Adhyaya 18

Verse 1

राजोवाच । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे सम्प्राप्तो वामनो यदा । तदाप्रभृति किं चक्रे तन्मे विस्तरतो वद

राजोवाच—वस्त्रापथे महाक्षेत्रे यदा वामनः सम्प्राप्तः, तदाप्रभृति किं चकार? तत् मे विस्तरेण वद।

Verse 2

सारस्वत उवाच । वामनो वसतिं चक्रे भवस्याग्रे नृपोत्तम । स्वर्णरेखाजले स्नात्वा भवं सम्पूज्य भावतः

सारस्वत उवाच—नृपोत्तम, वामनः भवस्याग्रे वसतिं चकार। स्वर्णरेखाजले स्नात्वा, भावतः भवं सम्पूज्य तस्थौ।

Verse 3

एकांते निर्मले स्थाने कण्टकास्थिविवर्जिते । कृष्णाजिनपरिच्छन्न उपविष्टो वरा सने

एकान्ते निर्मले देशे कण्टकास्थिविवर्जिते । कृष्णाजिनपरिच्छन्ने वरासने स उपाविशत् ॥

Verse 4

कृत्वा पद्मासनं धीरो निश्चलोऽभूद्द्विजोत्तमः । विधाय कन्धराबंधमृजुनासावलोककः

कृत्वा पद्मासनं धीरो निश्चलोऽभूद्द्विजोत्तमः । कन्धराबन्धमृजुं कृत्वा नासाग्रदृष्टिरभवत् ॥

Verse 5

गृहक्षेत्रकलत्राणां चिंतां मुक्त्वा धनस्य च । मायां च वैष्णवीं त्यक्त्वा कृतमौनो जितेन्द्रियः

गृहक्षेत्रकलत्रादिचिन्तां त्यक्त्वा धनस्य च । वैष्णवीं मायामपि त्यक्त्वा कृतमौनो जितेन्द्रियः ॥

Verse 6

निराहारो जितक्रोधो मुक्तसंसारबंधनः । भुजौ पद्मासने कृत्वा किञ्चिन्मीलितलो चनः । मनोतिचंचलं ज्ञात्वा स्थिरं चक्रे हृदि द्विजः

निराहारो जितक्रोधो मुक्तसंसारबंधनः । भुजौ पद्मासने कृत्वा किञ्चिन्मीलितलोचनः । मनोऽतिचञ्चलं ज्ञात्वा स्थिरं चक्रे हृदि द्विजः ॥

Verse 8

एवं तं हृदये कृत्वा गृहीत्वा सर्वसन्धिषु । आनीय ब्रह्मणः स्थाने दृढं ब्रह्मण्ययोजयत्

एवं तं हृदये कृत्वा गृहीत्वा सर्वसन्धिषु । आनीय ब्रह्मणः स्थाने दृढं ब्रह्मण्ययोजयत् ॥

Verse 9

गृहीत्वा पवनं बाह्यं यदा पूर यते तनुम् । तदा स पूरको ज्ञेयो रेचकं तु वदाम्यहम्

यदा बाह्यं पवनं गृहीत्वा तनुं पूरयति, तदा स पूरक इति ज्ञेयः; अथ रेचकं वदामि।

Verse 10

यदा चाभ्यन्तरो वायुर्बाह्ये याति क्रमान्नृप । तदा स रेचको ज्ञेयः स्तम्भनात्कुम्भको भवेत्

यदा चाभ्यन्तरो वायुः क्रमान् बाह्ये याति, तदा स रेचक इति ज्ञेयः; स्तम्भिते तु कुम्भको भवेत्।

Verse 11

पञ्चविंशतितत्त्वानि यदा जानंति योगिनः । मुच्यन्ते पातकैः सर्वैः सप्तजन्मकृतैरपि

यदा योगिनः पञ्चविंशतितत्त्वानि जानन्ति, तदा ते सर्वपातकैः मुच्यन्ते, सप्तजन्मकृतैरपि।

Verse 12

राजोवाच । कानि तत्त्वानि को देही किं ज्ञेयं योगिनां वद । उत्पन्नज्ञानसद्भावो योगयुक्तः कथं भवेत्

राजोवाच—कानि तत्त्वानि? को देही? योगिनां किं ज्ञेयम्? उत्पन्नज्ञानसद्भावः योगयुक्तः कथं भवेत्?

Verse 13

ईश्वर उवाच । प्रकृतिश्च ततो बुद्धिरहंकारस्ततोऽभवत् । तन्मात्रपंचकं तस्मादेषा प्रकृतिरष्टधा

ईश्वर उवाच—आदौ प्रकृतिः; ततः बुद्धिः; ततोऽहंकारः; तस्मात् तन्मात्रपञ्चकं प्रवर्तते; एवमेषा प्रकृतिरष्टधा कीर्तिता।

Verse 14

बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव पञ्च कर्मेंद्रियाणि च । एकादशं मनो विद्धि महा भूतानि पंच च

बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव कर्मेन्द्रियाणि पञ्च च । मन एकादशं विद्धि महाभूतानि पञ्च च ॥

Verse 15

गणः षोडशकः सांख्ये विस्तरेण प्रकीर्तितः । चतुर्विंशतितत्त्वानि पुरुषः पंचविंशकः

सांख्ये षोडशकगणो विस्तरेण प्रकीर्तितः । चतुर्विंशतितत्त्वानि पुरुषः पञ्चविंशकः ॥

Verse 16

देहीति प्रोच्यते देहे स चात्मानं च पश्यति । विंदन्ति परमात्मानं षष्ठं तं विंशतेः परम्

देहे स्थितः स देहीति प्रोच्यते, स चात्मानं पश्यति । विंशतेः परं परमात्मानं विदन्ति, तं षष्ठं परं मन्यन्ते ॥

Verse 17

आसनादिप्रकारा ये ते ज्ञेयाः प्रथमं सदा । यदा दीपशिखाप्रायं ज्योतिः पश्यंति ते हृदि

आसनादिप्रकारा ये ते प्रथमं सदा ज्ञेयाः । यदा दीपशिखाप्रायं ज्योतिः पश्यन्ति ते हृदि ॥

Verse 18

उत्पन्नज्ञानसद्भावा भण्यास्ते योगिनो बुधैः । पूर्वं जरां जरयति रोगा नश्यति दूरतः

उत्पन्नज्ञानसद्भावा भण्यास्ते योगिनो बुधैः । पूर्वं जरां जरयति रोगा नश्यति दूरतः ॥

Verse 19

सर्वपापचये क्षीणे पश्चान्मृत्युं स विंदति । मृतो लोके नरो नास्ति योगी जानाति चेत्स्वयम्

सर्वपापचये क्षीणे पश्चान्मृत्युं स विन्दति। मृतो लोके नरो नास्ति, योगी चेत् स्वयमेव जानाति॥

Verse 20

तदा द्वाराणि संरुद्ध्य दश प्राणान्स मुञ्चति । पुण्य पापक्षयं कृत्वा प्राणा गच्छंति योगिनाम् । अणिमादिगुणैश्वर्यं प्राप्नुवंति शिवालये

तदा द्वाराणि संरुद्ध्य दश प्राणान् स मुञ्चति। पुण्यपापक्षयं कृत्वा प्राणा गच्छन्ति योगिनाम्॥ अणिमादिगुणैश्वर्यं प्राप्नुवन्ति शिवालये॥

Verse 21

अनेन ध्यानयोगेन भवं पश्यति मानवः । मनसा चिंतितं सर्वं सम्प्राप्तं भवदर्शनात्

अनेन ध्यानयोगेन भवं पश्यति मानवः। मनसा चिन्तितं सर्वं सम्प्राप्तं भवदर्शनात्॥

Verse 22

एवमास्ते यदा विप्रो वामनो भवसन्निधौ । गगनादवतीर्णं तं तदा पश्यति नारदम्

एवमास्ते यदा विप्रो वामनो भवसन्निधौ। गगनादवतीर्णं तं तदा पश्यति नारदम्॥

Verse 23

वामन उवाच । महर्षे कुशलं तेऽद्य कस्मादागम्यते त्वया । प्रणमामि महर्षे त्वां ब्रह्मैव त्वं जगत्त्रये

वामन उवाच—महर्षे कुशलं तेऽद्य? कस्मादागम्यते त्वया? प्रणमामि महर्षे त्वां; ब्रह्मैव त्वं जगत्त्रये॥

Verse 24

नारद उवाच । स्वर्ग लोकादहं प्राप्तः कुशलं किं ब्रवीमि ते

नारद उवाच—स्वर्गलोकादहं प्राप्तः; हे महाभाग, ते कुशलवार्तां किं ब्रवीमि?

