Adhyaya 3

Verse 1

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचो धीमानादरात्कुंभजन्मनः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं कृष्णद्वैपायनो मुनिः

सूत उवाच। इति श्रुत्वा वचो धीमानादरात्कुम्भजन्मनः। प्रोवाच मधुरं वाक्यं कृष्णद्वैपायनो मुनिः॥

Verse 2

व्यास उवाच । भगवन्नद्भुतमिदं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुत्वा त्वत्तो मम मनः परमानंदमाययौ

व्यास उवाच। भगवन् अद्भुतमिदं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्। श्रुत्वा त्वत्तो मम मनः परमानन्दमाययौ॥

Verse 3

अन्यत्तीर्थवरं ब्रूहि तत्त्वेन मम शृण्वतः । न तृप्तिरस्ति मनसः शृण्वतो मम सुव्रत

अन्यत्तीर्थवरं ब्रूहि तत्त्वेन मम शृण्वतः; शृण्वतो मम मनसो न तृप्तिरस्ति, सुव्रत।

Verse 4

अगस्त्य उवाच । शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदनुत्तमम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं सर्वपापहरं सदा

अगस्त्य उवाच—शृणु विप्र, प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदनुत्तमम्; ‘स्वर्गद्वार’ इति ख्यातं, सर्वपापहरं सदा।

Verse 5

स्वर्गद्वारस्य माहात्म्यं विस्तराद्वक्तुमीश्वरः । नहि कश्चिदतो वत्स संक्षेपाच्छृणु सुव्रत

स्वर्गद्वारस्य माहात्म्यं विस्तराद्वक्तुमीश्वरः; नहि कश्चिदतो वत्स, संक्षेपाच्छृणु सुव्रत।

Verse 6

सहस्रधारामारभ्य पूर्वतः सरयूजले । षट्त्रिंशदधिका प्रोक्ता धनुषां षट्शती मितिः

सहस्रधारामारभ्य पूर्वतः सरयूजले; षट्त्रिंशदधिका प्रोक्ता धनुषां षट्शती मितिः।

Verse 7

स्वर्गद्वारस्य विस्तारः पुराणज्ञैर्विशारदैः । स्वर्गद्वारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

स्वर्गद्वारस्य विस्तारः पुराणज्ञैर्विशारदैः; स्वर्गद्वारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति।

Verse 8

सत्यंसत्यं पुनः सत्यं नासत्यं मम भाषितम् । स्वर्गद्वारसमं तीर्थं नास्ति ब्रह्माण्डगोलके

सत्यं सत्यं पुनः सत्यं नासत्यं मम भाषितम्। ब्रह्माण्डगोलके सर्वे स्वर्गद्वारसमं तीर्थं न विद्यते॥

Verse 9

हित्वा दिव्यानि भौमानि तीर्थानि सकलान्यपि । प्रातरागत्य तिष्ठन्ति तत्र संश्रित्य सुव्रत

हित्वा दिव्यानि भौमानि तीर्थानि सकलान्यपि। प्रातरागत्य तिष्ठन्ति तत्र संश्रित्य सुव्रत॥

Verse 10

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं प्रातः स्नानं विशेषतः । सर्वतीर्थावगाहस्य फलमात्मन ईप्सता

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं प्रातः स्नानं विशेषतः। सर्वतीर्थावगाहस्य फलमात्मन ईप्सता॥

Verse 11

त्यजंति प्राणिनः प्राणान्स्वर्गद्वारांतरे द्विज । प्रयांति परमं स्थानं विष्णोस्ते नात्र संशयः

त्यजन्ति प्राणिनः प्राणान् स्वर्गद्वारान्तरे द्विज। प्रयान्ति परमं स्थानं विष्णोस्ते नात्र संशयः॥

Verse 12

मुक्तिद्वारमिदं पश्य स्वर्गप्राप्तिकरं नृणाम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं तस्मात्तीर्थमनुत्तमम्

मुक्तिद्वारमिदं पश्य स्वर्गप्राप्तिकरं नृणाम्। स्वर्गद्वारमिति ख्यातं तस्मात्तीर्थमनुत्तमम्॥

Verse 13

स्वर्गद्वारं सुदुष्प्राप्यं देवैरपि न संशयः । यद्यत्कामयते तत्र तत्तदाप्नोति मानवः

