Adhyaya 34

Verse 1

लोमश उवाच । राज्यं चकार कैलास दवदवा जगत्पतिः । गणैः समेतो बहुभिर्वीरभद्रान्वितो महान्

लोमश उवाच। कैलासे जगत्पतिर्महान् राज्यं चकार; बहुभिर्गणैः समेतो वीरभद्रान्वितश्च सः॥

Verse 2

ऋषिभिः सहितो रुद्रो देवैरिन्द्रादिभिः सह । ब्रह्मा यस्य स्तुतिपरो विष्णुः प्रेष्यवदास्थितः

ऋषिभिः सहितो रुद्रो देवैरिन्द्रादिभिः सह। यस्य ब्रह्मा स्तुतिपरो विष्णुः प्रेष्य इवास्थितः॥

Verse 3

इंद्रो देवगणैः सार्द्धं सेवाधर्मपरोऽभवत् । यस्य च्छत्रधरश्चंद्रो वायुश्चामरधृक्तथा

इन्द्रो देवगणैः सार्धं सेवाधर्मपरायणोऽभवत्; तस्य चन्द्रः छत्रधरः, वायुः चामरधृक् चाभूत्।

Verse 4

सूपान्नकर्ता सततं जातवदा निरन्तरम् । गंधर्वा गायका यस्य स्तावकाश्च पिनाकिनः

जातवेदाः सततं निरन्तरं सूपान्नं पक्त्वा समर्पयामास; गन्धर्वा गायका आसन्, पिनाकिनः स्तावकाश्च तस्याभवन्।

Verse 5

विद्याधराश्च बहवस्तथा चाप्सरसां गणाः । ननृतुश्चाग्रगा यस्य सोऽसौ कैलासपर्वते

विद्याधराणां बहवो गणाः, अप्सरसां च समूहाः; तस्याग्रे ननृतुः—स एव कैलासपर्वते न्यवसत्।

Verse 6

पुत्रैर्गणेशस्कंदाद्यैस्तथा गिरिजया सह । राज्यं प्रतापिभिश्चक्रेऽशंकश्चंक्रमणेन च

गणेशस्कन्दादिभिः पुत्रैः गिरिजया च सह; प्रतापिभिः राज्यं चकार, चंक्रमणेन च निःशङ्कः।

Verse 7

येनांधको महा दैत्यः स देवानामरिर्महान् । दुष्टो विद्धस्त्रिशूलेन गगने स्थापितश्चिरम्

येनान्धको महादैत्यः देवानां महान् अरिः; दुष्टः त्रिशूलेन विद्धः, गगने चिरं स्थापितोऽभवत्।

Verse 8

हत्वा गजासुरं येन उत्कृत्त्य चर्म वै कृतम् । चिरं प्रावरणं दिव्यं तथा त्रिपुरदीपनम् । विष्णुना पाल्यभूतेन रेजे सर्वांगसुन्दरः

येन गजासुरो हतः, चर्मोत्कृत्य दिव्यं चिरप्रावरणं कृतम्। तथा त्रिपुरदीपनं कृतवान्; विष्णुना पाल्यभूतेन सह सर्वाङ्गसुन्दरः प्रभासते।

Verse 9

तं द्रष्टुकामो भगवान्नारदो दिव्य र्शनः । ययौ च पर्वतश्रेष्ठं कैलासं चन्द्रपांडुरम्

तं द्रष्टुकामो भगवान् नारदो दिव्यदर्शनः। ययौ पर्वतश्रेष्ठं कैलासं चन्द्रपाण्डुरप्रभम्॥

Verse 10

सुधया परया चापि सेवितं परमाद्भुतम् । कर्पूरगौरं च तदा दृष्ट्वा तं सुमहाबलम् । नारदो विस्मयाविष्टः प्रविष्टो गन्धमादनम्

सुधया परया चापि सेवितं परमाद्भुतम्। कर्पूरगौरं तदा दृष्ट्वा तं सुमहाबलम्। नारदो विस्मयाविष्टः प्रविष्टो गन्धमादनम्॥

