Shloka 15

Manifestation of Katyayani — Humbling of the Vindhya by Agastya

Devanagari script

वज्रं तथेन्द्रः सह घण्टया च यमो ऽथ दण्डं धनदो गदां च ब्रह्मऽक्षमालां सकमण्डलुं च कालो ऽसिमुग्रं सह चर्मणा च

Transliteration

vajraṃ tathendraḥ saha ghaṇṭayā ca yamo 'tha daṇḍaṃ dhanado gadāṃ ca brahma'kṣamālāṃ sakamaṇḍaluṃ ca kālo 'simugraṃ saha carmaṇā ca

Translation

इन्द्रः वज्रं घण्टया सह ददौ; यमः दण्डं ददौ; धनदः गदां ददौ। ब्रह्मा अक्षमालां सकमण्डलुं ददौ; कालः चर्मणा सह उग्रमसिं ददौ।

Word by Word

• वज्रम्: thunderbolt
• वज्रम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सह: together with
• सह: सहकारक (Comitative/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक उपसर्गसदृश (with)

• घण्टया: with a bell
• घण्टया: सहकारक (Comitative/सह)
• Type: Noun
• Root: घण्टा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• यमः: Yama
• यमः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अथ: then
• अथ: निपातार्थ (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भार्थक निपात (then/now)

• दण्डम्: staff/rod
• दण्डम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• धनदः: Dhanada (Kubera)
• धनदः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धनद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कुबेरः

• गदाम्: mace
• गदाम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अक्षमालाम्: rosary
• अक्षमालाम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अक्ष (प्रातिपदिक) + माला (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (अक्षाणां माला = rosary of beads); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स-कमण्डलुम्: (and) a water-pot
• स-कमण्डलुम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सह (अव्यय/उपपद) + कमण्डलु (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-समाससदृश (स + कमण्डलु = with a water-pot); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• कालः: Kāla (Time/Death)
• कालः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• असिम्: sword
• असिम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: असि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उग्रम्: fierce
• उग्रम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with असिम्)

• सह: together with
• सह: सहकारक (Comitative/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक

• चर्मणा: with a shield/leather (hide)
• चर्मणा: सहकारक (Comitative/सह)
• Type: Noun
• Root: चर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

Speakers

• Not specified in the provided excerpt (dialogue frame not recoverable from snippet alone)

Primary Deities

• Indra
• Yama
• Kubera (Dhanada)
• Brahmā
• Kāla

Key Themes

• Divine empowerment
• Dharma protection and kingship symbolism
• Integration of ascetic and martial insignia
• Non-sectarian pantheon cooperation

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

True sovereignty combines punishment and compassion, force and restraint: Yama’s daṇḍa (just governance) and Brahmā’s rosary/pot (spiritual discipline) together imply that power must be guided by tapas and discernment.

How does this fit the Pancalakshana?

A narrative-theological unit within vaṃśānucarita-style mythic exposition, emphasizing how divine order is maintained through empowered manifestations rather than detailing cosmic creation cycles.

What is the symbolic significance?

The weapon set maps the cosmos into Devī’s agency: Indra’s vajra (indomitable resolve), Yama’s daṇḍa (moral law), Kubera’s gadā (material stability/wealth under control), Brahmā’s mālā and kamaṇḍalu (mantra and purity), and Kāla’s sword/shield (the inevitability of time that cuts down adharma while protecting dharma).