Adhyaya 17

Verse 1

राजोवाच । विचित्रमिदमाख्यानं त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं मया । दृष्ट्वा नारायणं शक्रं नारदो मंदरे गिरौ

राजोवाच— विचित्रमिदमाख्यानं त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं मया। दृष्ट्वा नारायणं शक्रं नारदो मन्दराचले किमकरोत्॥

Verse 2

किं चकार मुनींद्रोऽथ तन्मे विस्तरतो मुने । वद संसारसरणोद्भूतमायाप्रपीडितम् । कथामृतजलौघेन वितृषं कुरु मां प्रभो

किं चकार मुनीन्द्रोऽथ तन्मे विस्तरतो मुने वद। संसारसरणोद्भूतमायाप्रपीडितं मां कथामृतजलौघेन वितृषं कुरु प्रभो॥

Verse 3

सारस्वत उवाच । अथासौ नारदो देवं ज्ञात्वा शप्तं द्विजन्मना । भृगुणा च तथा पूर्वं नान्यथैतद्भविष्यति

सारस्वत उवाच—ततः नारदः द्विजन्मना शप्तं देवं ज्ञात्वा, पूर्वं भृगुणापि तथा शप्तमिति च स्मृत्वा, ‘नान्यथैतद्भविष्यति’ इति निश्चयं जगाम।

Verse 4

भविष्यं यद्भवं देव वर्तमानं विचिंत्यताम् । अयं च वामनो भूत्वा विष्णुर्यास्यति तां पुरीम्

भविष्यं यद्भवति, देव, वर्तमानं च सम्यग्विचिन्त्यताम्; अयं हि विष्णुः वामनो भूत्वा तां पुरीं गमिष्यति।

Verse 5

निग्रहं स बलेः पश्चात्करिष्यति मम प्रियम् । युद्धं विना कथं स्थेयं वर्तमानं महोल्बणम्

सः पश्चात् बलेः निग्रहं करिष्यति, मम प्रियं साधयन्; किन्तु युद्धं विना वर्तमानं महोल्बणं कथं स्थेयं भवेत्?

Verse 6

देवदानवयुद्धानि दैत्यगन्धर्व रक्षसाम् । निवारितानि सर्वाणि सरीसृपपतत्रिणाम्

देवदानवयुद्धानि दैत्यगन्धर्वरक्षसाम्; निवारितानि सर्वाणि, सरीसृपपतत्रिणामपि कलहाः।

Verse 7

सापत्नजः कलिर्नास्ति मम भाग्यपरिक्षये । देवेन्द्रो गुरुणा पूर्वं वारितः किं करोम्यहम्

सापत्नजः कलिर्नास्ति मम भाग्यपरिक्षये; देवेन्द्रोऽपि गुरुणा पूर्वं वारितः, किं करोम्यहम्?

Verse 8

माननीयो गुरुर्मेऽयमतस्तं न शपाम्यहम् । युद्धार्थं तु ततो यत्नो न सिध्यति करोमि किम्

माननीयो गुरुर्मेऽयम्; अतस्तं न शपाम्यहम्। युद्धार्थं तु ततः यत्नो न सिध्यति—करोमि किम्॥

Verse 9

केनापि दैवयोगेन पुरुषार्थो न सिध्यति । तथापि यत्नः कर्तव्यः पुरुषार्थे विपश्चिता । दैवं पुरुषकारेण विनापि फलति क्वचित्

केनापि दैवयोगेन पुरुषार्थो न सिध्यति। तथापि यत्नः कर्तव्यः पुरुषार्थे विपश्चिता। दैवं पुरुषकारेण विनापि फलति क्वचित्॥

Verse 10

यदुक्तं तद्वचो व्यर्थं यतः सिद्धिः प्रयत्नतः । बलिं गत्वा भणिष्यामि यथा युद्धं करिष्यति

यदुक्तं तद्वचो व्यर्थं, यतः सिद्धिः प्रयत्नतः। बलिं गत्वा भणिष्यामि यथा युद्धं करिष्यति॥

Verse 11

न श्रोष्यति स चेद्वाक्यं निश्चितं तं शपाम्यहम् । इत्युक्त्वा स ययौ वेगान्नारदो बलिमंदिरे । निमेषांतरमात्रेण शिष्याभ्यां गगने स्थितः

न श्रोष्यति स चेद्वाक्यं निश्चितं तं शपाम्यहम्। इत्युक्त्वा स ययौ वेगान्नारदो बलिमन्दिरे। निमेषान्तरमात्रेण शिष्याभ्यां गगने स्थितः॥

Verse 12

प्रासादे शैलसंकाशे सप्तभौमे महोज्ज्वले । तस्योपरि सभा दिव्या निर्मिता विश्वकर्मणा

प्रासादे शैलसङ्काशे सप्तभौमे महोज्ज्वले। तस्योपरि सभा दिव्या निर्मिता विश्वकर्मणा॥

Verse 13

तस्यां सिंहासनं दिव्यं तत्रासीनो बलिर्नृप । दैत्यैः परिवृतः सर्वैः प्रौढिहास्यकथापरैः

तत्र दिव्ये सिंहासने बलिर्नृपो निषसाद; सर्वैर्दैत्यैः परिवृतः, प्रौढिहास्यकथाभिः गर्वोक्तिभिश्च निरतः।

Verse 14

ऋषिभिर्ब्राह्मणैः शांतैस्त थैवोशनसा स्वयम् । पुत्रमित्रकलत्रैश्च संवृतो दिव्यमन्दिरे

शान्तैर्ऋषिभिर्ब्राह्मणैश्च तथैवोशनसा स्वयम् उपास्यमानः; दिव्यमन्दिरे पुत्रमित्रकलत्रैश्च परिवृतोऽभवत्।

Verse 15

देवांगनाकरग्राहगृहीतैर्दिव्यचामरैः । संवीज्यमानो दैत्येन्द्रः स्तूयमानः स चारणैः

देवाङ्गनाकरग्राहगृहीतैर्दिव्यचामरैः संवीज्यमानो दैत्येन्द्रः; चारणैश्च स्तूयमानो बभौ।

Verse 16

यावदास्ते मदोन्मत्ता मन्त्रयंति परस्परम् । दैत्यदानवमुख्या ये ते सर्वे युद्धकांक्षिणः

यावदासीनो मदोन्मत्तः सन् परस्परं मन्त्रयन्ति; ये दैत्यदानवमुख्यास्ते सर्वे युद्धकाङ्क्षिणोऽभवन्।

Verse 17

उत्थायोत्थाय भाषंते प्रगल्भंते सुरैः सह । अस्मदीयमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सांप्रतं गतम्

उत्थायोत्थाय प्रगल्भं भाषन्ते, सुरैः सह च प्रगल्भतां यान्ति— ‘अस्मदीयं इदं सर्वं त्रैलोक्यं सांप्रतम् आगतम्’ इति।

Verse 18

शुक्रबुद्ध्या विना युद्धं प्राप्स्यते किं महोदयः । दैत्येन्द्रो देवराजेन स्नेहं च कुरुतो यदि

शुक्रबुद्ध्या विना युद्धं कथं सिध्येत् महोदयम्। विशेषतः यदि दैत्येन्द्रो देवराजेन स्नेहं करोति॥

Verse 19

ऐरावणं सदा मत्तं कथं नो याचते बलिः । चतुरं तुरगं कस्मान्नार्पयति दिवाकरः

ऐरावणं सदा मत्तं कथं नो याचते बलिः। चतुरं शीघ्रगं अश्वं कस्मान्नार्पयति दिवाकरः॥

Verse 20

यावन्नाक्रम्यते लुब्धो धनाध्यक्षो रणाजिरे । तावन्नार्पयते वित्तं यदा तत्संचितं सुरैः

यावन्नाक्रम्यते लुब्धो धनाध्यक्षो रणाजिरे। तावन्न ददाति वित्तं यद्यपि तत्संचितं सुरैः॥

Verse 21

न दर्शयति रत्नानि जलराशी रसातलात् । यावन्न मन्दरं क्षिप्त्वा विमथ्नीमो वयं च तम्

न दर्शयति रत्नानि जलराशिर्रसातलात्। यावन्न मन्दरं क्षिप्त्वा विमथ्नीमो वयं तम्॥

Verse 22

यथामृतकलाश्चन्द्राद्भुज्यन्ते क्रमशः सुरैः । एवं भागं बलेः कस्मान्न ददाति जलात्मकः

यथामृतकलाश्चन्द्राद्भुज्यन्ते क्रमशः सुरैः। एवं बलेः स्वभागं कस्मान्न ददाति जलात्मकः॥

Verse 23

स्वर्धुनी शीतलो वातः पद्मर्किजल्कवासितः । स्वर्गे वाति शनैर्यद्वत्तथा न बलिमंदिरे

स्वर्धुन्याः शीतलो वातः पद्मकेसरसौरभः । स्वर्गे शनैर्वाति यद्वत्तथा न बलिमन्दिरे ॥

Verse 24

इन्द्रचापोद्यता मेघा जलं मुंचंति भूतले । बलिखङ्गोद्धुताः स्वर्गं पुनस्ते यांति भूतलात्

इन्द्रचापोद्यता मेघा जलं मुञ्चन्ति भूतले । बलिखङ्गोद्धुताः स्वर्गं पुनस्ते यान्ति भूतलात् ॥

Verse 25

अस्मदीये धरापृष्ठे यमो मारयते जनम् । नैवं स्वर्गे न पाताले पश्याहो कार्यकारणम्

अस्मदीये धरापृष्ठे यमो मारयते जनम् । नैवं स्वर्गे न पाताले पश्याहो कार्यकारणम् ॥

Verse 26

आयुर्वृत्तिं सुतान्सौख्यमस्माकं लिखति स्वयम् । ललाटे चित्रगुप्तोऽसौ न देवानां तु तत्समम्

आयुर्वृत्तिं सुतान् सौख्यमस्माकं लिखति स्वयम् । ललाटे चित्रगुप्तोऽसौ न देवानां तु तत्समम् ॥

Verse 27

वर्षाशीतातपाः काला वर्तंते भुवि सांप्रतम् । न स्वर्गे नैव पाताले भीता भूमौ भ्रमंति हि

वर्षाशीतातपाः काला वर्तन्ते भुवि सांप्रतम् । न स्वर्गे नैव पाताले भीता भूमौ भ्रमन्ति हि ॥

Verse 28

एकवीर्योद्भवा यूयं स्वस्रीया देवदानवाः । भूमौ स्थिता वयं कस्माद्देवाः केनोपरिकृताः

एकवीर्यसमुद्भवा यूयं देवदानवाः, स्वसृसम्बन्धिनः; वयं तु भूमौ किमर्थं स्थिताः, देवाः केन चोपरि स्थापिता इति?

