Varaha PuranaAdhyaya 11751 Shlokas

Adhyaya 117: The Thirty-Two Offenses: Rules of Purity and Proper Conduct in Worship

Dvātṛṃśad-aparādhaḥ (Arcana-śuddhi-nirdeśaḥ)

Ritual-Manual (Ethical-Discourse on purity, food, and devotional discipline)

अस्मिन्नध्याये वराहः पृथिवीं प्रति ‘आहार-विधि-निश्चयम्’ उपदिशति, यत्र भक्ष्याभक्ष्य-आचारभेदः तथा पूजायां शुद्ध्याचारः निरूप्यते। धर्मविघ्नकरान् वराहार्चन-मार्गदूषकान् द्वात्रिंशदपराधान् गणयति—मृताशौच-संस्पर्शः, आचमनाभावः, मैथुनानन्तरं गमनम्, रजस्वलादि-अशौचः, अर्चनकालेऽनुचितभाषणम्, पूजामध्ये मलोत्सर्गगमनम्, दीपस्पर्शनम्, अशुद्धवस्त्रधारणम्, कृष्ण-नील-रक्तवस्त्राणि, पुष्पवर्जितधूपार्पणम् इत्यादीन्। ततः शिष्टभक्तलक्षणानि दर्शयति—अहिंसा, दया, शौचम्, इन्द्रियनिग्रहः, शास्त्रज्ञानम्, पतिव्रतादि-निष्ठा, चातुर्वर्ण्य-व्यवस्था च। अन्ते एतदुपदेशस्य पात्रनियमं विधत्ते—दीक्षितेभ्यः, अक्रूर-मनस्केभ्यः, अनसूयवेभ्यः एव दातव्यमिति; एवं नियताचारः भूतल-लोकव्यवस्थां च रक्षतीति प्रतिपादयति।

Primary Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

dvātṛṃśad-aparādha (thirty-two ritual offenses)āhāra-niyama (food discipline)arcana-śuddhi (purity in worship)ācamana (ritual sipping for purification)aśauca (impurity associated with death/sexual contact)ahiṃsā and sarvabhūta-dayā (non-violence and compassion)indriya-nigraha (sense-restraint)adhikāra and secrecy of instruction (eligibility to receive teaching)

Shlokas in Adhyaya 117

Verse 1

अथ द्वात्रिंशदपराधाः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु भद्रे महाश्चर्यमाहारविधिनिश्चयम् ॥ आहारं चाप्यनाहारं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

अथ द्वात्रिंशदपराधाः। श्रीवराह उवाच—शृणु भद्रे, महाश्चर्यमाहारविधिनिश्चयम्; आहारं चाप्यनाहारं तच्छृणुष्व वसुन्धरे।

Verse 2

भुञ्जानो याति चाश्नाति मम योगाय माधवि ॥ अशुभं कर्म कृत्वापि पुरुषो धर्ममाश्रितः ॥

भुञ्जानो याति चाश्नाति मम योगाय माधवि; अशुभं कर्म कृत्वापि पुरुषो धर्ममाश्रितः।

Verse 3

आहारं चैव धर्मज्ञ उपभुञ्जीत नित्यशः ॥ सर्वे चात्रैव कर्मण्याः व्रीहयः शालयस्तथा ॥

आहारं चैव धर्मज्ञ उपभुञ्जीत नित्यशः; सर्वे चात्रैव कर्मण्याः व्रीहयः शालयस्तथा।

Verse 4

अकर्मण्यानि वक्ष्यामि येन भोज्यंति मां प्रति ॥ तेन वै भुक्तमार्गेण अपराधो महौजसः ॥

अकर्मण्यानि कर्माणि वक्ष्यामि येन मयि प्रति भोज्यं भुज्यते। तेनैव भुक्तमार्गेण महौजसः अपराधः समुत्पद्यते॥

Verse 5

प्रथमं चापराधान्नं न रोचेत मम प्रियॆ ॥ भुक्त्वा तु परकीयान्नं तत्परस्तन्निवर्तनः ॥

प्रथमं—अपराधसम्बद्धमन्नं मम प्रिये न रोचेत। परकीयान्नं तु भुक्त्वा ततः परं तन्निवृत्तौ तत्परो भवेत्॥

Verse 6

द्वितीयस्त्वपराधोऽयं धर्मविघ्नाय वै भवेत् ॥ गत्वा मैथुनसंयोगं यो नु मां स्पृशते नरः ॥