Verse 25

यातायातैर्दिनेशस्य पूर्य्यते ब्रह्मणो दिनम् । दिनांते जायते रात्री रात्रौ नश्यंति देवताः

दिनेशस्य यातायातैः पूर्यते ब्रह्मणो दिनम्; दिनान्ते जायते रात्रिः, रात्रौ नश्यन्ति देवताः।

Verse 26

का कथा मृत्युलोकस्य ये म्रियंते दिनेदिने । नभो धूमाकुलं जातं देवा बलिगृहे गताः

का कथा मृत्युलोकस्य, ये म्रियन्ते दिनेदिने? नभो धूमाकुलं जातं, देवा बलिगृहे गताः।

Verse 27

सप्तर्षयो गतास्तत्र ब्रह्मणा ब्रह्मचारिणः । हाहाहूहूस्तुंबरुश्च गतौ नारदपर्वतौ

सप्तर्षयोऽपि तत्र गताः ब्रह्मणा ब्रह्मचारिणः; हाहाहूहूस्तुंबरुश्च गतौ, नारदपर्वतावपि।

Verse 28

अप्सरोगणगन्धर्वाः संप्राप्ता बलिमंदिरे । उत्पातशांतिको यज्ञः क्रियते बलिना स्वयम्

अप्सरोगणगन्धर्वाः संप्राप्ता बलिमन्दिरे; उत्पातशान्तिको यज्ञः क्रियते बलिना स्वयम्।

Verse 29

तत्रैव गन्तुमिच्छामि द्रष्टुं यज्ञं बलेर्गृहे । सहस्रमेकं यज्ञानामेकोनं विदधे बलिः

तत्रापि गन्तुमिच्छामि बलेर्गृहे यज्ञदर्शनम्। सहस्रात् एकोनं यज्ञानां बलिना विधायितम्॥

Verse 30

दैत्यानां भुवनं सर्वं संपूर्णेऽस्मिन्भविष्यति । असावतिशयः कोऽपि प्रारब्धो यज्ञकर्मणि । द्विजातिभ्यो मया देयं येन यद्याच्यते स्वयम्

अस्मिन्यज्ञे समाप्ये तु दैत्यानां भुवनं समम्। संपूर्णं भविता सर्वं, कश्चिदत्यद्भुतोऽध्वरः॥ द्विजातिभ्यो मया देयं यत्किञ्चिद्याच्यते स्वयम्।

Verse 31

वारितेनापि मे देयं सत्यमस्तु वचो मम । आत्मानमपि दारांश्च राज्यं पुत्रान्प्रियान्मम

वारितोऽपि मया देयं, सत्यमस्तु वचो मम। आत्मानं दारसहितं राज्यं पुत्रांश्च मे प्रियान्॥

Verse 32

प्रार्थितश्चेन्न दास्यामि व्यर्थो भवतु मेऽध्वरः । अनेन वचसा जाता महती मे शिरो व्यथा । प्रतिज्ञाय कथं यज्ञः संपूर्णोऽयं भविष्यति

प्रार्थितो यदि न दास्यामि व्यर्थो भवतु मेऽध्वरः। अनेन वचसा जाता महती मे शिरोव्यथा॥ प्रतिज्ञाय कथं यज्ञः संपूर्णोऽयं भविष्यति।

Verse 33

भंगोपायं न पश्यामि भ्रमामि भुवनत्रये । विध्वंसकारिणं ज्ञात्वा भवंतं पर्युपस्थितः

भङ्गोपायं न पश्यामि भ्रमामि भुवनत्रये। विध्वंसकारिणं ज्ञात्वा भवन्तं पर्युपस्थितः॥

Verse 34

यथा न पूर्यते यज्ञस्तथेदानीं विधीयताम्

यथा यज्ञः अपूर्णो न भवेत् तथा इदानीं सम्यग् विधीयताम्।

Verse 35

वामन उवाच । महर्षे शृणु मे वाक्यं का शक्तिर्मम विद्यते । कोऽहं कस्मात्करिष्यामि यज्ञे देवाः समागताः

वामन उवाच—महर्षे, मे वाक्यं शृणु। मम का शक्तिः विद्यते? कोऽहं, किं वा करिष्यामि—यत्र यज्ञे देवाः स्वयमेव समागताः?

Verse 36

ऋषयो ब्राह्मणाः सर्वे कथं व्यर्थो भविष्यति । अपरं शृणु मे वाक्यं ब्रह्मर्षे ब्रह्मणस्पते

ऋषयः ब्राह्मणाः सर्वे सन्निहिताः; कथं यज्ञो व्यर्थो भविष्यति? अपरं च मे वाक्यं शृणु, ब्रह्मर्षे, ब्रह्मणस्पते।

Verse 37

न कलत्रं न ते पुत्राः कस्मात्प्रकृतिरीदृशी । युद्धं विना न ते सौख्यं न सौख्यं कलहं विना

न ते कलत्रं न च पुत्राः; कस्मात् ते प्रकृतिर् ईदृशी? युद्धं विना न ते सौख्यं, न च सौख्यं कलहं विना।

Verse 39

नारदः कुरुते चान्यदन्यत्कुर्वंति ब्राह्मणाः । ममापि कौतुकं जातं महर्षे वद सत्वरम्

नारदः अन्यत् करोति, ब्राह्मणाः च अन्यत् कुर्वन्ति। ममापि कौतुकं जातम्; महर्षे, सत्वरं वद।

Verse 40

नारद उवाच । पाद्मकल्पे व्यतिक्रांते रात्र्यंते शृणु वामन । ब्रह्माण्डं वारिणा व्याप्तमन्यत्किं चिन्न विद्यते

नारद उवाच—शृणु वामन। पाद्मकल्पे व्यतीते रात्र्यन्ते ब्रह्माण्डं सर्वं वारिणा व्याप्तं, अन्यत् किञ्चिदपि न विद्यते स्म।

Verse 41

अप्सु शेते देवदेवः स च नारायणः स्मृतः । स ब्रह्मा स शिवो नास्ति भेदस्तेषां परस्परम्

अप्सु शेते देवदेवः, स नारायण इति स्मृतः। स एव ब्रह्मा स एव शिवः; तेषां परस्परं भेदो नास्ति।

Verse 42

यदा भवंति ते भिन्ना स्तदा देवत्रयं च ते । कर्त्तुं वाराहकल्पं तु भिन्ना जातास्त्रयस्तदा

यदा ते भिन्ना इव दृश्यन्ते, तदा ते देवत्रयम् इति कथ्यन्ते। वाराहकल्पस्य कर्तुमर्थं तदा त्रयः पृथग्भूता जाताः।

Verse 43

ब्रह्मविष्णुहरा देवा रजःसत्त्वतमोमयाः । सृष्टिं ब्रह्मा करोत्येवं तां च पालयते हरिः

ब्रह्मविष्णुहरा देवा रजःसत्त्वतमोमयाः। एवं ब्रह्मा सृष्टिं करोति, तां च हरिः पालयति।

Verse 44

हरः संहरते सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । एवं प्रवर्त्य देवेश उपविष्टा वरासने । कैलासशिखरे रम्ये मंत्रयंति परस्परम्

हरः संहरते सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्। एवं प्रवर्त्य देवेशाः वरासने उपविष्टाः कैलासशिखरे रम्ये परस्परं मन्त्रयन्ते।

Verse 45

त्रयाणां को वरो देवः को ज्येष्ठः को गुणाधिकः । चतुर्थो नास्ति यो वेत्ति सहसा ते त्रयः स्थिताः

त्रयाणां मध्ये कः परमो देवः, कः ज्येष्ठः, कः गुणैः श्रेष्ठः? निर्णेतुं चतुर्थो नास्ति; अतः ते त्रयः सहसा संशयस्थाः स्थिताः।

Verse 46

तेभ्यः समुत्थितं ज्योतिरेकीभूतं तदंबरे । कालमानेन युक्तं तद्भ्राम्ते रविमंडलम्

तेभ्यः समुत्थितं ज्योतिः एकीभूतं तदम्बरे; कालमानसमन्वितं तद् रविमण्डलरूपेण भ्रमति।

Verse 47

अहं ज्येष्ठो ह्यहं ज्येष्ठो वादोऽभूद्धरब्रह्मणोः । द्वयोर्विवदतोः क्रोधात्संजातोऽहं मुखात्प्रभो

“अहं ज्येष्ठः, अहं ज्येष्ठः” इति हरब्रह्मणोः वादोऽभूत्। तयोर्विवदतोः क्रोधात्, प्रभो, अहं मुखात् संजातः।

Verse 48

कथं देव न जानासि यदुक्तं ब्रह्मणा तदा । दशावतारास्ते रंतुं मत्स्यकूर्मादयः पुरा

कथं देव न जानासि यद् ब्रह्मणा तदा उक्तम्—मत्स्यकूर्मादयः पुरा ते दशावताराः रन्तुं दिव्यलीलार्थं प्रादुर्भूताः इति।

Verse 49

रुद्रेण वारिता गत्वा कलहो वो न युज्यते । तथैव कृतवान्विष्णुरवतारान्दशैव तान्

रुद्रेण वारिताः गत्वा—कलहो वः न युज्यते। तथापि विष्णुः तान् दशैव अवतारान् एव कृतवान्।

Verse 50

कल्पादौ ब्रह्मणो वक्त्रात्संजातोऽहं द्विजोत्तम । कलहाजन्म मे यस्मात्तस्मान्मे कलहः प्रियः

कल्पादौ ब्रह्मणो वक्त्रात् संजातोऽहं द्विजोत्तम। कलहाज्जन्म मे यस्मात् तस्मान्मे कलहः प्रियः॥

Verse 51

कल्पादौ सृजता पूर्वं चिन्वितं ब्रह्मणा स्वयम् । वेदान्तिना कथं सृष्टिः कर्त्तव्याऽहो हरे मया

कल्पादौ सृजता पूर्वं चिन्तितं ब्रह्मणा स्वयम्। वेदान्तिना कथं सृष्टिः कर्तव्याऽहो हरे मया॥

Verse 52

नष्टान्वेदान्न जानामि क्व वेदास्ते गता इति । पृथ्वीमपि न जानामि किं स्थाने किमधो गता

नष्टान् वेदान्न जानामि क्व वेदास्ते गता इति। पृथ्वीमपि न जानामि किं स्थाने किमधो गता॥