Verse 29

समुद्रे मथ्यमाने तु दैत्येन्द्रो वंचितः सुरैः । एकतः सर्वदेवाश्च बलिश्चैवैकतः स्थितः

समुद्रमथने सति दैत्येन्द्रो बलिः सुरैर्वञ्चितः; एकतः सर्वदेवाः समागताः, अपरतः बलिरेवैकाकी स्थितः।

Verse 30

उत्पन्नेषु च रत्नेषु भाग्यं वै यस्य यादृशम् । गजाश्वकल्पवृक्षाद्याश्चंद्रगोगणदंतिनः

रत्नेषु समुत्पन्नेषु यस्य यादृशं भाग्यं तादृशो भागोऽभवत्—गजाः, अश्वाः, कल्पवृक्षादयः, चन्द्रगोगणदन्तिनश्चाद्भुतसम्पदः।

Verse 31

गृहीत्वा ह्यमृतं देवैर्वयं पाने नियोजिताः । एतया चूर्णिता यूयं न जानीथातिगर्विताः

देवैर्ह्यमृतं गृहीत्वा वयं केवलं पाने नियोजिताः; एतया (मायया) यूयं चूर्णिता इति न जानीथ, अतिगर्विताः।

Verse 32

पीतावशेषं पीयूषं सत्यलोके धृतं सुरैः । अहोतिकुटिला देवाः कस्माच्छेषं न दीयते

पीतावशेषं पीयूषं सुरैः सत्यलोके धृतम्; अहो देवाः परमकुटिलाः—कस्माच्छेषोऽस्मभ्यं न दीयते?

Verse 33

सुरामृतमिति ज्ञात्वा पीयूषाद्वंचिता वयम् । तिलतैलमेवमिष्टं यैर्न दृष्टं घृतं क्वचित्

सुरामृतमिति मन्यमानाः पीयूषात् वञ्चिताः स्मः। ये घृतं कदाचित् न दृष्टवन्तः तिलतैलमेवेष्टं मन्यन्ते, तद्वद् वयं मोहिता अभवाम।

Verse 34

विष्णोर्वक्रचरित्राणां संख्या कर्तु न शक्यते । तथापि कथ्यते तुष्टैर्हृष्टैस्तैर्यदनुष्ठितम्

विष्णोर्वक्रचरित्राणां संख्या कर्तुं न शक्यते। तथापि तुष्टैर्हृष्टैस्तैः यदनुष्ठितं तत् कथ्यते।

Verse 35

गौरांगी सुन्दरी सुभ्रूः पीनोन्नतपयोधरा । सुकेशा चंद्रवदना कर्णासक्तविलोचना

गौराङ्गी सुन्दरी सुभ्रूः पीनोन्नतपयोधरा। सुकेशा चन्द्रवदना कर्णासक्तविलोचना॥

Verse 36

वलित्रयांकिता मध्ये बाला मुष्ट्यापि गृह्यते । स्थलारविंदचरणा लतेव भुजभूषिता

वलित्रयाङ्किता मध्ये बाला मुष्ट्यापि गृह्यते। स्थलारविन्दचरणा लतेव भुजभूषिता॥

Verse 37

सा सर्वाभरणोपेता सर्वलक्षणसंयुता । त्रैलोक्यमोहिनी देवी संजाताऽमृतमन्थने

सा सर्वाभरणोपेता सर्वलक्षणसंयुता। त्रैलोक्यमोहिनी देवी संजाता अमृतमन्थने॥

Verse 38

अमृतादुत्थिता पूर्वं यस्य सा तस्य तद्ध्रुवम् । त्रैलोक्यं वशगं तस्य यस्य सा चारुलोचना

अमृतात् पूर्वमुत्थिता या यस्याभिमुखी बभूव, सा निश्चयेन तस्यैवाभवत्। यस्य सा चारुलोचना देवी, तस्य त्रैलोक्यं वशगं भवति।

Verse 39

तया संमोहिताः सर्वे देवदानवराक्षसाः । विमुच्य मन्थनं सर्वे तां ग्रहीतुं समुद्यताः

तया संमोहिताः सर्वे देवदानवराक्षसाः। मन्थनं विमुच्य सर्वे तां ग्रहीतुं समुद्यताः॥

Verse 40

एका स्त्री बहवो देवा दानवादैत्यराक्षसाः । विवादः सुमहाञ्जातः कथमत्र भविष्यति

एका स्त्री, बहवो देवाः दानवादैत्यराक्षसाः। विवादः सुमहान् जातः—कथमत्र भविष्यति॥

Verse 41

आगत्य विष्णुना सर्वे भुजे धृत्वा निवारिताः । अस्यार्थे किमहो वादः क्रियते भोः परस्परम्

अथ विष्णुरागत्य सर्वान् भुजैर्धृत्वा निवारयत्। ‘अस्यार्थे किमहो वादः क्रियते भोः परस्परम्’ इति॥

Verse 42

अमृतार्थे समारम्भो महिलार्थे विनश्यति । संकेतं प्रथमं कृत्वा विष्णुना चुंबिता पुनः

‘अमृतार्थे समारम्भो महिलार्थे विनश्यति।’ इति संकेतं प्रथमं कृत्वा, सा विष्णुना पुनश्चुंबिता॥

Verse 43

दिव्यरूपधरः स्रग्वी वनमालाविभूषितः । कौस्तुभोद्द्योतिततनुः शंखचक्रगदाधरः

दिव्यरूपं धारयन् स्रग्वी वनमालाविभूषितः । कौस्तुभमणिना दीप्ततनुः शङ्खचक्रगदाधरः ॥

Verse 44

तस्या हस्ते शुभां मालां दत्त्वा विष्णुः पुरः स्थितः । उद्धृत्य बाहुं सर्वेषां बभाषे वचनं हरिः

तस्या हस्ते शुभां मालां दत्त्वा विष्णुः पुरः स्थितः । उद्धृत्य बाहुं सर्वेषां बभाषे वचनं हरिः ॥

Verse 45

कुर्वंतु कुण्डलं सर्वे तिष्ठन्तु स्वयमासने । विलोक्य स्वेच्छया लक्ष्मीर्वरमालां प्रयच्छतु

कुर्वन्तु कुण्डलं सर्वे तिष्ठन्तु स्वयमासने । विलोक्य स्वेच्छया लक्ष्मीर्वरमालां प्रयच्छतु ॥

Verse 46

स्वयंवरविभेदं यः करिष्यत्यतिलंपटः । स वध्यः सहितैः सर्वैः परस्त्रीलुब्धको यथा

स्वयंवरविभेदं यः करिष्यत्यतिलम्पटः । स वध्यः सहितैः सर्वैः परस्त्रीलुब्धको यथा ॥

Verse 47

परदारकृतं पापं स्त्रीवध्या तस्य जायताम् । अन्योऽपि यः करोत्येवमेवमस्तु तदुच्यताम्

परदारकृतं पापं स्त्रीवध्याय तस्य जायताम् । अन्योऽपि यः करोत्येवं तस्याप्येवमस्तु निश्चितम् ॥

Verse 48

साधारणं हरिं ज्ञात्वा तथेत्युक्त्वा तथा कृतम् । देवदानवदैत्यानां गंधर्वोरगरक्षसाम् । मध्ये योऽभिमतो भर्ता स ते सत्यं भवेदिति

साधारणं हरिं ज्ञात्वा सर्वे ‘तथैव’ इत्युदीर्य तत्कृतवन्तः। देवादानवदैत्यगन्धर्वोरगरक्षसां मध्ये यं त्वमभिमन्यसे भर्तारं स ते सत्यं भवत्विति।

Verse 49

तेनासौ मोहिता पूर्वं दृष्टिदानेन कर्षिता । आद्यं संमोहनं स्त्रीणां चक्रे दृष्टिनिरीक्षणम्

तेनासौ पूर्वमेव दृष्टिदानेन मोहिता कर्षिता च। स्त्रीणां संमोहनस्याद्यं कर्म दृष्टिनिरीक्षणमेव स चकार।

Verse 50

एवमेवेति तत्कर्णे हस्तं दत्त्वा यदुच्यते । दधाति हृदि यं नारी कामबाणप्रपीडिता

‘एवमेव’ इति कर्णे हस्तं दत्त्वा यदुच्यते, तत् कामबाणप्रपीडिता नारी हृदि दृढं दधाति।

Verse 51

तमेव वरयेदत्र कश्चिन्नास्त्येव संशयः । संजाते कलहे पूर्वं हरिणा तं निवर्तितुम्

अत्र सा तमेव वरयेत—नास्त्यत्र संशयः। पूर्वं संजाते कलहे हरिणा तं निवर्तितुं प्रवृत्तम्।