Verse 11

अनेकाश्चर्यसंयुक्तं तपनैश्च सुशोभितम् । गायद्विद्याधरीभिश्च पूरितं च महाप्रभम्

अनेकाश्चर्यसंयुक्तं तपनैश्च सुशोभितम्। गायद्विद्याधरीभिश्च पूरितं च महाप्रभम्॥

Verse 12

कल्पद्रुमाश्च बहवो लताभिः परिवेष्टिताः । घनच्छायासू तास्वेव विशिष्टा कामधेनवः

कल्पद्रुमाश्च बहवो लताभिः परिवेष्टिताः। घनच्छायासु तास्वेव विशिष्टाः कामधेनवः॥

Verse 13

पारिजातवनामोदलंपटा बहवोऽलयः । कलहंसाश्च बहवः क्रीडमानाः सरस्तु च

पारिजातवनानां सुरभिगन्धेन वासिताः बहवोऽलयाः सन्ति; सरःसु च बहवः कलहंसाः क्रीडमानाः प्रमुदिताः।

Verse 14

शिखंडिनो महच्चक्रुस्तत्र केकारवं मुदा । पंचमालापिनः सर्वे विहंगाः संमदान्विताः

तत्र शिखण्डिनो मुदा महत् केकारवं चक्रुः; सर्वे विहङ्गाः पंचमालापिनः संमदान्विताः।

Verse 15

करिणः करिणीभिश्च मोदमानाः सुवर्चसः । सिंहास्तथा गर्जमानाः शार्दूलैः सह संगताः

करिणः करिणीभिः सह मोदमानाः सुवर्चसः; सिंहाश्च गर्जमानाः शार्दूलैः सह संगताः।

Verse 16

वृषभा नंदिमुख्याश्च रेभमाना निरन्तरम् । देवद्रुमाश्च बहवस्तथा चंदनवाटिकाः

वृषभा नन्दिमुख्याश्च निरन्तरं रेभमाणाः; देवद्रुमाश्च बहवः तथा चन्दनवाटिकाः।

Verse 17

नागपुंनागबकुलाश्चंपका नागकेसराः । तथा च वनजंब्वश्च तथा कनककेतकाः

नागपुंनागबकुलाश्चम्पकाः नागकेसराः; तथा वनजम्बवश्च तथा कनककेतकाः।

Verse 18

कह्लाराः करवीरिश्च कुमुदानि ह्यनेकशः । मंदाराश्च बदर्यश्च क्रमुकाः पाटलास्तथा

कह्लाराः करवीराश्च कुमुदानि च बहूनि हि । मंदाराश्च बदर्यश्च क्रमुकाः पाटलास्तथा ॥

Verse 19

तथान्ये बहवो वृक्षाः शम्भोस्तोषकराह्यमी । ऐकपद्येन दृष्टास्ते नानाद्रुमलतान्विताः । आरामा बहवस्तत्र द्विगुणाश्च बभूविरे

तथान्ये बहवो वृक्षाः शम्भोस्तोषकराः खलु । ऐकपद्येन दृष्टास्ते नानाद्रुमलतान्विताः । आरामा बहवस्तत्र द्विगुणाश्च बभूविरे ॥

Verse 20

गगनान्निस्सृतः सद्यो गंगौघः परमाद्भुतः । पतितो मस्तके तस्य पर्वतस्य सुशोभिते

गगनान्निःसृतः सद्यो गङ्गौघः परमाद्भुतः । पतितो मस्तके तस्य पर्वतस्य सुशोभिते ॥

Verse 21

कूपो हि पयसां ये न पवित्रं वर्तते जगत् । सोपि द्विधा तदा दृष्टो नारदेन महात्मना

कूपो हि पयसां येन पवित्रं वर्तते जगत् । सोऽपि द्विधा तदा दृष्टो नारदेन महात्मना ॥

Verse 22

सर्वं तदा द्विधाभूतं दृष्टं तेन महात्मना । नारदेन तदा विप्राः परमेण निरीक्षितः

सर्वं तदा द्विधाभूतं दृष्टं तेन महात्मना । नारदेन तदा विप्राः परमेण निरीक्षितम् ॥

Verse 23

एवं विलोकमानोऽसौ नारदो भगवानृषिः । त्वरितेन तथा यातः शिवालोकनतत्परः

एवं विलोकमानोऽसौ नारदो भगवानृषिः । त्वरितेन तथा यातः शिवालोकनतत्परः ॥

Verse 24

यावद्द्वारि स्थितोपश्यन्महदाश्चर्यमेव च । द्वारपालौ तदा दृष्टौ कृतकौ विश्वक्मणा

यावद्द्वारि स्थितोपश्यन्महदाश्चर्यमेव च । द्वारपालौ तदा दृष्टौ कृतकौ विश्वक्मणा ॥