स्वर्गद्वारं नाम सुदुष्प्राप्यं देवैरपि न संशयः। तत्र मानवो यद्यत्कामयते तत्तदेव निश्चयेन प्राप्नोति॥

Verse 14

स्वर्गद्वारे परा सिद्धिः स्वर्गद्वारे परा गतिः । जप्तं दत्तं हुतं दृष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् । ध्यानमध्ययनं सर्वं दानं भवति चाक्षयम्

स्वर्गद्वारे परा सिद्धिः, स्वर्गद्वारे परा गतिः। जप्तं दत्तं हुतं दृष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत्—ध्यानमध्ययनं सर्वं दानं चाक्षयं भवति॥

Verse 15

जन्मांतरसहस्रेण यत्पापं पूर्वसंचितम् । स्वर्गद्वारप्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

जन्मान्तरसहस्रेण यत्पापं पूर्वसञ्चितम्। स्वर्गद्वारप्रविष्टस्य तत्सर्वं नश्यति क्षयम्॥

Verse 16

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वै वर्णसंकराः । कृमिम्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः

ब्राह्मणाः क्षत्रियाः वैश्याः शूद्राश्च वर्णसंकराः। कृमिम्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः॥

Verse 17

कीटाः पिपीलिकाश्चैव ये चान्ये मृगपक्षिणः । कालेन निधनं प्राप्ताः स्वर्गद्वारे शृणु द्विज

कीटाः पिपीलिकाश्चैव ये चान्ये मृगपक्षिणः। कालेन निधनं प्राप्ताः स्वर्गद्वारे—शृणु द्विज॥

Verse 18

कौमोदकीकराः सर्वे पक्षिणो गरुडध्वजाः । शुभे विष्णुपुरे विष्णुर्जायते तत्र मानवाः

कौमोदकीकराः सर्वे भवन्ति, पक्षिणोऽपि गरुडध्वजचिह्निताः। शुभे विष्णुपुरे तस्मिन् विष्णुस्वभावभाग्याः मानवाः जायन्ते॥

Verse 19

अकामो वा सकामो वा अपि तीर्थगतोपि वा । स्वर्गद्वारे त्यजन्प्राणान्विष्णुलोके महीयते

अकामो वा सकामो वा, तीर्थगतोऽपि केवलम्। स्वर्गद्वारे प्राणान् त्यक्त्वा विष्णुलोके महीयते॥

Verse 20

मुनयो देवताः सिद्धाः साध्या यक्षा मरुद्गणाः । यज्ञोपवीतमात्रेण विभागं चक्रिरे तु ये

मुनयो देवताः सिद्धाः साध्याः यक्षा मरुद्गणाः। ये तु यज्ञोपवीतमात्रेण विभागं चक्रिरे ध्रुवम्॥

Verse 21

मध्याह्नेऽत्र प्रकुर्वंति सान्निध्यं देवतागणाः । तस्मात्तत्र प्रकुर्वंति मध्याह्ने स्नानमादरात्

मध्याह्नेऽत्र देवतागणाः सान्निध्यं प्रकुर्वन्ति विशेषतः। तस्मात् तत्र मध्याह्ने स्नानं आदरात् प्रकुर्वीत॥

Verse 22

कुर्वंत्यनशनं ये तु स्वर्गद्वारे जितेंद्रियाः । प्रयांति परमं स्थानं ये च मासोपवासिनः

ये तु जितेन्द्रियाः स्वर्गद्वारेऽनशनं कुर्वन्ति। ये च मासोपवासिनः, ते परमं स्थानं प्रयान्ति॥

Verse 23

अन्नदानरता ते च रत्नदा भूमिदा नराः । गोवस्त्रदाश्च विप्रेभ्यो यांति ते भवनं हरेः

अन्नदानपरायणाः ये, रत्नभूमिप्रदाः नराः; गोवस्त्रदाश्च विप्रेभ्यः, ते हरिभवनं यान्ति।

Verse 24

यत्र सिद्धा महात्मानो मुनयः पितरस्तथा । स्वर्गं प्रयांति ते सर्वे स्वर्गद्वारं ततः स्मृतम्

यत्र सिद्धा महात्मानः मुनयः पितरस्तथा; स्वर्गं प्रयान्ति ते सर्वे, तत् स्वर्गद्वारं स्मृतम्।

Verse 25

चतुर्द्धा च तनुं कृत्वा देवदेवो हरिः स्वयम् । अत्र वै रमते नित्यं भ्रातृभिः सह राघवः