Verse 52

यदा गृहीता सर्वैः सा हरिं नैव विमुंचति । त्वमेव भर्ता साऽचष्टे मुंच मां व्रज दूरतः

सर्वैर्गृहीतापि सा हरिं नैव विमुञ्चति। ‘त्वमेव भर्ता’ इति साऽचष्टे—‘मां मुञ्च, दूरतः व्रज’ इति।

Verse 53

मुक्त्वा दूरं ततो विष्णुः प्रविष्टः सुरमण्डले । तदा सर्वे च मामुक्त्वा यथास्थानं स्वयं गताः

ततः स विष्णुः स्वं बन्धनं विमुच्य दूरं गत्वा सुरमण्डले प्रविवेश। तदा ते सर्वेऽपि मां विमोच्य स्वयमेव यथास्थानं जग्मुः॥

Verse 54

आचष्ट विजया पूर्वं सर्वान्देवान्यथाक्रमम् । सा च निरीक्षते पश्चात्तं विचार्य विमुञ्चति

विजया पूर्वं यथाक्रमं सर्वान् देवान् आचष्ट। सा तु पश्चात् तं निरीक्ष्य विचार्य विमुञ्चति॥

Verse 55

उदासीनः शिवः शांतो गौरीकांतस्त्रिलोचनः । नान्यां निरीक्षते नित्यं ध्यानासक्तस्त्रिलोचनः

उदासीनः शिवः शान्तो गौरीकान्तस्त्रिलोचनः। नान्यां निरीक्षते नित्यं ध्यानासक्तस्त्रिलोचनः॥

Verse 56

पितामहोयमित्युक्तं यदा सख्या तदा तया । नमस्कृत्य गतं दूरे कृत्वा मौनं न पश्यति

यदा सख्या ‘पितामहोऽयम्’ इत्युक्तं तदा तया। नमस्कृत्य स दूरं गतः; मौनं कृत्वा न पश्यति॥

Verse 57

आदित्यं पद्मकं मुञ्च दहनं दहनात्मकम् । वाति वातो गता दूरे वरुणो मे पिता यतः

‘आदित्यं पद्मकं मुञ्च दहनं दहनात्मकम्। वातो वाति गतो दूरे, वरुणो मे पिता यतः’॥

Verse 58

पौलोमीवदनासक्तो देवेन्द्रो मे न रोचते

पौलोमीवदनासक्तचित्तो देवेन्द्रः मे न रोचते।

Verse 59

वधबंधकृतच्छेदभेददण्डविकर्ष णम् । कुर्वन्न कुरुते सौम्यं रूपं वैवस्वतो यमः

वधबन्धकृतच्छेदभेददण्डविकर्षणं कुर्वन्नपि वैवस्वतो यमः, सौम्य, सौम्यं रूपं न कुरुते।

Verse 60

देवदानवगंधर्वदैत्यपन्नगराक्षसान्

देवदानवगन्धर्वदैत्यपन्नगराक्षसान्।

Verse 61

दृष्ट्वात्युग्रांस्ततो याति दृष्टोऽसौ पुरुषो त्तमः । कर्णांतलोचनभ्रांतवक्त्रं दृष्ट्यावलोक्य तम्

दृष्ट्वात्युग्रान् ततो याति दृष्टोऽसौ पुरुषोत्तमः। कर्णान्तलोचनभ्रान्तवक्त्रं दृष्ट्यावलोक्य तम्॥

Verse 62

सौभाग्यातिशयाक्रांतं रम्यं काममनोहरम् । संजातपुलकोद्भेदस्वेदवारिकणांकितम्

सौभाग्यातिशयाक्रान्तं रम्यं काममनोहरम्। संजातपुलकोद्भेदस्वेदवारिकणाङ्कितम्॥

Verse 63

देवदानवदैत्येन्द्रक्रोधदृष्टिनिरीक्षितम् । रम्यं रामा वरं चक्रे ददौ मालां ततः स्वयम्

देवदानवदैत्येन्द्राणां क्रोधदृष्टिभिरवलोक्यमानं तं दृष्ट्वा रम्या रामा वरं चकार; ततः स्वयमेव तस्मै मालां समर्पयामास।

Verse 64

दैत्याः परस्परं प्रोचुः प्रेक्ष्य तत्सुरचेष्टितम् । विभागं पश्य देवानां स्वर्गे सर्वे स्वयं गताः

तत्सुरचेष्टितं दृष्ट्वा दैत्याः परस्परं प्रोचुः— ‘देवानां विभागं पश्यत; सर्वे स्वयमेव स्वर्गं गताः।’

Verse 65

पातालस्य तले यूयं मानवा धरणीतले । देवास्त्रिभुवने यांतु न वयं स्वर्गगामिनः

‘यूयं पातालतले स्थिता; मानवा धरणीतले। देवास्त्रिभुवने यान्तु; वयं तु न स्वर्गगामिनः।’

Verse 66

मानवाः क्षत्रिया राज्यं कुर्वंतु पृथिवीतले । पातालं तु परित्यज्य धात्री यदि तु रक्ष्यते

‘मानवाः क्षत्रिया पृथिवीतले राज्यं कुर्वन्तु; पातालं परित्यज्य यदि धात्री रक्ष्यते तर्हि—’

Verse 67

दैत्यदानवजैः कैश्चिद्राक्षसैस्तन्न शोभनम् । अथ किं बहुनोक्तेन राजा त्रिभुवने बलिः

‘दैत्यदानवजैः कैश्चिद्राक्षसैश्च धात्रीरक्षणं न शोभनम्। किं बहुनोक्तेन? त्रिभुवने बलिरेव राजा।’

Verse 68

संविभज्याथ रत्नानि समं राज्यं विधीयताम् । यावदेवं प्रगल्भंते तावत्पश्यंति नारदम्

अथ रत्नानि सम्यग्विभज्य, राज्यं च समं विधीयतामिति ते प्रगल्भं वदन्तः; तावदेव नारदं ददृशुः।

Verse 69

गगनात्समुपायांतं द्वितीयमिव भास्करम् । ब्रह्मदंडकरासक्तयुद्धपुस्तकधारिणम्

गगनात् समुपायान्तं द्वितीयमिव भास्करम्; ब्रह्मदण्डकरासक्तं, धर्मयुद्धाय तत्परं, ज्ञानपुस्तकधारिणम्।

Verse 70

कृष्णाजिनधरं शांतं छत्रवीणाकमण्डलून् । मौंजीगुणत्रयासक्तग्रंथिप्रवरमेखलम्

कृष्णाजिनधरः शान्तः, छत्रवीणाकमण्डलुधरः; मौञ्जीगुणत्रयबद्धग्रन्थिप्रवरमेखलया विराजितः।

Verse 71

ब्रह्मरूपधरं शांतं दिव्यरुद्राक्षभूषितम् । गत कल्पकृतग्रंथिसूत्रमालावलंबितम्

ब्रह्मरूपधरः शान्तः, दिव्यरुद्राक्षभूषितः; पुराकल्पकृतग्रन्थिसूत्रमालावलम्बी बभौ।

Verse 72

विरंचिहरसंवादो जन्माहंकारगर्वितः । संक्रुद्धैः क्रियते कोऽद्य चिंतातत्परमानसम्

विरञ्चिहरसंवादो जन्माहङ्कारगर्वितः; अद्य कः संक्रुद्धैः पुनः करोति, चिन्तातत्परमानसः?

Verse 73

आयातं नारदं दृष्ट्वा विस्मिताः समुपस्थिताः । प्रभो प्रसादः क्रियतामागंतव्यं गृहे मम

आयातं नारदं दृष्ट्वा विस्मिताः समुत्थाय समुपस्थिताः । ऊचुः—“प्रभो, प्रसादः क्रियताम्; मम गृहेऽवश्यं आगन्तव्यम्” इति ॥

Verse 74

धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे त्वं गृहागतः । इत्युक्तो बलिना विप्रो विवेशासुरमंदिरे । आसनं पाद्यमर्घ्यं च दत्त्वा संपूजितो द्विजः

“धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं, यस्य मे त्वं गृहागतः” इति बलिना उक्तो विप्रो विवेशासुरमन्दिरे । आसनं पाद्यमर्घ्यं च दत्त्वा संपूजितो द्विजः ॥

Verse 75

प्रविश्य सहिताः सर्वे संविष्टा दैत्यदानवाः । शुक्रेण सहितो दैत्यो बभाषे नारदं बलिः

प्रविश्य सहिताः सर्वे संविष्टा दैत्यदानवाः । शुक्रेण सहितो दैत्यो बभाषे नारदं बलिः ॥

Verse 76

इदं राज्यमिमे दारा इमे पुत्रा अहं बलिः । ब्रूहि येनात्र ते कार्यं दानं मे प्रथमं व्रतम्

“इदं राज्यम्, इमे दाराः, इमे पुत्राः; अहं बलिः । ब्रूहि येनात्र ते कार्यं; दानं मे प्रथमं व्रतम्” ॥

Verse 77

नारद उवाच । भक्त्या तुष्यंति ये विप्रास्ते विप्रा भूमिदेवताः । न तु ये पूजिताः शक्त्या पुनर्याचंति तेऽधमाः

नारद उवाच । भक्त्या तुष्यन्ति ये विप्रास्ते विप्रा भूमिदेवताः । न तु ये पूजिताः शक्त्या पुनर्याचन्ति तेऽधमाः ॥

Verse 78

त्वयाऽहं पूजितो हृष्टो न वित्तैर्मे प्रयोजनम् । हृष्टोऽहं तव राज्येन यज्ञैर्दानैर्व्रतैस्तथा

