Adhyaya 16
Prabhasa KhandaVastrapatha Kshetra MahatmyaAdhyaya 16

Adhyaya 16

अध्यायेऽस्मिन् राजा वामनस्य वनान्ते एकाकिनः कृत्यं पृच्छति। सारस्वतः कथयति—वामनः रैवतकं गत्वा सुवर्णरेखायां स्नात्वा द्रव्यैः पूजां चकार। भयङ्कर-रम्ये वने स हरिं मनसा स्मरन् आसीत्; तदा नरसिंहः प्रादुरभवत्, रक्षणं दत्त्वा तीर्थवासिनां नित्यपालनं दामोदरदेवस्य पुरतः स्थितिं च याचितः। ततः वामनः दामोदरं भवञ्च समर्च्य वस्त्रापथं प्रति ययौ, उज्जयन्तं च दृष्ट्वा “सूक्ष्मधर्माः” अल्पप्रयासेन महत्फलप्रदाः इति चिन्तयामास। स गिरिमारुह्य स्कन्दमातरं अम्बां शिखरे पूजितां ददर्श, शङ्करस्य दर्शनं च लब्धवान्। शिवः प्रभाववृद्धिं वेद-कलानां कौशलं स्थिरसिद्धिं च वरान् दत्त्वा वस्त्रापथतीर्थानां निरीक्षणं विधत्ते। रुद्रः दिक्प्रदेशेषु तीर्थ-लिङ्गानां विन्यासं कथयति—दिव्यं सरः, जालीवनं, मृल्लिङ्गं यत् दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्यां नाशयति; कुबेर-धनदसम्बद्धं लिङ्गं, हेरम्बगणसम्बद्धं, चित्रगुप्तेश्वरं, प्रजापतिप्रतिष्ठितं केदारं च। इन्द्र-लुब्धकस्य शिवरात्रिवृत्तान्तोऽपि निबद्धः—शिवरात्रौ जागरणेन लुब्धकः दिव्यलोकमानं प्राप; इन्द्र-यम-चित्रगुप्ताः श्रद्धया तत्रागत्य, ऐरावतपदचिह्नात् उज्जयन्ते नित्यस्रोतः प्रादुरभवत्। अन्ते शिवरात्रिव्रतविधिः—वार्षिकं संक्षिप्तं वा, उपवास-स्नाननियमाः, तैलस्नान-मद्य-द्यूतादिनिषेधाः, दीपदानं, रात्रौ जागरणं जप-गीत-नाट्यादिभिः, प्रभाते पूजनं, यतिभ्यः ब्रह्मचारिभ्यश्च भोजनं, व्रतान्ते गो-घटादिदानं; फलम्—शुद्धिः, पुण्यवृद्धिः, सौभाग्यसमृद्धिश्च।

Shlokas

Verse 1

राजोवाच । अथासौ वामनो विप्रः प्रविष्टो गहने वने । एकाकी किं चकाराथ कौतुकं तद्वदस्व मे

राजोवाच—अथ स वामनो विप्रः प्रविष्टो गहने वने। एकाकी सन् तत्र किं चकार? तदद्भुतं मे ब्रूहि॥

Verse 2

सारस्वत उवाच । अथासौ वामनो विप्रो गत्वा रैवतके गिरौ । स्वर्णरेखानदीतोये स्नात्वाथ विधिपूर्वकम्

सारस्वत उवाच—अथ स वामनो विप्रः रैवतके गिरौ गतः। स्वर्णरेखानदीतोये स्नात्वा विधिपूर्वकं कर्म चकार॥

Verse 3

सुगंधपुष्पधूपाद्यैर्देवं संपूज्य भक्तितः । तस्थौ तदग्रतो राजन्नेकाकी निर्जने वने

सुगन्धपुष्पधूपाद्यैर्देवं भक्त्या समर्च्य सः। तदग्रतो राजन् एकाकी निर्जने वने तस्थौ॥

Verse 4

सर्वसत्त्वसमायुक्ते सरीसृपसमाकुले । अनेकस्वरसंघुष्टे मयूरध्वनिनादिते

सर्वसत्त्वसमायुक्ते सरीसृपसमाकुले। अनेकस्वरसंघुष्टे मयूरध्वनिनादिते॥

Verse 5

कोकिलारावरम्ये च वनकुक्कुटघोषिते । खद्योतद्योतिते तस्मिन्वलीमुखविधूनिते

कोकिलारावरम्ये च वनकुक्कुटघोषिते। खद्योतद्योतिते तस्मिन् वलीमुखविधूनिते॥

Verse 6

क्वचिद्वंशाग्निना शांते क्वचित्पुष्पितपादपे । गगनासक्तविटपे सूर्यतापविवर्जिते

क्वचित् वंशाग्निः शान्तोऽभूत्, क्वचित् पुष्पितपादपाः; गगनासक्तविटपाः, सूर्यतापविवर्जिताः।

Verse 7

लुब्धकाघात संत्रस्तभ्रांतसूकरशंबरे । संहृष्टक्षत्रियवातस्थानदानविचक्षणे

लुब्धकाघातसंत्रस्ताः भ्रान्ताः सूकरशंबराः; संहृष्टक्षत्रियैर्दृष्टं वातस्थानं निवासयोग्यमिव।

Verse 8

अनेकाश्चर्यसंपन्नं सस्मार मनसा हरिम् । तं भीतमिव विज्ञाय नरसिंहः समाययौ

अनेकाश्चर्यसंपन्नं दृष्ट्वा स मनसा हरिं सस्मार; तं भीतमिव विज्ञाय नरसिंहः तत्र समाययौ।

Verse 9

रक्षार्थं तस्य विप्रस्य बभाषे पुरतः स्थितः । न भेतव्यं त्वया विप्र वद ते किं करोम्यहम्

तस्य विप्रस्य रक्षार्थं पुरतः स्थितो बभाषे— ‘मा भैषीर्विप्र; वद, ते किं करोम्यहम्।’

Verse 10

विप्र उवाच । यदि तुष्टो वरो देयो नरसिंह त्वया मम । सदात्र रक्षा कर्त्तव्या सर्वेषां तीर्थवासिनाम्

विप्र उवाच— ‘यदि तुष्टो वरो देयो नरसिंह मम त्वया; सदात्र रक्षा कर्तव्या सर्वेषां तीर्थवासिनाम्।’

Verse 11

देवस्याग्रे सदा स्थेयं यावदिंद्राश्चतुर्द्दश । एवमस्त्विति तं प्रोच्य तथा चक्रे हरिस्तदा

देवस्य पुरतः सदा तिष्ठ, यावत् चतुर्दशेन्द्राः स्थास्यन्ति। इति तं प्रति “एवमस्तु” इत्युक्त्वा हरिः तदा तथैव अकरोत्।