चतुर्धा तनुं कृत्वा देवदेवो हरिः स्वयम्; अत्र वै रमते नित्यं राघवो भ्रातृभिः सह।

Verse 26

ब्रह्मलोकं परित्यज्य चतुर्वक्त्रः सनातनः । अत्रैव रमते नित्यं देवैः सह पितामहः

ब्रह्मलोकं परित्यज्य चतुर्वक्त्रः सनातनः; अत्रैव रमते नित्यं देवैः सह पितामहः।

Verse 27

कैलासनिलयावासी शिवस्तत्रैव संस्थितः

कैलासनिलयावासी शिवोऽपि तत्रैव संस्थितः।

Verse 28

मेरुमन्दरमात्रोऽपि राशिः पापस्य कर्मणः । स्वर्गद्वारं समासाद्य स सर्वो व्रजति क्षयम्

मेरुमन्दरमितोऽपि पापकर्मराशिः स्वर्गद्वारं समासाद्य सर्वथा नश्यति।

Verse 29

या गतिर्ज्ञानतपसां या गतिर्यज्ञयाजिनाम् । स्वर्गद्वारे मृतानां तु सा गतिर्विहिता शुभा

या गतिः ज्ञानतपोनिष्ठानां यज्ञयाजिनां च, सा एव स्वर्गद्वारे मृतानां शुभा गतिः विहिता।

Verse 30

ऋषिदेवासुरगणैर्जपहोमपरायणैः । यतिभिर्मोक्षकामैश्च स्वर्गद्वारो निषेव्यते

ऋषिदेवासुरगणैर्जपहोमपरायणैः, मोक्षकामैश्च यतिभिः स्वर्गद्वारो निषेव्यते।

Verse 31

षष्टिवर्षसहस्राणि काशीवासेषु यत्फलम् । तत्फलं निमिषार्द्धेन कलौ दाशरथीं पुरीम्

काशीवासेषु षष्टिवर्षसहस्रैः यत्फलं, तत्फलं कलौ दाशरथ्यां पुरीं निमिषार्धेनाश्रयतः।

Verse 32

या गतिर्योगयुक्तानां वाराणस्यां तनुत्यजाम् । सा गतिः स्नानमात्रेण सरय्वां हरिवासरे

या गतिर्योगयुक्तानां वाराणस्यां तनुत्यजाम्, सा गतिः सरय्वां हरिवासरे स्नानमात्रेण लभ्यते।

Verse 33

स्वर्गद्वारे मृतः कश्चिन्नरकं नैव पश्यति । केशवानुगृहीता हि सर्वे यांति परां गतिम्

स्वर्गद्वारे यः कश्चिन्नरो मृतः स नरकं कदाचन न पश्यति। केशवस्य प्रसादेन सर्वेऽपि परां गतिं यान्ति॥

Verse 34

भूलोके चांतरिक्षे च दिवि तीर्थानि यानि वै । अतीत्य वर्तते तानि तीर्थान्येतद्द्विजोत्तम

भूलोकेऽन्तरिक्षे दिवि च यानि तीर्थानि सन्ति वै। तान्यतीत्यैतत्तीर्थं वर्तते, हे द्विजोत्तम॥

Verse 35

विष्णुभक्तिं समासाद्य रमन्ते तु सुनिश्चिताः । संहृत्य शक्तितः कामं विषयेषु हि संस्थितम्

विष्णुभक्तिं समासाद्य धीराः सुनिश्चिताः रमन्ते। शक्तितः संहृत्य कामं विषयेषु निहितं हि॥

Verse 36

शक्तितः सर्वतो युक्त्वा शक्तिस्तपसि संस्थिता । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

शक्तितः सर्वतो युक्त्वा शक्तिः तपसि संस्थिता। न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि॥

Verse 37

हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेच्छस्त्रशतैरपि । स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

हन्यमानोऽपि यः विद्वान् वसेच्छस्त्रशतैरपि। स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति॥

Verse 38

स्वर्गद्वारे वियुज्येत स याति परमां गतिम् । उत्तरं दक्षिणं वापि अयनं न विकल्पयेत्

स्वर्गद्वारे देहत्यागं कृत्वा स जनः परमां गतिं प्राप्नोति। उत्तरायणं दक्षिणायनं वा इति भेदं न विकल्पयेत्।