त्वया अहं सम्यक् पूजितो हृष्टोऽस्मि; न मे वित्तैः प्रयोजनम्। तव धर्म्ये राज्ये यज्ञदानव्रतादिषु च अहं परमं हृष्यामि॥

Verse 79

देवैः कृतं विप्रियं ते किंचित्पश्याम्यहं बले । त्वया संपूज्यमानोऽपि देवराजो न तुष्यति

बले, देवैः कृतं ते किञ्चिद् विप्रियं पश्याम्यहम्। त्वया सम्यक् संपूज्यमानोऽपि देवराजो न तुष्यति॥

Verse 80

न क्षमंति सुराः सर्वे तव राज्यं धरातले । स्वर्गे मे तापको जातो देवानां तव विग्रहे

न क्षमन्ति सुराः सर्वे तव राज्यं धरातले। स्वर्गेऽपि मे तापको जातो देवानां तव विग्रहे॥

Verse 81

संनह्य प्रथमं याति यः सैन्यं शत्रुभूमिषु । स क्षत्रियो विजयते तस्य राज्यं च वर्धते

यः प्रथमं संनह्य शत्रुभूमिषु सैन्यं नयति। स क्षत्रियो विजयते तस्य राज्यं च वर्धते॥

Verse 82

उच्छेदस्तव राज्यस्य भविष्यति श्रुतं मया । एवं ज्ञात्वा यथायुक्तं तच्छीघ्रं तु विधीयताम्

तव राज्यस्योच्छेदो भविष्यतीति मया श्रुतम्। एवं ज्ञात्वा यथायुक्तं तत् शीघ्रं तु विधीयताम्॥

Verse 83

बलिरुवाच । यैर्गुणैः कुरुते राज्यं राजा तान्वद मे विभो । दानं पात्रे प्रदातव्यं मया त्वमपि तं वद

बलिरुवाच—हे विभो! येन गुणैः राजा राज्यं सम्यक् पालयति, तान् मे वद। तथा दानं कस्मै पात्रे दातव्यं, तदपि त्वमेव ब्रूहि।

Verse 84

नारद उवाच । षड्विंशद्गुणसंपन्नो राजा राज्यं करोति च । स राज्यफलमाप्नोति शृणु तत्कथयाम्यहम्

नारद उवाच—षड्विंशद्गुणसंपन्नो राजा राज्यं सम्यक् करोति। स धर्म्यराज्यफलमाप्नोति; शृणु, तान् गुणान् अहं वक्ष्यामि।

Verse 85

चरेद्धर्मानकटुको मुंचेत्स्नेहमनास्तिके । अनृशंसश्चरेदर्थं चरेत्काममनुद्धतः

धर्मं चरेदकाटिन्येन; नास्तिके स्नेहं मुञ्चेत्। अनृशंसः सन् अर्थं चरेत्, कामं चरेदनुद्धतः।

Verse 86

प्रियं ब्रूयादकृपणः शूरः स्यादविकत्थनः । दाता चाऽयामवर्जः स्यात्प्रगल्भः स्यादनिष्ठुरः

प्रियं ब्रूयादकृपणः; शूरः स्यादविकत्थनः। दाता च स्यादनायामवर्जः; प्रगल्भः स्यादनिष्ठुरः।

Verse 87

संदधीत न चानार्यान्विगृह्णीयान्न बंधुभिः । नानाप्तैश्चारयेच्चारान्कुर्यात्कार्यमपीडयन्

सन्धिं कुर्याद्, न चानार्यैः; विग्रहं न कुर्याद् बन्धुभिः। आप्तैः सह चरान् चारेयात्, कार्यं च कुर्यादनपीडयन्।

Verse 88

अर्थान्ब्रूयान्न चापत्सु गुणान्ब्रूयान्न चात्मनः । आदद्यान्न च साधुभ्यो नासत्पुरुषमाश्रयेत्

अर्थनीतिं ब्रूयात्, न तु आपत्काले; गुणान् ब्रूयात्, न तु स्वात्मनः। साधुभ्यः किञ्चिदपि न आददीत, न च कदाचनासत्पुरुषं शरणं गच्छेत्।

Verse 89

नापरीक्ष्य नयेद्दण्डं न च मंत्रं प्रकाशयेत् । विसृजेन्न च लुब्धेभ्यो विश्वसेन्नापकारिषु

नापरीक्ष्य दण्डं नयेत्, न च मन्त्रं प्रकाशयेत्। लुब्धेभ्यो न विसृजेत् कार्यं, न चापकारिषु विश्वसेत्।

Verse 90

आप्तैः सुगुप्तदारः स्याद्रक्ष्यश्चान्यो घृणी नृपः । स्त्रियं सेवेत नात्यर्थं मृष्टं भुंजीत नाऽहितम्

आप्तैः सुगुप्तदारः स्यात्, रक्ष्यश्चान्यो घृणी नृपः। स्त्रियं नात्यर्थं सेवेत, मृष्टं भुञ्जीत न चाहितम्।

Verse 91

अस्तेयः पूजयेन्मान्यान्गुरुं सेवेदमायया । अर्च्यो देवो न दम्भेन श्रियमिच्छेदकुत्सिताम्

अस्तेयः स्यात्, मान्यान् पूजयेत्, गुरुं चामायया सेवेत्। देवोऽर्च्यो न दम्भेन; श्रियमिच्छेत् नाकुत्सिताम्।

Verse 92

सेवेत प्रणयं कृत्वा दक्षः स्यादथ कालवित् । सांत्ववाक्यं सदा वाच्यमनुगृह्णन्न चाक्षिपेत्

प्रणयं कृत्वा सेवेत; दक्षः स्यात् अथ कालवित्। सांत्ववाक्यं सदा वाच्यम्, अनुगृह्णन् न चाक्षिपेत्।

Verse 93

प्रहरेन्न च विप्राय हत्वा शत्रून्न शेषयेत् । क्रोधं कुर्यान्न चाकस्मान्मृदुः स्यान्नापकारिषु

विप्रं न प्रहरेत् कदाचित्; शत्रून् जित्वा पुनरुत्थानाय न शेषयेत्। अकारणात् क्रोधं न कुर्यात्; अपकारिषु च नातिमृदुः स्यात्।

Verse 94

एवं राज्ये चिरं स्थेयं यदि श्रेय इहेच्छसि । तपःस्वाध्यायदानानि तीर्थयात्राऽश्रमाणि च

इह श्रेय इच्छसि चेत्, एवं विधिना राज्ये चिरं स्थेयो भव। तपः, स्वाध्यायः, दानानि च कुरु; तीर्थयात्राः आश्रमगमनानि च समाचर।

Verse 95

योगेनात्मप्रबोधस्य कलां नार्हंति षोडशीम् । त्वया संसारवैराग्यं कर्त्तव्यं विप्रपूजनम्

योगेनात्मप्रबोधस्य षोडशीं कलामपि न प्राप्नुवन्ति। अतस्त्वया संसारवैराग्यं कर्तव्यं, विप्रपूजनं च समाचरणीयम्।

Verse 96

यष्टव्यं विविधैर्यज्ञैर्ध्येयो नारायणो हरिः । प्रसंगेन समायातो यास्ये रैवतके गिरौ

विविधैः यज्ञैः यष्टव्यम्; नारायणो हरिः सदा ध्येयः। प्रसङ्गेन समायातः, रैवतके गिरौ गन्तास्मि।

Verse 97

तत्रास्ते भगवान्विष्णुर्नदी त्रैलोक्यपावनी । तत्रास्ते च शिवावृक्षो बहुपुष्पफलान्वितः । तत्र गत्वा करिष्यामि व्रतं तद्विष्णुवल्लभम्

तत्र भगवान् विष्णुः निवसति, त्रैलोक्यपावनी नदी चास्ति। तत्र शिवावृक्षोऽपि बहुपुष्पफलान्वितः। तत्र गत्वा विष्णुवल्लभं तद्व्रतं करिष्यामि।

Verse 98

बलिरुवाच । कोऽयं रैवतकोनाम व्रतं किं विष्णुवल्लभम् । शिवावृक्षास्तु के प्रोक्तास्तत्कथं कथयस्व मे

बलिरुवाच— रैवतक इति नाम किमिदं क्षेत्रं? किं च विष्णुवल्लभं व्रतम्? शिवावृक्षाः के कथिताः? एतत्सर्वं मे यथावत्कथय।

Verse 99

नारद उवाच । पुरा युगादौ दैत्येन्द्र सपक्षाः पर्वताः कृताः । संचिंत्य ब्रह्मणा पश्चादचलास्ते कृताः पुनः

नारद उवाच— पुरा युगादौ, दैत्येन्द्र, सपक्षाः पर्वताः सृष्टाः। पश्चात् ब्रह्मणा सम्यक् संचिन्त्य ते एव पुनरचलाः पक्षवर्जिताः कृताः।

Verse 100

उत्पतंति महाकाया निपतंति यदृच्छया । मेरुमंदरकैलासा वचसा संस्थिताः स्थिराः

उत्पतन्ति महाकायाः पतन्ति च यदृच्छया। मेरुमन्दरकैलासाः वचसा संस्थिताः स्थिराः।

Verse 101

वारिता न स्थिता ये तु त इंद्रेण स्थिरीकृताः । मेरोर्दक्षिण शृंगे तु कुमुदेति स पर्वतः

वारिता अपि ये न स्थिता, ते इन्द्रेण स्थिरीकृताः। मेरोर्दक्षिणशृङ्गे तु कुमुद इति स पर्वतः।

Verse 102

दिव्यः सपक्षः सौवर्णो दिव्यवृक्षैः समावृतः । तस्योपरि पुरी दिव्या वैष्णवी विष्णुना कृता

दिव्यः सपक्षः सौवर्णो दिव्यवृक्षैः समावृतः। तस्योपरि पुरी दिव्या वैष्णवी विष्णुना कृता।