Verse 25

नारदो मोहितो ह्यासीत्पप्रच्छ च स तौ तदा । अहं प्रवेष्टुमिच्छामि शिवदर्शनलालसः

नारदो मोहितो ह्यासीत्पप्रच्छ च स तौ तदा । अहं प्रवेष्टुमिच्छामि शिवदर्शनलालसः ॥

Verse 26

तस्मादनुज्ञा दातव्या दर्शनार्थं शिवस्य च । अश्रृण्वन्तौ तदा दृष्ट्वा नारदो विस्मितोऽभवत्

तस्मादनुज्ञा दातव्या दर्शनार्थं शिवस्य च । अश्रृण्वन्तौ तदा दृष्ट्वा नारदो विस्मितोऽभवत् ॥

Verse 27

ज्ञानदृष्ट्या विलोक्याथ दूष्णींभूतोऽभवत्तदा । कृत्रिमौ हि च तौ ज्ञात्वा प्रविष्टो हि महामनाः

ज्ञानदृष्ट्या विलोक्याथ दूष्णींभूतोऽभवत्तदा । कृत्रिमौ हि च तौ ज्ञात्वा प्रविष्टो हि महामनाः ॥

Verse 28

तथान्ये तत्सरूपाश्च दृष्टास्तेन महात्मना । ऋषिः प्रणमितस्तैश्च नारदो भगवान्मु

तथैव तेन महात्मना तद्रूपसमाः केचनान्येऽपि दृष्टाः। तैश्च भगवानृषिर्नारदः प्रणम्यत इति।

Verse 29

एवमादीन्यनेकानि आश्चर्याणि ददर्श सः । ददर्शाथ च सुव्यक्तं त्र्यंबकं गिरिजान्वितम्

एवमादीन्यनेकान्याश्चर्याणि स ददर्श। अथ सुव्यक्तं त्र्यम्बकं गिरिजासहितं ददर्श।

Verse 30

अर्धासनगता साध्वी शंकरस्य महात्मनः । तनया गिरिराज्य यया व्याप्तं जगत्त्रयम्

महात्मनः शङ्करस्यार्धासने स्थितां साध्वीं गिरिराजतनयां ददर्श; यया शक्त्या जगत्त्रयं व्याप्तम्।

Verse 31

गौरी सितेक्षणा बाला तन्वंगी चारुलोचना । यया रूपी कृतः शम्भुरुपादेयः कृतो महान्

गौरीं सितेक्षणां बालां तन्वङ्गीं चारुलोचनाम्। यया शम्भुः साकारोऽभवत्, महान् चोपास्यतामगात्।

Verse 32

निर्विकानि विकारैश्च बहुभिर्विकलीकृतः । अर्द्धागलग्ना सा देवी दृष्टा तेन शिवस्य च

निर्विकारोऽपि स बहुभिर्विकारैरिव विकलीकृत इवाभात्। शिवस्यार्धाङ्गलग्नां तां देवीं च तेन ददर्श।

Verse 33

नारदेन तथा शम्भुर्दृष्टस्त्रिभुवनेश्वरः । शुद्धचामी करप्रख्यः सेव्यमानः सुरासुरैः

एवं नारदेन त्रिभुवनेश्वरः शम्भुः साक्षाद् दृष्टः—शुद्धचामीकरप्रख्यः, सुरासुरैः समन्तात् सेव्यमानः पूज्यमानश्च।

Verse 34

शंखेन भोगिवर्येण सेवितं चांघ्रिपंकजम् । धृतराष्ट्रेण च तथा तक्षकेण विशेषतः । तथा पद्मेन महा शेषेणापि विशेषतः

तस्याङ्घ्रिपङ्कजं भोगिवर्येण शङ्खेन सेवितम्; तथा धृतराष्ट्रेण, विशेषतः तक्षकनेन; तथा पद्मेन महाशेषेणापि विशेषतः।