Verse 39

सर्वस्तेषां शुभः कालः स्वर्गद्वारं श्रयंति ये । स्नानमात्रेण पापानि विलयं यांति देहिनाम्

ये स्वर्गद्वारं श्रयन्ति तेषां सर्वः कालः शुभ एव। स्नानमात्रेण देहिनां पापानि विलयं यान्ति।

Verse 40

यावत्पापानि देहेन ये कुर्वंति जनाः क्षितौ । अयोध्या परमं स्थानं तेषामीरितमादरात्

यावत् पापानि जनाः क्षितौ देहेन कुर्वन्ति, तेषां प्रति अयोध्या परमं स्थानमिति आदरात् प्रोक्तम्।

Verse 41

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पंचदश्यां विशेषतः । तस्य सांवत्सरी यात्रा देवैश्चन्द्रहरेः स्मृता

ज्येष्ठमासे सितपक्षे पञ्चदश्यां विशेषतः, तस्य चन्द्रहरेः सांवत्सरी यात्रा देवैरपि स्मृता।

Verse 42

तस्मिन्नुद्यापनं चन्द्रसहस्रं व्रतयोगिभिः । कार्यं प्रयत्नतो विप्र सर्वयज्ञफलाधिकम्

तस्मिन् काले, हे विप्र, व्रतयोगिभिः प्रयत्नतः चन्द्रसहस्रव्रतस्य उद्यापनं कार्यम्; तत् सर्वयज्ञफलाधिकं भवति।

Verse 43

तस्मिन्कृते महापापक्षयात्स्वर्गो भवेन्नृणाम्

तत् सम्यगनुष्ठिते महापापक्षयात् नृणां स्वर्गप्राप्तिर्भवति।

Verse 44

श्रीव्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन तस्य चन्द्रहरेः शुभाम् । उत्पत्तिं च तथा चंद्रव्रतस्योद्यापने विधिम्

श्रीव्यास उवाच— भगवन्, तत्त्वेन तस्य चन्द्रहरेः शुभामुत्पत्तिं तथा च चन्द्रव्रतस्योद्यापनविधिं ब्रूहि।

Verse 45

अगस्त्य उवाच । अयोध्यानिलयं विष्णुं नत्वा शीतांशुरुत्सुकः । आगच्छत्तीर्थमाहात्म्यं साक्षात्कर्तुं सुधानिधिः । अत्रागत्य च चन्द्रोऽथ तीर्थयात्रां चकार सः

अगस्त्य उवाच— अयोध्यानिलयं विष्णुं नत्वा शीतांशुः सुधानिधिः तीर्थमाहात्म्यं साक्षात्कर्तुमुत्सुकः अत्रागत्य चन्द्रोऽथ तीर्थयात्रां चकार।

Verse 46

क्रमेण विधिपूर्वं च नानाश्चर्यसमन्वितः । समाराध्य ततो विष्णुं तपसा दुश्चरेण वै

क्रमेण विधिपूर्वं च नानाश्चर्यसमन्वितः सः दुश्चरेण तपसा विष्णुं समाराधयामास।

Verse 47

तत्प्रसादं समासाद्य स्वाभिधानपुरस्सरम् । हरिं संस्थापयामास तेन चंद्रहरिः स्मृतः

तत्प्रसादं समासाद्य स्वाभिधानपुरस्सरं हरिं संस्थापयामास; तेन स चन्द्रहरिः स्मृतः।

Verse 48

वासुदेवप्रसादेन तत्स्थानं जातमद्भुतम् । तद्धि गुह्यतमं स्थानं वासुदेवस्य सुव्रत

वासुदेवप्रसादेन तत्स्थानं खलु अद्भुतं जातम्। तद्धि गुह्यतमं परमपावनं वासुदेवस्य धाम, हे सुव्रत॥

Verse 49

सर्वेषामिव भूतानां भर्तुर्मोक्षस्य सर्वदा । अस्मिन्सिद्धाः सदा विप्र गोविंदव्रतमास्थिताः

सर्वेषां भूतानां मोक्षभर्तुः गोविन्दस्येव सर्वदा। अस्मिन् स्थाने सिद्धाः सदा, हे विप्र, गोविन्दव्रतमास्थिताः॥

Verse 50

नानालिंगधरा नित्यं विष्णुलोकाभिकांक्षिणः । अभ्यस्यंति परं योगं मुक्तात्मानो जितेंद्रियाः