Verse 103

तस्या मध्ये गृहं दिव्यं यस्मिल्लंक्ष्मीः सदा स्थिता । मेरोः शृंगे पुरी रम्या गृहं तत्र मनोरमम्

तस्याः पुर्याः मध्ये दिव्यं गृहं विद्यते, यस्मिन् लक्ष्मीः सदा नित्यं निवसति। मेरोः शृङ्गे रम्या पुरी, तत्र च परममनोरमं गृहं विराजते॥

Verse 104

तत्रास्ते स भवो देवो भवानी यत्र संस्थिता । सभा माहेश्वरी रम्या सौवर्णी रत्नमंडिता

तत्र स भवो देवो निवसति, यत्र भवानी संस्थिता। तत्र रम्या माहेश्वरी सभा सौवर्णी रत्नमण्डिता च विराजते॥

Verse 105

तत्रास्ते भगवान्विष्णुर्देवैर्ब्रह्मादिभिर्वृतः । तस्यां विष्णुः सदा याति देवं द्रष्टुं महेश्वरम्

तत्र भगवान् विष्णुः ब्रह्मादिदेवैः परिवृतो निवसति। तस्यां भूमौ विष्णुः सदा महेश्वरं देवं द्रष्टुं गच्छति॥

Verse 106

सौवर्णैः कुमुदैर्यस्मादसौ सर्वत्र मंडितः । कुमुदेति कृतं नाम देवैस्तत्र समागतैः

यतः सः सर्वत्र सौवर्णैः कुमुदैः मण्डितः, तस्मात् तत्र समागतैः देवैः ‘कुमुदा’ इति नाम कृतम्॥

Verse 107

एकदा भगवान्रुद्रो गिरौ तस्मिन्समागतः । द्रष्टुं तच्छिखरे रम्ये तां पुरीं विष्णुपालिताम्

एकदा भगवान् रुद्रो गिरौ तस्मिन् समागतः, रम्ये तच्छिखरे विष्णुपालितां तां पुरीं द्रष्टुम्॥

Verse 108

गृहागतं हरं दृष्ट्वा हरिणा स तु पूजितः । लक्ष्म्या संपूजिता गौरी हर्षिता तत्र संस्थिता

गृहं प्राप्तं हरं दृष्ट्वा हरिणा स तु पूजितः। लक्ष्म्या सम्यक् समर्चिता गौरी हृष्टा तत्र संस्थिता॥

Verse 109

एकासनोपविष्टौ तौ मंत्रयंतौ परस्परम् । हरेण कारणं ज्ञात्वा तत्सर्वं कथितं हरेः

एकासने समासीनौ तौ परस्परमन्त्रिणौ। हरेण कारणं ज्ञात्वा तत्सर्वं कथितं हरेः॥

Verse 110

त्वयेयं नगरी कार्या मंदरे पर्वतोत्तमे । प्रष्टव्यः कारणं नाहमवश्यं तद्भविष्यति

त्वयैषा नगरी कार्या मन्दरे पर्वतोत्तमे। कारणं मां न पृच्छस्व नूनं तत् सिद्धिमेष्यति॥

Verse 111

हर एव विजानाति कारणं कतमोऽपि न । एवं तथेति तौ प्रोक्त्वा संस्थितौ पर्वतोऽपि सः

हर एव विजानाति कारणं नान्यः कश्चन। एवमस्त्विति तौ प्रोक्त्वा संस्थितौ पर्वतोऽपि सः॥

Verse 112

तं दृष्ट्वा संगतं रुद्रं कुमुदः स्वयमाययौ । धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे गृहमागतौ

तं दृष्ट्वा संगतं रुद्रं कुमुदः स्वयमाययौ। धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे गृहमागतौ॥

Verse 113

द्वाभ्यामुक्तो गिरिवरो ददाव किं वरं तव । इत्युक्तः पर्वतस्ताभ्यां वरं वव्रे स मूढधीः

द्वाभ्यां संबोधितो गिरिवरः प्राह— “किं वरं ते ददामि?” इति। ताभ्यां प्रोक्तः स पर्वतः, मूढबुद्धिः सन्, वरं वव्रे।

Verse 114

भविष्यत्कार्यहेतुत्वाद्भविष्यति न तद्वृथा । यत्राहं तत्र वस्तव्यं भवद्भ्यामस्तु मे वरः

भविष्यत्कार्यहेतुत्वात् तद् न व्यर्थं भविष्यति। यत्राहं तत्र भवद्भ्यां वस्तव्यं— एष मे वरः।

Verse 116

मत्सन्निधौ समागत्य स्थातव्यं ब्रह्मवासरम् । तथेत्युक्त्वा सपत्नीकौ गतौ हरिहरावुभौ

मत्सन्निधौ समागत्य ब्रह्मवासरपर्यन्तं स्थातव्यम्। “तथेति” उक्त्वा सपत्नीकौ हरिहरावुभौ गतौ।

Verse 117

ऋषिरासीन्महाभाग ऋतवागिति विश्रुतः । तस्यापुत्रस्य पुत्रोऽभूद्रेवत्यन्ते महात्मनः

ऋषिरासीन्महाभागो ऋतवागिति विश्रुतः। तस्यापुत्रस्य पुत्रोऽभूद् रेवत्यन्ते महात्मनः।

Verse 118

स तस्य विधिवच्चक्रे जातकर्मादिकाः क्रियाः । तथोपनयनाद्याश्च स चाशीलोऽभवन्नृप

स तस्य विधिवज्जातकर्मादिकाः क्रियाः चकार। तथोपनयनाद्याश्च; स चाशीलोऽभवन्नृप।

Verse 119

यतः प्रभृति जातोऽसौ ततः प्रभृत्यसावृषिः । दीर्घरोगपरामर्शमवापातीव दुर्द्धरम्

यतः प्रभृति स बालो जातः, ततः प्रभृत्येव स ऋषिः दीर्घरोगस्य दुर्धरस्पर्शेनाभिहत इव परामर्शमवाप।

Verse 120

माता चास्य परामार्तिं कुष्ठरोगाभिपीडिता । जगाम चिन्तां स ऋषिः किमेतदिति दुःखितः

तस्य माता अपि कुष्ठरोगाभिपीडिता परामार्तिं जगाम; तद् दृष्ट्वा स ऋषिः दुःखितः ‘किमेतत्’ इति चिन्तामाप।

Verse 121

मूर्खस्तु मंदधीः पुत्रो दुःखं जनयते पितुः । अमार्गगो विशेषेण दुःखाद्दुःखतरं हि तत्

मूर्खो मन्दधीः पुत्रः पितुः दुःखं जनयति; विशेषतः अमार्गगः सन् तत् दुःखादपि दुःखतरं भवति।

Verse 122

अपुत्रता मनुष्याणां श्रेयसे न कुपुत्रता । सुहृदां नोपकाराय पितॄणां नापि तृप्तये

मनुष्याणां श्रेयसेऽपुत्रतैव वरं, न कुपुत्रता; स हि सुहृदां नोपकाराय, पितॄणां नापि तृप्तये भवति।

Verse 123

सुपुत्रो हृदयेऽभ्येति मातापित्रोर्दिनेदिने । पित्रोर्दुःखाय धिग्जन्म तस्य दुष्कृतकर्मणः

सुपुत्रो दिनेदिने मातापित्रोर्हृदयेऽभ्येति; यस्तु दुष्कृतकर्मा पित्रोर्दुःखहेतुः, तस्य जन्म धिक्।

Verse 124

धन्यास्ते तनया ये स्युः सवर्लोकाभिसंमताः । परोपकारिणः शांताः साधुकर्मण्यनुव्रताः

धन्यास्ते तनयाः ये स्युः सर्वलोकाभिसंमताः। परोपकारिणः शान्ताः साधुकर्मण्यनुव्रताः॥

Verse 125

अनिर्वृतं निरानंदं दुःखशोकपरिप्लुतम् । नरकाय न स्वर्गाय कुपुत्रत्वं हि जन्मिनः

अनिर्वृतं निरानन्दं दुःखशोकपरिप्लुतम्। नरकाय न स्वर्गाय कुपुत्रत्वं हि जन्मिनः॥

Verse 126

करोति सुहृदां दैन्यमहितानां तथा मुदम् । अकाले तु जरां पित्रोः कुपुत्रः कुरुते किल

करोति सुहृदां दैन्यमहितानां तथा मुदम्। अकाले तु जरां पित्रोः कुपुत्रः कुरुते किल॥

Verse 127

नारद उवाच । एवं सोऽत्यन्तदुष्टस्य पुत्रस्य चरितैर्मुनिः । दह्यमानमनोवृत्तिर्वृद्धगर्गमपृच्छत

नारद उवाच। एवं सोऽत्यन्तदुष्टस्य पुत्रस्य चरितैर्मुनिः। दह्यमानमनोवृत्तिर्वृद्धगर्गमपृच्छत॥

Verse 128

ऋतवागुवाच । सुव्रतेन पुरा वेदा अधीता विधिना मया । समाप्य विद्या विधवत्कृतो दारपरिग्रहः

ऋतवागुवाच। सुव्रतेन पुरा वेदा अधीता विधिना मया। समाप्य विद्या विधवत्कृतो दारपरिग्रहः॥

Verse 129

सदारेण हि याः कार्याः श्रौतस्मार्त्तादिकाः क्रियाः । ताः कृताश्च विधानेन कामं समनुरुध्य च

सदारेण याः श्रौतस्मार्त्तादिकाः क्रियाः कर्तव्याः, ताः सर्वाः विधिवत् मया कृताः; धर्मार्थकामान् यथोचितं समनुवर्त्यापि।

