Adhyaya 1

अध्यायस्यारम्भे नैमिषारण्ये शौनकादय ऋषयः लोकसंरक्षणार्थं द्वादशवर्षीयं सत्रं कुर्वन्ति, ते च पौराणिकं सूतमुग्रश्रवसं स्कन्दपुराणकथनाय निमन्त्रयन्ति। सूतः पूर्वं व्यासं प्रति कृतां जिज्ञासां स्मरति; व्यासोऽपि प्राचीनं वृत्तान्तं कथयति—नारदः सुमेरुमारुह्य विश्वपिप्पलतरोः अधः दिव्यं मण्डपं ददर्श, ततः कमलासनस्थं वराहवक्त्रं पुरुषोत्तमं, ऋषिदेवगणैः सेवितं, साक्षात्करोति। तत्र धरणी सखिभिः सहोपहारान् नीत्वा वराहेणालिङ्गिता, स्वाधारभूतान् प्रमुखान् पर्वतान् पृच्छति। वराहः महापर्वतश्रेणीः निर्दिश्य दक्षिणदिग्भागे नदी-सरःसमेतं पुण्यप्रदेशं विशेषतः प्रकाशयति—नारायणाद्रिं/श्रीवेङ्कटाचलं, सुवर्णमुखरीं, कमलाखसरः, देवालयपरिसरं च। अनन्तरं तीर्थानां क्रमं निरूप्य स्वामिपुष्करिणीं सर्वश्रेष्ठां वदति, तस्यां बहूनि तीर्थानि सन्तीति (षट्षष्टिकोटि-परम्परया) प्रतिपादयति, षट् प्रधानतीर्थानि च निर्दिशति। कुमारधारिका, तुम्बतीर्थ, आकाशगङ्गा, पाण्डवतीर्थ, पापनाशन, देवतीर्थ इत्यादिषु कालेन सह स्नानफलानि कथयति। अन्ते धरण्या वराहस्तुतिः, वराहस्य धरणीसहितस्य वृषभाचल/शेषाचलगमनं, तथा श्रद्धया पठतः शृण्वतः च इष्टसिद्धि-प्रतिष्ठादि-फलप्रदं फलश्रुतिश्च समाप्यते।