नानालिङ्गधराः नित्यं विष्णुलोकाभिकाङ्क्षिणः। मुक्तात्मानो जितेन्द्रियाः परं योगं निरन्तरम् अभ्यस्यन्ति॥

Verse 51

यथा धर्ममवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् । दानं व्रतं तथा होमः सर्वमक्षयतां व्रजेत

यथा अत्र धर्ममवाप्नोति, अन्यत्र न तथा क्वचित्। दानं व्रतं तथा होमः—सर्वमत्र कृतं अक्षयतां व्रजेत्॥

Verse 52

सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते प्राणिनां सदा । तस्मादत्र विधातव्यं प्राणिभिर्यत्नतः क्रमात् । दानादिकं विप्रपूजा दंपत्योश्च विशेषतः

अत्र प्राणिनां सदा सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते। तस्मादत्र प्राणिभिः यत्नतः क्रमात् दानादिकं विधातव्यम्, विप्रपूजा च विशेषतः, दम्पत्योश्च विशेषतः॥

Verse 53

सर्वयज्ञाधिकफलं सर्वतीर्थावगाहनम् । सर्वदेवावलोकस्य यत्पुण्यं जायते नृणाम्

सर्वयज्ञानामधिकं फलं, सर्वतीर्थेष्ववगाहनजन्यं पुण्यं, तथा सर्वदेवानां दर्शनात् नृणां यत् पुण्यं जायते—

Verse 54

तत्सर्वं जायते पुण्यं प्राणिनामस्य दर्शनात् । तस्मादेतन्महाक्षेत्रं पुराणादिषु गीयते

तत्सर्वं पुण्यं प्राणिनामस्य क्षेत्रस्य दर्शनमात्रेण जायते। तस्मादेतन्महाक्षेत्रं पुराणादिषु शास्त्रेषु गीयते॥

Verse 55

उद्यापनविधिश्चात्र नृभिर्द्विजपुरस्सरम् । अग्रे चंद्रहरेश्चन्द्र सहस्रव्रतसंज्ञकः

अत्र च नृभिर्द्विजपुरस्सरं व्रतोद्यापनविधिः प्रदिश्यते। अग्रे चन्द्रहरेः प्रीत्यर्थं ‘चन्द्रसहस्रव्रत’ इति प्रसिद्धो व्रतविधिः॥

Verse 56

गते वर्षद्वये सार्द्धे पंचपक्षे दिनद्वये । दिवसस्याऽष्टमे भागे पतत्येकोऽधिमासकः

वर्षद्वये सार्द्धे गते, पञ्चपक्षद्वयदिनयुते च, दिवसस्याष्टमे भागे एकोऽधिमासकः पतति॥

Verse 57

त्र्यधिके वा अशीत्यब्दे चतुर्मासयुते ततः । भवेच्चन्द्रसहस्रं तु तावज्जीवति यो नरः । उद्यापनं प्रकर्त्तव्यं तेन यात्रा प्रयत्नतः

त्र्यधिकेऽशीत्यब्दे चतुर्मासयुते ततः ‘चन्द्रसहस्रं’ भवति—तावज्जीवति यो नरः। तेन प्रयत्नतः यात्रा कृत्वा उद्यापनं प्रकर्तव्यं॥

Verse 58

यत्पुण्यं परमं प्रोक्तं सततं यज्ञयाजिनाम् । सत्यवादिषु यत्पुण्यं यत्पुण्यं हेमदायिनि । तत्पुण्यं लभते विप्र सहस्राब्दस्य जीविभिः

यत्पुण्यं परमं नित्यं यज्ञयाजिषु कीर्तितम्, यत्पुण्यं सत्यवादिषु, यच्च हेमप्रदायिनि; तत्सर्वं पुण्यं, हे विप्र, सहस्राब्दव्रतजीविभिः लभ्यते।

Verse 59

सर्वसौख्यप्रदं तादृक्पुण्यव्रतमिहोच्यते

तादृक् पुण्यव्रतमिह सर्वसौख्यप्रदं इति उच्यते।

Verse 60

चतुर्दश्यां शुचिः स्नात्वा दन्तधावनपूर्वकम् । चरितब्रह्मचर्य्यश्च जितवाक्कायमानसः । पौर्णमास्यां तथा कृत्वा चंद्रपूजां च कारयेत्