Verse 54

जले जलेचरो मत्स्यो महानद्यां भविष्यसि । आदाय वेदान्वेगेन मम त्वं दातुमर्हसि

जले जलेचरो मत्स्यो महानद्यां भविष्यसि। आदाय वेदान् वेगेन मम त्वं दातुमर्हसि॥

Verse 55

तथा च कृतवान्देवो मत्स्यरूपं जले महत् । वेदान्समानयामास ददौ च ब्रह्मणे पुरा । कूर्मरूपं पुनः कृत्वा मंदरं धारयिष्यसि

तथा च कृतवान्देवो मत्स्यरूपं जले महत्। वेदान्समानयामास ददौ च ब्रह्मणे पुरा॥ कूर्मरूपं पुनः कृत्वा मन्दरं धारयिष्यसि॥

Verse 56

इत्युक्तो ब्रह्मणा विष्णुर्लक्ष्मीस्त्वां वरयिष्यति । पुरा चित्रं चरित्रं ते मथने दृष्टवानहम्

इत्युक्तो ब्रह्मणा विष्णुः—“लक्ष्मीस्त्वां वरयिष्यति। पुरा समुद्रमथने तव चित्रं चरित्रं मया दृष्टम्।”

Verse 57

यदा रसातलं प्राप्ता पृथिवी नैव दृश्यते । ब्रह्मांडार्थे स्थानकृते तत्र सा नैव दृश्यते

यदा पृथिवी रसातलं प्राप्ता, तदा सा सर्वथा न दृश्यते; ब्रह्माण्डार्थे कृतस्थानेऽपि तत्रापि सा न दृश्यते स्म।

Verse 58

वाराहं क्रियतां रूपं ब्रह्मणा प्रेरितः स्वयम् । महावराहरूपं स कृत्वा भूमेरधो गतः

“वाराहं रूपं कुरु”—इति ब्रह्मणा स्वयमेव प्रेरितः। स महावराहरूपं कृत्वा भूमेरधो जगाम।

Verse 59

उद्धृत्य च तदा विष्णुर्दंष्ट्राग्रेण वसुंधराम् । स निनाय यथास्थानं मुस्तां व धरणीतलात्

तदा विष्णुः दंष्ट्राग्रेण वसुंधरामुद्धृत्य, यथास्थानं निनाय; धरणीतलात् मुस्तागुच्छमिवोद्धृत्येव।

Verse 60

अवतारं तृतीयं वै हरस्यापि मनोहरम् । येन सा पृथिवी पृथ्वी पर्वतैः सहिता धृता

एष एव हर्यवतारस्तृतीयो मनोहरः; येन सा पृथिवी पर्वतैः सहिता धृता प्रतिष्ठापिता च।

Verse 61

चतुर्थं नरसिंहं वै कथयामि सुदारुणम् । आदित्या अदितेः पुत्रा दितेः पुत्रौ महावलौ

अथ चतुर्थावतारं नरसिंहं सुदारुणं कथयामि। आदित्याः अदितेः पुत्राः, दितेः पुत्रौ तु महाबलौ॥

Verse 62

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो हिरण्याक्षो महाबलः । स्वर्गे देवाः स्थिताः सर्वे पाताले दैत्यदानवाः

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो हिरण्याक्षश्च महाबलः। स्वर्गे देवाः समासीनाः, पाताले दैत्यदानवाः॥

Verse 63

हिरण्यकशिपुश्चक्रे दैत्यो राज्यं रसातले । मनुपुत्रा धरापृष्ठे स्थापिता देवदानवैः

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो रसातले राज्यं चकार। मनुपुत्राश्च धरापृष्ठे देवदानवैरधिष्ठिताः॥

Verse 64

क्रमेणाभ्यासयोगेन भिन्नांश्चक्रे स चैकतः । प्राणापानव्यानोदानसमानाख्यांश्च मारुतान्

क्रमेणाभ्यासयोगेन भिन्नान् एकतां निनाय सः। प्राणापानव्यानोदानसमानाख्यान् मारुतान् जिगीषत्॥

Verse 65

सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं गृहीत्वा साऽमरावतीम् । ग्रहीतुकामो बुभुजे पुत्रपौत्रैः कृतादरः

सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं गृहीत्वा साऽमरावतीम्। ग्रहीतुकामो बुभुजे पुत्रपौत्रैः कृतादरः॥

Verse 66

प्रह्लादप्रमुखान्पुत्रान्स पीडयति मंदधीः । पुत्रेषु पाठ्यमानेषु प्रह्लादोऽपि पपाठ तत्

स मन्दधीः प्रह्लादप्रमुखान् पुत्रान् पीडयामास। पुत्रेषु पाठ्यमानेषु प्रह्लादोऽपि तदेव पाठं पपाठ॥

Verse 67

येन वै पठ्यमानेन जायते तस्य वेदना । भुवनद्वयराज्येन दैत्यो देवान्न मन्यते

येन पाठेन पठ्यमानेन तस्य वेदना जायते। भुवनद्वयराज्येन दैत्यो देवान् न मन्यते॥

Verse 68

तपसा तोषितो ब्रह्मा ददौ तस्मै वरं प्रभुः । अमरत्वं स देवेभ्यो मनुष्येभ्यः सुरोत्तम

तपसा तोषितो ब्रह्मा प्रभुः तस्मै वरं ददौ। देवेभ्यो मनुष्येभ्यश्च अमरत्वं स दत्तवान्, सुरोत्तम॥

Verse 69

कस्मादपि न मे भूयान्मरणं यदि चेद्भवेत् । किंचित्सिंहो नरः किंचिद्यो भवेद्धरणीधरः

कस्मादपि न मे भूयान् मरणं यदि चेद्भवेत्। किंचित्सिंहो नरः किंचिद् यो भवेद्धरणीधरः॥

Verse 70

तस्मात्कररुहैभिन्नो मरिष्ये न धरातले । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा गतो ब्रह्मा च विस्मयम्

तस्मात् कररुहैर्भिन्नो मरिष्ये न धरातले। एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ब्रह्मा विस्मयं जगाम॥

Verse 71

कालेन गच्छता तस्य संजातो विग्रहो महान् । देवाः किं मे करिष्यंति विष्णुना किं प्रयोजनम्

कालेन गच्छता तस्य दर्पो बलं च वर्धितं महत्। “देवा मे किं करिष्यन्ति? विष्णुना किं प्रयोजनम्?”

Verse 72

यष्टव्योऽहं सदा यज्ञै रुद्रः किं मे करिष्यति । एवं हि वर्त्तमानस्य प्रह्लादः स्तौति तं हरिम्

“अहं सदा यज्ञैः पूज्यः; रुद्रः मे किं करिष्यति?” इति। एवं वर्तमाने प्रह्लादो हरिं तं स्तौति।

Verse 73

येनास्य जायते मृत्युस्तमेव स्मरते हरिम् । यदासौ वार्यमाणोऽपि विरौति च हरिं हरिम्

येनास्य जायते मृत्युः तमेव हरिं स्मरति। यदा वार्यमाणोऽपि स विरौति—“हरिं हरिम्” इति।

Verse 74

चतुर्भुजं शंखगदासिधारिणं पीतांबरं कौस्तुभ लाञ्छितं सदा । स्मरामि विष्णुं जगदेकनायकं ददाति मुक्तिं स्मृतमात्र एव यः

चतुर्भुजं शङ्खगदासिधारिणं पीताम्बरं कौस्तुभलाञ्छितं सदा। स्मरामि विष्णुं जगदेकनायकं स्मृतमात्रेण यः मुक्तिं ददाति॥

Verse 75

अनेन वचसा क्षुब्धो दैत्यो देत्यान्दि देश ह । मारयध्वं तु तं दुष्टं गज सर्पजलाग्नितः

अनेन वचसा क्षुब्धो दैत्यो दानवान् आदेशयत्। “तं दुष्टं मारयध्वं—गजसर्पजलाग्निभिः।”

Verse 76

प्रह्लाद उवाच । गजेपि विष्णुर्भुजगेऽपि विष्णुर्जलेऽपि विष्णुर्ज्वलनेऽपि विष्णुः । त्वयि स्थितो दैत्य मयि स्थितश्च विष्णुं विना दैत्यगणाऽपि नास्ति

प्रह्लाद उवाच । गजेपि विष्णुर्भुजगेऽपि विष्णुर्जलेऽपि विष्णुर्ज्वलनेऽपि विष्णुः । त्वयि स्थितो दैत्य मयि स्थितश्च विष्णुं विना दैत्यगणाऽपि नास्ति

Verse 77

यदा स मार्यमाणोऽपि मृत्युं प्राप्नोति न क्वचित् । हिरण्यकशिपोर्वक्षो दह्यते क्रोधवह्निना । तदा शिक्षयितुं पुत्रं मुखाग्रे संनिवेश्य च

यदा स मार्यमाणोऽपि मृत्युं प्राप्नोति न क्वचित् । हिरण्यकशिपोर्वक्षो दह्यते क्रोधवह्निना । तदा शिक्षयितुं पुत्रं मुखाग्रे संनिवेश्य च

Verse 78

वचोभिः कठिनैः पुत्रं स्वयं हन्तुं समुद्यतः । धिक्त्वा नारायणं स्तौषि ममारिं स्तौषि चेत्पुनः

वचोभिः कठिनैः पुत्रं स्वयं हन्तुं समुद्यतः । धिक्त्वा नारायणं स्तौषि ममारिं स्तौषि चेत्पुनः

Verse 79

पुष्पलावं लविष्यामि शिरस्तेऽहं वरासिना । अहं विष्णुरहं ब्रह्मा रुद्र इन्द्रो वरं वद

