Adhyaya 7

Verse 1

अगस्त्य उवाच । तीर्थमन्यत्प्रवक्ष्यामि क्षीरोदकमिति स्मृतम् । सीताकुण्डाच्च वायव्ये वर्त्तते गुणसुन्दरम् । पुण्यैकनिचयस्थानं सर्वदुःखविनाशनम्

अगस्त्य उवाच—अन्यत्तीर्यं प्रवक्ष्यामि ‘क्षीरोदकम्’ इति स्मृतम्। सीताकुण्डात् वायव्ये गुणसुन्दरं, पुण्यैकनिचयस्थानं सर्वदुःखविनाशनम्।

Verse 2

पुरा दशरथो राजा पुत्रेष्टिनाम नामतः । चकार विधिवद्यज्ञं पुत्रार्थं यत्र चादरात्

पुरा दशरथो राजा पुत्रार्थं विधिवत् यत्र आदरात् ‘पुत्रेष्टिनाम’ यज्ञं चकार।

Verse 3

क्रतुं समापयामास सानन्दो भूरिदक्षिणम् । यज्ञान्ते क्रतुभुक्तत्र मूर्तिमान्समदृश्यत

स भूरिदक्षिणं क्रतुं सानन्दः समापयामास। यज्ञान्ते तत्र क्रतुभुक् मूर्तिमान् समदृश्यत।

Verse 4

हस्ते कृत्वा हेमपात्रं हविःपूर्णमनुत्तमम् । तस्मिन्हविषि संकीर्णं वैष्णवं तेज उत्तमम् । चतुर्विधं विभज्यैव पत्नीभ्यो दत्तवान्नृपः

हस्ते कृत्वा हेमपात्रं हविःपूर्णमनुत्तमम्। तस्मिन् हविषि संकीर्णं वैष्णवं तेज उत्तमम्। चतुर्विधं विभज्यैव पत्नीभ्यो नृपो दत्तवान्।

Verse 5

यत्र तत्क्षीरसंप्राप्तिर्जाता परमदुर्लभा । क्षीरोदकमिति ख्यातं तत्स्थानं पापनाशनम् । उदकेनाभिव्यक्तं च उत्तमं च फलप्रदम्

यत्र परमदुर्लभा क्षीरसंप्राप्तिर्जाता, तत्स्थानं ‘क्षीरोदक’ इति ख्यातं पापनाशनम्। तदुदकेनाभिव्यक्तं, उत्तमं च फलप्रदम्॥

Verse 6

तत्र स्नात्वा नरो धीमान्विजितेन्द्रिय आदरात् । सर्वान्कामानवाप्नोति पुत्रांश्च सुबहुश्रुतान्

तत्र धीमान्नरो विजितेन्द्रिय आदरात् स्नात्वा सर्वान्कामानवाप्नोति, पुत्रांश्च सुबहुश्रुतान्॥

Verse 7

आश्विने शुक्लपक्षस्य एकादश्यां जितव्रतः । तत्र स्नात्वा विधानेन दत्त्वा शक्त्या द्विजन्मने

आश्विने शुक्लपक्षस्यैकादश्यां जितव्रतः। तत्र विधानेन स्नात्वा, शक्त्या द्विजन्मने दत्त्वा॥

Verse 8

विष्णुं संपूज्य विधिवत्सर्वान्कामानवाप्नुयात् । पुत्रानवाप्नुयाद्विद्धि धर्मांश्च विधिवन्नरः

विष्णुं विधिवत्संपूज्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्। पुत्रानवाप्नुयाद्विद्धि, धर्मांश्च विधिवन्नरः॥

Verse 9

तस्मात्क्षीरोदकस्थानान्नैरृते दिग्दले श्रितम् । ख्यातं बृहस्पतेः कुण्डमुद्दंडाचंडमंडितम्

तस्मात्क्षीरोदकस्थानान्नैरृते दिग्दले श्रितम्। ख्यातं बृहस्पतेः कुण्डम्, उद्दण्डाचण्डमण्डितम्॥

Verse 10

सर्वपापप्रशमनं पुण्यामृततरंगितम् । यत्र साक्षात्सुरगुरुर्निवासं किल निर्ममे

सर्वपापप्रशमनं पुण्यामृततरङ्गितं यत्र साक्षात् सुरगुरुः बृहस्पतिः किल निवासं निर्ममे।

Verse 11

यज्ञं च विधिवच्चक्रे बृहस्पतिरुदारधीः । नानामुनिगणैर्युक्तं रम्यं बहुफलप्रदम् । सुपर्णच्छायसंपन्नं कुण्डं तत्पापिदुर्ल्लभम्

