Adhyaya 184: Installation of a Copper Icon (Tāmrārcā) and Its Consecratory Worship
Tāmrārcāsthāpanam
Ritual-Manual (Pratiṣṭhā and Pūjā Procedure)
वराहः पृथिवीं प्रति उपदिशति—देवतायाः ताम्रमूर्तेः प्रतिष्ठाविधिः क्रमशः। दीप्तां सुसंस्थितां प्रतिमां निर्माय यज्ञस्थाने नीत्वा उत्तराभिमुखीं स्थापयेत्, शुभनक्षत्रेऽधिवासनं कुर्यात्। गन्धोदक-पञ्चगव्यैः स्नापनं, पञ्चभूतसहितं देवतावाहनं मन्त्रैः प्रार्थयति। रात्र्यन्ते प्रातः शुद्धिं कृत्वा पुनः स्नापनं, वेदपाठः, मण्डपे मङ्गलविधानं, आसनारोपणं च। वस्त्र-धूप-दीप-नैवेद्यादिभिः पूजनं, लोककल्याणार्थं शान्तिपाठः। गुरुपूजा ब्राह्मणभोजनं च विधाय, सम्यगनुष्ठानेन पुण्यं कुलोन्नतिश्च फलतीति।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 184
Verse 1
अथ ताम्रार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ ताम्रेण प्रतिमां कृत्वा सुरूपां चैव भास्वराम् ॥ उचितेनोपचारेण वेश्ममध्यमुपानयेत्
अथ ताम्रार्चास्थापनम्। श्रीवराह उवाच— ताम्रेण प्रतिमां कृत्वा सुरूपां चैव भास्वराम्। उचितेनोपचारेण वेश्ममध्यमुपानयेत्॥
Verse 2
ततो वेश्मन्युपागम्य स्थापयित्वा उदङ्मुखः ॥ चित्रायां चैव नक्षत्रे कुर्याच्चैवाधिवासनम्
ततो वेश्मन्युपागम्य उदङ्मुखः स्थापयित्वा, चित्रायां नक्षत्रे चैवाधिवासनं कुर्यात्।
Verse 3
जलं च सर्वगन्धेन पञ्चगव्येन मिश्रितम् ॥ स्नापयेच्च ततो मां वै इमं मन्त्रमुदाहरेत्
सर्वगन्धैः पञ्चगव्येन च मिश्रितं जलं; तेन मां स्नापयेत्, ततः इमं मन्त्रमुदाहरेत्।
Verse 4
मन्त्रः— योऽसौ भवान्तिष्ठति सारभूतः त्वं ताम्रके तिष्ठसि नेत्रभूतः ॥ आगच्छ मूर्तौ सह पञ्चभूतैर्मया च पात्रैः सह विश्वधामन्
मन्त्रः— योऽसौ भवान्तिष्ठति सारभूतः, त्वं ताम्रके तिष्ठसि नेत्रभूतः। आगच्छ मूर्तौ सह पञ्चभूतैः, मया च पात्रैः सह विश्वधामन्॥
Verse 5
अनेनैव तु मन्त्रेण स्थापयित्वा यशस्विनि ॥ पूर्वन्यायेन कर्तव्यमधिवासनपूजनम्
अनेनैव तु मन्त्रेण स्थापयित्वा यशस्विनि, पूर्वन्यायेन कर्तव्यमधिवासनपूजनम्।
Verse 6
व्यतीतायां च शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ॥ ऋचा शुद्धिं विधायाथ स्नापयेन्मन्त्रपूर्वकम् ॥
व्यतीतायां शर्वर्यां दिवाकरे चोदिते, ऋचा शुद्धिं विधायाथ मन्त्रपूर्वकं स्नापयेत्।
Verse 7
ब्राह्मणा वेदपाठांश्च कुर्युस्तत्र समागताः ॥ बहूनि मङ्गलान्यत्र मण्डपे स्थापयेत्ततः ॥
तत्र समागताः ब्राह्मणाः वेदपाठान् कुर्युः। ततः मण्डपे बहूनि मङ्गलद्रव्याणि स्थापयेत्॥
Verse 8
सुगन्धद्रव्यसंयुक्तं जलं चादाय पूजकः ॥ ततो मे स्नपनं कार्यमिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
सुगन्धद्रव्यसंयुक्तं जलम् आदाय पूजकः। ततः मम स्नपनं कार्यं, इमं मन्त्रम् उदाहरेत्॥
Verse 9
मन्त्रः— ॐ योऽसौ भवान्सर्ववरः प्रभुश्च मायाबलो योगबलप्रधानः ॥ आगच्छ शीघ्रं च मम प्रियाय सन्तिष्ठ ताम्रेष्वपि लोकनाथ ॥