पुष्पलावं लविष्यामि शिरस्तेऽहं वरासिना । अहं विष्णुरहं ब्रह्मा रुद्र इन्द्रो वरं वद

Verse 80

आत्मीयं पितरं मुक्त्वा कमन्यं स्तौषि बालक

आत्मीयं पितरं मुक्त्वा कमन्यं स्तौषि बालक

Verse 81

यदा न पठते बालः स्तौति नो पितरं स्वकम् । दण्डेनाहत्य गुरुणा प्रह्लादः प्रेरितः पुनः । वदैकं वचनं शिष्य देहि मे गुरुदक्षिणाम्

यदा बालः न पठति न च स्वपितरं स्तौति, तदा गुरुः दण्डेन तं ताडयित्वा पुनः प्रह्लादं प्रेरयामास— “शिष्य, एकं वचनं वद; मे गुरुदक्षिणां देहि।”

Verse 82

यथा मे तुष्यते स्वामी ददाति विपुलं धनम्

येन मे स्वामी तुष्यति, विपुलं धनं च ददाति।

Verse 83

प्रह्लाद उवाच । प्रहरस्व प्रथमं मां करिष्ये वचनं गुरो । स्तौमि विष्णुमहं येन त्रैलोक्यं सचराचरम्

प्रह्लाद उवाच— “प्रहरस्व प्रथमं मां; करिष्ये वचनं गुरो। अहं विष्णुं स्तौमि येन त्रैलोक्यं सचराचरम्।”

Verse 84

कृतं संवर्द्धितं शांतं स मे विष्णुः प्रसीदतु । ब्रह्मा विष्णुर्हरो विष्णु रिन्द्रो वायुर्यमोऽनलः

यः सृष्टिं करोति, पालयति, शमं च ददाति, स मे विष्णुः प्रसीदतु। ब्रह्मा विष्णुः, हरो विष्णुः; इन्द्रो वायुर्यमोऽनलश्च विष्णुरेव।

Verse 85

प्रकृत्यादीनि तत्त्वानि पुरुषं पंचविंशकम् । पितृदेहे गुरोर्देहे मम देहेऽपि संस्थितः

प्रकृत्यादीनि तत्त्वानि, पञ्चविंशकः पुरुषश्च; स पितृदेहे गुरोर्देहे मम देहेऽपि संस्थितः।

Verse 86

एवं जानन्कथं स्तौमि म्रियमाणं नराधमम्

एवं विदित्वा कथं स्तौमि म्रियमाणं नराधमम्?

Verse 87

गुरुरुवाच । नरेषु कोऽधमः शिष्य जन्मादिमरणेऽधम । कथं न पितरं स्तौषि म्रियमाणो हरिं हरिम्

गुरुरुवाच—नरेषु कोऽधमः शिष्य, जन्मादिमरणेऽधमे; कथं न पितरं स्तौषि म्रियमाणो हरिं हरिम्?

Verse 89

भये राजकुले युद्धे व्याधौ स्त्रीसंगमे वने । अशक्तौ वाऽथ संन्यासे मरणे भूमिसंस्थिताः । स्मरंति मातरं मूर्खाः पितरं च नराधमाः

भये राजकुले युद्धे व्याधौ स्त्रीसंगमे वने। अशक्तौ वाऽथ संन्यासे मरणे भूमिसंस्थिताः। स्मरन्ति मातरं मूर्खाः पितरं च नराधमाः॥

Verse 90

माता नास्ति पिता नास्ति नास्ति मे स्वजनो जनः । हरिं विना न कोऽप्यस्ति यद्युक्तं तद्विधीयताम्

माता नास्ति पिता नास्ति नास्ति मे स्वजनो जनः। हरिं विना न कोऽप्यस्ति यद्युक्तं तद्विधीयताम्॥

Verse 91

इत्यादिवचनैः क्रुद्धो हन्तुं दैत्यः समुत्थितः । तदा माता समागत्य पुत्रस्य पुरतः स्थिता

इत्यादिवचनैः क्रुद्धो हन्तुं दैत्यः समुत्थितः। तदा माता समागत्य पुत्रस्य पुरतः स्थिता॥

Verse 92

भ्रातरः स्वजनो भगिनी भाषते मा हरिं वद । अहं माता स्वसा चेयं भ्रातरः स्वजनो जनः । यथा संमिलितैर्वत्स स्थीयते वहुवासरम्

“भ्रातरः स्वजनाः भगिनि,” इति सा अब्रवीत्— “मा ‘हरि’ इति वद। अहं ते माता, एषा ते स्वसा, एते ते भ्रातरः स्वजनाश्च। वत्स, अस्माभिः सह संमिलितैः बहूनि वासराणि तिष्ठ।”

Verse 93

गंतुं न विद्यते शक्तिर्जलमध्ये ममाधुना । अवतारैस्त्वया कार्यं दशभिः सृष्टिरक्षण म्

“अधुना जलमध्ये मम गन्तुं शक्तिर्न विद्यते। अतः त्वया दशावतारैः सृष्टेः रक्षणं कार्यम्।”

Verse 94

यस्याः पीतं मया मूत्रं पुरीषमुदरे बहु । सा माता नरकोऽस्माकमग्रे वक्तुं न शक्यते

“यस्याः मूत्रं मया पीतम्, यस्याश्च उदरे बहु पुरीषं धारितम्—सा मम माता। तस्याः निन्दावचनात् यः नरकः, स अग्रे वक्तुं न शक्यते।”

Verse 95

निर्मितो न द्वितीयस्तु निर्मितो विश्वकर्मणा । त्वादृशस्तु पुमान्कश्चिद्यस्य नो हदये हरिः

“विश्वकर्मणा निर्मितोऽपि त्वत्समः द्वितीयो नास्ति। तथापि त्वादृशः कः पुमान्, यस्य हृदये हरिर्न वसति?”

Verse 96

दशमासं ध्रुवं मन्ये मूत्रं पास्यति तर्पितः । भ्रातरो भ्रातरः सत्यं गर्भेऽपि स्युः कथं यदि

“दशमासं ध्रुवं मन्ये गर्भस्थः तर्पितो मूत्रं पास्यति। ‘भ्रातरः भ्रातरः’ इति सत्यं चेत्, गर्भेऽपि कथं तथा स्युः?”

Verse 97

युध्यतस्तान्कथं माता वराकी वारयिष्यति । स्वजनो दृश्यते वृद्धः परेषु पण्डितायते

युध्यमानेषु तेषु कथं सा वराकी माता निवारयेत्। स्वजनमध्ये वृद्ध इव दृश्यते, परेषु तु पण्डितवत् आचरति॥

Verse 98

कुटुंबं भण्यते कस्माद्यश्च नायाति याति च । बंधनं च कुटुम्बस्य जायते नरकाय नः

यत् न सम्यग् आगच्छति न च सम्यग् गच्छति, तत् किमर्थं ‘कुटुम्बम्’ इति कथ्यते? कुटुम्बासक्तिः खलु बन्धनं भवति, अस्मान् नरकदुःखाय नयति॥

Verse 99

माता मे विद्यते चान्या पितान्यो भ्रातरश्च ये । स्वसा स्वजनसम्वन्धं ज्ञात्वा मुक्तिमवाप्नुयात्

मम अन्यैव माता, अन्यः पिता, अन्ये च भ्रातरः। स्वसा-स्वजनसम्बन्धं यथार्थं ज्ञात्वा जनो मुक्तिम् अवाप्नुयात्॥

Verse 100

माता प्रकृतिरस्माकं स्वसा बुद्धिर्निगद्यते । अहंकारस्ततो जातो योऽहमित्यनुमीयते

प्रकृतिः अस्माकं माता इति निगद्यते, बुद्धिः स्वसा इति च कथ्यते। ततोऽहंकारः समुत्पन्नः, येन ‘अहम्’ इति प्रत्ययो जायते॥

Verse 101

तन्मात्राः सोदराः पञ्च ये गच्छन्ति सहैव मे । एषा प्रकृतिरस्माकं विकारः स्वजनो मम

पञ्च तन्मात्राः मम सोदराः, ये मया सहैव गच्छन्ति। एषा अस्माकं प्रकृतिः; तस्याः विकार एव मम ‘स्वजनः’ इति कथ्यते॥

Verse 102

एतेषां वाहको यस्तु पुरुषः पञ्च विंशकः । स मे पिता शरीरेऽस्मिन्परमात्मा हरिः स्थितः

एतेषां सर्वेषां वाहको नियन्ता यः पञ्चविंशः पुरुषः, स एव मम पिता। अस्मिन्नेव शरीरे परमात्मा हरिः स्थितः।

Verse 103

यद्यसौ चित्यन्ते चित्ते दृश्यते हृदये हरिः । अणिमादिगुणैश्वर्यं पदं तस्यैव जायते

यदि स हरिः चित्तान्ते चित्ते हृदये च ध्यायमानो दृश्यते, तदा तस्यैव अणिमादिगुणैश्वर्ययुक्तं पदं जायते।

Verse 104

भवता सम्मतं राज्यं तन्मे नित्यं तृणैः समम् । यत्र नो पूज्यते विष्णुर्ब्रह्मा रुद्रोऽनिलोऽनलः

भवता सम्मतं राज्यं तन्मे नित्यं तृणैः समम्; यत्र विष्णुर्न पूज्यते, न ब्रह्मा, न रुद्रो, नानिलो नानलः।

Verse 105

प्रत्यक्षो दृश्यते यस्तु निरालम्बो भ्रमत्यसौ । स एव भगवान्विष्णुर्य एते गगने स्थिताः