बृहस्पतिरुदारधीः यत्र विधिवद् यज्ञं चकार, नानामुनिगणैर्युक्तं रम्यं बहुफलप्रदं; सुपर्णच्छायासंपन्नं तत्कुण्डं पापिभिर्दुर्लभम्।

Verse 12

इन्द्रादयोऽपि विबुधा यत्र स्नात्वा प्रयत्नतः । मनोभीष्टफलं प्राप्ताः सौंदर्यौदार्यतुंदिलाः

इन्द्रादयोऽपि विबुधा यत्र प्रयत्नतः स्नात्वा मनोभीष्टफलं प्राप्ताः, सौन्दर्यौदार्यसमृद्धाः अभवन्।

Verse 13

यत्र स्नानेन दानेन नरो मुच्येत किल्बिषात्

यत्र स्नानेन दानेन च नरो किल्बिषात् मुच्यते।

Verse 14

भाद्रे शुक्ले तु पंचम्यां यात्रा तत्र फलप्रदा । अन्यदापि गुरोर्वारे स्नानं बहुफलप्रदम्

भाद्रपदस्य शुक्लपक्षे पञ्चम्यां तत्र यात्रा फलप्रदा; अन्यदापि गुरोर्वारे स्नानं बहुफलप्रदम्।

Verse 15

बृहस्पतेस्तथा विष्णोः पूजां तत्र य आचरेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके स मोदते

यस्तत्र बृहस्पतेर्विष्णोश्च पूजामाचरति स सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके मोदते।

Verse 16

भवेद्बृहस्पतेः पीडा यस्य गोचरवेधतः । तेनात्र विधिवत्स्नानं कार्यं संकल्पपूर्वकम्

यस्य गोचरवेधतः बृहस्पतेः पीडा भवेत्, तेनात्र संकल्पपूर्वकं विधिवत्स्नानं कार्यम्।

Verse 17

होमं कृत्वा गुरोर्मूर्तिः सुवर्णेन विनिर्मिता । स्थित्वा जले प्रदेया वै पीतांबरसमन्विता

होमं कृत्वा गुरोर्मूर्तिं सुवर्णेन विनिर्मिताम्। पीताम्बरसमन्वितां जले स्थित्वा प्रदेया वै॥

Verse 18

वेदज्ञायातिशुचये स्नात्वा पीडापनुत्तये । होमं च कारयेत्तत्र ग्रहजाप्यविधानतः

पीडापनुत्तये तत्र स्नात्वा वेदज्ञायातिशुचये। ग्रहजाप्यविधानतः होमं च कारयेत्तत्र॥

Verse 19

एवं कृते न संदेहो ग्रहपीडा प्रणश्यति

एवं कृते न संदेहो ग्रहपीडा प्रणश्यति।

Verse 20

तद्दक्षिणे मुनिश्रेष्ठ रुक्मिणीकुण्डमुत्तमम् । चकार यत्स्वयं देवी रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

तस्य दक्षिणभागे मुनिश्रेष्ठ, रुक्मिणीकुण्डमुत्तमम् अस्ति—यत् स्वयमेव देवी रुक्मिणी कृष्णवल्लभा चकार।

Verse 21

तत्र विष्णुः स्वयं चक्रे निवासं सलिले तदा । वरप्रदानात्स्नेहेन भार्यायाः प्रगुणीकृतम्

तत्र विष्णुः स्वयं तदा सलिले निवासं चक्रे; वरप्रदानात्, भार्यायाः स्नेहेन, तत् प्रगुणीकृतम्।

Verse 22

तत्र स्नानं तथा दानं होमं वैष्णवमंत्रकम् । द्विजपूजां विष्णुपूजां कुर्वीत प्रयतो नरः

तत्र स्नानं तथा दानं होमं वैष्णवमन्त्रकैः; द्विजपूजां विष्णुपूजां च प्रयतो नरः कुर्यात्।

Verse 23

तत्र सांवत्सरी यात्रा कर्त्तव्या सुप्रयत्नतः । ऊर्जकृष्णनवम्यां च सर्वपापापनुत्तये

तत्र सांवत्सरी यात्रा सुप्रयत्नतः कर्तव्या; ऊर्जकृष्णनवम्यां च सर्वपापापनुत्तये।

Verse 24

पुत्रवाञ्जायते वन्ध्यो यात्रां कृत्वा न संशयः । नारीभिर्वा नरैर्वापि कर्त्तव्यं स्नानमादरात्

यात्रां कृत्वा वन्ध्योऽपि पुत्रवान् जायते, न संशयः; नारीभिर्वा नरैर्वापि तत्र स्नानमादरात् कर्तव्यम्।

Verse 25

भुक्त्वा भोगान्समग्रांश्च विष्णुलोके स मोदते । लक्ष्मीकामनया तत्र स्नातव्यं च विशेषतः

