Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 102

Devanagari script

त्रिषु लोकेषु ये केचित्प्राणिनः सर्व एव ते । तर्प्यमाणाः परां तृप्तिं यांति संगमजैर्जलैः

Transliteration

triṣu lokeṣu ye kecitprāṇinaḥ sarva eva te | tarpyamāṇāḥ parāṃ tṛptiṃ yāṃti saṃgamajairjalaiḥ

Translation

त्रिषु लोकेषु ये केचित् प्राणिनः सर्व एव ते तर्प्यमाणाः संगमजैर्जलैः परां तृप्तिं यान्ति।

Word by Word

• त्रिषु: in three
• त्रिषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (Locative, Plural; numeral adjective)

• लोकेषु: worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Locative, Plural)

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural; relative pronoun)

• केचित्: some, any
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (निपात)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचनार्थे अव्ययवत् प्रयोगः (indefinite pronoun ‘some’; here nominative plural sense)

• प्राणिनः: living beings
• प्राणिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural)

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (particle of emphasis)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural)

• तर्प्यमाणाः: being satisfied
• तर्प्यमाणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तृप् (धातु) + यमान (कृदन्त; शानच्/मान)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि वर्तमानकाले शानच्/मान-प्रत्यय (present passive participle: ‘being satisfied’)

• पराम्: supreme
• पराम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Feminine, Accusative, Singular)

• तृप्तिम्: satisfaction, contentment
• तृप्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तृप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Feminine, Accusative, Singular)

• यान्ति: attain
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन (Present, Parasmaipada, 3rd person, Plural)

• संगमजैः: born of the confluence, from the confluence
• संगमजैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: संगम + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसक/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifier of ‘जलैः’)

• जलैः: with waters
• जलैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (Neuter, Instrumental, Plural)

Speaker

Brahmā (deduced: Vaiṣṇavakhaṇḍa discourse style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Saṅgama (Ayodhyā-kṣetra)

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: At a luminous river confluence, a devotee kneels, offering water with cupped hands; subtle celestial, ancestral, and elemental beings appear in translucent tiers receiving satisfaction, indicating triloka reach.

Characters & Entities

• Saṅgama
• Three worlds (trailokya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Confluence-waters are portrayed as cosmically efficacious—capable of bringing deep satisfaction through ritual propitiation beyond ordinary limits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Saṅgama whose waters (saṅgama-jala) are praised in Ayodhyāmāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tarpana/propitiatory satisfaction performed using the waters of the confluence.