HomeVamana PuranaAdh. 4Shloka 50
Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

Sati's Death & VirabhadraSati’s Death and the Assault on Daksha’s Sacrifice: Virabhadra versus the Devas

चक्रे निगीर्णे गणनायकेन क्रोधातिरक्तो ऽसितचारुनेत्रः मुरारिरभ्येत्य गणाधिपेन्द्रमुत्क्षिप्य वेगाद् भुवि निष्पिपपेष

cakre nigīrṇe gaṇanāyakena krodhātirakto 'sitacārunetraḥ murārirabhyetya gaṇādhipendramutkṣipya vegād bhuvi niṣpipapeṣa

चक्रे निगीर्णे गणनायकेन क्रोधातिरक्तासितचारुनेत्रो मुरारिरभ्येत्य गणाधिपेन्द्रमुत्क्षिप्य वेगाद् भुवि निष्पिपेष।

cakrewhen/with the discus
cakre:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootcakra (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); locative absolute with 'nigīrṇe'
nigīrṇehaving been swallowed
nigīrṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootni-√gṝ (धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle (क्त), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग); agrees with 'cakre' in locative absolute
gaṇa-nāyakenaby the leader of the gaṇas (Gaṇeśa)
gaṇa-nāyakena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootgaṇa (प्रातिपदिक) + nāyaka (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
krodha-ati-raktaḥexcessively enraged
krodha-ati-raktaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkrodha (प्रातिपदिक) + ati (अव्यय) + rakta (प्रातिपदिक/कृदन्त)
FormTatpuruṣa-like compound with intensifier; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
asita-cāru-netraḥhaving lovely dark eyes
asita-cāru-netraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootasita (प्रातिपदिक) + cāru (प्रातिपदिक) + netra (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); qualifying 'murāriḥ'
murāriḥMurāri (Viṣṇu)
murāriḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmurāri (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (मुरस्य अरिः) compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
abhyetyahaving approached
abhyetya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootabhi-√i (धातु) + ktvā (क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त अव्यय), 'having approached'
gaṇa-adhipa-indramthe chief-lord of the gaṇas
gaṇa-adhipa-indram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgaṇa (प्रातिपदिक) + adhipa (प्रातिपदिक) + indra (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
utkṣipyahaving lifted up
utkṣipya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootud-√kṣip (धातु) + ktvā (क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त अव्यय), 'having lifted/thrown up'
vegātwith force/speed
vegāt:
Hetu/Adverbial (हेतु/क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootvega (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन); adverbial ablative 'from/with speed'
bhuvion the ground
bhuvi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhū (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
niṣpipapeṣacrushed/pounded
niṣpipapeṣa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootnis-√piṣ (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
Not specified in input (commonly within Pulastya → Nārada narrative frame)
VishnuShiva (via gaṇa leadership)
Shaiva-Vaishnava SynthesisDivine CombatTejas and Krodha (sacred wrath)Mythic Hierarchies (gaṇa-adhipa)

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

The verse illustrates controlled divine retribution: anger (krodha) appears, yet it functions as a cosmic corrective power rather than mere passion—highlighting that dharmic order sometimes manifests through forceful restraint of disruptive agents.

This is best categorized under Vamśānucarita/Carita (narrative of deeds), not under sarga/pratisarga/manvantara/vamśa genealogies.

‘Swallowing the cakra’ can symbolize an attempt to internalize or neutralize Viṣṇu’s protective law (Sudarśana as dharma/ṛta). Hari’s crushing response dramatizes the reassertion of cosmic order when that law is forcibly suppressed.