Verse 35

अन्यैश्च नागवर्यैश्च सेवितो हि निरंतरंम् । वासुकिः कंठलग्नो हि हारभूतो महाप्रभः

अन्यैश्च नागवर्यैः स निरन्तरं सेवितो हि; वासुकिश्च महाप्रभः कण्ठलग्नो हारभूतो बभूव।

Verse 36

कंबलाश्वतरौ नित्यं कर्णभूषणभूषितौ । जटामूलगताश्चान्ये महाफणिवरा ह्यमी

कम्बलाश्वतरौ नित्यं कर्णभूषणरूपेण भूषितौ; जटामूलगताश्चान्येऽमी महाफणिवराः।

Verse 37

अनेकजातिसंवीता नानावर्णाश्च पद्मिनः । तक्षकः कुलिकः शंखो धृतराष्ट्रो महाप्रभः

अनेकजातिसंवीता नानावर्णाश्च पद्मिनः; तक्षकः कुलिकः शङ्खो धृतराष्ट्रो महाप्रभः।

Verse 38

पद्मो दंभः सुदंभश्च करालो भीषणस्तथा । एते चान्ये च बहवो नागाश्चाशीविषा ह्यमी

पद्मो दम्भः सुदम्भश्च करालो भीषणस्तथा । एते चान्ये च बहवो नागाश्चाशीविषा ह्यमी ॥

Verse 39

अंगभूता हरस्या सन्पूज्यस्यास्य जगत्त्रये । फणैकया शोभमानाः केचिद्धि पन्नगोत्तमाः

अङ्गभूता हरस्यास्य सन् पूज्यस्य जगत्त्रये । फणैकया शोभमानाः केचिद्धि पन्नगोत्तमाः ॥

Verse 40

फणानां द्वितयं केषां त्रितयं च महाप्रभम् । चतुष्क पंचकषट्कं सप्तकं चाष्टकं तथा

फणानां द्वितयं केषां त्रितयं च महाप्रभम् । चतुष्कं पञ्चकं षट्कं सप्तकं चाष्टकं तथा ॥

Verse 41

नवकं दशकं चैव तथैकादशकं त्वथ । द्वादशकं चाष्टादशकमेकोनविंशकं तथा

नवकं दशकं चैव तथैकादशकं त्वथ । द्वादशकं चाष्टादशकमेकोनविंशकं तथा ॥

Verse 42

चत्वारिंशत्फणाः केऽपि पंचाशत्कं च षष्टिकम् । सप्ततिश्चाप्यशीतिश्च नवतिश्च तथैव च

चत्वारिंशत्फणाः केऽपि पञ्चाशत्कं च षष्टिकम् । सप्ततिश्चाप्यशीतिश्च नवतिश्च तथैव च ॥

Verse 43

तथा शतसहस्राणि ह्ययुतप्रयुतानि च । अर्बुदानि च रत्नानि तथा शङ्खमितानि च

तथा शतसहस्राणि ह्ययुतप्रयुतानि च । अर्बुदानि च रत्नानि तथा शङ्खमितानि च ॥

Verse 44

अनंताश्च फणा येषां ते सर्पाः शिवभूषणाः । दृष्टास्तदानीं ते सर्वे नारदेन महात्मना

अनन्ताश्च फणा येषां ते सर्पाः शिवभूषणाः । दृष्टास्तदानीं ते सर्वे नारदेन महात्मना ॥

Verse 45

विद्यावंतोऽपि ते सर्वे भोगिनोऽपि सुशोभिताः । हारभूषणभूतास्ते मणिमंतोऽमितप्रभाः

विद्यावन्तोऽपि ते सर्वे भोगिनोऽपि सुशोभिताः । हारभूषणभूतास्ते मणिमन्तोऽमितप्रभाः ॥

Verse 46

अर्द्धचंद्रांकितो यस्य कपर्द्दस्त्वतिसुंदरः । चक्षुषा च तृतीयेन भालस्थेन विराजितः

अर्द्धचन्द्राङ्कितो यस्य कपर्दस्त्वतिसुन्दरः । चक्षुषा च तृतीयेन भालस्थेन विराजितः ॥

