर्वम्लेच्छैरधिष्ठितो भविष्यति । ततः सूर्यवंशीयाः अन्ये क्षत्रियास्तान् निहत्य नाशयिष्यन्ति ॥

Verse 40

ततो जनपदस्तत्र भविष्यति महांस्तदा ॥ स्फीतो ब्राह्मणभूयिष्ठसर्ववर्णाश्रमैर्युतः ॥

ततोऽत्र महाञ् जनपदः भविष्यति तदा । स्फीतो ब्राह्मणभूयिष्ठः सर्ववर्णाश्रमैर्युतः ॥

Verse 41

वसिष्यन्ति च तं देशं ब्राह्मणैः संप्रवर्त्तितान् ॥ धर्मान्संस्थापयिष्यन्ति राज्यं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम् ॥

वसिष्यन्ति च तं देशं ब्राह्मणैः संप्रवर्तितैः । धर्मान् संस्थापयिष्यन्ति राज्यं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम् ॥

Verse 42

ततो लिङ्गार्च्चनं तत्र प्रतिष्ठास्यन्ति पार्थिवाः ॥ क्षत्रियाः सूर्यवंशीया शून्ये लप्स्यन्ति मां नृपाः ॥

ततो लिङ्गार्चनं तत्र प्रतिष्ठापयिष्यन्ति पार्थिवाः । क्षत्रियाः सूर्यवंशीया शून्ये लप्स्यन्ति मां नृपाः ॥

Verse 43

सम्यक्प्रवृत्ता राजानो भविष्यन्त्यायतौ स्थिताः ॥ एवं सम्यक्स्थिते तस्मिन्देशे पौरजने तथा

सम्यक्प्रवृत्ता राजानो भविष्यन्ति यथाविधि स्थिताः । एवं सम्यक्स्थिते तस्मिन् देशे पौरजने तथा ॥

Verse 44

तत्र मामर्च्छयिष्यंति सर्वभूतानि सर्वदा ॥ तत्राहं यैः सकृद्दृष्टो विधिवद्वंदितस्तु यैः

तत्र मां सर्वभूतानि सर्वदा समर्चयिष्यन्ति। तत्र येन मया सकृद्दृष्टोऽस्मि, येन च विधिवद्वन्दितोऽस्मि, तैः सह तत्राहं विराजे।

Verse 45

गत्वा शिवपुरं ते मां द्रक्ष्यंते दग्धकिल्बिषाः ॥ उत्तरेण तु गङ्गाया दक्षिणे चाश्विनीमुखात्

शिवपुरं गत्वा ते दग्धकिल्बिषाः मां द्रक्ष्यन्ते। तद्गङ्गायाः उत्तरे, अश्विनीमुखात् दक्षिणे च स्थितम्।

Verse 46

भागीरथ्याः शतगुणं पवित्रं तज्जलं स्मृतम् ॥ तत्र स्नात्वा हरेर्लोकानुपस्पृश्य दिवसपतेः

भागीरथ्याः शतगुणं पवित्रं तज्जलं स्मृतम्। तत्र स्नात्वा, दिवसपतेरुपस्पृश्य च, हरेर्लोकान् दिवसपतेर्लोकांश्च प्राप्नोति।

Verse 47

मुक्त्वा देहं नरा यांति मम लोकं न संशयः ॥ अपि दुष्कृतकर्माणः क्षेत्रेऽस्मिन्निवसन्ति ये

देहं मुक्त्वा नरा मम लोकं यान्ति, न संशयः। अपि दुष्कृतकर्माणोऽपि, येऽस्मिन् क्षेत्रे निवसन्ति—

Verse 48

नियतं पुरुहूतस्य श्रिताः स्थाने वसन्ति ते ॥ देवदानवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरोरगाः

ते पुरुहूतस्य नियते स्थाने श्रिताः तत्र वसन्ति। देवदानवगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरोरगाश्च।

Verse 49

मुनयोऽप्सरसो यक्षाः मोहिताः मम मायया ॥ तद्वै गुह्यं न जानंति यत्र सन्निहितो ह्यहम्