समग्रान् भोगान् भुक्त्वा स विष्णुलोके प्रमोदते । लक्ष्मीकामनया तत्र विशेषतः स्नानमाचरेत् ॥

Verse 26

सर्वकाममवाप्नोति तत्र स्नानेन मानवः । रुक्मिणीश्रीपतिप्रीत्यै दातव्यं च स्वशक्तितः

तत्र स्नानेन मानवः सर्वकाममवाप्नुयात् । रुक्मिणीश्रीपतिप्रीत्यै स्वशक्त्या दानमाचरेत् ॥

Verse 27

कर्त्तव्या विधिवत्पूजा ब्राह्मणानां विशेषतः । ध्येयो लक्ष्मीपतिस्तत्र शंखचक्रगदाधरः

विधिवत् कर्त्तव्या पूजा ब्राह्मणानां विशेषतः । ध्येयः लक्ष्मीपतिस्तत्र शंखचक्रगदाधरः ॥

Verse 28

पीतांबरधरः स्रग्वी नारदादिभिरीडितः । तार्क्ष्यासनो मुकुटवान्महेन्द्रादिविभूषितः

पीताम्बरधरः स्रग्वी नारदादिभिरीडितः । तार्क्ष्यासनो मुकुटवान् महेन्द्रादिविभूषितः ॥

Verse 29

सर्वकामफलावाप्त्यै वक्षोलक्षितकौस्तुभः । अतसीकुसुमश्यामः कमलामललोचनः

सर्वकामफलावाप्त्यै वक्षोलक्षितकौस्तुभः । अतसीकुसुमश्यामः कमलामललोचनः ॥

Verse 30

एवं कृते न संदेहः सर्वान्कामानवाप्नुयात् । इह लोके सुखं भुक्त्वा हरिलोके स मोदते

एवं कृते न संशयः—सर्वान् कामान् अवाप्नुयात्। इह लोके सुखं भुक्त्वा हरिलोके स मोदते॥

Verse 31

अतः परं प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदघापहम् । कलिकिल्विषसंहारकारकं प्रत्ययात्मकम्

अतः परं प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदघापहम्। कलिकिल्विषसंहारकारकं प्रत्ययात्मकम्॥

Verse 32

परं पवित्रमतुलं सर्वकामार्थसिद्धिदम् । धनयक्षैतिख्यातं परं प्रत्ययकारकम्

परं पवित्रमतुलं सर्वकामार्थसिद्धिदम्। धनयक्षैतिख्यातं परं प्रत्ययकारकम्॥

Verse 33

रुक्मिणीकुण्डवायव्यदिग्दले संस्मृतं शुभम् । हरिश्चन्द्रस्य राजर्षेरासीत्तत्र धनं महत्

रुक्मिणीकुण्डवायव्यदिग्दले शुभं संस्मृतम्। तत्र राजर्षेर्हरिश्चन्द्रस्यासीद्धनं महत्॥

Verse 34

तस्य रक्षार्थमत्यर्थं रक्षितो यक्षौच्चकैः । विश्वामित्रो मुनिः पूर्वं यदा चैव पराजयत्

तस्य रक्षार्थमत्यर्थं रक्षितो यक्षौच्चकैः। विश्वामित्रो मुनिः पूर्वं यदा चैव पराजयत्॥

Verse 35

हरिश्चंद्रं नरपतिं राज्यसूयकरं परम् । राज्यं जग्राह सकलं चतुरंगबलान्वितम्

हरिश्चन्द्रो नरपतिः परमो राजसूयकृत् । चतुरङ्गबलोपेतं राज्यं सर्वं जग्राह सः ॥

Verse 36

तद्वशेऽदाच्च स मुनिर्धनं सकलमुत्तमम् । तद्रक्षायै प्रयत्नेन यक्षं स्थापितवानसौ

तद्वशे स मुनिः सर्वं धनमुत्तममाददे । तद्रक्षार्थं प्रयत्नेन यक्षं स्थापयदव्ययम् ॥

Verse 37

प्रमंथुर इति ख्यातं प्रमोदानन्दमंदिरम् । रक्षां विदधतस्तस्य बहुयत्नेन सर्वशः

प्रमन्थुर इति ख्यातः प्रमोदानन्दमन्दिरः । स रक्षां विदधे नित्यं बहुयत्नेन सर्वतः ॥

Verse 38

तुतोष स मुनिर्द्धीमान्कदाचिद्विजितेन्द्रियः । उवाच मधुरं वाक्यं प्रीत्या परमया युतः

तुतोष स मुनिर्धीमान् विजितेन्द्रिय एव सः । प्रीत्या परमया युक्तो मधुरं वाक्यमब्रवीत् ॥