यः प्रत्यक्षो दृश्यते निरालम्बो भ्रमत्यसौ, स एव भगवान् विष्णुः; ये च एते गगने स्थिताः तेषां प्रतिष्ठाता सः।

Verse 106

ध्रुवे बद्धा ग्रहाः सर्वे य एतेऽप्युडवः स्थिताः । ते सर्वे विष्णुवचसा न पतंति धरातले

ध्रुवे बद्धाः सर्वे ग्रहाः, ये च एतेऽप्युडवः स्थिताः; ते सर्वे विष्णुवचसा धरातले न पतन्ति।

Verse 107

काले विनाशः सर्वेषां तेनैव विहितः स्वयम् । इति संचिंत्य मे नास्ति भवद्भ्यो मरणाद्भयम्

काले सर्वेषां विनाशो ह्यनेनैव स्वयमेव विहितः। इति सञ्चिन्त्य भवद्भ्यः कारणात् मे मरणभयं नास्ति॥

Verse 108

इति तद्वचनस्यांते पदा हत्वा पिताऽब्रवीत् । कुत्राऽसौ हन्मि तत्पूर्वं पश्चात्त्वां हरिभाषिणम्

इति तद्वचनान्ते स पदा हत्वा पिता अब्रवीत्। कुत्रासौ? तं पूर्वं हन्मि, पश्चात् त्वां हरिभाषिणम्॥

Verse 109

प्रह्लाद उवाच । पृथिव्यादीनि भूतानि तान्येव भगवान्हरिः । स्थले जले किं बहुना सर्वं विष्णुमयं जगत्

प्रह्लाद उवाच—पृथिव्यादीनि भूतानि तान्येव भगवान् हरिः। स्थले जले किं बहुना सर्वं विष्णुमयं जगत्॥

Verse 110

तृणे काष्ठे गृहे क्षेत्रे द्रव्ये देहे स्थितो हरिः । ज्ञायते ज्ञानयोगेन दृश्यते किं नु चक्षुषा

तृणे काष्ठे गृहे क्षेत्रे द्रव्ये देहे स्थितो हरिः। ज्ञायते ज्ञानयोगेन दृश्यते किं नु चक्षुषा॥

Verse 111

ब्रह्मालये याति रसातले वा धरातलेऽसौ भ्रमति क्षणेन । आघ्राति गन्धं विदधाति सर्वं शृणोति जानाति स चात्र विष्णुः

ब्रह्मालये याति रसातले वा धरातलेऽसौ भ्रमति क्षणेन। आघ्राति गन्धं विदधाति सर्वं शृणोति जानाति स चात्र विष्णुः॥

Verse 112

इत्युक्तः सहजां मायां त्यक्त्वा सिंहासनोत्थितः । दृढं परिकरं बद्ध्वा खङ्गं चाकृष्य चोज्ज्वलम्

इत्युक्तः स स्वसहजां मायां परित्यज्य सिंहासनादुत्थितः। दृढं परिकरं बद्ध्वा दीप्तं खङ्गं समाकृष्य च।

Verse 113

हत्वा तं फलकाग्रेण बभाषे दुस्सहं वचः । इदानीं स्मर रे विष्णुं नो चेज्जवलितकु ण्डलम् । पतिष्यति शिरो भूमौ फलं पक्वं यथा नगात्

तं फलकाग्रेण हत्वा स दुस्सहं वचोऽब्रवीत्। ‘इदानीं रे दुरात्मन् विष्णुं स्मर; नो चेज्ज्वलितकुण्डलं शिरो भूमौ पतिष्यति, पक्वं फलं यथा नगात्।’

Verse 114

नो चेद्दर्शय तं विष्णुमस्मात्स्तंभाद्विनिर्गतम् । प्रह्लादस्तु भयं त्यक्त्वा चक्रे पद्मासनं भुवि

‘नो चेदस्मात्स्तम्भाद्विनिर्गतं तं विष्णुं दर्शय’ इति। प्रह्लादस्तु भयं त्यक्त्वा भुवि पद्मासनं चकार।

Verse 115

विधाय कंधरां नेतुमुच्चैः श्वासं निरुध्य च । हृदि ध्यात्वा हरिं देवं मरणायोन्मुखः स्थितः

कन्धरां विधाय नेतुमिवोच्चैः श्वासं निरुध्य च। हृदि ध्यात्वा हरिं देवं मरणायोन्मुखः स्थितः।

Verse 116

प्रभो मया तदा दृष्टमाश्चर्यं गगनाद्भुवि । पुष्पमाला स्थिता कण्ठे प्रह्लादस्य स्वयं गता

‘प्रभो, तदा मया गगनाद्भुवि आश्चर्यं दृष्टम्। पुष्पमाला स्वयमेवागता प्रह्लादस्य कण्ठे स्थिता’ इति।

Verse 117

गगनं व्याप्यमानं च किंकिमेवं कृतं जनैः । झटिति त्रुट्यति स्तम्भाच्छब्देन क्षुभितो जनः

गगनं किंकिणी-निनादैर्व्याप्तमिवाभवत्—“किमिदम्?” इति जनैः कृतं कोलाहलम्। झटिति स्तम्भः शबलेन शब्देन त्रुटितः, तेन जनः क्षुभितोऽभवत्।

Verse 118

धरणी याति पातालं द्यौर्वा भूमिं समेष्यति । पतिष्यति शिरो भूमौ खड्गघाताहतं नु किम्

“धरणी किं पातालं याति, अथवा द्यौर्भूमिं समेष्यति? खड्गघाताहतस्य कस्यचिच्छिरो भूमौ पतिष्यति नु—किमिदं भवति?”

Verse 119

तावत्स्तंभाद्विनिष्क्रान्तः सिंहनादो भयंकरः । भूमौ निपतिताः सर्वे दैत्याः शब्देन मूर्च्छिताः

तावत्स्तम्भाद्विनिष्क्रान्तो भयंकरः सिंहनादः। तेन शब्देन मूर्च्छिताः सर्वे दैत्याः भूमौ निपतिताः।

Verse 120

हिरण्यकशिपोर्हस्तात्खड्गचर्म पपात च । न स जानाति किं किमेतदिति पुनःपुनः

हिरण्यकशिपोर्हस्तात्खड्गं च चर्म च पपात। स पुनःपुनः “किं किमेतत्?” इति न जानाति।

Verse 121

उत्थितो वीक्षते यावत्तावत्पश्यति तं हरिम् । अधो नरं स्थितं सिंहमुपरिष्टाद्विभी षणम्

उत्थितो यावत् पश्यति, तावत् हरिं ददर्श। अधो नराकारं, उपरिष्टात् सिंहाकारं—विभीषणं रूपम्।

Verse 122

दंष्ट्रा करालवदनं लेलिहानमिवांबरम् । जाज्वल्यमानवपुषं पुच्छाच्छोटितमस्तकम्

दंष्ट्राभिः करालवदनः करुणं विकटं च, अम्बरं लेलिहान इव; जाज्वल्यमानवपुः, पुच्छप्रहारैः शिरः क्षिप्तमिवाभवत्।

Verse 123

महाकण्ठकृतारावं सशब्द मिव तोयदम् । समुच्छ्वसितकेशांतं दुर्निरीक्ष्यं सुरासुरैः

महाकण्ठात् निर्गतः सघोषो रावः, शब्दायमान इव तोयदः; उच्छ्वासेन केशान्ताः समुच्छ्वसन्ति, सुरासुरैरपि दुर्निरीक्ष्यः स अभवत्।

Verse 124

नरसिंहमथो दृष्ट्वा निपपात पुनः क्षितौ । विगृह्य केशपाशे तं भ्रामयामास चांबरम्

नरसिंहं तदा दृष्ट्वा स पुनः क्षितौ निपपात। हरिः केशपाशे गृहीत्वा तम्, अम्बरे भ्रामयामास।

Verse 125

भ्रामयित्वा शतगुणं पृथिव्यां समपोथयत् । न ममार स दैत्येन्द्रो ब्रह्मणो वरकारणात्

शतगुणं भ्रामयित्वा तं पृथिव्यां समपोथयत्। स दैत्येन्द्रः न ममार, ब्रह्मणो वरकारणात्।

Verse 126

गगनस्थैस्तदा देवै रुच्चैः संस्मारितो हरिः । दैत्यं जानुनि चानीय वक्षो हृष्टो निरीक्ष्य च

गगनस्थैः तदा देवैः उच्चैः संस्मारितो हरिः। दैत्यं जानुनि चानीय, वक्षः हृष्टो निरीक्ष्य, तं निहन्तुं समुपचक्रमे।

Verse 127

जयजयेति यक्षानां सुराणां सोऽवधारयत् । शब्दं कर्णे भुजौ सज्जौ कृत्वा तौ पद्मलांछितौ

यक्षदेवगणैः प्रोक्तं “जय जय” इति निनादं स अवधारयत्। ततः पद्मलाञ्छितौ भुजौ सज्जीकृत्य शब्दे मनो न्यवेशयत्॥

Verse 128

बिभेद वक्षो दैत्यस्य वज्रघातकिणांकितम् । नखैः कुन्दसुमप्रख्यैरस्थिसंघातकर्शितम्

कुन्दसुमप्रख्यैर्नखैः स दैत्यस्य वक्षो बिभेद। वज्रघातकिणाङ्कितं तदस्थिसंघातकर्शितं बभूव॥

Verse 129

भिन्ने वक्षसि दैत्येन्द्रो ममारच पपात च । तदा सहर्षमभवत्त्रैलोक्यं सचराचरम्

भिन्ने वक्षसि दैत्येन्द्रो ममार च पपात च। तदा सहर्षमभवत् त्रैलोक्यं सचराचरम्॥

Verse 130

ममापि तृप्तिः सञ्जाता प्रसादात्तव केशव । यदा पुरत्रये दग्धे प्रसादाच्छंकरस्य च

ममापि तृप्तिः सञ्जाता तव प्रसादात् केशव। यथा पुरत्रये दग्धे शङ्करप्रसादतः॥

Verse 131

हिण्याक्षे पुनर्जाता सा काले विनिपातिते । इदानीं नास्ति मे तृप्तिः कुत्र यामि करोमि किम्

हिण्याक्षे पुनर्जाता सा तृप्तिः काले विनिपातिते। इदानीं नास्ति मे तृप्तिः कुत्र यामि करोमि किम्॥

Verse 132

पृथिव्यां क्षत्रियाः सन्ति न युध्यंते परस्परम् । देवानां दानवैः सार्द्धं नास्ति युद्धं कथं प्रभो

पृथिव्यां क्षत्रियाः सन्ति, ते परस्परं न युध्यन्ते। देवानां दानवैः सार्धं युद्धं नास्ति—कथं नु प्रभो?