मुनयोऽप्सरसो यक्षाश्च मम मायया मोहिताः सन्तः तद्गुह्यं न जानन्ति—यत्राहं निश्चयेन सन्निहितोऽस्मि।

Verse 50

तपस्तपोधनानां च सिद्धक्षेत्रं हि तत्कृतम् ॥ प्रभासाच्च प्रयागाच्च नैमिषात्पुष्करादपि

तपस्विनां तपोधनानां च तद् हि सिद्धक्षेत्रं कृतम्; प्रभासात् प्रयागात् नैमिषात् पुष्करादपि अधिकतरम्।

Verse 51

कुरुक्षेत्रादपि बुधाः क्षेत्रमेतद्विशिष्यते ॥ श्वशुरो मे स्थितो यत्र हिमवान् भूधरेश्वरः

कुरुक्षेत्रादपि, हे बुधाः, क्षेत्रमेतद् विशिष्यते; यत्र मे श्वशुरो हिमवान् भूधरेश्वरः स्थितः।

Verse 52

प्रभवन्ति यतः सर्वा गङ्गाद्याः सरितां वराः ॥ तस्मिन्क्षेत्रवरे पुण्ये पुण्याः सर्वाः सरिद्वराः

यतः सर्वाः गङ्गाद्याः सरितां वराः प्रभवन्ति; तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये सर्वाः सरिद्वराः पुण्याः।

Verse 53

सर्वे प्रस्रवणाः पुण्याः सर्वे पुण्याः शिलोच्चयाः ॥ आश्रमस्तत्र भविता सिद्धचारणसेवितः

सर्वे प्रस्रवणाः पुण्याः, सर्वे पुण्याः शिलोच्चयाः; तत्र सिद्धचारणसेवितोऽऽश्रमो भविता।

Verse 54

शैलेश्वर इति ख्यातः शरीरं यत्र मे स्थितम् ॥ स्रवन्तीनां वरा पुण्या वाग्मती पर्वतोत्तमात्

शैलेश्वर इति ख्यातं यत्र मे देहसंस्थितम्। स्रवन्तीनां वरा पुण्या वाग्मती पर्वतोत्तमात् प्रवहति॥

Verse 55

पानावगाहनात्तस्यास्तारयेत्सप्त वै कुलान् ॥ लोकपालस्तु चरति तीर्थख्यातिं च तत्स्वयम्

तस्याः पानावगाहनाभ्यां सप्त वै कुलानि तारयेत्। लोकपालस्तु तत्रैव चरति, तीर्थख्यातिं च तत् स्वयमेव लभते॥

Verse 56

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति मृतास्ते त्वपुनर्भवाः ॥ स्नात्वा स्नात्वा तु ये तत्र नित्यमभ्यर्चयन्ति माम्

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति मृतास्ते त्वपुनर्भवाः। ये तत्र पुनः पुनः स्नात्वा नित्यमभ्यर्चयन्ति माम्॥

Verse 57

उद्धराम्यहमेतान्वै प्रीतः संसारसागरात् ॥ यस्तस्य वारिणा पूर्णमेकं च घटमुद्धरेत्

प्रीतः संसारसागरादुद्धराम्यहमेतान्वै। यस्तस्य वारिणा पूर्णमेकं घटमुद्धरेत्॥

Verse 58

स्नापनार्थे मम शुचिः श्रद्धधानोऽनसूयकः ॥ वेदवेदाङ्गविदुषा श्रोत्रियेण विशेषतः

स्नापनार्थे मम शुचिः श्रद्धधानोऽनसूयकः। वेदवेदाङ्गविदुषा श्रोत्रियेण विशेषतः॥

Verse 59

आहृतस्याग्निहोत्रस्य यत्फलं तस्य तद्भवेत् ॥ तस्यास्तीरे जलोद्भेदं मन्मूलादभिनिःसृतम्

आहृतस्याग्निहोत्रस्य यत्फलं तस्य तद्भवेत्। तस्यास्तीरे जलोद्भेदो मन्मूलादभिनिःसृतः॥

