Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 57

Devanagari script

चिंतामापेदिरे सर्वे चिरं ते विषयान्विताः । ब्रह्मापि चेंद्रियग्रस्तः सुता रमितुमुद्यतः

Transliteration

ciṃtāmāpedire sarve ciraṃ te viṣayānvitāḥ | brahmāpi ceṃdriyagrastaḥ sutā ramitumudyataḥ

Translation

चिरं विषयासक्ताः सर्वे ते चिन्तामापेदिरे; ब्रह्मापि इन्द्रियग्रस्तः स्वसुतायाः सह रमितुमुद्यतः अभवत्।

Word by Word

• चिन्ताम्: anxiety
• चिन्ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चिन्ता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आपेदिरे: they attained / fell into
• आपेदिरे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + पद् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• चिरम्: for long
• चिरम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (for a long time)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• विषयान्विताः: attached to sense-objects
• विषयान्विताः: Karta (Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विषय (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक; अनु + इ (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; 'ते' इति विशेषणम्

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: None (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थ-निपात (also/even)

• च: and
• च: None (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• इन्द्रियग्रस्तः: overpowered by the senses
• इन्द्रियग्रस्तः: Karta (Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक) + ग्रस्त (प्रातिपदिक; ग्रस् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषप्रायः (इन्द्रियैः ग्रस्तः / इन्द्रियाणां ग्रस्तः)

• सुता: a daughter
• सुता: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• रमितुम्: to enjoy / to sport with
• रमितुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: रम् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्त (infinitive)

• उद्यतः: intent / ready
• उद्यतः: Karta (Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद् + यत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle used adjectivally) 'ready/intent', पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'ब्रह्मा' इति विशेषणम्

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Māheśvarakhaṇḍa context; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Skanda Dialogue

Listener: General audience; narrative focus on devas and Brahmā

Visual Art Cues

Scene: The devas, weighed down by long indulgence, sit troubled; Brahmā appears distracted and desire-struck, symbolizing the peril of unchecked senses—an admonitory tableau rather than celebratory.

Characters & Entities

• Brahmā
• Indriyas (senses)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Attachment to sense-objects breeds confusion and moral fall; mastery over the senses is essential for approaching Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate verse is ethical-narrative; within Kedārakhaṇḍa it supports the Kedāra (Kedāranātha) frame by showing why beings seek Śiva’s refuge.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; the implied discipline is indriya-nigraha (sense-restraint) as a prerequisite for Śiva-darśana.