मन्त्रः— ॐ योऽसौ भवान् सर्ववरः प्रभुश्च, मायाबलो योगबलप्रधानः। आगच्छ शीघ्रं च मम प्रियाय, सन्तिष्ठ ताम्रेष्वपि लोकनाथ॥
Verse 10
मन्त्रेणानेन मां स्थाप्य गन्धपुष्पादिदीपकैः ॥
अनेन मन्त्रेण मां स्थाप्य, गन्धपुष्पादिदीपकैः (पूजयेत्)॥
Verse 11
स्थापनामन्त्रः— ॐ प्रकाशप्रकाश जगत्प्रकाश विज्ञानमयानन्दमय त्रैलोक्यनाथात्रागच्छ इह सन्तिष्ठतां भवान्पुरुषोत्तम मामव इति ॥ अनेन स्थापनां कृत्वा मम शास्त्रानुसारतः ॥ शुक्लवस्त्रं समादाय इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
स्थापनामन्त्रः— ॐ प्रकाशप्रकाश जगत्प्रकाश विज्ञानमयानन्दमय त्रैलोक्यनाथ अत्रागच्छ, इह सन्तिष्ठतां भवान्। पुरुषोत्तम मामव इति। अनेन स्थापनां कृत्वा मम शास्त्रानुसारतः, शुक्लवस्त्रं समादाय इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥
Verse 12
मन्त्रः— ॐ शुद्धस्त्वमात्मा पुरुषः पुराणो जगत्सु तत्त्वं सुरलोकनाथ ॥ वस्त्राणि गृह्णीष्व मम प्रियाणि नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥
मन्त्रः— ॐ। शुद्धस्त्वमात्मा पुरुषः पुराणो जगत्सु तत्त्वं सुरलोकनाथ। वस्त्राणि गृह्णीष्व मम प्रियाणि; नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय॥
Verse 13
वस्त्रैर्विभूषितं कृत्वा मम कर्मपरायणः ॥ यथान्यायेन मे शीघ्रमर्चनं तत्र कारयेत् ॥
वस्त्रैर्विभूषितं कृत्वा मम कर्मपरायणः। यथान्यायेन मे शीघ्रमर्चनं तत्र कारयेत्॥
Verse 14
अर्चनालङ्कृतं कृत्वा गन्धधूपादिभिः प्रभुम् ॥ सम्पूज्य विधिवन्मां तु नैवेद्यं परिकल्पयेत् ॥
अर्चनालङ्कृतं कृत्वा गन्धधूपादिभिः प्रभुम्। सम्पूज्य विधिवन्मां तु नैवेद्यं परिकल्पयेत्॥
Verse 15
दत्त्वा स्वादु च नैवेद्यं शान्तिपाठं तु कारयेत् ॥ मन्त्रः— शान्तिर्भवतु देवानां विप्राणां शान्तिरुत्तमा ॥
दत्त्वा स्वादु च नैवेद्यं शान्तिपाठं तु कारयेत्। मन्त्रः— शान्तिर्भवतु देवानां विप्राणां शान्तिरुत्तमा॥
Verse 16
शान्तिर्भवतु राज्ञां च सराष्ट्राणां तथा विशाम् ॥ बालानां व्रीहिपण्यानां गर्भिणीनां च देहिनाम् ॥
शान्तिर्भवतु राज्ञां च सराष्ट्राणां तथा विशाम्। बालानां व्रीहिपण्यानां गर्भिणीनां च देहिनाम्॥
Verse 17
शान्तिर्भवतु देवेश त्वत्प्रसादान्ममाखिला ॥ एवं शान्तिं पठित्वा तु ब्राह्मणांस्तत्र पूजयेत् ॥
देवेश, त्वत्प्रसादात् मम अखिला शान्तिर्भवतु। एवं शान्तिं पठित्वा तु तत्र ब्राह्मणान् पूजयेत्॥
Verse 18
गुरुं भागवतं चैवमर्चयेच्च यथाविधि ॥ ब्राह्मणान्भोजयेत्तत्र यथोत्पन्नेन माधवि ॥
एवं गुरुं भागवतं च यथाविधि अर्चयेत्। तत्र माधवि, यथोत्पन्नेन ब्राह्मणान् भोजयेत्॥
Verse 19
गुरुर्यस्य न तुष्टो वै तस्माद्दूरतरो ह्ययम् ॥ य एतेन विधानॆन कुर्यात्संस्थापनं मम ॥
यस्य गुरुः न तुष्टः वै, तस्मात् अयं (विधिः) दूरतरो हि। यः एतेन विधानेन मम संस्थापनं कुर्यात् (स फलम् आप्नोति)॥
Verse 20
तारितं च कुलं तेन नवभिः सप्तविंशतिः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे ताम्रार्चास्थापनं मम ॥