Verse 60

मृगशृङ्गोदकं नाम नित्यं मुनिजनप्रियम् ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत उपस्पृश्य समाहितः

मृगशृङ्गोदकं नाम नित्यं मुनिजनप्रियम्। तत्राभिषेकं कुर्वीत उपस्पृश्य समाहितः॥

Verse 61

यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ तीर्थं पञ्चनदं प्राप्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम्

यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति। तीर्थं पञ्चनदं प्राप्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम्॥

Verse 62

अग्निष्टोमफलं तत्र स्नातमात्रः प्रपद्यते ॥ षष्टिं धेनुसहस्राणि यानि रक्षन्ति वाग्मतीम्

अग्निष्टोमफलं तत्र स्नातमात्रः प्रपद्यते। षष्टिं धेनुसहस्राणि यानि रक्षन्ति वाग्मतीम्॥

Verse 63

न तां पापाः कृतघ्नो वा कदाचित्प्राप्नुयान्नरः॥ शुचयः श्रद्धधानाश्च सत्यसंधाश्च ये नराः॥

न तां पापाः कृतघ्नो वा कदाचित्प्राप्नुयान्नरः। शुचयः श्रद्धधानाश्च सत्यसंधाश्च ये नराः॥

Verse 64

वाग्मत्याः सलिले स्नात्वा ये मां पश्यन्ति संस्कृताः॥ तेषां शान्तिर्भवेन्नित्यं पुरुषाणां न संशयः॥

वाग्मत्याः सलिले स्नात्वा ये मां पश्यन्ति संस्कृताः। तेषां शान्तिर्भवेन्नित्यं पुरुषाणां न संशयः॥

Verse 65

मत्प्रभावात्तु स्नातस्य सर्वं नश्यति किल्बिषम्॥ ईतयः समुदीर्णाश्च प्रशमं यान्ति सर्वशः॥

मत्प्रभावात्तु स्नातस्य सर्वं नश्यति किल्बिषम्। ईतयः समुदीर्णाश्च प्रशमं यान्ति सर्वशः॥

Verse 66

तत्र तत्र फलं दद्याद्राजसूयाश्वमेधयोः॥ योजनाभ्यन्तरं क्षेत्रं समन्तात्सर्वतोदिशम्॥

तत्र तत्र फलं दद्याद्राजसूयाश्वमेधयोः। योजनाभ्यन्तरं क्षेत्रं समन्तात्सर्वतोदिशम्॥

Verse 67

मूलक्षेत्रं तु विज्ञेयं रुद्रेणाधिष्ठितं स्वयम्॥ तत्र पूर्वोत्तरे पार्श्वे वासुकिर्नाम नागराट्॥

मूलक्षेत्रं तु विज्ञेयं रुद्रेणाधिष्ठितं स्वयम्। तत्र पूर्वोत्तरे पार्श्वे वासुकिर्नाम नागराट्॥

Verse 68

वृतो नागसहस्रैस्तु द्वारि तिष्ठति मे सदा॥ स विघ्नं कुरुते नृणां तत्क्षेत्रं विशतां सदा॥

वृतो नागसहस्रैस्तु द्वारि तिष्ठति मे सदा। स विघ्नं कुरुते नृणां तत्क्षेत्रं विशतां सदा॥

Verse 69

प्रथमं स नमस्कार्यस्ततोऽहं तदनन्तरम्॥ अनेन विधिना पुंसामविघ्नं विशतां भवेत्॥

प्रथमं स एव नमस्कार्यः, ततः अहं तदनन्तरम्। अनेन विधिना पुंसां प्रवेशेऽविघ्नं भवेत्॥

Verse 70

वन्दते परया भक्त्या यो मां तत्र नरः सदा॥ पृथिव्यां स भवेद्राजा सर्वलोकनमस्कृतः॥

यो नरः तत्र मां सदा परया भक्त्या वन्दते, स पृथिव्यां राजा भवेत् सर्वलोकनमस्कृतः॥

Verse 71

गन्धैर्माल्यैश्च मे मूर्त्तिमभ्यर्च्चयति यो नरः॥ उत्पत्स्यते स देवेṣu तुषितेषु न संशयः॥