Verse 47

पंचवक्त्रो महादेवो बाहुभिर्द्दशभिर्वृतः । तथा मरकतश्यामकंधरोऽतीवसुंदरम्

पञ्चवक्त्रो महादेवो बाहुभिर्दशभिर्वृतः । तथा मरकतश्यामकन्धरोऽतीवसुन्दरः ॥

Verse 48

उरो यस्य विशालं च तथोरुजघनं परम् । चरणद्वयं च रुद्रस्य शोभितं परमं महत्

यस्योरः विशालं, तथैवोरुजघनं परमबलसमन्वितम्। रुद्रस्य चरणद्वयं परमं महत् शोभितं बभौ॥

Verse 49

तद्दृष्टं चरणारविंदमतुलं तेजोमयं सुंदरं संध्यारागसुमंगलं च परमं तापापनुत्तिंकरम् । तेजोराशिकरं परात्परमिदं लावण्यलीलस्पदं सर्वेषां सुखवृद्धिकारणपरं शंभोः पदं पावनम्

तददृष्टं चरणारविन्दमतुलं तेजोमयं सुन्दरम्। संध्यारागसुमङ्गलं परमं तापापनुत्तिंकरम्॥ तेजोराशिकरं परात्परमिदं लावण्यलीलास्पदम्। सर्वेषां सुखवृद्धिकारणपरं शम्भोः पदं पावनम्॥

Verse 50

तथैव दृष्ट्वा परमं पराणां परा सती रूपवती च सुंदरी । सौभाग्यलावण्यमहाविभूत्या विराजमाना ह्यतिसुंदरी शुभा

तथैव दृष्ट्वा पराणां परमं परं सती रूपवती सुन्दरी। सौभाग्यलावण्यमहाविभूत्या विराजमाना ह्यतिसुन्दरी शुभा॥

Verse 51

दृष्ट्वा तौ दपती शुद्धौ राजमानौ जगत्त्रये । अभिन्नौ भेदमापन्नौ निर्गुणौ गुणिनौ च तौ

दृष्ट्वा तौ दम्पती शुद्धौ राजमानौ जगत्त्रये। अभिन्नौ भेदमापन्नौ निर्गुणौ गुणिनौ च तौ॥

Verse 52

साकारौ च निराकारौ निरातंकौ सुखप्रदौ । ववंदे च मुदा तौ स नारदो भगवत्प्रियः । उत्थायोत्थाय च तदा तुष्टाव जगदीश्वरौ

साकारौ निराकारौ च निरातङ्कौ सुखप्रदौ। ववन्दे मुदितस्तौ स नारदो भगवत्प्रियः॥ उत्थायोत्थाय च तदा तुष्टाव जगदीश्वरौ॥

Verse 53

नारद उवाच । नतोस्म्यहं देववरौ युवाभ्यां परात्पराभ्यां कलया तथापि । दृष्टौ मया दंपती राजमानौ यौ वीजभूतौ सचराचरस्य

नारद उवाच—देववरौ युवाभ्यां नमोऽस्तु मे; परात्पराभ्यां यद्यपि कलया प्रकटिताभ्यां। मया दृष्टौ दिव्यौ दंपती राजमानौ, यौ सचराचरस्य सर्वस्य बीजभूतौ।

Verse 54

पितरौ सर्वललोकस्य ज्ञातौ चाद्यैव तत्त्वतः । मया नास्त्यत्र संदेहो भवतोः कृपया तथा

युवां सर्वलोकस्य पितरौ; अद्यैव तत्त्वतः ज्ञातौ मया। भवतोः कृपया अत्र मम कश्चिदपि संशयो नास्ति।

Verse 55

एवं स्तुतौ तदा तेन नारदेन महात्मना । तुतोष भगवाञ्छंभुः पार्वत्या सहितस्तदा

एवं तेन महात्मना नारदेन स्तुतौ सति, तदा पार्वत्या सहितो भगवान् शंभुः तुतोष।

Verse 56

महादेव उवाच । सुखेन स्थीयते ब्रह्मन्किं कार्यं करवाणि ते । तच्छ्रुत्वा वचनं शंभोर्नारदो वाक्यमब्रवीत्

महादेव उवाच—ब्रह्मन्, सुखेन स्थीयताम्; किं कार्यं ते, किं करवाणि? तच्छ्रुत्वा शंभोर्वचनं नारदः प्रत्युवाच।