Verse 12

अतो दामोदरस्याग्रे नरसिंहः स पूज्यते । वनं सौम्यं कृतं तेन तीर्थरक्षां करोति सः

अतः दामोदरस्य पुरतः स नरसिंहः पूज्यते। तेन वनं सौम्यं शुभं च कृतम्; स तीर्थस्य रक्षां कृत्वा तिष्ठति।

Verse 13

भूतप्रेतादिसंवासो वने तस्मिन्न जायते । नरसिंहप्रभावेन नष्टं सिंहादिजं भयम्

तस्मिन् वने भूतप्रेतादीनां संवासो न जायते। नरसिंहप्रभावेन सिंहादिजन्यं भयम् अपि नष्टम्।

Verse 14

कार्त्तिके वासरे विष्णोर्द्वादश्यां पारणे कृते । दामोदरं नमस्कृत्य भवं द्रष्टुं ततो ययौ

कार्त्तिके विष्णोर्वासरे, द्वादश्यां पारणे कृते, दामोदरं नमस्कृत्य ततः भवं द्रष्टुं ययौ।

Verse 15

चतुर्दश्यां कृतस्नानो भवं संपूज्य भावतः । भवभावभवं पापं भस्मीभूतं भवार्चनात्

चतुर्दश्यां कृतस्नानः स भावतः भवं संपूज्य। भवपूजनात् भवभावभवं पापं भस्मीभूतं बभूव।

Verse 16

स क्षीणपापनिचयो जातो देवस्य दर्शनात् । भवस्याग्रे स्थितं शांतं तथा वस्त्रापथस्य च

देवदर्शनप्रभावात् तस्य पापनिचयः क्षीणोऽभवत्। ततः स शान्तचित्तो भवस्याग्रे स्थितः, तथा वस्त्रापथदेवतायाः पुरतः अपि।

Verse 17

तं कालमेघं समभ्यर्च्य ततो वस्त्रापथं ययौ । देवं संपूज्य मंत्रैः स वेदोक्तैर्विधिपूर्वकम्

तं कालमेघं सम्यगभ्यर्च्य ततः स वस्त्रापथं ययौ। तत्र स वेदोक्तमन्त्रैः विधिपूर्वकं देवं संपूज्य सम्यक् पूजनं चकार।

Verse 18

धूपदीपादिनैवेद्यैः सर्वं चक्रे स वामनः । प्रदक्षिणाशतं कृत्वा भवस्याग्रे व्यवस्थितः

धूपदीपनैवेद्यादिभिः स वामनः सर्वं पूजनकर्म चकार। प्रदक्षिणाशतं कृत्वा स भवस्याग्रे व्यवस्थितः।

Verse 19

यावन्निरीक्षते सर्वं तावत्पश्यति पर्वतम् । उज्जयंतं गिरिवरं मैनाकस्य सहोदरम्

यावद् स सर्वतो निरीक्षते तावद् गिरिं ददर्श। उज्जयन्तं गिरिवरं मैनाकस्य सहोदरं प्रसिद्धम्।

Verse 20

सुराष्ट्रदेशे विख्यातं युगादौ प्रथमं स्थितम् । भूधरं भूधरैर्युक्तं शिलापादपमंडितम्

सुराष्ट्रदेशे विख्यातं युगादौ प्रथमं प्रतिष्ठितम्। भूधरं भूधरैः सहितं शिलाभिः पादपैश्च मण्डितम्।

Verse 21

तं दृष्ट्वा चिंतयामास सूक्ष्मान्धर्मान्स वामनः । अल्पायासान्सुबहुलान्पुत्रलक्ष्मीप्रदायकान्

तं दृष्ट्वा वामनः सूक्ष्मान् धर्मान् चिन्तयामास—अल्पायासैः सुबहुलफलप्रदान्, पुत्रलक्ष्मीप्रदायकान्।

Verse 22

अवश्यं क्रिय माणेषु स्वधर्म उपजायते । दृष्ट्वा नदीं सागरगां स्नात्वा पापैः प्रमुच्यते

अवश्यं क्रियमाणेषु कर्मसु स्वधर्मः स्वयमेवोपजायते। सागरगां नदीं दृष्ट्वा, तत्र स्नात्वा, पापैः प्रमुच्यते।

Verse 23

गां स्पृष्ट्वा ब्राह्मणं नत्वा संपूज्य गुरुदेवताः । तपस्विनं यतिं शांतं श्रोत्रियं ब्रह्मचारिणम्

गां स्पृष्ट्वा, ब्राह्मणं नत्वा, गुरुदेवताः सम्यक् संपूज्य; तपस्विनं यतिं शान्तं श्रोत्रियं ब्रह्मचारिणं च पूजयेत्।

Verse 24

पितरं मातरं भगिनीं तत्पतिं दुहितां पतिम् । भागिनेयमथ दौहित्रं मित्रसंबधिबांधवान् । संभोज्य पातकैः सर्वैर्मुच्यंते गृहमेधिनः

पितरं मातरं भगिनीं तत्पतिं दुहितां पतिं च; भागिनेयं दौहित्रं मित्रसंबन्धिबान्धवान् च संभोज्य, गृहमेधिनः सर्वपातकैः मुच्यन्ते।

Verse 25

राजा गजाश्वनकुलं सतीवृषमहीधराः । आदर्शक्षीरवृक्षाश्च सततान्नप्रदास्तु ते

तेषां राज्यमस्तु; गजाश्वसमृद्धं कुलं, सत्पत्नी, श्रेष्ठवृषः, महीधरवत् समृद्धिः। आदर्शक्षीरवृक्षाश्च, सततं अन्नप्रदाश्च सन्तु।

Verse 26

दृष्टमात्राः पुनन्त्येते ये नित्यं सत्यवादिनः । वेदधर्मकथां श्रुत्वा भुक्तिमुक्तिप्रदा नरान्

दृष्टिमात्रेणैव ये जनान् पुनन्ति, ते नित्यं सत्यवादिनः। वेदधर्मकथां श्रुत्वा ते नरान् भुक्तिमुक्तिप्रदान् कुर्वन्ति॥

Verse 27

स्मृत्वा हरिहरौ गंगां कृत्वा तीरेण मार्जनम् । गत्वा जागरणे विष्णोर्दत्त्वा दानं च शक्तितः

हरिहरौ गङ्गां च स्मृत्वा, तीरे मार्जनं कृत्वा। विष्णोर्जागरणं गत्वा, शक्तितो दानं दत्त्वा च पुण्यं भवति॥

Verse 28

तांबूलं कुसुमं दीपं नैवेद्यं तुलसीदलम् । गीतं नृत्यं च वाद्यं च विधाय सुरमंदिरे

ताम्बूलं कुसुमं दीपं नैवेद्यं तुलसीदलम्। सुरमन्दिरे गीतनृत्यवाद्यं च विधाय पूजनं महत्फलम्॥