यो नरः गन्धैः माल्यैश्च मे मूर्तिं अभ्यर्चयति, स तुषितेषु देवेṣu उत्पत्स्यते; न संशयः॥

Verse 72

गीतवादित्रनृत्यैस्तु स्तुतिभिर्जागरेण वा॥ ये मे कुर्वन्ति सेवां वै मत्संस्थास्ते भवन्ति हि॥

गीतवादित्रनृत्यैः स्तुतिभिः जागरेण वा ये मे सेवां कुर्वन्ति, ते वै मत्संस्थाः भवन्ति हि॥

Verse 73

दध्ना क्षीरेण मधुना सर्पिषा सलिलेन वा ॥ स्नापनं ये प्रयच्छन्ति ते तरन्ति जरान्तकौ ॥

दध्ना क्षीरेण मधुना सर्पिषा सलिलेन वा ये स्नापनं प्रयच्छन्ति, ते जरामृत्यून् तरन्ति॥

Verse 74

यः श्राद्धे भोजनं दद्याद्विप्रेभ्यः श्रद्धयान्वितः ॥ सोऽमृताशी भवेनूनं त्रिदिवे सुरपूजितः ॥

यः श्राद्धकाले श्रद्धया विप्रेभ्यो भोजनं ददाति, स नूनम् अमृताशी भवति, त्रिदिवे सुरैः पूज्यते।

Verse 75

व्रतोपवासैर्होमैर्वा नैवेद्यैश्चारुभिस्तथा ॥ यजन्ते ब्राह्मणा ये मां परया श्रद्धयान्विताः ॥

व्रतैः उपवासैः होमैः वा, नैवेद्यैः चारुभिः तथा; ये ब्राह्मणाः परया श्रद्धया मां यजन्ते, ते एवमुपासन्ते।

Verse 76

षष्टिवर्षसहस्राणि चोषित्वा दिवि ते ततः ॥ ऐश्वर्यं प्रतिपद्यन्ते मर्त्यलोके पुनः पुनः ॥

षष्टिवर्षसहस्राणि दिवि उषित्वा ततः, ते मर्त्यलोके पुनः पुनः ऐश्वर्यं प्रतिपद्यन्ते।

Verse 77

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रः स्त्री वापि सङ्गताः ॥ शैलेश्वरं तु तत्स्थानं भक्तितः समुपासते ॥

ब्राह्मणाः क्षत्रियाः वैश्याः शूद्राः स्त्रियश्च संगताः; भक्त्या शैलेश्वरं तत्स्थानं च समुपासते।

Verse 78

मत्पार्षदास्ते जायन्ते सततं सहिताः सुरैः ॥ शैलेश्वरं परं गुह्यं गतिः शैलेश्वरः परा ॥ शैलेश्वरात्परं क्षेत्रं न क्वचिद्भुवि विद्यते ॥

ते मत्पार्षदाः सततं सुरैः सहिताः जायन्ते। शैलेश्वरः परं गुह्यं, शैलेश्वरः परा गतिः। शैलेश्वरात् परं क्षेत्रं न क्वचिद् भुवि विद्यते।

Verse 79

ब्रह्महा गुरुहा गोग्नः स्पृष्टो वै सर्वपातकैः ॥ क्षेत्रमेतदनुप्राप्य निर्मलो जायते नरः ॥

ब्राह्मणहन्ता गुरुघ्नो गोहन्ता वा सर्वपातकस्पृष्टोऽपि यः; एतत्क्षेत्रमनुप्राप्य नरः निर्मलो जायते।

Verse 80

विविधान्यत्र तीर्थानि सन्ति पुण्यानि देवताः ॥ येषान्तोयैर्नरः स्पृष्टः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