द्वितीयस्त्वयमपराधो धर्मविघ्नाय वै भवेत्। मैथुनसंयोगं गत्वा यो नरः मां स्पृशति॥

Verse 7

तृतीयमपराधं तु कल्पयामि वसुंधरे ॥ दृष्ट्वा रजस्वलां नारीमस्माकं यः प्रपद्यते ॥

तृतीयमपराधं तु कल्पयामि वसुंधरे। रजस्वलां नारीं दृष्ट्वा योऽस्माकं समीपं प्रपद्यते॥

Verse 8

चतुर्थमपराधं तु दृष्टं नैव क्षपाम्यहम् ॥ स्पृष्ट्वा तु मृतकं चैव असंस्कारकृतं तु वै ॥

चतुर्थमपराधं तु दृष्टं नैव क्षपाम्यहम्। मृतकं स्पृष्ट्वा चैव असंस्कारकृतं तु वै॥

Verse 9

पञ्चमं चापराधं च न क्षमामि वसुंधरे ॥ दृष्ट्वा तु मृतकं यस्तु नाचम्य स्पृशते तु माम् ॥

पञ्चममपि अपराधं न क्षमामि, वसुन्धरे। यः मृतकं दृष्ट्वा आचमनं विना माम् स्पृशति स दोषी॥

Verse 10

सप्तमं चापराधं तु कल्पयामि वसुंधरे ॥ यस्तु नीलेन वस्त्रेण प्रावृतो मां प्रपद्यते ॥

सप्तममपि अपराधं कल्पयामि, वसुन्धरे। यः नीलवस्त्रेण प्रावृतः सन् मां पूजार्थं प्रपद्यते॥

Verse 11

अष्टमं चापराधं च कल्पयामि वसुंधरे ॥ ममैवार्च्छनकाले तु यस्त्वसमं प्रभाषते ॥

अष्टममपि अपराधं कल्पयामि, वसुन्धरे। ममार्चनकाले यः असम्यक् प्रभाषते स दोषी॥

Verse 12

नवमं चापराधं तं न रोचामि वसुंधरे ॥ अविधानं तु यः स्पृष्ट्वा मामेव प्रतिपद्यते ॥

नवममपि अपराधं न रोचामि, वसुन्धरे। यः अविधानं कृत्वा स्पृष्ट्वा च मामेव पूजार्थं प्रतिपद्यते॥

Verse 13

दशमश्चापराधोऽयं मम चाप्रियकारकः ॥ क्रुद्धस्तु यानि कर्माणि कुरुते कर्मकारकः ॥

दशमोऽयम् अपराधो मम अप्रियकारकः। क्रुद्धः सन् कर्मकारकः यानि कर्माणि करोति तानि दोषकराणि॥

Verse 14

एकादशापराधं तु कल्पयामि वसुंधरे ॥ अकरण्यानि पुण्यानि यस्तु मामुपकल्पयेत् ॥

एकादशमपराधं तु कल्पयामि वसुन्धरे । अकरणीयानि पुण्यानि यः मामुपकल्पयेत् ॥

Verse 15

द्वादशं चापराधं तं कल्पयामि वसुंधरे ॥ यस्तु रक्तेन वस्त्रेण कौसुम्भेनोपगच्छति ॥

द्वादशमपि चापराधं तं कल्पयामि वसुन्धरे । यः रक्तेन वस्त्रेण कौसुम्भेनोपगच्छति ॥

Verse 16

त्रयोदशं चापराधं कल्पयामि वसुंधरे ॥ अन्धकारे च मां देवि यः स्पृशेत कदाचन ॥

त्रयोदशमपि चापराधं कल्पयामि वसुन्धरे । अन्धकारे च मां देवि यः स्पृशेत् कदाचन ॥

Verse 17

चतुर्द्दशापराधं तु कल्पयामि वसुंधरे ॥ यस्तु कृष्णेन वस्त्रेण मम कर्माणि कारयेत् ॥

चतुर्दशमपराधं तु कल्पयामि वसुन्धरे । यः कृष्णेन वस्त्रेण मम कर्माणि कारयेत् ॥

Verse 18

अपराधं पञ्चदशं कल्पयामि वसुंधरे ॥ अधौतेन तु वस्त्रेण यस्तु मामुपकल्पयेत् ॥

पञ्चदशमपराधं कल्पयामि वसुन्धरे । अधौतेन तु वस्त्रेण यः मामुपकल्पयेत् ॥

Verse 19

अपराधं सप्तदशं कल्पयामि वसुंधरे ॥ यस्तु मात्स्यानि मांसानि भक्षयित्वा प्रपद्यते ॥

