Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 66

Devanagari script

ऋषयोऽपि च धर्मिष्ठास्तत्त्ववाक्यबहिष्कृताः । विवादनिरता मूढा अतत्त्वज्ञाः समत्सराः

Transliteration

ṛṣayo'pi ca dharmiṣṭhāstattvavākyabahiṣkṛtāḥ | vivādaniratā mūḍhā atattvajñāḥ samatsarāḥ

Translation

“येऽपि धर्मिष्ठा इति ख्याताः ऋषयः, तेऽपि तत्त्ववाक्येभ्यः बहिष्कृताः; विवादनिरताः, मूढाः, अतत्त्वज्ञाः, समत्सराश्च।”

Word by Word

• ऋषयः: sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (also/even)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• धर्मिष्ठाः: most righteous
• धर्मिष्ठाः: Karta (Subject complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: धर्मिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ऋषयः’ इत्यस्य विशेषणम्

• तत्त्ववाक्यबहिष्कृताः: excluded from true teachings
• तत्त्ववाक्यबहिष्कृताः: Karta (Subject complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तत्त्व + वाक्य + बहिष्कृत (कृदन्त)
• Form: समासः (तत्त्ववाक्यस्य बहिष्कृताः) षष्ठी-तत्पुरुषः; ‘बहिष्कृत’ = क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• विवादनिरताः: engaged in disputes
• विवादनिरताः: Karta (Subject complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: विवाद + निरत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-तत्पुरुषः/अधिकरण-तत्पुरुषः (विवादे निरताः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• मूढाः: deluded
• मूढाः: Karta (Subject complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: मूढ (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (from मुह्/मोह्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• अतत्त्वज्ञाः: knowers of untruth / not knowing reality
• अतत्त्वज्ञाः: Karta (Subject complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: अ + तत्त्व + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: नञ्-तत्पुरुषः (तत्त्वं न जानन्ति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• समत्सराः: jealous / envious
• समत्सराः: Karta (Subject complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: स + मत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-तत्पुरुषः/सह-भावः (मत्सरेण सह/युक्ताः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Ākāśavāṇī (continuing the evaluative condemnation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Assembly of sages (as addressed)

Visual Art Cues

Scene: Sages once honored now appear quarrelsome—gesturing sharply, brows furrowed—while a faint luminous 'tattva-vākya' scroll recedes from them, symbolizing exclusion from truth.

Characters & Entities

• Ṛṣis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True dharma is measured by alignment with tattva (truth), not by reputation; envy and contentiousness obscure wisdom.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is named; the Kedāra narrative teaches ethical conduct that supports sacred life and pilgrimage purity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it warns against quarrelsome conduct and deviation from truthful doctrine.