अत्र नानाविधानि तीर्थानि पुण्यानि देवताश्च सन्ति; तेषामन्तोयैः स्पृष्टो नरः सर्वपापैः प्रमुच्यते।

Verse 81

तत्र स्नात्वा शुचिर्दान्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ विमुक्तः किल्बिषैः सर्वैः सर्वमेव फलं लभेत् ॥

तत्र स्नात्वा शुचिर्दान्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः; सर्वकिल्बिषैर्विमुक्तः सर्वमेव फलं लभेत्।

Verse 82

अनाशकं व्रजेद्यस्तु दक्षिणेन महात्मनः ॥ शैलेश्वरस्य पुरुषः स गच्छेत्परमां गतिम् ॥

यस्तु महात्मनः शैलेश्वरस्य दक्षिणेन अनाशकं व्रजेत्, स पुरुषः परमाṃ गतिं गच्छेत्।

Verse 83

भृगुप्रपतनं कृत्वा कामक्रोधविवर्जितः॥ विमानॆन दिवं गच्छेद्धृतः सोऽप्सरसाङ्गनैः॥

भृगुप्रपतनं कृत्वा कामक्रोधविवर्जितः; अप्सरसाङ्गनाभिर्धृतो विमानॆन दिवं गच्छेत्।

Verse 84

भृगुमूले परं तीर्थं ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम्॥ ब्रह्मोद्भेदेति विख्यातं तस्यापि शृणु यत्फलम्॥

भृगुमूले परं तीर्थं ब्रह्मणा स्वयमेव निर्मितम्। ब्रह्मोद्भेदेति विख्यातं तस्यापि फलं शृणु॥

Verse 85

संवत्सरं तु यस्तत्र स्नास्यंस्तु नियतेन्द्रियः॥ स ब्रह्मलोके विरजे गच्छेन्नास्त्यत्र संशयः॥

यस्तत्र संवत्सरं स्नायान्नियतेन्द्रियः। स विरजे ब्रह्मलोके गच्छेन्नात्र संशयः॥

Verse 86

तत्र गोरक्षकं नाम गोवृषः पदविक्षतम्॥ दृष्ट्वा च तानि हि पुमान् गोसहस्रफलं लभेत्॥

तत्र गोरक्षकं नाम गोवृषः पदविक्षतम्। तानि दृष्ट्वा नरः प्राप्नोति गोसहस्रफलं ध्रुवम्॥

Verse 87

गौर्यास्तु शिखरं तत्र गच्छेत्सिद्धनिषेवितम्॥ यत्र सन्निहिता नित्यं पार्वती शिखरप्रिया॥

तत्र गौर्याः शिखरं गच्छेत् सिद्धनिषेवितम्। यत्र नित्यं सन्निहिता पार्वती शिखरप्रिया॥

Verse 88

लोकमाता भगवती लोकरक्षार्थमुद्यता॥ तस्याः सालोक्यमायाति दृष्ट्वा स्पृष्ट्वाभिवाद्य च॥

लोकमाता भगवती लोकरक्षार्थमुद्यता। तस्याः सालोक्यमाप्नोति दृष्ट्वा स्पृष्ट्वाभिवाद्य च॥

Verse 89

त्यजते पतितुं तस्या अधस्ताद्वाग्मतीतटे॥ उमालोकं व्रजेदाशु विमानॆन विहायसा॥

तस्या अधस्ताद् वाग्मतीतटे पतनदोषं त्यजति; विहायसा दिव्यविमानेन शीघ्रम् उमालोकं व्रजेत्॥

Verse 90

तीर्थं पञ्चनदं प्राप्य पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम्॥ अग्निहोत्रफलं तत्र स्नानमात्रेण लभ्यते॥

पञ्चनदं नाम तीर्थं पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम् प्राप्य, तत्र स्नानमात्रेणैव अग्निहोत्रफलं लभ्यते॥

Verse 91

नकुलोहेन मतिमान्स्नापयेत्प्रयतात्मवान्॥ जातिस्मरः स तु भवेत्सिध्यते चास्य मानसम्॥