Verse 133

इदानीं बलिना व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । पञ्चमो योऽवतारस्ते न जाने किं करिष्यति । वलिनिग्रहकालोऽयं तद्दर्शय जनार्दन

इदानीं बलिना व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्। पञ्चमो योऽवतारस्ते, न जाने किं करिष्यति। वलिनिग्रहकालोऽयं, तद्दर्शय जनार्दन॥

Verse 134

सारस्वत उवाच । तदेतत्सकलं श्रुत्वा बभाषे वामनो मुनिम्

सारस्वत उवाच—तदेतत्सकलं श्रुत्वा वामनो मुनिमब्रवीत्।

Verse 135

वामन उवाच । शृणु नारद यद्वृत्तं हिण्यकशिपौ हते । दैत्यराजः कृतो राजा प्रह्लादोऽतीव वैष्णवः

वामन उवाच—शृणु नारद यद्वृत्तं हिण्यकशिपौ हते। दैत्यराजः कृतो राजा प्रह्लादोऽतीव वैष्णवः॥

Verse 136

तेन राज्यं धरापृष्ठे कृतं संवत्सरान्बहून् । तस्यापि कुर्वतो राज्यं विग्रहो हि सुरैः समम्

तेन राज्यं धरापृष्ठे कृतं संवत्सरान्बहून्। तस्यापि कुर्वतो राज्यं विग्रहो हि सुरैः समम्॥

Verse 137

नो पश्याम्यपि दैत्यानां पूर्ववैरमनुस्मरन् । उत्पाद्य पुत्रान्सबहून्राज्यं चक्रे स पुष्कलम्

स पूर्ववैरमनुस्मरन्नपि दैत्यान् नापश्यत्। स बहून् पुत्रान् उत्पाद्य पुष्कलं समृद्धं राज्यं चकार॥

Verse 138

विरोचनाद्बलिर्जातो बाल एव यदाऽभवत् । एकान्ते स हरिं ज्ञात्वा तदा योगेन केनचित्

विरोचनाद् बलिर्जातः; स बाल एव यदा आसीत्। एकान्ते योगेन केनचित् हरिं ज्ञातवान् तदा॥

Verse 139

मुक्त्वा राज्यं प्रियान्पुत्रान्गतोऽसौ गिरिसानुषु । कल्पान्तस्थायिनं देहं तस्य चक्रे जनार्द्दनः

स राज्यं प्रियान् पुत्रान् त्यक्त्वा गिरिसानुषु गतः। जनार्दनस्तस्य कल्पान्तस्थायिनं देहं चकार॥

Verse 140

दैत्यानां दानवानां च बहूनां राज्यकारणे । विवादोतीव संजातः को नो राजा भवेदिति

दैत्यानां दानवानां च बहूनां राज्यकारणे। अतीव विवादः संजातः—‘को नो राजा भवेत्’ इति॥

Verse 141

नारद उवाच । हिण्याक्षस्य ये पुत्राः पौत्राश्च बलवत्तराः । विरोचनप्रभृतयः सन्ति ये बलवत्तराः

नारद उवाच—हिरण्याक्षस्य ये पुत्राः पौत्राश्च बलवत्तराः। विरोचनप्रभृतयः सन्ति येऽतिबलवत्तराः॥

Verse 142

वृषपर्वापि बलवान्राज्यार्थे समुपस्थितः । इन्द्रवित्तेशवरुणा वायुः सूर्योनलो यमः

वृषपर्वापि बलवान् राज्यार्थे समुपस्थितः। अपरपक्षे तु इन्द्रः कुबेरो वित्तेशः वरुणो वायुः सूर्यः अनलो यमश्च स्थिताः॥

Verse 143

दैत्येन सदृशा न स्युर्बलरूपक्षमादिभिः । औदार्यादिगुणैः कृत्वा सन्तत्या चासुराधिकः

बलरूपक्षमादिभिः दैत्येन सदृशा न स्युः। औदार्यादिगुणैः सन्तत्या चासुरेष्वपि स अधिकः॥

Verse 144

शुक्रेणा चार्यमाणास्ते युद्ध्यंते च परस्परम् । अमृताहरणे दौष्ट्यं यदा दैत्याः स्मरन्ति तत्

शुक्रेण प्रेर्यमाणास्ते परस्परं युद्ध्यन्ति। अमृताहरणे दौष्ट्यं यदा दैत्याः स्मरन्ति तदा वैरं प्रज्वलति॥

Verse 145

पीतावशेषममृतं कस्माद्यच्छंति देवताः । नास्माकमिति संनह्य युध्यन्ते च परस्परम्

पीतावशेषममृतं कस्माद् यच्छन्ति देवताः? ‘नास्माकम्’ इति संनह्य परस्परं युध्यन्ते॥

Verse 146

कदाचिदपि नो युद्धं विश्रांतिमुपगच्छति । एककार्योद्यता यस्माद्बहवो दैत्यदानवाः

कदाचिदपि नो युद्धं विश्रान्तिमुपगच्छति। एककार्योद्यता यस्माद् बहवो दैत्यदानवाः॥

Verse 147

पीत्वाऽमृतं सुरा जाता अमरास्ते जयन्ति च । देवदानवदैत्यानां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । विष्णुर्बलाधिको युद्धे तदेतत्कारणं वद

पीत्वाऽमृतं सुरा जाता अमरास्ते जयन्ति च। देवदानवदैत्यानां गन्धर्वोरगरक्षसाम्। युद्धे विष्णुर्बलाधिको भवति—तस्य कारणं मे वद॥

Verse 148

वामन उवाच । अनादिनिधनः कर्त्ता पाता हर्त्ता जनार्दनः । एकोऽयं स शिवो देवः स चायं ब्रह्मसंज्ञितः । एकस्य तु यदा कार्यं जायते भुवने नृप

वामन उवाच। अनादिनिधनः कर्त्ता पाता हर्त्ता जनार्दनः। एकोऽयं स शिवो देवः स चायं ब्रह्मसंज्ञितः। एकस्य तु यदा कार्यं जायते भुवने नृप॥

Verse 149

तस्य देहं समाश्रित्य मृत्युकार्यं कुर्वंति ते । ब्रह्मांडं सकलं विष्णोः करदं वरदो यतः । तस्माद्बलाधिको विष्णुर्न तथान्योऽस्ति कश्चन

तस्य देहं समाश्रित्य मृत्युकार्यं कुर्वन्ति ते। ब्रह्माण्डं सकलं विष्णोः करदं वरदो यतः। तस्माद्बलाधिको विष्णुर्न तथान्योऽस्ति कश्चन॥

Verse 150

पालनायोद्यतो विष्णुः किमन्यैश्चर्मचक्षुभिः । इन्द्राद्याश्च सुराः सर्वे विष्णोर्व्यापारकारिणः

पालनायोद्यतो विष्णुः किमन्यैश्चर्मचक्षुभिः। इन्द्राद्याश्च सुराः सर्वे विष्णोर्व्यापारकारिणः॥

Verse 151

सृष्टिं कृत्वा ततो ब्रह्मा कैलासे संस्थितो हरः । न शक्यते सुरैर्विष्णुर्भ्राम्यन्ते भुवनत्रये

सृष्टिं कृत्वा ततो ब्रह्मा कैलासे संस्थितो हरः। न शक्यते सुरैर्विष्णुर्ग्रहीतुं भ्राम्यते भुवनत्रये॥

Verse 152

जगत्यस्मिन्यदा कश्चिद्वैपरीत्येन वर्तते । तस्योच्छेदं समागत्य करोत्येव जनार्दनः

जगत्यस्मिन्यदा कश्चिदधर्मविपरीततया वर्तते, तदा जनार्दनः स्वयमेव समागत्य तस्योच्छेदं निश्चयेन करोति।

Verse 153

त्वमेजय महाबाहो न मनो नारदाऽदयम् । सर्वपापहरां दिव्यां तां कथां कथयाम्यहम्

त्वं जनमेजय महाबाहो, नारदादिभिः सह मनोऽत्र स्थिरं कुरु; सर्वपापहरां दिव्यां तां कथां अहं ते कथयामि।

Verse 154

पुरा विवदतां तेषां दैत्यानां राज्यहेतवे । प्रह्लादेन समागत्य व्यवस्था विहिता स्वयम्

पुरा दैत्याः राज्यहेतवे परस्परं विवदमानाः; तेषां मध्ये प्रह्लादः स्वयमेव समागत्य स्वाधिकारात् व्यवस्था विहितवान्।