Verse 29

एते सूक्ष्माः स्मृता धर्माः क्रियमाणा महोदयाः । अतो गिरीन्द्रं पश्यामि सर्वदेवालयं शुभम्

एते सूक्ष्मा धर्माः स्मृताः; क्रियमाणाः महोदयप्रदाः। अतः सर्वदेवालयं शुभं गिरीन्द्रं पश्यामि॥

Verse 30

तेषां करतले स्वर्गः शिखरं यांति ये नराः

तेषां करतले स्वर्गः; ये नराः शिखरं यान्ति, ते स्वर्गसुखं सुलभं प्राप्नुवन्ति॥

Verse 31

इति ज्ञात्वा समा रूढो वामनो गिरिमूर्द्धनि । ऐरावतपदाक्रांत्या यत्र तोयं विनिःसृतम्

इति ज्ञात्वा वामनः समारूढो गिरिमूर्धनि । ऐरावतपदाक्रान्त्या यत्र तोयं विनिःसृतम् ॥

Verse 32

ततः शिखरमारूढां भवानीं स्कन्दमातरम् । द्रष्टुं स वामनो याति शिखरे गगनाश्रिते

ततः शिखरमारूढां भवानीं स्कन्दमातरम् । द्रष्टुं स वामनो याति शिखरे गगनाश्रिते ॥

Verse 33

यथायथा गिरिवरे समारोहंति मानवाः । तथातथा विमुच्यंते पातकैः सर्वदेहिनः

यथायथा गिरिवरे समारोहन्ति मानवाः । तथातथा विमुच्यन्ते पातकैः सर्वदेहिनः ॥

Verse 34

इति कृत्वा मतिं विप्रो जगाम गिरिमूर्द्धनि । भवभक्तो भवानीं स ददर्श स्कन्दमातरम्

इति कृत्वा मतिं विप्रो जगाम गिरिमूर्धनि । भवभक्तो भवानीं स ददर्श स्कन्दमातरम् ॥

Verse 35

अंबेति भाषते स्कंदस्ततोऽन्ये सर्वदेवताः । पृथिव्यां मानवाः सर्वे पाताले सर्वपन्नगाः

अम्बेति भाषते स्कन्दस्ततोऽन्ये सर्वदेवताः । पृथिव्यां मानवाः सर्वे पाताले सर्वपन्नगाः ॥

Verse 36

अतो ह्यंबेति विख्याता पूज्यते गिरिमूर्द्धनि । संपूज्य विविधैर्मुख्यैः फलैर्नानाविधैर्द्विजः

अतः सा ‘अम्बा’ इति विख्याता गिरिमूर्ध्नि पूज्यते। द्विजः विविधैर्मुख्यैर्नानाविधैः फलैः सम्यक् संपूज्य तां कर्मानुष्ठानं प्रवर्तयामास॥

Verse 37

गगनासक्तशिखरे संस्थितः कौतुकान्वितः । एकाकी शिखरे तस्मिन्नूर्द्ध्वबाहुर्व्यवस्थितः

गगनासक्तशिखरे तस्मिन् कौतुकसमन्वितः। एकाकी शिखरे तत्र ऊर्ध्वबाहुः स्थितोऽभवत्॥

Verse 38

निरीक्ष्य मेदिनीं सर्वां सपर्वतससागराम् । आद्यं सनातनं देवं भास्करं त्रिगुणात्मकम्

सपर्वतससागरां सर्वां मेदिनीं निरीक्ष्य सः। आद्यं सनातनं देवं भास्करं त्रिगुणात्मकं ध्यायामास॥

Verse 39

सर्वतेजोमयं सर्वदेवं देवैर्नमस्कृतम् । भ्रममाणं निराधारं कालमानप्रयोजकम्

सर्वतेजोमयं देवं सर्वदेवमिव स्थितम्। देवैर्नमस्कृतं भ्राम्यन्तं निराधारं कालमानप्रयोजकम्॥

Verse 40

यावत्पश्यति तं विप्रस्तावत्पश्यति शंकरम् । दिगंबरं भवं देवं समंतादश्मगुंठितम्

यावत् तं भास्करं विप्रः पश्यति तावत् शंकरम्। दिगम्बरं भवं देवं समन्तादश्मगुंठितं ददर्श॥

Verse 41

बुद्धरूपाकृतिं देवं सर्वज्ञं गुणभूषितम् । कृशांगं जटिलं सौम्यं व्योममार्गे स्वयं स्थितम्

स तदा बुद्धरूपाकृतिं देवं सर्वज्ञं गुणभूषितम् । कृशाङ्गं जटिलं सौम्यं व्योममार्गे स्वयं स्थितम् ददर्श ॥

Verse 42

श्रीशिव उवाच । शृणु वामन तुष्टोऽहं दास्ये ते विविधान्वरान् । त्रैलोक्यव्यापिनी वृद्धिर्भविष्यति न संशयः

श्रीशिव उवाच । शृणु वामन तुष्टोऽहं दास्ये ते विविधान्वरान् । त्रैलोक्यव्यापिनी वृद्धिर्भविष्यति न संशयः ॥

Verse 43

प्रतिभास्यंति ते वेदा गीतनृत्यादिकं च यत् । असाध्यसाधनी शक्ति भविष्यति तव स्थिरा । परं वस्त्रापथे गत्वा कुरु तीर्थावलोकनम्

प्रतिभास्यन्ति ते वेदा गीतनृत्यादिकं च यत् । असाध्यसाधनी शक्तिर्भविष्यति तव स्थिरा । परं वस्त्रापथे गत्वा कुरु तीर्थावलोकनम् ॥

Verse 44

वामन उवाच । वस्त्रापथे महादेव यानि तीर्थानि तानि मे । वद देव विशेषेण यद्यस्ति करुणा मयि

वामन उवाच । वस्त्रापथे महादेव यानि तीर्थानि तानि मे । वद देव विशेषेण यद्यस्ति करुणा मयि ॥

Verse 45

रुद्र उवाच । वस्त्रापथस्य वायव्ये कोणे दिव्यं सरोवरम् । तस्य पश्चिमदिग्भागे जालिर्गहनपल्लवा

रुद्र उवाच । वस्त्रापथस्य वायव्ये कोणे दिव्यं सरोवरम् । तस्य पश्चिमदिग्भागे जालिर्गहनपल्लवा ॥

Verse 46

बिल्ववृक्षमयी मध्ये लिंगं तत्रास्ति मृन्मयम् । यत्रासौ लुब्धकः सिद्धो गतो मम पुरे पुरा

