Adhyaya 19

अध्यायेऽस्मिन् सूतः वेङ्कटाचलस्य नित्यपावनस्वरूपं वर्णयति—अत्र असंख्याः सरांसि नद्यः समुद्राः वनानि आश्रमाश्च, वसिष्ठादय ऋषयः, सिद्धाः, चारणाः, किन्नरसमुदायाश्च निवसन्ति। विष्णुः लक्ष्म्या धरण्या च सह, ब्रह्मा सावित्र्या सरस्वत्या च, शिवः पार्वत्या सह, गणेशः षण्मुखश्च, इन्द्रादयः देवाः, ग्रहदेवताः, वसवः, पितरः, लोकपालाश्च—सर्वेऽपि तत्र नित्यं सन्निहिता इव, गिरिं सततं लिटुर्गिकसभारूपं कुर्वन्ति। ततः आरोहणक्रमः प्रदर्श्यते—यात्री वेङ्कटाद्रिं वाचा क्षमां याचते, माधवदर्शनं प्रार्थयते, शनैः शनैः पवित्रभूमिं प्रविशति। स्वामिपुष्करिण्यां संयमेन स्नात्वा अल्पमपि पिण्डदानं पितृभ्यः कृत्वा परलोकस्थितिषु उन्नतिं लभते। अनन्तरं पापविनाशनतीर्थस्य माहात्म्यं कथ्यते—स्मरणमात्रेण गर्भवासदुःखं निवर्तते; स्वामितीर्थस्य उत्तरतः स्नानेन वैकुण्ठारोहणं फलति। ऋषीणां प्रश्नान्तरं सूतः उपाख्यानं वदति—हिमवत्समीपे ब्रह्माश्रमे शूद्रः दृढमतिः उच्चकर्माणि कर्तुमिच्छति; कुलपतिब्राह्मणः दीक्षां न ददाति, अधिकारनियमांश्च प्रतिपादयति। दृढमतिः तपः करोति, भक्त्युपकरणानि च निर्माति; दीर्घसङ्गात् सुमतिनाम ब्राह्मणः तस्मै वैदिककर्माणि शिक्षयति, पितृकर्माणि च करोति, येन सुमतिः मरणोत्तरं घोरदुःखं भुङ्क्ते बहुजन्मपरम्परां च प्राप्नोति। अगस्त्यः कारणं ज्ञात्वा एकमेव प्रायश्चित्तं निर्दिशति—वेङ्कटाचले पापविनाशने त्रिरात्रस्नानम्; तेन ब्रह्मराक्षसदोषो नश्यति, पितापुत्रौ च अन्ते मोक्षं प्राप्नुतः। दृढमतिरपि अधमयोनिषु पतित्वा पक्षिरूपेण तत्र पिबन् स्नात्वा च तत्क्षणं दिव्यविमानेन आरोहति; अन्ते तीर्थस्य सर्वपापहरत्वं, दुष्कृतिनामपि शोधनसाधनत्वं च पुनः प्रतिपाद्यते।