वसुंधरे, सप्तदशमपराधं कल्पयामि—यो मत्स्यानि मांसानि च भक्षयित्वा भक्त्या मामुपसर्पति।

Verse 20

अष्टादशापराधं च कल्पयामि वसुंधरे ॥ जालपादं भक्षयित्वा यस्तु मामुपसर्पति ॥

वसुंधरे, अष्टादशमपराधं च कल्पयामि—जालपादं भक्षयित्वा यो मामुपसर्पति।

Verse 21

एकोनविंशापराधं कल्पयामि वसुंधरे ॥ यस्तु मे दीपकं स्पृष्ट्वा मामेव प्रतिपद्यते ॥

वसुंधरे, एकोनविंशमपराधं कल्पयामि—यो मे दीपकं स्पृष्ट्वा ततः मामेव प्रतिपद्यते।

Verse 22

विंशकं चापराधं तं कल्पयामि वरानने ॥ श्मशानं यस्तु वै गत्वा मामेव प्रतिपद्यते ॥

वरानने, विंशतमपराधं तं कल्पयामि—यः श्मशानं गत्वा ततः मामेव प्रतिपद्यते।

Verse 23

एकविंशापराधं तं कल्पयामि वसुंधरे ॥ पिण्याकं भक्षयित्वा तु यो मामेवाभिगच्छति ॥

वसुंधरे, एकविंशमपराधं तं कल्पयामि—पिण्याकं भक्षयित्वा यो मामेवाभिगच्छति।

Verse 24

द्वाविंशं चापराधं तं कल्पयामि प्रिये सदा ॥ यस्तु वाराहमांसानि प्रापणेनोपपादयेत् ॥

द्वाविंशतमपि अपराधं प्रिये सदा कल्पयामि—यः कश्चित् वाराहमांसानि क्रयविक्रयादिना प्राप्य समर्पयेत्।

Verse 25

अपराधं त्रयोविंशं कल्पयामि वसुंधरे ॥ सुरां पीत्वा तु यो मर्त्यः कदाचिदुपसर्पति ॥

अपराधं त्रयोविंशं वसुंधरे कल्पयामि—यः मर्त्यः सुरां पीत्वा कदाचिदपि मामुपसर्पति।

Verse 26

अपराधं चतुर्विंशं कल्पयामि वसुंधरे ॥ यः कुसुम्भं च मे शाकं भक्षयित्वोपचक्रमे ॥

अपराधं चतुर्विंशं वसुंधरे कल्पयामि—यः कुसुम्भं मम शाकं च भक्षयित्वा उपचक्रमे।

Verse 27

अपराधं पञ्चविंशं कल्पयामि वसुंधरे ॥ परप्रावरणेनैव यस्तु मामुपसर्पति ॥

अपराधं पञ्चविंशं वसुंधरे कल्पयामि—परप्रावरणेनैव यः मामुपसर्पति।

Verse 28

सप्तविंशं चापराधं कल्पयामि गुणान्विते ॥ उपानहौ च प्रपदे तथा वापीं च गच्छति

सप्तविंशतमपि अपराधं गुणान्विते कल्पयामि—उपानहौ प्रपदे गत्वा तथा वापीं च गच्छति।

Verse 29

अपराधं त्वष्टविंशं कल्पयामि गुणान्विते ॥ शरीरं मर्द्दयित्वा तु यो मामाप्नोति माधवि

अष्टाविंशतममपराधं कल्पयामि गुणान्विते । शरीरं मर्दयित्वा तु यो मामाप्नोति माधवि ॥

Verse 30

एकोनविंशापराधो न स स्वर्गेषु गच्छति ॥ अजीर्णेन समाविष्टो यस्तु मामुपगच्छति

एकोनविंशापराधो न स स्वर्गेषु गच्छति । अजीर्णेन समाविष्टो यस्तु मामुपगच्छति ॥

Verse 31

त्रिंशकं चापराधं तं कल्पयामि यशस्विनि ॥ गन्धपुष्पाण्यदत्त्वा तु यस्तु धूपं प्रयच्छते