बिल्ववृक्षसमूहमध्ये तत्र मृन्मयं लिङ्गं विराजते । यत्रासौ लुब्धकः पूर्वं सिद्धिं प्राप्य मम पुरं गतः ॥

Verse 47

तस्य दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति । इंद्रो वै वृत्रहा यस्मिन्विमुक्तो ब्रह्महत्यया

तस्य दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्यादोषो विनश्यति । यस्मिन्स्थाने वृत्रहा इन्द्रो ब्रह्महत्यामलाद्विमुक्तः ॥

Verse 48

तस्माद्रुत्तरदिग्भागे धनदेन प्रतिष्ठितम् । लिंगं त्रैलोक्यविख्यातं तत्र देवी त्रिशूलिनी

तस्मादुत्तरदिग्भागे धनदेन प्रतिष्ठितम् । त्रैलोक्यविख्यातं लिङ्गं तत्र देवी त्रिशूलिनी ॥

Verse 49

यस्या दर्शनमात्रेण पुत्रोऽस्य नलकूबर । पाशानुषक्तहस्तोऽभूद्देवं चक्रे त्रिशूलिनम्

यस्या दर्शनमात्रेण नलकूबरः सुतोऽस्य वै । पाशानुषक्तहस्तोऽपि स्वस्थोऽभूत् त्रिशूलिनं च देवं चकार ॥

Verse 50

भवस्य नैरृते कोणे गणो हेरंबसंज्ञितः । यमेन कुर्वता लिंगं प्रथमं च प्रतिष्ठितः

भवस्य नैरृतकोणे हेरम्बसंज्ञितो गणः । यमेन कर्म कुर्वता प्रथमं लिङ्गं च प्रतिष्ठितम् ॥

Verse 51

विचित्रं तस्य माहात्म्यं चित्रगुप्तोऽति विस्मितः । दृष्ट्वा समागतो द्रष्टुं देवं तं मृन्मयं पुरा

विचित्रं तस्य माहात्म्यं; तद् दृष्ट्वा चित्रगुप्तोऽतिविस्मितः। पुरा स तं मृन्मयं देवं द्रष्टुं समागच्छत्॥

Verse 52

तेनापि निर्मितं लिंगं तस्मिन्क्षेत्रे द्विजोत्तम । चित्रगुप्तेश्वरंनाम विख्यातं भुवन त्रये

तेनापि तस्मिन्क्षेत्रे लिङ्गं निर्मितं, द्विजोत्तम। ‘चित्रगुप्तेश्वर’ इति नाम्ना भुवनत्रये विख्यातम्॥

Verse 53

पश्चिमेन चकारोच्चैः प्रजापतिरुदारधीः । केदाराख्यं तदा लिंगं गिरौ रैवतके स्थितम् । प्रजापतिः स्वयं तस्थौ तत्र पर्वतसानुनि

पश्चिमे प्रजापतिरुदारधीः उच्चैः चकार तदा। केदाराख्यं लिङ्गं रैवतके गिरौ स्थितम्; स प्रजापतिः स्वयं तत्र पर्वतसानुनि तस्थौ॥

Verse 54

रुद्र उवाच । इंद्रेश्वरस्य माहात्म्यं कथयिष्ये शृणुष्व तत् । ईशानकोणे विख्यातं भवस्य विदितं मम

रुद्र उवाच—इन्द्रेश्वरस्य माहात्म्यं कथयिष्ये; शृणुष्व तत्। ईशानकोणे विख्यातं, भवस्य मम विदितं च॥

Verse 55

वामन उवाच । कस्मादिंद्रः समायातः कथं चक्रे हरं हरिः । कथां सविस्तरामेतां कथयस्व मम प्रभो

वामन उवाच—कस्मादिन्द्रः समायातः? कथं च हरिः हरं चकार? एतां कथां सविस्तरां मम कथयस्व, प्रभो॥

Verse 56

रुद्र उवाच । लुब्धकस्तु पुरा सिद्धः शिवरात्रिप्रजागरात् । शिवलोके तदा प्राप्तं विमानं गणसंयुतम्

रुद्र उवाच—पुरा लुब्धकः शिवरात्रौ जागरणव्रतेन सिद्धिं प्राप; ततः शिवलोके गणसंयुतं दिव्यं विमानं तस्य समीपमागतम्।

Verse 57

सर्वत्रगं सुरुचिरं दिव्यस्त्रीगीतनादितम् तदारुह्य समायातो द्रष्टुं तां नगरीं हरेः

सर्वत्रगं सुरुचिरं दिव्यस्त्रीगीतनादितं तत् विमानमारुह्य स हरिनगरीं द्रष्टुं समायातः।

Verse 58

यस्यां युद्धं समभवद्गणानां यमकिंकरैः । आगच्छमानं तं ज्ञात्वा देवराजेन चिंतितम्

यत्र गणानां यमकिंकरैः सह युद्धं समभवत्। तं समागच्छन्तं ज्ञात्वा देवराज इन्द्रः चिन्ताकुलोऽभवत्।

Verse 59

पूज्योऽयं हरवत्सर्वैश्चित्रगुप्तयमादिभिः । इंद्रो गजं समारुह्य महिषेण यमो यतः

अयं हरिवत् सर्वैः पूज्यः—चित्रगुप्तयमादिभिः। ततो इन्द्रः गजमारुह्य, यमः महिषमारुह्य ययौ।

Verse 60

विधाय लेखनीं कर्णे चित्रगुप्तो यमाज्ञया । ततो हूता गणाः सर्वे ये नीता धरणीतलात्

यमाज्ञया चित्रगुप्तः कर्णे लेखनीं विधाय स्थितः। ततः धरणीतलात् नीताः सर्वे गणाः समाहूताः।

Verse 61

निजापराधसंतप्ता गतास्ते दक्षिणामुखम् आथित्यपू । जा कर्तव्या लुब्धके गृहमागते

निजापराधसंतप्ताः ते दक्षिणामुखं गताः। लुब्धके गृहागतॆऽतिथौ सत्कारः पूजनं च कर्तव्यम्॥

Verse 62

अपूजिते गते ह्यस्मिन्हरो मां शपयिष्यति । तस्मात्पूजां करिष्यामि यथा तुष्यति शंकरः

अपूजिते गते ह्यस्मिन् हरो मां शपयिष्यति। तस्मात् पूजां करिष्यामि यथा तुष्यति शंकरः॥

Verse 63

देवं द्रष्टुं समायातं ददर्शादूरतः स्थितम् । विमानस्थं हराकारं सूर्यकोटिसमप्रभम्

द्रष्टुं समायातं देवं स ददर्शादूरतः स्थितम्। विमानस्थं हराकारं सूर्यकोटिसमप्रभम्॥