Verse 130

पुत्रार्थं जनितश्चायं पुंनाम्नो विच्युतौ मुने । सोऽयं किमात्मदोषेण मातुर्दोषेण किं मम । अस्मद्दुःखावहो जातो दौःशील्याद्वद कोविद

पुत्रार्थं पुंनाम्नो नरकात् विच्युत्यर्थं चायं जनितो मुने। सोऽयं किमात्मदोषेण, मातुर्दोषेण वा मम? अस्मद्दुःखावहो जातो—दौःशील्यं कुतः, वद कोविद।

Verse 131

गर्ग उवाच । रेवत्यन्ते मुनिश्रेष्ठ जातोऽयं तनयस्तव । तेन दुःखाय ते दुष्टे काले यस्मादजायत

गर्ग उवाच—रेवत्यन्ते मुनिश्रेष्ठ जातोऽयं तनयस्तव। तेन दुःखाय ते जातो, दुष्टे काले यतोऽजायत।

Verse 132

तवापचारो नैवास्य मातुर्नापि कुलस्य च । अन्यद्दौःशील्यहेतुत्वं रेवत्यंत उपागतम्

तवापचारो नैवास्य, मातुर्नापि कुलस्य च। अन्यद् दौःशील्यहेतुत्वं रेवत्यन्त उपागतम्।

Verse 133

रेवती अश्विनोर्मध्यमाश्लेषामघयोस्तथा । ज्येष्ठामूलर्क्षयोः प्रोक्तं गंडांतं तु भयावहम्

रेवत्यश्विनोर्मध्ये, आश्लेषामघयोस्तथा। ज्येष्ठामूलर्क्षयोश्चैव, गण्डान्तं भयावहं प्रोक्तम्।

Verse 134

गंडत्रये तु ये जाता नरनारीतुरंगमाः । तिष्ठंति न चिरं गेहे तिष्ठन्तोऽपि भयंकराः । एवमुक्तोऽथ गर्गेण चुक्रोधातीव कोपनः

गण्डत्रये ये जाताः नरनारीतुरङ्गमाः, ते गेहे न चिरं तिष्ठन्ति; तिष्ठन्तोऽपि भयानकाः। इति गर्गेणोक्तेऽथ स कोपनोऽतीव चुक्रोध।

Verse 135

ऋतवागुवाच । यस्मान्ममैक पुत्रस्य रेवत्यन्ते समुद्भवः

ऋतवागुरुवाच— यस्मान्ममैकः पुत्रः रेवत्यन्ते समुद्भवः।

Verse 136

रेवती किं न जानाति मां विप्रः शापयिष्यति । जाज्वल्यमाना गगनात्तस्मात्पततु रेवती

रेवती किं न जानाति— मां विप्रः शापयिष्यति? तस्मात् जाज्वल्यमाना रेवती गगनात् पततु।

Verse 137

नारद उवाच । तेनैवं व्याहृते वाक्ये रेवत्यृक्षं पपात ह पश्यतः सर्वलोकस्य विस्मयाविष्टचेतसः

नारद उवाच— तेनैवं व्याहृते वाक्ये रेवत्यृक्षं पपात ह; पश्यतः सर्वलोकस्य विस्मयाविष्टचेतसः।

Verse 138

ईश्वरेच्छाप्रभावेन पतिता गिरिमूर्द्धनि । रेवत्यृक्षं निपतितं कुमुदाद्रौ समन्ततः

ईश्वरेच्छाप्रभावेन सा गिरिमूर्ध्नि पतिता; कुमुदाद्रौ समन्ततः रेवत्यृक्षं निपतितम्।

Verse 139

सुराष्ट्रदेशे स प्राप्तः पतितो भूतले शुभे । हिमाचलस्य पुत्रो य उज्जयंतो गिरिर्महान्

सुराष्ट्रदेशं प्राप्य स शुभे भूतले पतितः—हिमाचलपुत्र इव ख्यातो महान् उज्जयन्तो गिरिः।

Verse 140

कुमुदेन समं मैत्री कृता पूर्वं परस्परम् । यत्र त्वं स्थास्यसे स्थाता तत्राहमपि निश्चितम्

पूर्वं कुमुदेन सह मम परस्परमैत्री कृता; यत्र त्वं स्थिरः स्थास्यसि, तत्राहमपि निश्चयेन स्थास्यामि।

Verse 141

इति कृत्वा गृहीत्वाथ गंगावारि सयामुनम् । सारस्वतं तथा पुण्यं सिंचितुं तं समागतः

इति कृत्वा स गङ्गायामुनयोः सलिलं गृहीत्वा, सारस्वतं च पुण्यं वारि आदाय, तेन पवित्रजलेन तं सिंचितुं तत्र समागतः।

Verse 142

आहूतसंप्लवं यावत्संस्थितौ तौ परस्परम् । कुमुदाद्रिश्च तत्पातात्ख्यातो रैवतकोऽभवत्

आहूतः संप्लवो यावत् प्रशान्तो नाभवत्, तावत् तौ परस्परं तत्रैव संस्थितौ; तत्पातात् कुमुदाद्रिः ‘रैवतकः’ इति ख्यातोऽभवत्।

Verse 143

अतीव रम्यः सर्वस्यां पृथिव्यां पृथिवीपते । कुमुदाद्रिश्च सौवर्णो रेवतीच्यवनात्पुनः

पृथिवीपते, स कुमुदाद्रिः सर्वस्यां पृथिव्यां अतीव रम्यः; पुनश्च रेवत्याः च्यवनात् सौवर्णप्रभः बभूव।

Verse 144

पंकजाभः स बाह्येन जातो वर्णेन भूपते । मेरुवर्णः स मध्ये तु सौवर्णः पर्वतोत्तमः

हे भूपते, स पर्वतोत्तमः बाह्यतः पङ्कजाभवर्णो जातः; मध्ये तु मेरुवर्णः, सौवर्णप्रभया विराजमानः।

Verse 145

ततः सञ्जनयामास कन्यां रैवतको गिरिः । रेवतीकांति संभूतां रेवतीसदृशाननाम्

ततः रैवतको गिरिः कन्यां सञ्जनयामास—रेवतीकान्तिसम्भूतां, रेवतीसदृशाननाम्।

Verse 146

प्रमुचो नाम राजर्षिस्तेन दृष्टा वरांगना । पितृवद्रेवतीनाम कृतं तस्या नृपोत्तम

प्रमुचो नाम राजर्षिः तां वराङ्गनां दृष्टवान्; पितृवत्, हे नृपोत्तम, तस्याः ‘रेवती’ इति नाम चकार।

Verse 147

रेवतीति च विख्याता सा सर्वत्र वरांगना । सर्वतेजोमयं स्थानं सर्वतीर्थजलाश्रयम्

सा वराङ्गना ‘रेवती’ इति सर्वत्र विख्याता बभूव; तत् स्थानं सर्वतेजोमयं, सर्वतीर्थजलाश्रयम्।

Verse 148

गंगाजलप्रवाहैश्च संयुक्तं यामुनैस्तथा । स्थितं सारस्वतं तोयं तत्र गर्तेषु तत्त्रयम्

तत्र गङ्गाजलप्रवाहैः संयुक्तं यामुनैश्च तथा; गर्तेषु तत्र सारस्वतं तोयं स्थितं, तत्त्रयं समवस्थितम्।

Verse 149

विख्यातं रेवतीकुंडं यत्र जाता च रेवती । स्मरणाद्दर्शनात्स्नानात्सर्वपापक्षयो भवेत्

विख्यातं रेवतीकुण्डं यत्र जाता च रेवती। तस्य स्मरणदर्शनस्नानैः सर्वपापक्षयो भवेत्॥

Verse 150

सा बाला वर्द्धिता तेन प्रमुंचेन महात्मना । यौवनं तु तया प्राप्तं तस्मिन्रैवतके गिरौ

सा बाला तेन महात्मना प्रमुञ्चेन वर्धिता। तस्मिन् रैवतके गिरौ तया यौवनमाप्तम्॥

Verse 151

तां तु यौवनसंपन्नां दृष्ट्वाऽथ प्रमुचो मुनि । एकांते चिन्तयामास कोऽस्या भर्ता भविष्यति

तां यौवनसम्पन्नां दृष्ट्वा प्रमुञ्चो मुनिः। एकान्ते चिन्तयामास—कोऽस्या भर्ता भविष्यति॥

Verse 152

हूत्वाहूत्वा स पप्रच्छ गुरुं वह्निं द्विजोत्तमः । प्रसादं कुरु मे ब्रूहि कोऽस्या भर्ता भविष्यति

हूत्वाहूत्वा स द्विजोत्तमो गुरुं वह्निं पप्रच्छ। प्रसादं कुरु मे ब्रूहि—कोऽस्या भर्ता भविष्यति॥

Verse 153

अन्योऽस्याः सदृशः कोऽपि वंशे नास्ति करोमि किम् । वह्निकुण्डात्समुत्थाय प्रोक्तवान्हव्यवाहनः

अन्योऽस्या सदृशः कश्चिद्वंशे नास्ति—करोमि किम्। इति वह्निकुण्डात्समुत्थाय प्रोक्तवान् हव्यवाहनः॥

Verse 154

शृणु मे वचनं विप्र योऽस्या भर्ता भविष्यति । प्रियव्रतान्वयभवो महाबलपराक्रमः

शृणु मे वचनं विप्र—अस्याः भावी भर्ता प्रियव्रतान्वये जातः, महाबलपराक्रमसमन्वितो भविष्यति।

Verse 155

पुत्रो विक्रमशीलस्य कालिंदीजठरोद्भवः । दुर्दमो नाम भविता भर्ता ह्यस्या महीपतिः

विक्रमशीलस्य पुत्रः कालिन्दीजठरोद्भवः; दुर्दम इति नाम्ना स महीपतिः, अस्याः भर्ता निश्चयेन भविष्यति।