चतुर्दश्यां शुचिः स्नात्वा दन्तधावनपूर्वकम्, ब्रह्मचर्यं समाचरन् वाक्कायमानसैर्जितः; पौर्णमास्यां तथैव कृत्वा चन्द्रपूजां च कारयेत्।

Verse 61

पूर्वं च मातरः पूज्या गौर्यादिकक्रमेण च । ऋत्विजः पूजयेद्भक्त्या वृद्धिश्राद्धपुरस्सरम्

पूर्वं मातरः पूज्याः गौर्यादिकक्रमेण च; ततः वृद्धिश्राद्धपुरस्सरं ऋत्विजः भक्त्या पूजयेत्।

Verse 62

प्रयतैः प्रतिमा कार्या चंद्रमंडलसन्निभा । सहस्रसंख्या ह्यथवा तदर्द्धं वा तदर्द्धकम् । निजवित्तानुमानेन तदर्धेन तदर्द्धिकम्

प्रयतैश्चन्द्रमण्डलसन्निभा प्रतिमा कार्या; सहस्रसंख्या अथवा तदर्धं वा तदर्धकम्, निजवित्तानुमानेन, आवश्यकतस्तु तदपि न्यूनं यथाशक्ति।

Verse 63

ततः श्रद्धानुमानाद्वा कार्या वित्तानुमानतः । अथवा षोडश शुभा विधातव्याः प्रयत्नतः

ततः श्रद्धाप्रमाणेन वा वित्तप्रमाणेन वा कर्म समाचरेत्; अथवा प्रयत्नतः षोडश शुभाः प्रतिमाः/उपहाराः विधिवत् विधातव्याः।

Verse 64

चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः । माषैः षोडशभिः कार्या प्रत्येकं प्रतिमा शुभा

ततः आगमोक्तविधानतः चन्द्रपूजां कुर्यात्। प्रत्येकं शुभा प्रतिमा षोडशमाषैः कार्या।

Verse 65

सोममंत्रेण होमस्तु कार्यो वित्तानुमानतः । प्रतिमास्थापनं कुर्यात्सोममंत्रमुदीरयेत्

सोममन्त्रेण होमः वित्तानुमानतः कार्यः। ततः प्रतिमास्थापनं कुर्यात्, स्थापने सोममन्त्रं चोदीरयेत्।

Verse 66

सोमोत्पत्तिं सोमसूक्तं पाठयेच्च प्रयत्नतः । चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः

प्रयत्नतः सोमोत्पत्तिकथां सोमसूक्तं च पाठयेत्। ततः आगमोक्तविधानतः चन्द्रपूजां कुर्यात्।

Verse 67

चंद्रन्यासं कलान्यासं कारयेन्मंडले जलम् । एकादशेंद्रियन्यासं तथैव विधिपूर्वकम्

चन्द्रन्यासं कलान्यासं च कुर्यात्; मण्डले जलं संस्कुर्यात्। तथा विधिपूर्वकम् एकादशेन्द्रियन्यासं अपि कारयेत्।

Verse 68

चंद्रबिंबनिभं कार्य्यं मंडलं शुभतंडुलैः । मध्ये च कलशः स्थाप्यो गव्येन पयसाप्लुतः

चन्द्रबिम्बसदृशं शुभतण्डुलैर्मण्डलं कार्यम्। तन्मध्ये गव्येन पयसाप्लुतः कलशः स्थापनीयः॥

Verse 69

चतुरस्रेषु संपूर्णान्कलशान्स्थापयेद्बहिः । मंडले चंद्रपूजा च कर्तव्या नामभिः क्रमात्

चतुरस्रेषु बहिः संपूर्णान् कलशान् स्थापयेत्। ततः मण्डले चन्द्रपूजा नामभिः क्रमात् कर्तव्या॥