Verse 64

संस्तूयमानं चरितैः शिवरात्रेः शिवस्य च । माघे मासे चतुर्द्दश्यां कृष्णायां जागरे कृते

शिवरात्रेः शिवस्य च चरितैः स संस्तूयमानः। माघमासे कृष्णचतुर्दश्यां कृते जागरे सति॥

Verse 65

तदेवं जायते सर्वं सुरेश्वर धरातले । एवं देवांगना काचिदाचक्षंती पुरंदरम् । निवार्य हस्तमुद्यम्य गजेंद्रं चारुलोचना

तदेवं जायते सर्वं सुरेश्वर धरातले। एवं देवाङ्गना काचिद् आचक्षन्ती पुरन्दरम्॥ निवार्य हस्तमुद्यम्य गजेन्द्रं चारुलोचना॥

Verse 66

किं दानैर्बहुभिर्दत्तैर्व्रतैः किं किं सुरार्चनैः । किं योगैः किं तपोभिश्च ब्रह्मचर्य्यैः सुरेश्वर

किं दानैर्बहुभिर्दत्तैर्व्रतैः किं किं सुरार्चनैः । किं योगैः किं तपोभिश्च ब्रह्मचर्य्यैः सुरेश्वर ॥

Verse 67

गयायां पिंडदानेन प्रयागमरणेन किम् । सोमेश्वरे सरस्वत्यां सोमपर्वणि किं गतैः

गयायां पिंडदानेन प्रयागमरणेन किम् । सोमेश्वरे सरस्वत्यां सोमपर्वणि किं गतैः ॥

Verse 68

कुरुक्षेत्रगतैः किं स्याद्राहुग्रस्ते दिवाकरे । तुलासुवर्णदानेन वेदपाठेन किं भवेत्

कुरुक्षेत्रगतैः किं स्याद्राहुग्रस्ते दिवाकरे । तुलासुवर्णदानेन वेदपाठेन किं भवेत् ॥

Verse 69

सर्वपापक्षयो येन वृषोत्सर्गेण तेन किम् । गोदानं किं करोत्येवं जलदानं तथैव च

सर्वपापक्षयो येन वृषोत्सर्गेण तेन किम् । गोदानं किं करोत्येवं जलदानं तथैव च ॥

Verse 70

अयने विषुवे चैव संक्रांतौ कीदृशं फलम् । माघमासे चतुर्दश्यां यादृशं जागरे कृते

अयने विषुवे चैव संक्रांतौ कीदृशं फलम् । माघमासे चतुर्दश्यां यादृशं जागरे कृते ॥

Verse 71

यमः संभाषते वाण्या महिषोपरि संस्थितः । पश्य रुद्रस्य माहात्म्यं चित्रगुप्त विचारय

यमः महिषोपरि समासीनो वाण्या संभाषते— “रुद्रस्य माहात्म्यं पश्य; हे चित्रगुप्त, सम्यग्विचारय।”

Verse 72

अयं स लुब्धको येन हरः संपूजितः पुरा । सुराष्ट्रदेशे विख्यातं तीर्थं वस्त्रापथं शृणु

अयं स एव लुब्धको येन पुरा हरः सम्यक् संपूजितः। सुराष्ट्रदेशे विख्यातं वस्त्रापथं नाम तीर्थं शृणु।

Verse 73

उज्जयंतो गिरिस्तत्र तथा रैवतको गिरिः । महती वर्त्तते जालिस्तयोर्मध्ये मया श्रुतम्

तत्र उज्जयन्तो गिरिः, तथा रैवतको गिरिः। तयोर्मध्ये महती जालिः वर्तते— इति मया श्रुतम्।

Verse 74

मृन्मयं वर्तते लिगं रात्रौ चानेन पूजितः । रात्रौ जागरणं कर्त्तुं येन कार्येण चागतः

तत्र मृन्मयं लिङ्गं वर्तते; रात्रौ चानेन पूजितः। रात्रौ जागरणं कर्तुं स येन कार्येण चागतः।

Verse 75

तदस्माभिः कथं वाच्यं स्वयं जानंति ते सुराः । वरांगना वरं द्रष्टुं वरयंति परस्परम् । इंद्रावासात्समायाता नंदने वेगवत्तराः

तदस्माभिः कथं वाच्यम्? ते सुराः स्वयं जानन्ति। वराङ्गनाः वरं द्रष्टुं परस्परं वरयन्ति; इन्द्रावासात् समायाता नन्दने वेगवत्तराः।

Verse 76

विरंचिना रायणशंकरत्विषा देहेन चागच्छति कोऽपि पूरुषः । पुरीं सुरेशाधिपतेर्निरीक्षितुं भर्त्ता ममायं तव चास्ति किं पतिः

विरञ्चि-नारायण-शङ्कर-तेजोमयेन देहेन कश्चित् पुरुषः समायाति। सुरेशाधिपतेः पुरीं द्रष्टुम् आगतः। ‘अयं मम भर्ता’ इति; किं तवापि कश्चित् पतिरस्ति यः एनं स्वीकर्तुम्?

Verse 77

मृदंगवीणा पटहस्वरस्तुतैः प्रवोधिताभिः सुरराजमन्दिरे । देवो हरोऽयं न नरो हराकृतिर्दृष्टोंगनाभिस्तव किं किमावयोः

मृदङ्ग-वीणा-पटह-स्वरैः स्तुतिभिः प्रवोधिताः सुरराजमन्दिरे। ता ऊचुः—‘अयं हरो देवः; न नरोऽयं, हराकृतिधरः’ इति। अङ्गनाभिर्दृष्टेऽस्मिन्, तव किं, मम किं—कस्याधिकारः?

Verse 78

गायंति काश्चिद्विहसंति काश्चिन्नृत्यंति काश्चित्प्रपठंति काश्चित् । वदन्ति काश्चिज्जयशब्दसंयुतैर्वाक्यैरनेकैर्गुरुसन्निधाने

काश्चिद् गायन्ति, काश्चिद् विहसन्ति, काश्चिन् नृत्यन्ति, काश्चित् प्रपठन्ति। काश्चिज् जयशब्दसंयुक्तैः नानाविधैः वाक्यैः गुरुसन्निधाने वदन्ति।

Verse 79

काचिच्छिवं स्तौति शिवां तथान्या पृच्छत्यथान्या किमु बिल्वपत्रात् । किं वोपवासेन फलं तवेदं निद्राक्षयेणाथ फलं तवैतत्

काचित् शिवं स्तौति, तथान्या शिवां स्तौति। अथान्या पृच्छति—‘बिल्वपत्रार्पणेन किं फलम्? उपवासेन तव किं फलम्? निद्राक्षयेण (जागरया) तव किं फलम्?’