Verse 57

दर्शनं जातमद्यैव तेन तुष्टोऽस्म्यहं विभो । दर्शनात्सर्वमेवाद्य शंभो मम न संशयः

नारद उवाच—अद्यैव ते दर्शनं जातम्; तेनाहं तुष्टोऽस्मि विभो। दर्शनात् सर्वमेवाद्य स्पष्टं जातं, शंभो; मम न संशयः।

Verse 58

क्रीडनार्थमिहायातः कैलासं पर्वतोत्तमम् । हृदिस्थो हि सदा नॄणामास्थितो भगवन्प्रभो

नारद उवाच—क्रीडार्थमिहायातः कैलासं पर्वतोत्तमम्। तथापि भगवन् प्रभो त्वं नॄणां हृदि सदा स्थितोऽसि॥

Verse 59

तथापि दर्शनं भाव्यं सततं प्राणिनामिह

तथापि दर्शनं भाव्यं सततं प्राणिनामिह।

Verse 60

गिरिजोवाच । का क्रीडा हि त्वया भाव्या वद शीघ्रं ममाग्रतः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा उवाच प्रहसन्निव

गिरिजोवाच—का क्रीडा हि त्वया भाव्या वद शीघ्रं ममाग्रतः। तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा उवाच प्रहसन्निव॥

Verse 61

द्यूतक्रीडा महादेव दृश्यते विविधात्र च । भवेद्द्वाभ्यां च द्यूते हि रमणाच् महत्सुखम्

द्यूतक्रीडा महादेव दृश्यते विविधात्र च। भवेद्द्वाभ्यां च द्यूते हि रमणाच् महत्सुखम्॥

Verse 62

इत्येवमुक्त्वो परतं सती भृशमुवाच वाक्यं कुपिता ऋषिं प्रति । कथं विजानासि परं प्रसिद्धं द्यूतं च दुष्टोदरकं मनस्विनाम्

इत्येवमुक्त्वा विरतां सती भृशं कुपिता ऋषिं प्रत्युवाच वाक्यम्। कथं विजानासि परं प्रसिद्धं द्यूतं च दुष्टोदरकं मनस्विनाम्॥

Verse 63

त्वं ब्रह्मपुत्रोऽसि मुनिर्मनीषिणां शास्ता हि वाक्यं विविधैः प्रसिद्धैः । चरिष्यमाणो भुवनत्रये न हि त्वदन्यो ह्यपरो मनस्वी

त्वं ब्रह्मणः पुत्रोऽसि मुनिर्मनीषिणां शास्ता, नानाविधैः प्रमाणवाक्यैः प्रसिद्धः। भुवनत्रये विचरन् त्वदन्यो नास्ति मनस्वी महात्मा समः॥

Verse 64

एवमुक्तस्तदा देव्या नारदो देवदर्शनः । उवाच वाक्यं प्रहसन्गिरिजां शिवसन्निधौ

एवमुक्तस्तदा देव्या नारदो देवदर्शनः। प्रहसन् गिरिजां शिवसन्निधौ वाक्यमुवाच॥

Verse 65

नारद उवाच । द्यूतं न जानामि न चाश्रयामि ह्यहं तपस्वी शिवकिंकरश्च कथं च मां पृच्छसि राजकन्यके योगीश्वराणां परमं पवित्रे

नारद उवाच। द्यूतं न जानामि न चाश्रयामि; अहं तपस्वी शिवकिंकरश्च। कथं च मां पृच्छसि राजकन्यके, योगीश्वराणां परमं पवित्रे॥

Verse 66

निशम्य वाक्यं गिरिजा सती तदा ह्युवाच वाक्यं च विहस्य तं प्रति । जानासि सर्वं च बटोऽद्य पश्य मे द्यूतं महेशेन करोमि तेऽग्रतः

निशम्य वाक्यं गिरिजा सती तदा विहस्य तं प्रत्युवाच। जानासि सर्वं बटोऽद्य पश्य मे; द्यूतं महेशेन करोमि तेऽग्रतः॥

Verse 67

इत्येवमुक्त्वा गिरिराजकन्यका जग्राह चाक्षान्भुवनैकसुंदरी । क्रीडां चकाराथ महर्षिसाक्ष्यके तत्रास्थिता सा हि भवेन संयुता