Verse 39

विश्वामित्र उवाच । वरं वरय धर्मज्ञ क्षिप्रमेव विमत्सरः । भक्त्या परमया धीर संतुष्टोऽस्मि विशेषतः

विश्वामित्र उवाच । वरं वरय धर्मज्ञ क्षिप्रमेव विमत्सरः । भक्त्या परमया धीर संतुष्टोऽस्मि विशेषतः ॥

Verse 40

यक्ष उवाच । वरं प्रयच्छसि यदि विप्रवर्य मदीप्सितम् । ममांगमतिदुर्गंधि शापाच्च नृपतेरभूत् । सुगन्धयितुं ब्रह्मर्षे तत्प्रसीद मुनीश्वर

यक्ष उवाच—यदि वरं प्रयच्छसि, हे विप्रवर्य, मदीप्सितं वरं देहि। नृपशापात् ममाङ्गम् अतिदुर्गन्धि जातम्। हे ब्रह्मर्षे, मुनीश्वर, प्रसादं कुरु; मां सुगन्धय।

Verse 41

अगस्त्य उवाच । एवमुक्ते तु यक्षेण मुनिर्ध्यानस्थलोचनः । तं विविच्यानया भक्त्या अभिषेकं चकार सः

अगस्त्य उवाच—एवमुक्ते तु यक्षेण, मुनिर्ध्यानस्थलोचनः। तं सम्यग्विविच्य भक्त्या तस्याभिषेकं चकार सः॥

Verse 42

तीर्थोदकेन विधिवत्कृत्वा संकल्पमादरात् । ततः सोऽभूत्क्षणेनैव सुगन्धोत्तरविग्रहः

तीर्थोदकेन विधिवत् कृत्वा संकल्पमादरात्। ततः सोऽभूत् क्षणेनैव सुगन्धोत्तरविग्रहः॥

Verse 43

तथाभूतः स मधुरं प्रोवाच प्रांजलिस्ततः । पुनः पुरः स्थितो धीमान्विनयावनतस्तदा

तथाभूतः स मधुरं प्रोवाच प्राञ्जलिस्ततः। पुनः पुरः स्थितो धीमान् विनयावनतस्तदा॥

Verse 44

यक्ष उवाच । त्वत्कृपाभिरहं धीर जातः सुरभिविग्रहः । एतत्स्थानं यथा ख्यातिं याति सर्वज्ञ तत्कुरु

यक्ष उवाच—त्वत्कृपाभिरहं धीर जातः सुरभिविग्रहः। एतत्स्थानं यथा ख्यातिं याति सर्वज्ञ तत्कुरु॥

Verse 45

त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे तथा यत्नं विधेहि वै

तव प्रसादेन, विप्रर्षे, तथा एव यत्नं विधेहि वै।

Verse 46

अगस्त्य उवाच । एवमुक्तः क्षणं ध्यात्वा मुनिः स्तिमितलोचनः । यक्षं प्रति प्रसन्नात्मा ह्युवाच श्लक्ष्णया गिरा

अगस्त्य उवाच—एवमुक्तः क्षणं ध्यात्वा मुनिः स्तिमितलोचनः। यक्षं प्रति प्रसन्नात्मा ह्युवाच श्लक्ष्णया गिरा॥

Verse 47

विश्वामित्र उवाच । प्रसिद्धिमतुलां यक्ष एतत्स्थानं गमिष्यति । धनयक्ष इति ख्यातिमेतत्तीर्थं गमिष्यति

विश्वामित्र उवाच—प्रसिद्धिमतुलां यक्ष एतत्स्थानं गमिष्यति। धनयक्ष इति ख्यातिमेतत्तीर्थं गमिष्यति॥

Verse 48

सौंदर्य्यदं शरीरस्य परं प्रत्ययकारकम् । यत्र स्नात्वा विधानेन दौर्गंध्यं त्यजति क्षणात् । तत्र स्नानं प्रयत्नेन कर्त्तव्यं पुण्यकांक्षिभिः

सौन्दर्य्यदं शरीरस्य परं प्रत्ययकारकम्। यत्र स्नात्वा विधानेन दौर्गन्ध्यं त्यजति क्षणात्। तत्र स्नानं प्रयत्नेन कर्त्तव्यं पुण्यकांक्षिभिः॥

Verse 49

दानं श्रद्धास्वशक्तिभ्यां लक्ष्मीपूजा विशेषतः । तत्र स्नानेन दानेन लक्ष्मीप्रीत्यै विशेषतः

दानं श्रद्धास्वशक्तिभ्यां लक्ष्मीपूजा विशेषतः। तत्र स्नानेन दानेन लक्ष्मीप्रीत्यै विशेषतः॥