त्रिंशकं चापराधं तं कल्पयामि यशस्विनि । गन्धपुष्पाण्यदत्त्वा तु यस्तु धूपं प्रयच्छते ॥

Verse 32

एकत्रिंशं चापराधं कल्पयामि मनस्विनि ॥ विना भेर्यादिशब्देन द्वारस्योद्धाटनं मम

एकत्रिंशं चापराधं कल्पयामि मनस्विनि । विना भेर्यादिशब्देन द्वारस्योद्धाटनं मम ॥

Verse 33

महापराधं जनीयाद्द्वात्रिंशं तं मम प्रिये ॥ अन्यच्च शृणु वक्ष्यामि दृढव्रतमनुत्तमम्

महापराधं जानीयाद्द्वात्रिंशं तं मम प्रिये । अन्यच्च शृणु वक्ष्यामि दृढव्रतमनुत्तमम् ॥

Verse 34

कृत्वा चावश्यकं कर्म मम लोकं च गच्छति ॥ नित्ययुक्तश्च शास्त्रज्ञो मम कर्मपरायणः

कृत्वा चावश्यकं कर्म मम लोकं च गच्छति। नित्ययुक्तः शास्त्रज्ञो मम कर्मपरायणश्च भवति॥

Verse 35

अहिंसापरमश्चैव सर्वभूतदया परः ॥ सामान्यश्च शुचिर्दक्षो मम नित्यं पथि स्थितः

अहिंसापरमश्चैव सर्वभूतदया परः। सामान्यः शुचिर्दक्षो मम नित्यं पथि स्थितः॥

Verse 36

निगृह्य चेन्द्रियग्राममपराधविवर्जितः ॥ उदारो धार्मिकश्चैव स्वदारेषु सुनिष्ठितः

निगृह्य चेन्द्रियग्राममपराधविवर्जितः। उदारो धार्मिकश्चैव स्वदारेषु सुनिष्ठितः॥

Verse 37

आचार्यभक्ता देवेषु भक्ता भर्तरि वत्सला ॥ संसारेष्वपि वर्तन्ती गच्छन्ती त्वग्रतो यदि

आचार्यभक्ता देवेषु भक्ता भर्तरि वत्सला। संसारेष्वपि वर्तन्ती गच्छन्ती त्वग्रतो यदि॥

Verse 38

मम लोकस्थिताऽ सा वै भर्त्तारं प्रसमीक्षते॥ पुरुषो यदि मद्भक्तः स्त्रियां त्यक्त्वा च गच्छति॥

मम लोकस्थिताऽ सा वै भर्तारं प्रसमीक्षते। पुरुषो यदि मद्भक्तः स्त्रियां त्यक्त्वा च गच्छति॥

Verse 39

स ततोऽत्र प्रतीक्षेत भार्यां भर्त्तरि वत्सलाम्॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि कर्मणां कर्म चोत्तमम्॥

स ततोऽत्र प्रतीक्षेत भार्यां भर्त्तरि वत्सलाम्। अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि कर्मणां कर्म चोत्तमम्॥

Verse 40

ऋषयो मां न पश्यन्ति मम कर्मपथे स्थिताः॥ द्रष्टव्या मम लोकेषु ऋषयोऽपि वरानने॥

ऋषयो मां न पश्यन्ति मम कर्मपथे स्थिताः। द्रष्टव्या मम लोकेषु ऋषयोऽपि वरानने॥

Verse 41

किं पुनर्मानुषा ये च मम कर्मव्यवस्थिताः॥ अन्यदेवेषु ये भक्ताः मूढा वै पापचेतसः॥

किं पुनर्मानुषा ये च मम कर्मव्यवस्थिताः। अन्यदेवेषु ये भक्ताः मूढा वै पापचेतसः॥

Verse 42

मम मायाविमूढास्तु न प्रपद्यन्ति माधवि॥ मां तु ये वै प्रपद्यन्ते मोक्षकामा वसुन्धरे॥

मम मायाविमूढास्तु न प्रपद्यन्ति माधवि। मां तु ये वै प्रपद्यन्ते मोक्षकामा वसुन्धरे॥

Verse 43

तानहं भावसंसिद्धान्बुद्ध्वा संविभजामि वै॥ येन त्वं परया शक्त्या धारितासि मया धरे॥

तानहं भावसंसिद्धान्बुद्ध्वा संविभजामि वै। येन त्वं परया शक्त्या धारितासि मया धरे॥