इत्येवमुक्त्वा गिरिराजकन्यका जग्राह चाक्षान् भुवनैकसुन्दरी। क्रीडां चकाराथ महर्षिसाक्ष्यके, तत्रास्थिता सा हि भवेन संयुता॥

Verse 68

तौ दंपती क्रीडया सज्जमानौ दृष्टौ तदा ऋषिणा नारदेन । सविस्मयोत्फुल्लमना मनस्वी विलोकमानोऽतितरां तुतोष

तौ दम्पती क्रीडारसपरायणौ तदा नारदऋषिणा दृष्टौ। स विस्मयेनोत्फुल्लहृदयो मनस्वी तयोर्विलासं विलोक्य अतितरां तुतोष॥

Verse 69

सखीजनेन संवीता तदा द्यूतपरा सती । शिवेन सह संगत्य च्छलाद्द्यूतमकारयत्

सखीजनेन संवीता द्यूतासक्ताऽभवत् सती। शिवेन सह संगम्य च्छलात् द्यूतं प्रवर्तयामास॥

Verse 70

स पणं च तदा चक्रे छलेन महता वृतः । जिता भवानी च तदा शिवेन प्रहसन्निव

स तदा महाछलेनावृतः पणं चकार। तदा भवानी शिवेन जिता प्रहसन्निव तेन॥

Verse 71

नारदोऽस्याः शिवेनाथ उपहासकरोऽभवत् । निशम्य हारितं द्यूतमुपहासं निशम्य च

तस्याः शिवेन सह नारदः उपहासकारोऽभवत्। हारितं द्यूतं निशम्य उपहासं च निशम्य सः॥

Verse 72

नारदस्य दुरुक्तैश्च कुपिता पार्वती भृशम् । उवाच त्वरिता चैव दत्त्वा चैवार्द्धचंद्रकम्

नारदस्य दुरुक्तैः पार्वती भृशं कुपिता। सा त्वरिता उवाच, अर्धचन्द्रकं च पणत्वेन ददौ॥

Verse 73

तथा शिरोमणी चैव तरले च मनोहरे । मुखं सुखोभनं चैव तथा कुपितसुंदरम् । दृष्टं हरेण च पुनः पुनर्द्यूतमकारयत्

तथा शिरोमणिं चैव तरलानि मनोहराणि च । मुखं सुखोभनं चैव कुपितेऽपि सुसुन्दरम् । एतद्दृष्ट्वा हरः पुनः पुनर्द्यूतं प्रवर्तयामास ॥

Verse 74

तथा गिरिजया प्रोक्तः शंकरो लोकशंकरः । हारितं च मया दत्तः पण एव च नान्यथा

इति गिरिजया प्रोक्तः शंकरो लोकशंकरः । हारितं यन्मया दत्तं तदेव पण उच्यते नान्यथा ॥

Verse 75

क्रियते च त्वया शंभो कः पणो हि तदुच्यताम् । ततः प्रहस्य चोवाच पार्वतीं च त्रिलोचनः

क्रियते त्वया शम्भो कः पणो हि तदुच्यताम् । इति प्रहस्य त्रिलोचनः पार्वतीं प्रत्युवाच ह ॥

Verse 76

मया पणोऽयं क्रियते भवानि त्वदर्थमेतच्च विभूषणं महत् । सा चंद्रलेखा हि महान्हि हारस्तथैव कर्णोत्पलभूषणद्वयम्

मया पणोऽयं क्रियते भवानी त्वदर्थमेवैतद्विभूषणं महत् । सा चन्द्रलेखा महती च हारस्तथैव कर्णोत्पलभूषणद्वयम् ॥

Verse 77

इदमेव त्वया तन्वि मां जित्वा गृह्यतां सुखम् । ततः प्रवर्तितं द्यूतं शंकरेण सहैव च

इदमेव त्वया तन्वि मां जित्वा गृह्यतां सुखम् । ततः शंकरसहितं द्यूतं प्रवर्तितं पुनः ॥

Verse 78

एवं विक्रीडमानौ तावक्षविद्याविशारदौ । तदा जितो भवान्याथ शंकरो बहुभूषणः

एवं द्यूतविद्याविशारदौ तौ परस्परं विक्रीडमानौ; तदा बहुभूषणभूषितः शंकरो भवान्या जितः।