Verse 50

पूजया तु निधीनां च नवानामपि सुव्रत । इह लोके सुखं भुक्त्वा परलोके स मोदते

नवानां निधीनां पूजनात्, हे सुव्रत, इह लोके सुखं भुक्त्वा स परलोकेऽपि प्रमोदते।

Verse 51

महापद्मस्तथा पद्मः शंखो मकरकच्छपौ । मुकुन्दकुंदनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव

महापद्मः पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ। मुकुन्दः कुन्दनीलौ च खर्वश्चेति नव निधयः॥

Verse 52

एतेषामपि कुण्डेऽत्र संनिधिर्भविताऽनघ । एतेषां तु विशेषेण पूजा बहुफलप्रदा

अनघ, एतेषामपि कुण्डेऽत्र संनिधिर्भविता। एतेषां विशेषेणात्र पूजा बहुफलप्रदा॥

Verse 53

जलमध्ये प्रकर्त्तव्यं निधिलक्ष्मीप्रपूजनम्

जलमध्ये निधिलक्ष्मीप्रपूजनं कर्तव्यम्।

Verse 54

अन्नं बहुविधं देयं वासांसि विविधानि च

अन्नं बहुविधं देयं वासांसि विविधानि च।

Verse 55

सुवर्णादि यथाशक्त्या वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । गुप्तं दानं प्रयत्नेन कर्त्तव्यं सुप्रयत्नतः

सुवर्णादिकं यथाशक्ति दद्यात्, वित्ते शाठ्यं परित्यजेत्। दानं तु गुप्तं प्रयत्नेन, अतिशयप्रयत्नतः कर्तव्यम्।

Verse 56

फलानि च सुवर्णानि देयानि च विशेषतः

फलानि च सुवर्णानि च विशेषतः दानार्थं देयानि।

Verse 57

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नानं बहुफलप्रदम् । श्रद्धया परया युक्तैः कर्त्तव्यं श्रद्धयाधिकम्

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नानं बहुफलप्रदम्। परया श्रद्धया युक्तैः कर्तव्यं, श्रद्धया अधिकतरम्।

Verse 58

माघे कृष्णचतुर्दश्यां यात्रा सांवत्सरी भवेत् । तत्र स्नानं पितॄणान्तु तर्पणं च विशेषतः

माघे कृष्णचतुर्दश्यां यात्रा सांवत्सरी भवेत्। तत्र स्नानं कृत्वा पितॄणां तर्पणं च विशेषतः कुर्यात्।

Verse 59

आब्रह्मस्तम्बपर्यंतं जगत्तृप्यत्विति ब्रुवन् । अपसव्येन विधिवत्तर्प्पयेदंजलित्रयम्

“आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं जगत् तृप्यतु” इति ब्रुवन्, अपसव्येन विधिवत् अञ्जलित्रयं तर्पयेत्।

Verse 60

एवं कुर्वन्नरो यक्ष न मुह्यति कदाचन । अत्र स्नातो दिवं याति अत्र स्नातः सुखी भवेत्

एवं कुर्वन्नरो यक्ष न कदाचन मुह्यति । अत्र स्नातो दिवं याति, अत्र स्नातः सुखी भवेत् ॥

Verse 61

अत्र स्नातेन ते यक्ष कर्त्तव्यं पूजनं पुरः । त्वत्पूजनेन विधिवन्नृणां पापक्षयो भवेत्

अत्र स्नातेन ते यक्ष कर्तव्यं पूजनं पुरः । त्वत्पूजनेन विधिवन्नृणां पापक्षयो भवेत् ॥

Verse 62

नमः प्रमथराजेति पूजामन्त्र उदाहृतः । तीर्थमध्ये प्रकर्त्तव्यं पूजनं श्रवणादिकम्

नमः प्रमथराजेति पूजामन्त्र उदाहृतः । तीर्थमध्ये प्रकर्तव्यं पूजनं श्रवणादिकम् ॥

Verse 63

निधिलक्ष्म्यो तथा यक्ष तव पूजा विशेषतः । एवं यः कुरुते धीरः सर्वान्कामानवाप्नुयात्

निधिलक्ष्म्यो तथा यक्ष तव पूजा विशेषतः । एवं यः कुरुते धीरः सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥

Verse 64

धनार्थी धनमाप्नोति पुत्रार्थी पुत्रमाप्नुयात् । मोक्षार्थी मोक्षमाप्नोति तत्किं न यदिहाप्यते

धनार्थी धनमाप्नोति पुत्रार्थी पुत्रमाप्नुयात् । मोक्षार्थी मोक्षमाप्नोति तत्किं न यदिहाप्यते ॥