Verse 155

सर्वलक्षणसं पन्नो दीर्घायुर्बलवत्तरः । यज्ञशीलः सदानंदो बहुपुत्रोतिदुर्जयः

स सर्वलक्षणसम्पन्नो दीर्घायुः बलवत्तरः; यज्ञशीलः सदानन्दो बहुपुत्रः अतिदुर्जयश्च।

Verse 156

न युध्यते सुरैः साकं विष्णुं यो वेत्ति दुर्जयम् । संग्रामे मरणं नास्ति यस्य यः सर्वदक्षिणः

यो विष्णुं दुर्जयं वेत्ति, स सुरैः सह न युध्यते; तस्य संग्रामे मरणं नास्ति, स च सर्वदा दक्षिणावान्।

Verse 157

आत्मनो वचनं व्यर्थं न करोति कथंचन । सर्वेषां पुत्रपौत्राणां मध्ये यो राजते श्रिया

आत्मवचनं स कदाचन न व्यर्थं करोति; सर्वेषां पुत्रपौत्राणां मध्ये स एव श्रिया तेजसा च विराजते।

Verse 158

अभिषिक्तस्तु शुक्रेण स वो राजा भवेदिति । गुरुप्रमाणमित्युक्त्वा ययौ यत्रागतः पुनः

शुक्रेणाभिषिक्तः स एव राजा भविष्यतीति; ‘गुरोर्वचनं प्रमाणम्’ इत्युक्त्वा ते पुनरागतस्थानं ययुः।

Verse 159

तथा च कृतवंतस्ते सहिता दैत्यदानवाः । विरोचनप्रभृतयः पुत्राः पौत्राः स्वयंगताः

तथा ते सर्वे सहिता दैत्यदानवाः कृतवन्तः; विरोचनप्रभृतयः पुत्रपौत्राः स्वयमेव समागताः।

Verse 160

प्रत्येकं वीक्षिताः सर्वे गुरुणा ज्ञानपूर्वकम् । प्रह्लादेन गुणाः प्रोक्ता न ते संति विरोचने

गुरुणा ज्ञानपूर्वकं सर्वे पृथक्पृथग् वीक्षिताः; प्रह्लादेनोक्ताः गुणा विरोचने न सन्ति।

Verse 161

अन्येषामपि दैत्यानां वृषपर्वापि नेदृशः । यथा निरीक्षिताः पुत्रा बलिप्रभृतयो मुने । सर्वान्संवीक्ष्य शुक्रेण बलौ दृष्टा गुणास्तथा

अन्येषामपि दैत्यानां वृषपर्वा न तादृशः। तथा, मुने, बलिप्रभृतयः पुत्रा निरीक्षिताः; सर्वान् सम्यक् संवीक्ष्य शुक्रेण बलौ त एव गुणा दृष्टाः।

Verse 162

बलिदेहेऽधिकान्दृष्ट्वा दैत्येभ्यो विनिवेदिताः । बलिर्गुणाधिको दैत्याः कथं कार्यं भवेन्मया

बलिदेहेऽधिकान् गुणान् दृष्ट्वा स दैत्येभ्यो विनिवेदयामास— “बलिर्गुणाधिको दैत्याः; इदानीं मया किं कर्तव्यम्?”

Verse 163

केनापि दैवयोगेन बलिरिंद्रो भविष्यति । यादृशस्तु पिता लोके तादृशस्तु सुतो भवेत्

केनापि दैवयोगेन बलिरिन्द्रो भविष्यति; लोके यादृशः पिता, तादृश एव सुतोऽपि भवति।

Verse 164

पौत्रश्च निश्चितं तादृग्भवतीति न चेत्सुतः । प्रह्लादस्तु महायोगी वैष्णवो विष्णुवल्लभः

सुतो यदि तादृङ् न भवेत्, पौत्रोऽपि निश्चितं तादृग्भवति; प्रह्लादस्तु महायोगी वैष्णवो विष्णुवल्लभः।

Verse 165

तस्माद्विरोचने केचिद्धिरण्यकशिपोर्गुणाः । ज्येष्ठो विरोचनो राज्ये यदि चेत्क्रियतेऽसुराः । नरसिंहः समागत्य निश्चितं मारयिष्यति

तस्माद्विरोचने केचिद् हिरण्यकशिपोर्गुणाः सन्ति; असुराः, यदि ज्येष्ठो विरोचनो राज्ये स्थाप्यते, नरसिंहः समागत्य निश्चितं तं मारयिष्यति।

Verse 166

मुक्तं विरोचनेनापि राज्यं मरणभीरुणा । प्रह्लादस्य गुणाः सर्वे बलिदेहे व्यवस्थिताः

मरणभीरुणा विरोचनेनापि राज्यं मुक्तम्; प्रह्लादस्य सर्वे गुणा बलिदेहे व्यवस्थिताः।

Verse 167

एवं ते समयं कृत्वा बलिं राज्येऽभ्यषिंचय न् । यः प्रह्लादः स वै विष्णुर्यो विष्णुः स बलिः स्वयम्

एवं तैः समयं कृत्वा बलिं राज्येऽभ्यषिञ्चयन्। यः प्रह्लादः स वै विष्णुः, यो विष्णुः स बलिः स्वयम्॥

Verse 168

अतो मित्रीकृतो देवैर्विग्रहैस्तु विवर्जितः । एकीभावं कृतं सर्वं बलिराज्ये सुरासुरैः

अतो मित्रीकृतो देवैर्विग्रहैस्तु विवर्जितः। एकीभावं कृतं सर्वं बलिराज्ये सुरासुरैः॥

Verse 169

तस्यापि भाषितं श्रुत्वा देवेंद्रो मम मंदिरे । समागता वालखिल्याः शप्तोहं वामनः कृतः

तस्यापि भाषितं श्रुत्वा देवेन्द्रो मम मन्दिरे। समागता वालखिल्याः शप्तोऽहं वामनः कृतः॥

Verse 170

प्रसाद्य ते मया प्रोक्ताः शापमुक्तिप्रदा मम । भविष्यतीति तैरुक्तं बलिनिग्रहणादनु

प्रसाद्य ते मया प्रोक्ताः शापमुक्तिप्रदा मम। भविष्यतीति तैरुक्तं बलिनिग्रहणादनु॥

Verse 171

तवापि कौतुकं युद्धे बलिर्यज्ञं करोति च । देवानां निग्रहो नास्ति सर्वे यज्ञे समागताः

तवापि कौतुकं युद्धे बलिर्यज्ञं करोति च। देवानां निग्रहो नास्ति सर्वे यज्ञे समागताः॥

Verse 172

स मां यजति यज्ञेन वधं तस्य करोतु कः । अहं च वामनो जातो नारदः कौतुकान्वितः

स मां यज्ञेन यजति; तं हन्तुं कः प्रवर्तेत? अहं वामनरूपेण जातः, नारदश्च कौतुकपूरितः।

Verse 173

विपरीतमिदं सर्वं वर्त्तते मम चेतसि । तथाऽपि क्रमयोगेन सर्वं भव्यं करोम्यहम्

विपरीतमेव सर्वं मम चेतसि प्रवर्तते; तथापि क्रमयोगेन सर्वं शुभं साधयाम्यहम्।

Verse 174

नारद उवाच । प्रसादं कुरु देवेश युद्धार्थं कौतुकं मम । एकेन ब्राह्मणेनाजौ हन्यंते क्षत्रिया यदा । पित्रा प्रोक्तं च मे पूर्वं तदा युद्धं भविष्यति

नारद उवाच—देवेश, प्रसादं कुरु; युद्धार्थं मम कौतुकं महत्। यदा एकेन ब्राह्मणेनाजौ क्षत्रिया हन्यन्ते, पित्रा मे पूर्वं यथा प्रोक्तं, तदा तत् युद्धं भविष्यति।

Verse 175

ब्राह्मणोसि भवाञ्जातः कदा युद्धं करिष्यसि । विहस्य वामनो ब्रूते सत्यं तव भविष्यति

ब्राह्मणोऽसि भवान् जातः; कदा युद्धं करिष्यसि? इति; विहस्य वामनोऽब्रवीत्—सत्यं तव भविष्यति।

Verse 176

जमदग्निसुतो भूत्वा गुरुं कृत्वा महेश्वरम् । कार्त्तवीर्यं वधिष्यामि बहुभिः क्षत्रियैः सह

जमदग्निसुतो भूत्वा महेश्वरं गुरुं कृत्वा, कार्त्तवीर्यं बहुभिः क्षत्रियैः सह वधिष्यामि।

Verse 177

समंतपंचके पंच करिष्ये रुधिरह्रदान् । तत्राहं तर्पयिष्यामि पितॄनथ पितामहान्

समन्तपञ्चकेऽहं पञ्च रुधिरह्रदान् करिष्ये; तत्र पितॄन् पितामहान् च तर्पयिष्यामि।

Verse 178

पुण्यक्षेत्रं करिष्यामि भवांस्तत्रागमिष्य ति । परं च कौतुकं युद्धे भविष्यति तव प्रियम्

पुण्यक्षेत्रं करिष्यामि; भवान् तत्रागमिष्यति। युद्धे च तव प्रियं परं कौतुकं भविष्यति।

Verse 179

ब्राह्मणेभ्यो ग्रहीष्यंति यदा कुं क्षत्रियाः पुनः । तदैव तान्हनिष्यामि पुनर्दा स्यामि मेदिनीम्