Verse 156

अत्रांतरे समायातो दुर्दमः स महीपतिः । गिरौ मृगवधाकांक्षी मुनिं गेहे न पश्यति । प्रियेऽयि तातः क्व गत एहि सत्यं ब्रवीहि मे

अथान्तरे दुर्दमः स महीपतिः गिरौ मृगवधाकाङ्क्षी समायातः। गेहे मुनिं न पश्यन् स उवाच—“प्रिये, तव तातः क्व गतः? एहि, मे सत्यं ब्रूहि।”

Verse 157

नारद उवाच । अग्निशालास्थितेनैव तच्छ्रुतं वचनं प्रियम् । प्रियेत्यामन्त्रणं कोऽयं करोति मम वेश्मनि

नारद उवाच—अग्निशालायां स्थित एव स तद् प्रियं वचनं शुश्राव। “प्रिये” इत्यामन्त्रणं कः अयं मम वेश्मनि करोति? इति चिन्तयामास।

Verse 158

स ददर्श महात्मानं राजानं दुर्दमं मुनिः । जहर्ष दुर्दमं दृष्ट्वा मुनिः प्राह स गौतमम्

मुनिः स दुर्दमं राजानं महात्मानं ददर्श। तं दृष्ट्वा जहर्ष, स गौतमं प्रति प्राह—“स्वागतम्, गौतम!”

Verse 159

शिष्यं विनयसम्पन्नमर्घ्यं पाद्यं समानय । एकं तावदयं भूपश्चिरकालादुपागतः

विनयसम्पन्नं मम शिष्यं सत्वरं आनय; अर्घ्यं पाद्यं च समर्पय। अयं भूपः चिरकालानन्तरं समुपागतः।

Verse 160

जामाता सांप्रतं राजा योग्यास्य च सुता मम । ततः स चिंतयामास राजा जामातृ कारणम्

सांप्रतमयं राजा मम जामाता भवेत्, मम सुता चास्य योग्या। ततः स राजा जामातृत्वकारणं विधिं च चिन्तयामास।

Verse 161

मौनेन विधिना राजा जगृहेऽर्घ्यं द्विजाज्ञया । तमासनगतं विप्रो गृहीतार्घ्यं महामुनिः

मौनविधिना राजा द्विजाज्ञया अर्घ्यं जग्राह। अर्घ्यं गृहीत्वा स महामुनिर्विप्रोऽपि स्वासने उपविष्ट एवाभवत्।

Verse 162

प्रस्तुतं प्राह राजेन्द्रं नृपते कुशलं पुरे । कोशे बले च मित्रे च भृत्यामात्य प्रजासु च । तथात्मनि महाबाहो यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्

प्रस्तुतं स राजेन्द्रं प्राह— ‘नृपते, पुरे कुशलं किम्? कोषे बले च मित्रेषु भृत्यामात्यप्रजासु च? तथा आत्मनि महाबाहो, यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्।’

Verse 163

पत्नी च ते कुशलिनी याऽत्र स्थाने हि तिष्ठति । अन्यासां कुशलं ब्रूहि याः संति तव मंदिरे

पत्नी च ते कुशलिनी किम्, या अत्र स्थाने हि तिष्ठति? अन्यासां च कुशलं ब्रूहि, याः सन्ति तव मन्दिरे।

Verse 164

राजोवाच । त्वत्प्रसादादकुशलं नास्ति राज्ये क्वचिन्मम । जातकौतूहलोऽस्म्यस्मि मम भार्याऽत्र का मुने

राजोवाच—त्वत्प्रसादान्मम राज्ये क्वचिदप्यकुशलं नास्ति। तथापि कौतूहलेनाहं पूर्णोऽस्मि; मुने, अत्र मम भार्या का भवति?

Verse 165

प्रमुच उवाच । रेवती ते वरा भार्या किं न वेत्सि नृपोत्तम । त्रैलोक्यसुन्दरी या तु कथं सा विस्मृता तव

प्रमुच उवाच—रेवती ते वरा भार्या; किं न वेत्सि नृपोत्तम? या त्रैलोक्यसुन्दरी, सा कथं तव विस्मृता?

Verse 166

राजोवाच । सुभद्रां शांतपापां च कावेरीतनयां तथा । सूरात्मजानुजातां च कदंबां च वरप्रजाम्

राजोवाच—सुभद्रां शान्तपापां च कावेरीतनयां तथा। सूरात्मजानुजातां च कदंबां च वरप्रजाम् (स्मरामि)।

Verse 168

ऋषिरुवाच । प्रियेति सांप्रतं प्रोक्ता रेवती सा प्रिया तव । तदन्यथा न भविता वचनं नृपसत्तम

ऋषिरुवाच—‘प्रिये’ति सांप्रतं प्रोक्ता; रेवती सा प्रिया तव। तदन्यथा न भविता वचनं नृपसत्तम।

Verse 169

राजोवाच । नास्ति भावकृतो दोषः क्षम्यतां तद्वचो मम । विनिर्गतं वचोवक्त्रान्नाहं जाने द्विजोत्तम

राजोवाच—नास्ति भावकृतो दोषः; क्षम्यतां तद्वचो मम। विनिर्गतं वचो वक्त्रान्नाहं जाने द्विजोत्तम।

Verse 170

ऋषिरुवाच । नास्ति भावकृतो दोषः परिवेद्मि कुरुष्व तत् । वह्निना कथितस्त्वं मे जामाताद्य भविष्यसि

ऋषिरुवाच—नास्ति भावकृतो दोषः; अहं तदवगच्छामि। यथोचितं कुरुष्व तत्। वह्निना त्वं मम कथितः; अद्य त्वं मे जामाता भविष्यसि॥

Verse 171

इत्यादिवचनै राजा भार्या मेने स रेवतीम् । ऋषिस्तथोद्यतः कर्तुं विवाहं विधि पूर्वकम् । उवाच कन्या पितरं किञ्चिन्मे श्रूयतां पितः

एवंविधैर्वचनैः स राजा रेवतीं भार्यां मेने। ऋषिस्तु विधिपूर्वकं विवाहं कर्तुमुद्यतः। कन्या तु पितरं प्राह—पितः, किञ्चिन्मे शृणु॥

Verse 172

यदि मे पतिना तात विवाहं कर्तुमिच्छसि । रेवत्यृक्षं विवाहं मे तत्करोतु प्रसादतः

कन्योवाच—यदि मे पतिना तात विवाहं कर्तुमिच्छसि। तर्हि प्रसादतः रेवत्यृक्षे मम विवाहं कारय॥

Verse 173

ऋषिरुवाच । रेवत्यृक्षश्च न वै भद्रे चन्द्रयोगे दिवि स्थितम् । ऋक्षाण्यन्यान्यपि संति सुभ्रूर्वैवाहकानि च

ऋषिरुवाच—भद्रे, रेवत्यृक्षं नूनं चन्द्रयोगे दिवि न स्थितम्। अन्यान्यपि ऋक्षाणि सन्ति, सुभ्रू, विवाहयोग्यानि॥

Verse 174

कन्योवाच । तात तेन विना कालो विकलः प्रतिभाति मे । विवाहो विकले तात मद्विधायाः कथं भवेत्

कन्योवाच—तात, तेन विना कालो मे विकल इव प्रतिभाति। विकले काले तात, मद्विधायाः विवाहः कथं सम्यक् भवेत्॥

Verse 175

प्रमुञ्च उवाच । ऋतवागिति विख्यातस्तपस्वी रेवतीं प्रति । चकार कोपं क्रुद्धेन तेनर्क्षं तन्निपातितम्

प्रमुञ्च उवाच—रेवतीं प्रति ऋतवागिति विख्यातो महातपाः क्रोधं चकार; तेन क्रुद्धेन तदृक्षं निपातितम्।

Verse 176

मया चास्मै प्रतिज्ञाता भार्येति विदितं तव । न चेच्छसि विवाहं त्वं संकटं नः समागतम्

मया चास्मै त्वं भार्येति प्रतिज्ञाता; तवैतद्विदितम्। यदि त्वं विवाहं नेच्छसि, तर्हि नः महत्संकटं समागतम्।

Verse 177

कन्योवाच । ऋतवागेव स मुनिः किमेतत्तप्तवान्स्वयम् । न त्वया मम तातेन ब्रह्मबन्धोः सुताऽस्मि किम्

कन्योवाच—स मुनिः किमृत्तवागेव? किमेतत्तपः स्वयमेव तप्तवान्? उत तात, त्वया मम ब्रह्मबन्धोः सुतेव व्यवहारः क्रियते किम्?

Verse 178

ऋषिरुवाच । ब्रह्मबन्धोः सुता न त्वं तपस्वी नास्ति मेऽधिकः । सुता त्वं च मया देया नान्यत्कर्तुं समुत्सहे

ऋषिरुवाच—ब्रह्मबन्धोः सुता न त्वम्; ममाधिकस्तपस्वी नास्ति। त्वं च मया देया; नान्यत्कर्तुं समुत्सहे।

Verse 179

कन्योवाच । तपस्वी यदि मे तातस्तत्किमृक्षमिदं दिवि । समारोप्य विवाहो मे कस्मान्न क्रियते पुनः

कन्योवाच—यदि स तपस्वी, तात, तर्हि दिवि किमिदं नक्षत्रम्? तत्समारोप्य पुनर्मे विवाहः कस्मान्न क्रियते?