मतिमान् प्रयतात्मवान् नकुलाहेन स्नापयेत्; स तु जातिस्मरो भवेत्, अस्य मानसं च सिद्ध्यति॥

Verse 92

तस्यैवोत्तरत्तस्तीर्थमपरं सिद्धसेवितम्॥ नाम्ना प्रान्तकपानीयं गुह्यं गुह्यकरक्षितम्॥

तस्यैवोत्तरतोऽपरं तीर्थं सिद्धसेवितम्; नाम्ना प्रान्तकपानीयं गुह्यं गुह्यकरक्षितम्॥

Verse 93

संवत्सरं यस्तु पूर्णं तत्र स्नायान्नरः सदा ॥ गुह्यकः स भवेदाशु रुद्रस्यानुचरः सुधीः ॥

यः नरः तत्र सदा संवत्सरं पूर्णं स्नायात्, स आशु गुह्यको भवेत्, सुधीः रुद्रस्यानुचरः॥

Verse 94

देव्याः शिखरवासिन्या ज्ञेयं पूर्वोत्तरेण वै ॥ दक्षिणेन तु वाग्मत्याः प्रसृतं कन्दरॊदरात् ॥

देव्याः शिखरवासिन्याः स्वाम्यं पूर्वोत्तरेण ज्ञेयम्; दक्षिणतः तु वाग्मती कन्दरगर्भात् प्रसृता प्रवहति।

Verse 95

तीर्थं ब्रह्मोदयम् नाम पुण्यं पापप्रणाशनम् ॥ तत्र गत्वा जलं स्पृष्ट्वा स्नात्वा चाभ्युक्श्य मानवः ॥

ब्रह्मोदयम् इति नाम तीर्थं पुण्यं पापप्रणाशनम्। तत्र गत्वा जलं स्पृष्ट्वा स्नात्वा चाभ्युक्श्य मानवः।

Verse 96

मृत्युलोकं न पश्येत्स कृच्छ्रेषु च न सीदति ॥ गत्वा सुन्दरिकातीर्थं विधिना तीर्थमादिमम् ॥

स मृत्युलोकं न पश्येत् कृच्छ्रेषु च न सीदति; विधिना सुन्दरिकातीर्थम् आद्यं तीर्थं गत्वा।

Verse 97

तत्र स्नात्वा भवेत् तोये रूपवानुत्तमद्युतिः ॥ त्रिसन्ध्यं तत्र गच्छेत् तु पूर्वेण विधिवन्नरः ॥

तत्र तोये स्नात्वा रूपवान् उत्तमद्युतिः भवेत्। त्रिसन्ध्यं तत्र पूर्वेण मार्गेण विधिवन्नरः गच्छेत्।

Verse 98

तत्र सन्ध्यामुपास्याथ द्विजो मुच्येत किल्विषात् ॥ वाग्मत्या मणिवत्याश्च सम्भेदे पापनाशने ॥

तत्र सन्ध्यामुपास्य द्विजः किल्विषात् मुच्यते; वाग्मत्या मणिवत्याश्च सम्भेदे पापनाशने।

Verse 99

तारितं च कुलं तेन सर्वं भवति साधुना ॥ वर्णावरोऽपि यः कश्चित्स्नात्वा दद्यात्तिलोदकम् ॥

तेन साधुना सर्वं कुलं तारितं भवति। वर्णावरोऽपि यः कश्चित् स्नात्वा तिलोदकं दद्यात्॥

Verse 100

तर्पिताः पितरस्तेन भवेयुर्नात्र संशयः ॥ यत्र यत्र च वाग्मत्यां स्नाति वै मानवोत्तमः ॥

तेन पितरस्तर्पिताः स्युः, नात्र संशयः। यत्र यत्र च वाग्मत्यां स्नाति वै मानवोत्तमः॥

Verse 101

तिर्यग्योनिं न गच्छेत् तु समृद्धे जायते कुले ॥ वाग्मतीमणिवत्योश्च सम्भेदश्चर्षिसेवितः ॥

