Adhyaya 14

अध्यायेऽस्मिन् सूतः नैमिषारण्ये मुनिभ्यः स्वामितीर्थस्य स्वामि-पुष्करिण्याश्च परमशुद्धिकरत्वं प्रतिपादयन् सुमत्याख्यस्य द्विजस्य इतिहासं कथयति। मुनयः सुमतेः कुलं, पतनकारणं, मोक्षोपायं च पप्रच्छुः। सुमतिः महाराष्ट्रदेशे यज्ञदेवनाम्नः विदुषः धर्मनिष्ठस्य ब्राह्मणस्य पुत्रः; किन्तु स पितरं साध्वीं भार्यां च परित्यज्य काममोहात् किरात्याः सङ्गं जगाम, ततः स्तेयमद्यपानादिभिः पापैः प्रवृद्धः, चौर्यवेषेण ब्राह्मणं हत्वा महापातकं ब्रह्महत्यां प्राप। तस्य पापस्य मूर्तिरिव भीषणा ब्रह्महत्या तं गृहं यावत् अन्वगात्, यज्ञदेवं च उपालभ्य उवाच—एतादृशं पतितं यदि गृहं धारयति तर्हि कुलस्य सर्वस्यापि विनाशः स्यात्। पितृस्नेहात् यज्ञदेवः व्याकुलः सन् प्रायश्चित्तोपायं चिन्तयति; तदा रुद्रांशभूतः दुर्वासाः मुनिः आगत्य साधारणप्रायश्चित्तस्य दुर्लभतां निरूप्य देशविशेषोपायं दर्शयति—वेङ्कटाद्रौ परमपुण्ये स्वामि-पुष्करिण्यां स्नानं कुर्यात्। यज्ञदेवः सुमतिं तत्र नीत्वा स्नापयामास; स्नानमात्रेणैव आकाशवाणी शुद्धिं घोषयामास, तीर्थं च ‘पापवृक्षकुठारक’ इति स्तौति। अन्ते श्रवणपठनयोः महत्फलप्रदत्वं फलेश्रुत्या निगद्यते।