Verse 44

तेनेदं कथितं देवि आख्यानं धर्मसंयुतम्॥ पिशुनाय न दातव्यं न च मूर्खाय माधवि॥

एवं देवि धर्मसंयुक्तमिदमाख्यानं मया कथितम्। पिशुनाय न दातव्यं न च मूर्खाय, हे माधवि॥

Verse 45

ततो न चोपदिष्टाय न शठाय प्रदापयेत॥ नादीक्षिताय दातव्यं नोपसर्प्याय यत्नतः॥

तस्मान्न चोपदिष्टाय न शठाय प्रदापयेत। नादीक्षिताय दातव्यं नोपसर्प्याय यत्नतः॥

Verse 46

एतत्ते कथितं देवि मम धर्मं महौजसम्॥ सर्वलोकहितार्थाय किमन्यत्परिपृच्छसि॥

एतत्ते कथितं देवि मम धर्मं महौजसम्। सर्वलोकहितार्थाय किमन्यत्परिपृच्छसि॥

Verse 47

षष्ठं तं चापराधं वै न क्षमामि वसुंधरे॥ ममार्चनस्य काले तु पुरीषं यस्तु गच्छति॥

षष्ठं तं चापराधं वै न क्षमामि वसुंधरे। ममार्चनस्य काले तु पुरीषं यस्तु गच्छति॥

Verse 48

षोडशं त्वपराधानां कल्पयामि वरानने ॥ स्वयमन्नं तु यो ह्ययादज्ञानादपि माधवि ॥

षोडशं त्वपराधानां कल्पयामि वरानने। स्वयमन्नं तु यो ह्यद्यादज्ञानादपि माधवि॥

Verse 49

अपराधेषु षड्विंशं कल्पयामि वसुन्धरे ॥ नवान्नं यस्तु भक्षेत न देवान्न पितॄन् यजेत् ॥

वसुन्धरे, अपराधेषु षड्विंशतममिदं निरूपयामि—यो नवान्नं भुङ्क्ते, स देवान्न पितॄंश्च यजनकर्मसु मा प्रमादं कुर्यात्।

Verse 50

शास्त्रज्ञः कुशलश्चैव मम कर्मपरायणः ॥ चातुर्वर्ण्यस्य मे भद्रे सन्मार्गेषु व्यवस्थितः ॥

शास्त्रेषु ज्ञः कुशलश्च मम कर्मपरायणः; भद्रे, चातुर्वर्ण्यसम्बद्धेषु सन्मार्गेषु सदा व्यवस्थितो भवेत्।

Verse 51

शठाय च न दातव्यं नास्तिकाय न माधवि ॥ वर्जयित्वा भागवतं मम कर्मपरायणम् ॥

शठाय न दातव्यं नास्तिकाय न माधवि; भागवतं तु वर्जयित्वा न, यः मम कर्मपरायणः।

Frequently Asked Questions

What is the primary ethical or philosophical instruction in this Adhyaya?

The chapter frames devotion as inseparable from disciplined conduct: correct food-practice (āhāra), ritual purity (śuddhi), and regulated behavior during worship (arcana) are presented as safeguards of dharma. The text’s internal logic treats these norms as stabilizing social and terrestrial order (Pṛthivī’s well-being) by minimizing impurity, aggression, and negligence, while promoting ahiṃsā, dayā, śauca, and indriya-nigraha.

Which chronological or seasonal markers are identified for the practices in this chapter?

No explicit tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal markers are specified. Timing is indicated only situationally (e.g., “mama arcanasya kāle,” during the time of worship), emphasizing contextual ritual propriety rather than calendrical scheduling.

How does this chapter address the concept of environmental or terrestrial balance?

Environmental concern appears indirectly through the Varāha–Pṛthivī dialogue frame: the instruction implies that terrestrial stability is supported by human self-regulation—cleanliness, non-violence (ahiṃsā), compassion toward beings (sarvabhūta-dayā), and restraint. By portraying impurity and negligence as “aparādha” that disrupts dharma, the chapter links personal and communal discipline to the maintenance of Earth’s moral-ecological equilibrium.

What historical lineages or cultural figures are referenced?

No named kings, dynasties, or specific ṛṣi lineages are listed. The chapter references generalized categories—ṛṣayaḥ (sages), śāstra-jña (scripture-knowers), bhāgavata (devotee), and the social framework of cāturvarṇya—without attaching them to identifiable historical persons.