Verse 80

तासां नानाविधा वाचः श्रूयन्ते नन्दने वने । ब्रह्मलोकादिका वार्त्ताः कृत्वा च तदनन्तरम्

नन्दनवने तासां नानाविधा वाचः श्रूयन्ते। ब्रह्मलोकादिविषया वार्त्ताः कृत्वा, तदनन्तरं पुनरग्रे प्रचक्रामुः।

Verse 81

देवेन्द्रो लुब्धकं भूयो बभाषे कौतुकान्वितः । कस्मिन्देशे गिरौ जालिर्लिंगं यत्रास्ति दर्शय

देवेन्द्रः पुनर्लुब्धकं कौतुकसमन्वितः प्रोवाच— “कस्मिन्देशे कस्मिन्गिरौ वा सा जाली, यत्र लिङ्गं विद्यते? तन्मे दर्शय, कथय।”

Verse 82

लुब्धक उवाच । सुराष्ट्रदेशे विख्यातो यस्मिन्देशे सरस्वती । वाडवं शिरसा धृत्वा प्रविष्टा लवणोदधौ

लुब्धक उवाच— “सुराष्ट्रदेशे विख्याते प्रदेशे सरस्वती नदी वाडवाग्निं शिरसा धृत्वा लवणोदधौ प्रविशति।”

Verse 83

यत्र सा गोमती याति यत्रास्ते गन्धमादनः । उज्जयंतो गिरिवरो यत्र रैवतको गिरिः

“यत्र सा गोमती याति, यत्रास्ते गन्धमादनः; यत्रोज्जयन्तो गिरिवरः, यत्र च रैवतको गिरिः।”

Verse 84

तत्र वस्त्रापथं क्षेत्रं भवस्तत्र व्यवस्थितः । तत्रास्ते मृन्मयं लिंगं जालिमध्ये सुरोत्तम

“तत्र वस्त्रापथं नाम क्षेत्रं, तत्रैव भवः व्यवस्थितः; तत्र जालीमध्ये, सुरोत्तम, मृन्मयं लिङ्गमस्ति।”

Verse 85

इन्द्र उवाच । सहितैस्तत्र गंतव्यं पूजयिष्ये भवं स्वयम् । जालिमध्ये तथा लिंगं दर्शयस्व च लुब्धक

इन्द्र उवाच— “सहितैरेव तत्र गन्तव्यम्; अहं स्वयमेव भवं पूजयिष्यामि। तथा जालीमध्ये स्थितं लिङ्गं, लुब्धक, दर्शय।”

Verse 86

परदारादिकं पापं दैत्यानां तु विकृंतने । वधे वृत्रस्य संजातं तत्सर्वं क्षालयाम्यहम्

परदारादिकं पापं दैत्यानां तु विकृन्तने । वधे वृत्रस्य संजातं तत्सर्वं क्षालयाम्यहम् ॥

Verse 87

इत्युक्त्वा सहिताः सर्वे संप्राप्ता गिरिमूर्द्धनि । वाहनानि च ते त्यक्त्वा प्रस्थिताः पादचारिणः

इत्युक्त्वा सहिताः सर्वे संप्राप्ता गिरिमूर्द्धनि । वाहनानि च ते त्यक्त्वा प्रस्थिताः पादचारिणः ॥

Verse 88

उज्जयन्तगिरेर्मूर्ध्नि गजराजः समागतः । तदाग्रचरणं तस्य ददौ मूर्धनि कारणात्

उज्जयन्तगिरेर्मूर्ध्नि गजराजः समागतः । तदाग्रचरणं तस्य ददौ मूर्धनि कारणात् ॥

Verse 89

तेनाक्रान्तो गिरिवरस्तोयं सुस्राव निर्मलम् । गजपादोद्भवं वारि भविष्यति सदा स्थिरम्

तेनाक्रान्तो गिरिवरस्तोयं सुस्राव निर्मलम् । गजपादोद्भवं वारि भविष्यति सदा स्थिरम् ॥

Verse 90

इति प्रोक्तं सुरेन्द्रेण लोकानां हितकाम्यया । सर्वे समागतास्तत्र यत्र जालिर्व्यवस्थिता

इति प्रोक्तं सुरेन्द्रेण लोकानां हितकाम्यया । सर्वे समागतास्तत्र यत्र जालिर्व्यवस्थिता ॥

Verse 91

संपूज्य विविधैः पुष्पैर्माघमासे चतुर्दशी । तस्यां जागरणं कृत्वा सञ्जातो निर्मलो हरिः

माघमासस्य चतुर्दश्यां नानाविधैः पुष्पैः सम्यक् संपूज्य, तस्यां रात्रौ जागरणं कृत्वा हरिः निर्मलः निष्कल्मषश्च बभूव।

Verse 92

वस्त्रापथे भवं पूज्य हरिं रैवतके गिरौ । इन्द्रेश्वरं प्रतिष्ठाप्य संप्राप्तः स्वनिकतनम्

वस्त्रापथे भवं सम्यक् पूज्य, रैवतके गिरौ हरिं च समर्च्य; इन्द्रेश्वरं प्रतिष्ठाप्य स स्वनिकेतनं प्रत्यपद्यत।

Verse 93

लुब्धकोऽपि विमानेन संप्राप्तो हरिमन्दिरे । इत्युक्त्वा स भवो देवस्तत्रैवांतरधीयत

“लुब्धकोऽपि विमानेन हरिमन्दिरं संप्राप्तः” इति उक्त्वा स भवो देवः तत्रैव सहसा अन्तरधीयत।

Verse 94

वामनोपि ततश्चक्रे तत्र तीर्थावगाहनम् । यादृग्रूपः शिवो दृष्टः सूर्यबिंबे दिगंबरः

ततः वामनोऽपि तत्र तीर्थे अवगाहनं चकार; सूर्यबिम्बे दिगम्बरं शिवं यथारूपं दृष्टवान्।

Verse 95

पद्मासनस्थितः सौम्यस्तथा तं तत्र संस्मरन् । प्रतिष्ठाप्य महामूर्त्तिं पूजयामास वासरम्

पद्मासनस्थितः सौम्यः स तं तत्र संस्मरन्, महामूर्तिं प्रतिष्ठाप्य वासरं यावत् पूजयामास।

Verse 96

मनोऽभीष्टार्थसिद्ध्यर्थं ततः सिद्धिमवाप्तवान् । नेमिनाथशिवेत्येवं नाम चक्रे स वामनः

मनोऽभीष्टार्थसिद्ध्यर्थं ततः सिद्धिमवाप्तवान् । ततो वामनः ‘नेमिनाथशिव’ इति नाम चकार ॥

Verse 97

भवस्य पश्चिमे भागे प्रत्यासन्ने धरातले । वामनो वसतिं चक्रे तीर्थे वस्त्रापथे तदा

भवस्य पश्चिमे भागे प्रत्यासन्ने धरातले । वामनो वसतिं चक्रे तीर्थे वस्त्रापथे तदा ॥