स तु तिर्यग्योनिं न गच्छेत्, समृद्धे कुले जायते। वाग्मतीमणिवत्योश्च सम्भेदोऽर्षिसेवितः॥

Verse 102

धीमान्गच्छेत् तु विधिना कामक्रोधविवर्जितः ॥ गङ्गाद्वारे तु यत्प्रोक्तं स्नानपुण्यफलम् महत् ॥

धीमान् विधिना गच्छेत्, कामक्रोधविवर्जितः। गङ्गाद्वारे यत् प्रोक्तं स्नानपुण्यफलं महत्॥

Verse 103

स्नानस्य तद्दशगुणं भवेदत्र न संशयः ॥ अत्र विद्याधराः सिद्धा गन्धर्वा मुनयः सुराः

अत्र स्नानस्य फलं तद्दशगुणं भवति, न संशयः। अत्र विद्याधराः सिद्धा गन्धर्वा मुनयः सुराः॥

Verse 104

स्नानमेतदुपासन्ते यक्षाश्च भुजगैः सह ॥ स्वल्पमप्यत्र यत्किञ्चिद्द्विजेभ्यो दीयते धनम्

स्नानमेतदुपासन्ते यक्षाश्च भुजगैः सह। अत्र यत्किञ्चित् स्वल्पमपि धनं द्विजेभ्यो दीयते तत् प्रशस्यते॥

Verse 105

तदक्षयं भवेद्दातुर्दानपुण्यफलं महत् ॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन करणीयं च देवताः

तद् दानं दातुः अक्षयं भवेत्; दानपुण्यफलं महत्। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन करणीयं, हे देवताः॥

Verse 106

वरिष्ठं क्षेत्रमेतस्मान्नान्यदेव हि विद्यते ॥ तस्मिन् श्लेष्मातकवने पुण्ये त्रिदशसेविते

एतस्मात् क्षेत्रात् वरिष्ठं क्षेत्रं नान्यदेव विद्यते। तस्मिन् पुण्ये श्लेष्मातकवने त्रिदशसेविते॥

Verse 107

यत्र यत्र मया देवाश्चरता मृगरूपिणा ॥ आसितं स्वपितं यातं विहृतं वा समन्ततः

यत्र यत्र मया, हे देवाः, मृगरूपिणा चरता, आसितं स्वपितं यातं विहृतं वा समन्ततः—

Verse 108

गोकर्णेश्वर इत्येतत्पृथिव्यां ख्यातिमेष्यति ॥ एवं सन्दिश्य विबुधान्देवदेवः सनातनः

एतत् पृथिव्यां ‘गोकर्णेश्वर’ इति ख्यातिम् एष्यति। एवं विबुधान् सन्दिश्य देवदेवः सनातनः—

Verse 109

अदृश्य एव विबुधैः प्रययावुत्तरां दिशम्

विबुधैः अदृश्य एव सन् स उत्तरां दिशं प्रययौ।

Verse 110

उपायमात्रं दृष्टं मे ध्यायंस्तद्वेषभूषणैः ॥ यथा यत्र च सोऽस्माभिर्द्रष्टव्यो वृषभध्वजः

तद्वेषभूषणैर्ध्यायन् मे उपायमात्रं दृष्टम्—यथा यत्र च वृषभध्वजः सोऽस्माभिर्द्रष्टव्यः।

Verse 111

स्तनकुण्डे उमायास्तु यः स्नायात्खलु मानवः ॥ स्कन्दलोकमवाप्नोति भूत्वा वैश्वानरद्युतिः

उमायाः स्तनकुण्डे यः स्नायात्खलु मानवः स स्कन्दलोकमवाप्नोति वैश्वानरद्युतिर्भूत्वा।

Verse 112

अहोरात्रं वसेद्यस्तु रुद्रजापो द्विजः शुचिः ॥ स भवेद्वेदविद्विद्वान्यज्वा पार्थिवपूजितः

अहोरात्रं यस्तु वसेद् रुद्रजापो द्विजः शुचिः स भवेद्वेदविद् विद्वान् यज्वा पार्थिवपूजितः।