Verse 180

ऋषिरुवाच एवं भवतु भद्रं ते भद्रे प्रीतिमती भव । आरोपयामीन्दुमार्गे रेवत्यृक्षं कृते तव

ऋषिरुवाच—एवं भवतु; ते भद्रं भवतु, भद्रे प्रीतिमती भव। तव कृतेऽहं इन्दुमार्गे रेवत्यृक्षम् आरोपयामि॥

Verse 181

ततस्तपःप्रभावेन रेवत्यृक्षं महामुनिः । यथा पूर्वं तथा चक्रे सोमयोगि द्विजोत्तमः । विवाहं दुहितुः कृत्वा जामातरमुवाच ह

ततः तपःप्रभावेन महामुनिः सोमयोगी द्विजोत्तमः। रेवत्यृक्षं यथा पूर्वं तथा चकार; दुहितुर्विवाहं कृत्वा जामातरम् उवाच ह॥

Verse 182

औद्वाहिकं ते भूपाल कथ्यतां किं ददाम्यहम् । दुष्प्रापमपि दास्यामि विद्यते मे महत्तपः

औद्वाहिकं ते भूपाल कथ्यतां—किं ददाम्यहम्? दुष्प्रापमपि दास्यामि; महत्तपो मे विद्यते॥

Verse 183

राजोवाच । मनोः स्वायंभुवस्याहमुत्पन्नः संततौ मुने । मन्वंतराधिपं पुत्रं त्वत्प्रसादाद्वृणोम्यहम्

राजोवाच—मनॊः स्वायम्भुवस्याहम् उत्पन्नः संततौ मुने। त्वत्प्रसादाद् वृणोम्यहं मन्वन्तराधिपं पुत्रम्॥

Verse 184

ऋषिरुवाच । भविष्यति महीपालो महाबलपराक्रमः । रेवती रेवतीकुण्डे स्नात्वा पुत्रं जनिष्यति

ऋषिरुवाच—भविष्यति महीपालो महाबलपराक्रमः। रेवती रेवतीकुण्डे स्नात्वा पुत्रं जनिष्यति॥

Verse 185

एवं कृत्वा गतो राजा सा च पुत्रमजीजनत् । रैवतेति कृतं नाम बभूव स मनुर्नृपः

एवं कृत्वा नृपो राजा गतः; सा च पुत्रमजीजनत्। तस्य नाम ‘रैवतः’ इति कृतं, स मनुर्नृपः बभूव॥

Verse 186

अमुना च तदा प्रोक्तमस्मिन्रैवतके गिरौ । स्त्रियः स्नानं करिष्यंति तासां पुत्रा महाबलाः । दीर्घायुषो भविष्यंति दुःखदारिद्र्यवर्जिताः

अमुना तदा रैवतके गिरौ प्रोक्तम्—याः स्त्रियः अत्र स्नानं करिष्यन्ति, तासां पुत्रा महाबलाः स्युः; दीर्घायुषो दुःखदारिद्र्यवर्जिताश्च भविष्यन्ति॥

Verse 187

नारद उवाच । इत्युक्ते पर्वतो राजन्दीर्घो भूत्वा पपात सः । एतौ तौ संस्मृतौ देवौ सभार्यौ हरिशंकरौ

नारद उवाच—इत्युक्ते राजन् स पर्वतो दीर्घो भूत्वा ततः पपात। ततः सभार्यौ हरिशंकरौ देवौ एतौ तौ संस्मृतौ॥

Verse 188

स्मृतमात्रौ तदाऽयातौ तेन बद्धौ पुरा यतः । यत्राहं तत्र स्थातव्यं भवद्भ्यामिति निश्चितम्

स्मृतमात्रौ तदा तौ शीघ्रमायातौ, तेन पुरा बद्धौ यतः। ‘यत्राहं तत्र भवद्भ्यां स्थातव्यम्’ इति निश्चितम्॥

Verse 189

अतो विष्णुहरौ देवौ स्थितौ तौ पर्वतोत्तमे । गिरौ रैवतके रम्ये स्वर्णरेखानदीजले । आराधयद्धरिं देवं रेवती तां च सोब्रवीत्

अतः विष्णुहरौ देवौ तौ पर्वतोत्तमे स्थितौ—रम्ये रैवतके गिरौ स्वर्णरेखानदीजले। तत्र रेवती हरिं देवं आराधयत्; स च तामब्रवीत्॥

Verse 190

भवताच्चंद्रयोगस्ते गगने ब्राह्मणाज्ञया । अन्यद्वृणीष्व तुष्टोऽहं वरं मनसि यत्स्थितम्

ब्राह्मणाज्ञया गगने तव चन्द्रेण सह योगोऽभवत्। इदानीं तुष्टोऽहं, मनसि यदवस्थितं तदन्यद्वरं वृणीष्व॥

Verse 191

रेवत्युवाच । गिरौ रैवतके देव स्थातव्यं भवता सदा । मया स्नानं कृतं यत्र तत्र स्नास्यंति ये जनाः

रेवत्युवाच—देव, गिरौ रैवतके भवता सदा स्थातव्यम्। यत्र मया स्नानं कृतं, तत्रैव ये जनाः स्नास्यन्ति॥

Verse 192

तेषां विष्णुपुरे वासो भवत्विति वृतं मया । एवमस्तु तदा प्रोच्य गिरौ रैवतके स्थितः । दामोदरश्चतुर्बाहुः स्वयं रुद्रोपि संस्थितः

तेषां विष्णुपुरे वासो भवत्विति मया वृतम्। ‘एवमस्तु’ इति प्रोच्य दामोदरश्चतुर्बाहुः गिरौ रैवतके स्थितः; स्वयं रुद्रोऽपि तत्र संस्थितः॥

Verse 193

गंगाद्याः सरितः सर्वाः संस्थिता विष्णुना सह । क्षीरोदे मथ्यमाने तु यदा वृक्षः समुत्थितः

गङ्गाद्याः सर्वाः सरितो विष्णुना सह तत्र संस्थिताः। क्षीरोदे मथ्यमाने यदा स वृक्षः समुत्थितः॥

Verse 194

आमर्द्दे देवदैत्यानां तेन सामर्दकी स्मृता । अस्मिन्वृक्षे स्थिता लक्ष्मीः सदा पितृगृहे नृप

देवदैत्ययोः समर्द्दे तेन समुत्थितत्वात् सा ‘सामर्दकी’ इति स्मृता। अस्मिन्वृक्षे लक्ष्मीः सदा स्थिताऽस्ति, नृप, पितृगृहे यथेव॥

Verse 195

शिवालक्ष्मीः स्मृतो वृक्षः सेव्यते सुरसत्तमैः । देवैर्ब्रह्मादिभिः सर्वैर्वृक्षोऽसौ वैष्णवः स्मृतः

स वृक्षः शिवालक्ष्मीति स्मृतः, सुरसत्तमैः श्रद्धया सेव्यते। ब्रह्मादिभिः सर्वैर्देवैः स एव वृक्षो वैष्णवस्वभाव इति निश्चयेन कीर्तितः॥

Verse 196

सर्वैः संचिंत्य मुक्तोऽसौ गिरौ रैवतके पुरा । अस्य वृक्षस्य यात्रां ये करिष्यंति हरेर्दिने

सर्वैः सम्यक् संचिन्त्य स पुरा रैवतके गिरौ प्रतिष्ठापितः। हरेर्दिने येऽस्य वृक्षस्य यात्रां करिष्यन्ति…॥

Verse 197

फाल्गुने च सिते पक्ष एकादश्यां नृपोत्तम । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च भविष्यंति गुणाधिकाः । प्रांते विष्णुपुरे वासो जायतेनात्र संशयः

फाल्गुने शुक्लपक्षे एकादश्यां, नृपोत्तम, तेषां पुत्राः पौत्राश्च गुणाधिकाः भविष्यन्ति। अन्ते विष्णुपुरे वासो लभ्यते—नात्र संशयः॥

Verse 198

बलिरुवाच । कथमेतद्व्रतं कार्यं वैष्णवं विष्णुवल्लभम् । रात्रौ जागरणं कार्यं विधिना केन तद्वद

बलिरुवाच—कथं एतद्वैष्णवं व्रतं विष्णुवल्लभं कर्तव्यम्? रात्रौ जागरणं च केन विधिना कार्यम्? तन्मे ब्रूहि॥

Verse 199

नारद उवाच । फाल्गुनस्य सिते पक्ष एकादश्यामुपोषितः । स्नात्वा नद्यां तडागे वा वाप्यां कूपे गृहेऽपि वा

नारद उवाच—फाल्गुनस्य शुक्लपक्षे एकादश्यामुपोष्य, नदीं तडागं वा वापीं कूपं वा, गृहेऽपि वा स्नात्वा…॥

Verse 200

गत्वा गिरौ वने वाऽपि यत्र सा प्राप्यते शिवा । पूज्या पुष्पैः शुभै रात्रौ कार्यं जागरणं नरैः

गिरौ वनेऽपि वा यत्र सा शिवा शुभा प्राप्यते, तत्र शुभपुष्पैः सा पूजनीया; रात्रौ च नरैर्जागरणं कर्तव्यम्।

Verse 201

अष्टाधिकशतैः कार्या फलैस्तस्याः प्रदक्षिणा । प्रदक्षिणीकृत्य नगं भोक्तव्यं तु फलं नरैः

अष्टाधिकशतफलैस्तस्याः प्रदक्षिणा कार्या; प्रदक्षिणीकृत्य तु तं नगं, ततः फलानि नरैर्भोक्तव्यानि।

Verse 202

करकं जलपूर्णं तु कर्त्तव्यं पात्रसंयुतम् । हविष्यान्नं तु कर्त्तव्यं दीपः कार्यो विधानतः

जलपूर्णं करकं पात्रसंयुक्तं कर्तव्यम्; हविष्यान्नं च कर्तव्यं, दीपश्च विधानतः कार्यः।