Verse 98

अतो यवाधिकं प्रोक्तं तीर्थं देवैः सवासवैः । इंद्रेण कुर्वता देवं समागत्य भवाग्रतः

अतो यवाधिकं प्रोक्तं तीर्थं देवैः सवासवैः । इन्द्रेण कुर्वता देवं समागत्य भवाग्रतः ॥

Verse 99

यवाधिकं प्रभासात्तु तीर्थमेतद्भवाज्ञया । अन्येषां षड्गुणं तीर्थं भविष्यति शिवाज्ञया

यवाधिकं प्रभासात्तु तीर्थमेतद्भवाज्ञया । अन्येषां षड्गुणं तीर्थं भविष्यति शिवाज्ञया ॥

Verse 100

इत्येतत्कथितं सर्वं किमन्यत्परिपृच्छसि

इत्येतत्कथितं सर्वं किमन्यत्परिपृच्छसि ॥

Verse 101

राजोवाच । शिवरात्रिप्रभावोयमतुलः परिकीर्त्तितः । अजानता कृता तेन लुब्धकेन पुरा श्रुतम्

राजोवाच—शिवरात्रेः प्रभावोऽयमतुलः परिकीर्तितः। अजानता पुरा तेन लुब्धकेनापि कृत इति श्रुतम्॥

Verse 102

इदानीं वद कर्त्तव्या कथमन्यैर्जनैर्विभो । किं ग्राह्यं किं नु मोक्तव्यं शिवरात्र्यां वदस्व मे

इदानीं वद विभो—कथमन्यैर्जनैः कर्तव्या। किं ग्राह्यं किं च मोक्तव्यं शिवरात्र्यां वद मे॥

Verse 103

सारस्वत उवाच । संप्राप्य मानुषं जन्म ज्ञात्वा देवं महेश्वरम् । शिवरात्रिः सदा कार्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी

सारस्वत उवाच—मानुषं जन्म संप्राप्य ज्ञात्वा देवं महेश्वरम्। शिवरात्रिः सदा कार्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी॥

Verse 104

ईदृशं जायते पुण्यमेकया कृतया नृप । ये कुर्वंति सदा मर्त्त्यास्तेषां पुण्यमनंतकम्

नृप—एकया कृतयाप्येवं पुण्यमीदृशं प्रजायते। ये कुर्वन्ति सदा मर्त्यास्तेषां पुण्यमनन्तकम्॥

Verse 105

द्वादशाब्दं व्रतमिदं कर्त्तव्यं प्रतिवत्सरम् । जीवितं चंचलं नृणां यदि कर्तुं न शक्यते

इदं व्रतं द्वादशाब्दं प्रतिवत्सरं कर्तव्यम्। नृणां जीवितं चञ्चलं—यदि कर्तुं न शक्यते॥

Verse 106

तदा द्वादशभिर्मासैर्व्रत मेतत्समाप्यते । माघमासे चतुर्दश्यां प्रारम्भः क्रियते नृप

तदा द्वादशमासपर्यन्तं एतद्व्रतं समाप्यते। हे नृप, माघमासे चतुर्दश्यां तस्य प्रारम्भः क्रियते।

Verse 107

प्रतिमासं ततः कार्यं पौषांते तु समाप्यते । विघ्नश्चेज्जायते मध्ये कथं चिद्दैवयोगतः

ततः प्रतिमासं तत्कर्तव्यं, पौषान्ते तु समाप्यते। मध्ये यदि दैवयोगतः कश्चिद्विघ्नो जायते…

Verse 108

न भवेद्व्रतभंगस्तु पुनः कार्यमनन्तरम् । द्वादशैव प्रकर्तव्याः कृत्वा संख्या विशेषतः

ततो व्रतभङ्गो न भवति; अनन्तरं पुनः तत्कर्तव्यम्। संख्या विशेषतः पूरयित्वा द्वादशैव प्रकर्तव्याः।

Verse 109

कृतं न नश्यते लोके शुभं वा यदि वाऽशुभम् । कृष्णायां तु चतुर्दश्यां कृतपूर्वाह्निकक्रियः

कृतं न नश्यति लोके, शुभं वा यदि वाऽशुभम्। अतः कृष्णपक्षचतुर्दश्यां कृतपूर्वाह्निकक्रियः…

Verse 110

उपवासनियमो ग्राह्यो नद्यां स्नानं विधीयते । तदभावे तडागादौ कार्यं स्नानं स्वशक्तितः

उपवासनियमो ग्राह्यः, नद्यां स्नानं विधीयते। तदभावे तडागादौ स्वशक्तितः स्नानं कार्यम्।

Verse 111

तैलाभ्यंगो न कर्त्तव्यो न कार्यं गमनं क्वचित् । तीर्थसेवा प्रकर्त्तव्या तस्मिंश्चागमनं शुभम्

तैलाभ्यङ्गो न कर्तव्यः, न च क्वचिदपि भ्रमणं कार्यम्। तस्मिन् तीर्थे सेवा विधेया; तत्रागमनं च शुभप्रदम्॥

Verse 112

शिवरात्रिः सदा कार्या लिंगे स्वायंभुवे नरैः । तदभावे महापुण्ये लिंगे वर्षशताधिके

नरैः सदा शिवरात्रिव्रतं स्वायम्भुवे लिङ्गे कर्तव्यम्। तदभावे महापुण्ये वर्षशताधिकप्रतिष्ठिते लिङ्गे कर्तव्यम्॥

Verse 113

गिरौ वने समुद्रांते नद्यां यच्च शिवालये । तद्वै स्वायंभुवं लिंगं स्वयं तत्रैव संस्थितम्

गिरौ वने समुद्रान्ते नद्यां वा यच्च शिवालये। यत्र यत्र दृश्यते तद्वै स्वायम्भुवं लिङ्गं, स्वयं तत्रैव संस्थितम्॥

Verse 114

वालुलिंगादिकं लिंगं पूजितं फलदं स्मृतम् । दिवा संपूज्य यत्नेन पुष्पधूपादिना नरः

वालुलिङ्गादिकं लिङ्गं पूजितं फलदं स्मृतम्। दिवा नरः यत्नेन पुष्पधूपादिभिः सम्यक् संपूजयेत्॥

Verse 115

वर्जयेन्मदिरां द्यूतं नारीं नखनिकृन्तनम् । ब्रह्मचर्यपरैः शांतैः कर्त्तव्यं समुपोषणम्

मदिरां द्यूतं नारीसङ्गं नखनिकृन्तनं च वर्जयेत्। ब्रह्मचर्यपरैः शान्तैः सम्यक् समुपोषणं कर्तव्यम्॥