यदा पुनः क्षत्रियाः ब्राह्मणेभ्यो गृह्णीयुः, तदैव तान् हनिष्यामि; पुनश्च मेदिनीं दास्यामि।

Verse 180

त्रिसप्तवारं दास्यामि जित्वा जित्वा वसुंधराम् । शस्त्रन्यासं करिष्यामि निर्विण्णो युद्धकर्मणि । विहरिष्यामि रम्येषु वनेषु गिरिसानुषु

त्रिःसप्तवारं जित्वा जित्वा वसुन्धरां दास्यामि। युद्धकर्मणि निर्विण्णः शस्त्रन्यासं करिष्यामि; रम्येषु वनेषु गिरिसानुषु च विहरिष्यामि।

Verse 181

लंकायां रावणो राज्यं करिष्यति महाबलः । त्रैलोक्यकंटकं नाम यदासौ धारयिष्यति

लङ्कायां महाबलो रावणो राज्यं करिष्यति; यदा स ‘त्रैलोक्यकण्टक’ इति नाम धारयिष्यति, तदा (नियतिः प्रवर्तिष्यते)।

Verse 182

तदा दाशरथी रामः कौसल्यानंदवर्द्धनः । भविष्ये भ्रातृभिः सार्द्धं गमिष्ये यज्ञमंडपे

तदा दाशरथी रामः कौसल्यानन्दवर्धनः । भविष्ये भ्रातृभिः सार्धं गमिष्ये यज्ञमण्डपे ॥

Verse 183

ताडकां ताडयित्वाहं सुबाहुं यज्ञमंदिरे । नीत्वा यज्ञाद्गमिष्यामि सीतायास्तु स्वयंवरे

ताडकां ताडयित्वाहं सुबाहुं यज्ञमन्दिरे । नीत्वा यज्ञाद्गमिष्यामि सीतायास्तु स्वयंवरे ॥

Verse 184

परिणेष्याभि तां सीतां भंक्त्वा माहेश्वरं धनुः । त्यक्त्वा राज्यं गमिष्यामि वने वर्षांश्चतुर्दश

परिणेष्याभि तां सीतां भङ्क्त्वा माहेश्वरं धनुः । त्यक्त्वा राज्यं गमिष्यामि वने वर्षांश्चतुर्दश ॥

Verse 185

सीताहरणजं दुःखं प्रथमं मे भविष्यति । नासाकर्णविहीनां तां करिष्ये राक्षसीं वने

सीताहरणजं दुःखं प्रथमं मे भविष्यति । नासाकर्णविहीनां तां करिष्ये राक्षसीं वने ॥

Verse 186

चतुर्द्दशसहस्राणि त्रिशिरःखरदूषणान् । धत्वा हनिष्ये मारीचं राक्षसं मृगरूपिणम्

चतुर्दशसहस्राणि त्रिशिरःखरदूषणान् । हत्वा हनिष्ये मारीचं राक्षसं मृगरूपिणम् ॥

Verse 187

हृतदारो गमिष्यामि दग्ध्वा गृध्रं जटायुषम् । सुग्रीवेण समं मैत्रीं कृत्वा हत्वाऽथ वालिनम्

हृतदारोऽहं गमिष्यामि; गृध्रं जटायुषं दग्ध्वा, सुग्रीवेण समं मैत्रीं कृत्वा, ततः वालिनं हत्वा।

Verse 188

समुद्रं बंधयिष्यामि नलप्रमुखवानरैः । लंकां संवेष्टयिष्यामि मारयिष्यामि राक्षसान्

नलप्रमुखैर्वानरैः समुद्रं बन्धयिष्यामि; लङ्कां संवेष्टयिष्यामि, राक्षसान् मारयिष्यामि।

Verse 189

कुम्भकर्णं निहत्याजौ मेघनादं ततो रणे । निहत्य रावणं रक्षः पश्यतां सर्वरक्षसाम्

आजे कुम्भकर्णं निहत्य, ततः रणे मेघनादं निहत्य, सर्वरक्षसां पश्यतां रावणं रक्षः निहनिष्यामि।

Verse 190

विभीषणाय दास्यामि लंकां देवविनिर्मिताम् । अयोध्यां पुनरागत्य कृत्वा राज्यमकंटकम्

देवविनिर्मितां लङ्कां विभीषणाय दास्यामि; पुनरयोध्यां आगत्य, अकण्टकं राज्यं करिष्यामि।

Verse 191

कालदुर्वाससोश्चित्रचरित्रेणामरावतीम् । यास्येहं भ्रातृभिः सार्द्धं राज्यं पुत्रे निवेद्य च

कालदुर्वाससोश्चित्रचरित्रेण, भ्रातृभिः सार्धं, राज्यं पुत्रे निवेद्य च, अहम् अमरावतीं यास्यामि।

Verse 192

द्वापरे समनुप्राप्ते क्षत्रियैर्बहुभिर्मही । भाराक्रांता न शक्नोति पातालं गंतुमुद्यता

द्वापरयुगे समनुप्राप्ते बहुभिः क्षत्रियैर्मही भाराक्रान्ता भवति; सा पातालं गन्तुमुद्यता अपि न शक्नोति।

Verse 193

मथुरायां तदा कर्त्ता कंसो राज्यं महासुरः । शिशुपालजरासंधौ कालनेमिर्महासुरः

तदा मथुरायां महासुरः कंसो राज्यस्य कर्त्ता भवति; शिशुपाल-जरासन्धयोर्मध्ये च महासुरः कालनेमिः प्रख्यातो भवति।

Verse 194

पौंड्रको वासुदेवश्च बाणो राजा महासुरः । गजवाजितुरंगाढ्या वध्यंते मे तदा मुने

पौण्ड्रको वासुदेवो बाणश्च राजा महासुरः; गज-वाजि-रथसमृद्धैः सैन्यैः सह तदा मया, मुने, वध्यन्ते।

Verse 195

कलौ स्वल्पोदका मेघा अल्पदुग्धाश्च धेनवः । दुग्धे घृतं न चैवास्ति नास्ति सत्यं जनेषु च

कलौ मेघाः स्वल्पोदका भवन्ति, धेनवश्च अल्पदुग्धाः; दुग्धेऽपि घृतं न भवति, जनेषु च सत्यं नास्ति।

Verse 196

चोरैरुपहता लोका व्याधिभिः परिपीडिताः । त्रातारं नाभि गच्छंति युद्धावस्थां गता अपि

चोरैः उपहता लोका व्याधिभिः परिपीडिताः; युद्धावस्थां गताः सन्तोऽपि त्रातारं नाभिगच्छन्ति।

Verse 197

क्षुद्राः पश्चिमवाहिन्यो नद्यः शुष्यंति कार्त्तिके । एकादशीव्रतं नास्ति कृष्णा या च चतुर्द्दशी

क्षुद्राः पश्चिमवाहिन्यो नद्यः कार्त्तिके शुष्यन्ति; एकादशीव्रतं नश्यति, तथा कृष्णपक्षचतुर्दशी चोपेक्ष्यते।

Verse 198

न जानाति जनः कश्चिद्विक्रांतमपि स्वे गृहे । दरिद्रोपहतं सर्वं संध्यास्नानविवर्जितम् । भविष्यति कलौ सर्वं न तत्पूर्वयुगत्रये

जनः कश्चिदपि स्वगृहेऽपि विक्रान्तं न जानाति; सर्वं दरिद्रोपहतं संध्यास्नानविवर्जितं भविष्यति; एतत्कलौ सर्वं, न तु पूर्वयुगत्रये।

Verse 199

पितरं मातरं पुत्रस्त्यक्त्वा भार्यां निषेवते । न गुरुः स्वजनः कश्चित्कोऽपि कं नानुसेवते

पुत्रः पितरं मातरं त्यक्त्वा भार्यां निषेवते; न गुरुः, न स्वजनः कश्चित्—कोऽपि कं नानुसेवते।

Verse 200

यथायथा कलिर्व्याप्तिं करोति धरणीतले । तथातथा जनः सर्व एकाकारो भविष्यति

यथायथा कलिर्धरणीतले व्याप्तिं करोति, तथातथा जनाः सर्वे एकाकाराः भविष्यन्ति।

Verse 201

म्लेच्छैरुपहतं सर्वं संध्यास्नानविवर्जितम् । कल्किरित्यभिविख्यातो भविष्ये ब्राह्मणो ह्यहम्

म्लेच्छैरुपहतं सर्वं संध्यास्नानविवर्जितं यदा भविष्यति, तदा कल्किरिति विख्यातो ब्राह्मणोऽहं भविष्ये।

Verse 202

म्लेच्छानां छेदनं कृत्वा याज्ञवल्यपुरोहितः । बहुस्वर्णेन यज्ञेन यक्ष्ये निष्कृतिकारणात्

म्लेच्छानां छेदनं कृत्वा याज्ञवल्यपुरोहितेन सह निष्कृत्यर्थं बहुसुवर्णसमृद्धेन यज्ञेनाहं यक्ष्ये।

Verse 203

भविष्यंत्यवतारा मे युद्धं तेषु भविष्यति । इदानीं बलिना युद्धं करिष्यंति न देवताः

भविष्यति मेऽवताराः, तेषु युद्धं भविष्यति; इदानीं तु बलिना सह देवता न युद्धं करिष्यन्ति।

Verse 204

स मां यजति दैत्येन्द्रो न मे वध्यो बलिर्भवेत् । सर्वस्वदाननियमं करोति स महाध्वरे

स दैत्येन्द्रो मां यजते; तस्मान्न मे वध्यो बलिर्भवेत्। स महाध्वरे सर्वस्वदाननियमं करोति।