तेन नवभिः सप्तविंशतिः कुलं तारितं च। भद्रे, एतत् ते मम ताम्रार्चास्थापनं कथितम्॥
Verse 21
कथयिष्यामि ते ह्येवं कार्त्स्न्येन प्रतिमार्चनम् ॥ जलस्य बिन्दवो यावन्मम स्नाने च सुन्दरी ॥ तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते ॥
कथयिष्यामि ते एवम् कार्त्स्न्येन प्रतिमार्चनम्। सुन्दरी, जलस्य बिन्दवो यावन् मम स्नाने, तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते॥
Verse 22
ज्वलन पवनतुल्यावन भावन तपन श्वासन स्वयं तिष्ठ भगवन् पुरुषोत्तम ॐ ॥ इति ॥ ततो द्वारमुपागम्य वेश्म शीघ्रं प्रवेशयेत् ॥ आसने चापि मां स्थाप्य पूजयेद्भक्तिपूर्वकम् ॥
“ज्वलनः पवनतुल्यः अवनः भावनः तपनः श्वासनः—स्वयं तिष्ठ, भगवन् पुरुषोत्तम, ॐ” इति। ततः द्वारमुपागम्य प्रतिमां शीघ्रं वेश्म प्रवेशयेत्; आसने च मां स्थापयित्वा भक्तिपूर्वकं पूजयेत्।
Verse 23
विशेषेण गुरुं पूज्य वस्त्रालङ्कारभोजनैः ॥ तेनाहं पूजितो भूमे सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥
विशेषेण गुरुं पूज्यं वस्त्रालङ्कारभोजनैः। तेन गुरु-पूजनेनाहं पूजितो भवामि, भूमे; सत्यमेतद्ब्रवीमि ते।
Frequently Asked Questions
The text frames ritual correctness as inseparable from social responsibility: along with installing and worshiping the icon, it mandates śānti-pāṭha for collective welfare, honors the guru as a decisive moral authority, and requires brāhmaṇa-pūjā and communal feeding. The implied ethic is that religious practice should stabilize social order and well-being, not remain a private act.
The chapter specifies performing adhivāsana under an auspicious nakṣatra (not named), then continuing after the night has passed (vyatītāyāṃ śarvaryām) and at sunrise (udite divākare). It also indicates orientation (udaṅmukha, facing north) as a procedural marker.
Environmental stewardship appears indirectly through pañcabhūta language and purification materials: the deity is invoked to enter the icon ‘with the pañcabhūtas,’ and ritual bathing uses water, fragrances, and pañcagavya—substances that symbolically integrate terrestrial resources into a regulated, non-destructive ritual economy. The śānti-pāṭha extends well-being to the realm (rājan, rāṣṭra) and to vulnerable life (pregnant women, children), suggesting a broad stability ethic aligned with Pṛthivī-centered discourse.
No specific dynasties, kings, sages, or named lineages are mentioned. The chapter references social roles—guru (especially a bhāgavata-guru), brāhmaṇas, and the king/rājñām as a category in the peace recitation—without identifying particular historical persons.
Ask anything about Adhyaya 184 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.