Verse 65

यस्तु मोहान्नरो यक्ष स्नानं न कुरुते किल । तस्य सांवत्सरं पुण्यं त्वं ग्रहीष्यसि सर्वशः

यः खलु मोहवशान्नरः, हे यक्ष, स्नानं न करोति; तस्य संवत्सरसमार्जितं पुण्यं त्वं सर्वशो ग्रहीष्यसि।

Verse 66

इति दत्त्वा वरांस्तस्मै विश्वामित्रो मुनीश्वरः । अन्तर्दधे मुनिवरस्तदा स च तपोनिधिः

इति तस्मै वरान् दत्त्वा विश्वामित्रो मुनीश्वरः; स मुनिवरस्तदा तपोनिधिरन्तर्दधे।

Verse 67

तदाप्रभृति तत्स्थानं परमां ख्यातिमाययौ । तस्य तीर्थस्य सकला भूमिः स्वर्णविनिर्मिता

तदाप्रभृति तत्स्थानं परमां ख्यातिमाययौ; तस्य तीर्थस्य सकला भूमिः स्वर्णविनिर्मितेवाभवत्।

Verse 68

दिव्यरत्नौघखचिता समंतादुपशोभिता । एवं यः कुरुते विद्वन्स याति परमां गतिम्

दिव्यरत्नौघखचितं समन्तादुपशोभितम्; एवं यः करोति, हे विद्वन्, स परमां गतिं याति।

Verse 69

धनयक्षादुत्तरस्मिन्दिग्भागे संस्थितं द्विज । वसिष्ठकुण्डं विख्यातं सर्वपापापहं सदा

धनयक्षस्योत्तरदिग्भागे, हे द्विज, संस्थितम्; वसिष्ठकुण्डं विख्यातं सर्वपापापहं सदा।

Verse 70

वसिष्ठस्य सदा तत्र निवासः सुतपोनिधेः । अरुन्धती सदा यस्य वर्तते निर्मलव्रता

तत्र सदा वसिष्ठस्य निवासः सुतपोनिधेः। यस्य निर्मलव्रता अरुन्धती च सदा सह वर्तते॥

Verse 71

अत्र स्नानं विशेषेण श्राद्धपूर्वमतंद्रितः । यः कुर्यात्प्रयतो धीमांस्तस्य पुण्यमनुत्तमम्

अत्र विशेषेण स्नानं कर्तव्यं श्राद्धपूर्वकम्। अतन्द्रितः प्रयतो धीमान् यः कुर्यात् तस्य पुण्यमनुत्तमम्॥

Verse 72

वामदेवस्य तत्रैव संनिधिर्वर्ततेऽनघ । वशिष्ठवामदेवौ तु पूजनीयौ प्रयत्नतः

तत्रैव वामदेवस्य संनिधिर्वर्ततेऽनघ। वसिष्ठवामदेवौ तु प्रयत्नतः पूजनीयौ॥

Verse 73

पतिव्रता पूजनीयाऽरुन्धती च विशेषतः । स्नातव्यं विधिना सम्यग्दातव्यं च स्वशक्तितः

पतिव्रता अरुन्धती च विशेषतः पूजनीया। विधिना सम्यक् स्नातव्यं स्वशक्तितो दातव्यं च॥

Verse 74

सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते नात्र संशयः । अत्र यः कुरुते स्नानं स वशिष्ठसमो भवेत्

सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते नात्र संशयः। अत्र यः कुरुते स्नानं स वसिष्ठसमो भवेत्॥

Verse 75

भाद्रे मासि सिते पक्षे पंचम्यां नियतव्रतः । तस्य सांवत्सरी यात्रा कर्त्तव्या विधिपूर्विका

भाद्रमासे सितपक्षे पञ्चम्यां नियतव्रतः। तस्य सांवत्सरी यात्रा विधिपूर्वं समाचरेत्॥

Verse 76

विष्णुपूजा प्रयत्नेन कर्तव्या श्रद्धयात्र वै । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके महीयते

अत्र विष्णुपूजा श्रद्धया प्रयत्नेन विधीयताम्। सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके महीयते॥

Verse 77

वसिष्ठकुण्डाद्विप्रेंद्र प्रत्यग्दिग्दलमाश्रितम् । विख्यातं सागरं कुण्डं सर्वकामार्थसिद्धिदम् । यत्र स्नानेन दानेन सर्वकामानवाप्नुयात्

वसिष्ठकुण्डात् प्रत्यग्दिशि विप्रेन्द्र सागरकुण्डकम्। विख्यातं सर्वकामार्थसिद्धिदं; तत्र स्नानदानाभ्यां सर्वकामानवाप्नुयात्॥