Verse 113

तत्र तत्राभवत्सर्वं पुण्यक्षेत्रं च सर्वशः ॥ शृङ्गमेतत्त्रिधाभूतं सम्यक्संश्रूयतां सुराः ॥

तत्र तत्र सर्वशः सर्वं पुण्यक्षेत्रमभवत्। एतच्छृङ्गं त्रिधा भूतं सम्यक् शृणुत सुराः।

Verse 114

गिरिनद्यास्तु पुलिने हंसकुन्देन्दुसन्निभे ॥ गन्धामोदेन पुष्पाणां वासितं मधुगन्धिमत् ॥

गिरिनद्याः पुलिने हंसकुन्देन्दुसन्निभे, पुष्पाणां गन्धामोदेन वासितं मधुगन्धिमत्।

Verse 115

जग्राह केशवश्चापि मूलं तस्य महात्मनः ॥ त्रिभिरेवं गृहीतं तु त्रिधा भूतमभज्यत ॥

केशवोऽपि तस्य महात्मनः मूलं जग्राह; एवं त्रिभिर्गृहीतं तत् त्रिधा भूतमभज्यत।

Verse 116

दीप्ततेजोमयशिराः शरीरं च चतुर्मुखम् ॥ शरीरेश इति ख्यातः सर्वत्र भुवनत्रये ॥

दीप्ततेजोमयशिराः शरीरं च चतुर्मुखम्; शरीरेश इति ख्यातः सर्वत्र भुवनत्रये।

Verse 117

क्षेत्रं हि मम तज्ज्ञेयं योजनानि चतुर्दश ॥ हिमाद्रेस्तुङ्गशिखरात्प्रोद्भूता वाग्मती नदी ॥

तत् क्षेत्रं मम ज्ञेयं योजनानि चतुर्दश; हिमाद्रेस्तुङ्गशिखरात् प्रोद्भूता वाग्मती नदी।

Verse 118

भागीरथी वेगवती कलुषं दहते नृणाम् ॥ कीर्तनादेव संशुद्धे दर्शनाद्भूतिमाप्स्यति ॥

भागीरथी वेगवती कलुषं दहते नृणाम्; कीर्तनादेव संशुद्धे दर्शनाद्भूतिमाप्स्यति।

Verse 119

वाग्मत्यां ते नराः स्नान्ति लभन्ते चोत्तमां गतिम् ॥ आर्ता भीताश्च संतप्ता व्याधितोऽव्याधितोऽपि वा ॥

वाग्मत्यां ये नराः स्नान्ति ते लभन्ते परां गतिम्। आर्ता भीताः संतप्ताः व्याधिता अव्याधिताश्चापि सर्वेऽपि तत्र फलभागिनः॥

Verse 120

यस्तु दद्याद्प्रदीपं मे पर्वते श्रद्धयान्वितः ॥ सूर्यप्रभेषु देवेषु तस्योत्पत्तिर्विधीयते ॥

यः श्रद्धयान्वितः पर्वते मम प्रदीपं दद्यात्, तस्य सूर्यप्रभेषु देवेषु पुनरुत्पत्तिर्विधीयते॥

Verse 121

क्रोशं क्रोशं सुरै रूपं तच्च संहृत्य निर्मितम् ॥ तीर्थं क्रोशोदकं नाम पुण्यं मुनिजनप्रियम् ॥

क्रोशं क्रोशं सुरैः रूपं संहृत्य निर्मितम्। तेन तीर्थं क्रोशोदकं नाम पुण्यं मुनिजनप्रियम्॥

Verse 122

वाग्मत्याः सलिले स्नात्वा ये मां पश्यन्ति संस्कृताः ॥ वाग्मती सरितां श्रेष्ठा यत्र यत्रावगाह्यते ॥

वाग्मत्याः सलिले स्नात्वा ये मां पश्यन्ति ते संस्कृताः। वाग्मती सरितां श्रेष्ठा यत्र यत्रावगाह्यते॥