Verse 116

रात्रौ देवाग्रतो गत्वा कर्त्तव्याः सप्त पर्वताः । पक्वान्नफलतांबूलपुष्पधूपादिचर्चिताः

रात्रौ देवाग्रतो गत्वा सप्त पर्वताः कर्तव्याः, पक्वान्न-फल-ताम्बूल-पुष्प-धूपादिभिः समलङ्कृताः।

Verse 117

घृतेन दीपः कर्त्तव्यः पापनाशनहेतवे । यतो दीपस्य माहात्म्यं विज्ञेयं मुक्तिदायकम्

घृतेन दीपः कर्तव्यः पापनाशनहेतवे; दीपस्य माहात्म्यं मुक्तिदायकं विज्ञेयम्।

Verse 118

दीपः सदैव कर्त्तव्यो गृहे देवालये नरैः । दिवा निशि च संध्यायां दीपः कार्यः स्वशक्तितः

गृहे देवालये च नरैः दीपः सदैव कर्तव्यः; दिवा निशि च संध्यायां स्वशक्तितो दीपः कार्यः।

Verse 119

किञ्चिदुद्द्योतमात्रेण देवास्तुष्यंति भूतले । पितॄणां प्रथमं दीपः कर्त्तव्यः श्राद्धकर्मणि

किञ्चिदुद्द्योतमात्रेणापि देवाः भूतले तुष्यन्ति; पितॄणां तु श्राद्धकर्मणि प्रथमं दीपः कर्तव्यः।

Verse 120

रात्रौ जागरणं कार्यं यथा निद्रा न जा यते । शिवरात्रिप्रभावोऽयं श्रोतव्यः शिवसंनिधौ

रात्रौ जागरणं कार्यं यथा निद्रा न जायते; अयं शिवरात्रिप्रभावः शिवसंनिधौ श्रोतव्यः।

Verse 121

शिवस्य चरितं रात्रौ श्रोतव्यं बहुविस्तरम् । गीतं नृत्यं तथा वाद्यं कर्तव्यं शिवसंनिधौ

रात्रौ शिवस्य चरितं बहुविस्तरेण श्रोतव्यं; शिवसन्निधौ गीतं नृत्यं च वाद्यं च कर्तव्यम्।

Verse 122

एवं सा नीयते रात्रिर्मुख्यं जागरणं यतः । रात्रौ देयानि दानानि शक्त्या वै तत्र जागरे

एवं रात्रिर्नीयते, यतो जागरणं मुख्यं व्रतम्; तस्मिन् रात्रौ जागरे शक्त्या दानानि देयानि।

Verse 123

पुनः स्नात्वा प्रभाते तु कर्त्तव्यं शिवपूजनम् । पूजनीयाश्च यतयो भोजनाच्छादनादिभिः

प्रभाते पुनः स्नात्वा शिवपूजनं कर्तव्यम्; यतयश्च भोजनाच्छादनादिभिः पूजनीयाः।

Verse 124

तपस्विनां प्रदातव्यं भोजनं गृहमेधिभिः । द्वादशाष्टौ च चत्वारो भोक्तव्या एक एव वा

गृहमेधिभिः तपस्विनां भोजनं प्रदातव्यम्; द्वादश वा अष्टौ वा चत्वारो वा, एक एव वा भोज्यः।

Verse 125

एकोऽपि ब्रह्मचारी यो ब्रह्मविच्छिवपूजकः । सहस्राणां समो भक्त्या गृहे संभोजितो भवेत्

एकोऽपि ब्रह्मचारी ब्रह्मविद् शिवपूजकश्च, भक्त्या गृहे संभोजितः सहस्राणां समो भवेत्।

Verse 126

अक्षारालवणं पत्रे भोक्तव्यं वाग्यतैः स्वयम् । पुत्रमित्रकलत्राणां दातव्यं भोजनं पुरः

वाग्यतः स्वयमेव पत्रस्थं निरक्षारालवणं भोजनं भुञ्जीत; पुत्रमित्रकलत्राणां तु प्रथमं पुरतो भोजनं दद्यात्।

Verse 127

अनेन विधिना कार्या शिवरात्रिः शिवव्रतैः । द्वादशैता यदा पूर्णास्तिलपात्राणि वै तदा

अनेन विधिना शिवव्रतैः शिवरात्रिर्विधेयाः; एताः द्वादश यदा पूर्णाः, तदा तिलपात्राणि द्वादश कारयेत्।

Verse 128

द्वादशैव प्रदेयानिगुरुब्राह्मणज्ञातिषु । व्रतांते गौः प्रदातव्या कृष्णा वत्सयुता दृढा

तानि तिलपात्राणि द्वादशैव गुरुब्राह्मणज्ञातिषु प्रदेयानि; व्रतान्ते च कृष्णा वत्सयुता दृढा गौः प्रदातव्या।

Verse 129

सवस्त्राभरणा देया घंटाभरणभूषिता । अंगुलीयकवासांसि च्छत्रोपानत्कमण्डलु

सा गौः सवस्त्राभरणा देया, घण्टाभरणभूषिता; अङ्गुलीयकवासांसि छत्रोपानत्कमण्डलुं च दद्यात्।

Verse 130

गुरवे दक्षिणा देयाब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः । एवं कृत्वा ततो देयं तपस्विभ्योऽथ भोजनम् । मिष्टान्नं विविधं दत्त्वा क्षमाप्य च विसर्जयेत्

गुरवे दक्षिणा देया, ब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः; एवं कृत्वा तपस्विभ्यो भोजनं दद्यात्। विविधं मिष्टान्नं दत्त्वा क्षमाप्य च तान् सादरं विसर्जयेत्।

Verse 131

एवं यः कुरुते सत्यं तस्य पापं न विद्यते । संतानमुत्तमं लब्ध्वा भुक्त्वा भोगाननुत्तमान्

एवं यः सत्यं विधिना करोति तस्य पापं न विद्यते। उत्तमं सन्तानं लब्ध्वा स भुङ्क्ते भोगाननुत्तमान्॥

Verse 132

दिव्यविमानमारूढो दिव्यस्त्रीपरिवेष्टितः । गतिवादित्रनिर्घोषैर्नीयते शिवमन्दिरे

दिव्यविमानमारूढो दिव्यस्त्रीपरिवेष्टितः। गतिवादित्रनिर्घोषैर्नीयते शिवमन्दिरे॥

Verse 133

तदेतत्कथितं पुण्यं शिवरात्रिव्रतं मया । कृतेन येन लोकानां सर्वपापक्षयो भवेत्

तदेतत्कथितं पुण्यं शिवरात्रिव्रतं मया। कृतेन येन लोकानां सर्वपापक्षयो भवेत्॥