Verse 78

पौर्णमास्यां समुद्रस्य स्नानाद्यत्पुण्यमाप्नुयात् । तत्पुण्यं पर्वणि स्नातो नरश्चाक्षयमाप्नुयात्

पौर्णमास्यां समुद्रे स्नानाद्यत् पुण्यमवाप्यते। तत्पुण्यं पर्वणि अत्र स्नातो नरः अक्षयमाप्नुयात्॥

Verse 79

तस्मादत्र विधानेन स्नातव्यं पुत्रकांक्षया । आश्विने पौर्णमास्यां तु विशेषात्स्नानमाचरेत्

तस्मादत्र विधानेन स्नानं कार्यं सुतार्थिना। आश्विने पौर्णमास्यां तु विशेषात् स्नानमाचरेत्॥

Verse 80

एवं कुर्वन्नरो विद्वान्सर्वपापैः प्रमुच्यते । अत्र स्नात्वा नरो दत्त्वा यथाशक्त्या दिवं व्रजेत्

एवं कुर्वन् नरः विद्वान् सर्वपापैः प्रमुच्यते। अत्र स्नात्वा यथाशक्त्या दत्त्वा च दिवं व्रजेत्॥

Verse 81

सागरान्नैरृते भागे योगिनीकुण्डमुत्तमम् । यत्राऽसते चतुःषष्टियोगिन्यो जलसंस्थिताः

सागरस्य नैऋते भागे योगिनीकुण्डमुत्तमम्। यत्र जलस्थिता नित्यं चतुःषष्टिः योगिन्यः स्थिताः॥

Verse 82

सर्वार्थसिद्धिदाः पुंसां स्त्रीणां चैव विशेषतः । परसिद्धिप्रदाः सर्वाः सर्वकामफलप्रदाः

सर्वार्थसिद्धिदाः पुंसां स्त्रीणां चैव विशेषतः। परसिद्धिप्रदाः सर्वाः सर्वकामफलप्रदाः॥

Verse 83

आश्विने शुक्लपक्षस्य अष्टम्यां च विशेषतः । स्नातव्यं च प्रयत्नेन योगिनीप्रीतये नृभिः

आश्विने शुक्लपक्षस्य अष्टम्यां च विशेषतः। स्नातव्यं प्रयत्नेन योगिनीप्रीतये नृभिः॥

Verse 84

अत्र स्नानं तथा दानं सर्वं सफलतां व्रजेत् । यक्षिणीप्रभृतयः सिद्धा भवंत्यत्र न संशयः

अत्र स्नानं तथा दानं सर्वं सफलतां व्रजेत्। यक्षिणीप्रभृतयः सिद्धा भवन्त्यत्र न संशयः॥

Verse 85

योगिनीकुंडतः पूर्वमुर्वशीकुण्डमुत्तमम् । यत्र स्नातो नरो विद्वन्नुर्वशीं दिवि संश्रयेत्

योगिनीकुण्डतः पूर्वे उर्वशीकुण्डमुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः प्राज्ञ उर्वशीं दिवि संश्रयेत् ॥

Verse 86

पुरा किल मुनिर्धीरो रैभ्यो नाम तपोधनः । चचार हिमवत्पार्श्वे निराहारो जितेन्द्रियः

पुरा किल मुनिर्धीरो रैभ्यो नाम तपोधनः । चचार हिमवत्पार्श्वे निराहारो जितेन्द्रियः ॥

Verse 87

तत्तपो विपुलं दृष्ट्वा भीतः सुरपतिस्ततः । उर्वशीं प्रेषयामास तपोविघ्नाय चादरात्

तत्तपो विपुलं दृष्ट्वा भीतः सुरपतिस्ततः । उर्वशीं प्रेषयामास तपोविघ्नाय चादरात् ॥

Verse 88

ततः सा प्रेषिता तेनाजगाम गजगामिनी । उवास हिमवत्पार्श्वे रैभ्याश्रममनुत्तमम्

ततः सा प्रेषिता तेनाजगाम गजगामिनी । उवास हिमवत्पार्श्वे रैभ्याश्रममनुत्तमम् ॥

Verse 89

वनफुल्ललताकुञ्जे मञ्जुकूजद्विहंगमे । किन्नरीकेलिसंगीतस्तिमितांगकुरंगके

वनफुल्ललताकुञ्जे मञ्जुकूजद्विहंगमे । किन्नरीकेलिसंगीतस्तिमिताङ्गकुरङ्गके ॥

Verse 90

पुन्नागकेशराशोकच्छिन्नकिजल्कपिंजरे । कल्पिते कांचनगिरौ द्वितीय इव वेधसा

पुन्नाग-केसर-आशोक-प्रसून-रजःपिञ्जरिते कान्तिवने, वेधसा कल्पिते काञ्चनगिरौ द्वितीय इव तत् दृश्यते स्म।