Verse 70

चंद्राय विधवे नित्यं नमः कुमुदबंधवे

चन्द्राय विधवे नित्यं नमः कुमुदबन्धवे॥

Verse 71

सुधांशवे च सोमाय ओषधीशाय वै नमः । नमोऽब्जाय मृगांकाय कलानां निधये नमः

सुधांशवे च सोमाय ओषधीशाय वै नमः। नमोऽब्जाय मृगाङ्काय कलानां निधये नमः॥

Verse 72

नमो नक्षत्रनाथाय शर्वरीपतये नमः । जैवातृकाय सततं द्विजराजाय वै नमः

नमो नक्षत्रनाथाय शर्वरीपतये नमः। जैवातृकाय सततं द्विजराजाय वै नमः॥

Verse 73

एवं षोडशभिश्चंद्रः स्तोतव्यो नामभिः क्रमात्

एवं षोडशभिर्नामभिः क्रमशः चन्द्रः स्तोतव्यः।

Verse 74

ततो वै प्रयतो दद्याद्विधिवन्मंत्रपूर्वकम् । शंखतोयं समादाय सपुष्पं फलचंदनम्

ततो वै प्रयतः विधिवन्मन्त्रपूर्वकं दद्यात्। शङ्खतोयं समादाय सपुष्पं फलचन्दनम्॥

Verse 75

नमस्ते मासमासांते जायमान पुनःपुनः । गृहाणार्घ्यं शशांक त्वं रोहिण्या सहितो मम

नमस्ते मासमासान्ते जायमान पुनःपुनः। गृहाणार्घ्यं शशाङ्क त्वं रोहिण्या सहितो मम॥

Verse 76

एवं संपूज्य विधिवच्छशिनं प्रणतो भवेत् । षोडशान्ये च कलशा दुग्धपूर्णाः सरत्नकाः

एवं संपूज्य विधिवच्छशिनं प्रणतो भवेत्। षोडशान्ये च कलशा दुग्धपूर्णाः सरत्नकाः॥

Verse 77

सवस्त्राच्छादनाः शांत्यै दातव्यास्ते द्विजन्मने । अभिषेकं ततः कुर्यात्पायसेन जलेन तु

सवस्त्राच्छादनाः शान्त्यै दातव्यास्ते द्विजन्मने। अभिषेकं ततः कुर्यात् पायसेन जलेन तु॥

Verse 78

ऋत्विजां मनसस्तुष्टिः कार्या वित्तानुमानतः । ब्राह्मणं भोजयेत्तत्र सकुटुंबं विशेषतः

ऋत्विजां मनःसन्तोषो यथाशक्ति वित्तानुसारतः कार्यः। तत्र विशेषतः सकुटुम्बान् ब्राह्मणान् भोजयेत्॥

Verse 79

पूजनीयौ प्रयत्नेन वस्त्रैश्च द्विजदंपती । कर्तव्यं च ततो भूरिदक्षिणादानमुत्तमम्

द्विजदंपती प्रयत्नेन वस्त्रैश्च पूजनीयौ। ततः परं भूरिदक्षिणादानमुत्तमं कर्तव्यम्॥

Verse 80

प्रतिमाश्च प्रदातव्या द्विजेभ्यो धेनुपूर्विकाः । सुवर्णं रजतं वस्त्रं तथान्नं च विशेषतः । दातव्यं चंद्रसुप्रीत्यै हर्षादेवं द्विजन्मने

प्रतिमाश्च द्विजेभ्यः प्रदातव्याः धेनुपूर्विकाः। सुवर्णं रजतं वस्त्रं तथान्नं च विशेषतः। चन्द्रसुप्रीत्यै हर्षादेवं द्विजन्मने दातव्यम्॥

Verse 81

उपवासविधानेन दिनशेषं नयेत्सुधीः । अनंतरे च दिवसे कुर्याद्भगवदर्चनम् । बांधवैः सह भुञ्जीत नियमं च विसर्ज्जयेत्

उपवासविधानेन दिनशेषं सुधीर्नयेत्। अनन्तरे च दिवसे कुर्याद्भगवदर्चनम्। बान्धवैः सह भुञ्जीत नियमं च विसर्जयेत्॥

Verse 82

एवं च कुरुते चंद्रसहस्रं व्रतमुत्तमम् । ब्रह्मघ्नोऽपि सुरापोऽपि स्तेयी च गुरुतल्पगः । व्रतेनानेन शुद्धात्मा चंद्रलोकं व्रजेन्नरः

एवं च कुरुते चन्द्रसहस्रं व्रतमुत्तमम्। ब्रह्मघ्नोऽपि सुरापोऽपि स्तेयी च गुरुतल्पगः। व्रतेनानेन शुद्धात्मा चन्द्रलोकं व्रजेन्नरः॥

Verse 83

यादृशश्च भवेद्विप्र प्रियो नारायणस्य च । एवं करोति नियतं कृतकृत्यो भवेन्नरः

यादृशोऽपि भवेद्विप्रः, यः नारायणस्य प्रियः; स नियतं व्रतमिदं करोति चेत्, नरः कृतकृत्यो भवति।