Verse 91

सा बभौ कांतिसर्वस्वकोशः कुसुमधन्वनः । उर्वश्यनल्पसामान्यलावण्यामृतवाहिनी

सा कुसुमधन्वनः कामस्य कान्तिसर्वस्वकोश इव बभौ; उर्वश्यादिष्वपि दुर्लभं लावण्यामृतं वहन्ती सरितेव विरराज।

Verse 92

अंगप्रभासुवर्णेन सितमौक्तिकशोभिता । तारुण्यरुचिरत्वेन तारुण्येन विभूषिता

अङ्गप्रभासुवर्णेन स्वर्णाभा, सितमौक्तिकशोभिता; तारुण्यरुचिरत्वेन तारुण्येनैव विभूषिता बभौ।

Verse 93

विलोमलोचनापांगतरंगधवलत्विषा । नवपल्लवसच्छायं कल्पयन्ती निजाधरम्

विलोमलोचनापाङ्गतरङ्गधवलत्विषा निजाधरं नवपल्लवसच्छायं कल्पयन्तीव सा बभौ।

Verse 94

कर्णोपलम्बिसंघुष्यद्भृङ्गाढ्यचूतमञ्जरी । सुधागर्भसमुद्भूता पारिजातलता यथा

कर्णोपलम्बिनी या चूतमञ्जरी भृङ्गनिनादसमाकीर्णा, सा सुधागर्भसमुद्भूता पारिजातलतेव शोभते स्म।

Verse 95

तनुमध्या पृथुश्रोणिर्वर्णोद्भिन्नपयोधरा । निःशाणितशरस्येव शक्तिः कुसुमधन्वनः

तनुमध्यां पृथुश्रोणीं वर्णप्रभाप्रकर्षितपयोधरां च तां दृष्ट्वा, कुसुमधन्वनः कामस्य शक्तिरिव, निःशाणितशरस्य तेज इव सा बभौ।

Verse 96

अपश्यदाश्रमे तस्मिन्मुनिरायतलोचनाम् । नयनानलदाहेन विदग्धेन मनोभुवा

तस्मिन्नाश्रमे मुनिरायतलोचनां कन्यां ददर्श; तस्या नयनानलदाहेन मनोभवेन स दग्ध इवाभवत्।

Verse 97

त्रिनेत्रवंचनायैव कल्पितां ललनातनुम् । तामाश्रमलतापुष्पकांचीरचितकुण्डलाम्

त्रिनेत्रस्य वञ्चनायैव सा ललनातनुः कल्पिता; आश्रमलतापुष्पनिर्मितकाञ्चीरचितकुण्डला च सा बभौ।

Verse 98

विलोक्य तां विशालाक्षीं मुनिर्व्याकुलितेन्द्रियः । बभूव रोषसंतप्तः शशाप च बहु ज्वलन्

तां विशालाक्षीं विलोक्य मुनिर्व्याकुलितेन्द्रियः; रोषसंतप्तो बहु ज्वलन् शशाप च।

Verse 99

रैभ्य उवाच । कुरूपतां व्रज क्षिप्रं या त्वं सौंदर्यगर्विता । समागता तपोविघ्नहेतवे मम सन्निधौ

रैभ्य उवाच— हे सौन्दर्यगर्विते, क्षिप्रं कुरूपतां व्रज; तपोविघ्नहेतवे मम सन्निधौ त्वं समागता।

Verse 100

अगस्त्य उवाच । इति शप्ता रुषा तेन मुनिना सा शुभेक्षणा । उवाच वनिता भूत्वा प्रांजलिर्मुनिमादरात्

अगस्त्य उवाच—एवं तेन मुनिना रुषा शप्ता सा शुभेक्षणा मानुषीवनितारूपा बभूव; प्राञ्जलिः सती सादरं मुनिमुवाच।

Verse 101

उर्वश्युवाच । भगवन्मे प्रसीद त्वं पराधीना यतस्त्वहम् । त्वच्छापस्य कथं मुक्तिर्भविता नियतव्रत

उर्वश्युवाच—भगवन् मे प्रसीद त्वं पराधीना यतोऽहम्। नियतव्रत, त्वच्छापस्य कथं मुक्तिर्भविता?

Verse 102

रैभ्य उवाच । अयोध्यायामस्ति तीर्थं पावनं परमं महत् । तत्र स्नानं कुरुष्वाद्य सौंदर्यं परमाप्नुहि

रैभ्य उवाच—अयोध्यायामस्ति तीर्थं पावनं परमं महत्। तत्राद्य स्नानं कुरुष्व, परमं सौन्दर्यमाप्नुहि।