Verse 79

प्रहस्य गौरी प्रोवाच शंकरं त्वतिसुंदरी । हारितं च पणं देहि मम चाद्यैव शंकर

प्रहस्यातिसुन्दरी गौरी शंकरं प्रोवाच—“हारितं पणं देहि मम, अद्यैव शंकर।”

Verse 80

तदा महेशः प्रहसन्सत्यं वाक्यमुवाच ह । न जितोऽहं त्वया तन्वि तत्त्वतो हि विमश्यताम्

तदा महेशः प्रहसन् सत्यं वाक्यमुवाच—“न जितोऽहं त्वया तन्वि; तत्त्वतो हि विमृश्यताम्।”

Verse 81

अजेयोऽहं प्राणिनां सर्वथैव तस्मान्न वाच्यं तु वोच हि साध्वि । द्यूतं कुरुष्वाद्य यथेष्टमेव जेष्यामि चाहंच पुनः प्रपश्या

अजेयोऽहं प्राणिनां सर्वथैव; तस्मान्नैवं वाच्यं साध्वि। द्यूतं कुरुष्वाद्य यथेष्टमेव; जेष्यामि चाहं पुनः प्रपश्य।

Verse 82

तदाम्बिकाह स्वपतिं महेशं मया जितोऽस्यद्य न विस्मयोऽत्र । एवमुक्त्वा तदा शंभुं करे गृह्य वरानना । जितोऽसि त्वं न संदेहस्त्वं न जानासि शंकर

तदाम्बिका स्वपतिं महेशमाह—“मया जितोऽस्यद्य, न विस्मयोऽत्र।” एवमुक्त्वा शम्भुं करे गृह्य वरानना उवाच—“जितोऽसि त्वं न संदेहः; त्वं न जानासि शंकर।”

Verse 83

एवं प्रहस्य रुचिरं गिरिजा तु शंभुं सा प्रेक्ष्या नर्मवचसा स तयाभिभूतः । देहीति म सकलमंगलमंगलेश यद्धारितं स्मररिपो वचसानुमोदितम्

एवं प्रहस्य रुचिरं गिरिजा शम्भुमवेक्ष्य नर्मवचसा तमभिभूयाब्रवीत्— “देहि मे, सकलमङ्गलमङ्गलेश, स्मररिपो, यद्धारितं त्वया वचसानुमोदितं च।”

Verse 84

शिव उवाच । अजेयोऽहं विशालाक्षि तव नास्त्यत्र संशयः । अहंकारेण यत्प्रोक्तं तत्त्वतस्तद्विमृश्यताम्

शिव उवाच— “अजेयोऽहं विशालाक्षि, तव नास्त्यत्र संशयः। अहंकारेण यत्प्रोक्तं, तत्त्वतस्तद्विमृश्यताम्।”

Verse 85

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच च विहस्य सा । अजेयो हि महादेवः सर्वेषामपि वै प्रभो

तद्वचनं श्रुत्वा सा विहस्य प्रोवाच— “अजेयो हि महादेवः सर्वेषामपि वै प्रभो।”

Verse 86

मयैकया जितोऽसि त्वं द्यूतेन विमलेन हि । न जानासि च किंचिच्च कार्याकार्यं विवक्षितम्

“मयैकया जितोऽसि त्वं द्यूतेन विमलेन हि। न जानासि च किंचित् त्वं कार्याकार्यं विवक्षितम्।”

Verse 87

एवं विवदमानौ तौ दंपती परमेश्वरौ । नारदः प्रहसन्वाक्यमुवाच ऋषिसत्तमः

एवं विवदमानौ तौ दम्पती परमेश्वरौ; नारदः प्रहसन् वाक्यमुवाच ऋषिसत्तमः।

Verse 88

नारद उवाच । आकर्णयाऽकर्णविशालनेत्रे वाक्यं तदेकं जगदेकमंगलम् । असौ महाभाग्यवतां वरेण्यस्त्वया जितः किं च मृषा ब्रवीषि

नारद उवाच—आकर्णविशालनेत्रे देवि, ममेदं जगदेकमङ्गलं वाक्यमेकं शृणु। असौ महाभाग्यवतां वरेण्यः त्वयैव जित इति कथं मृषा ब्रवीषि?

Verse 89

अजितो हि महादेवो देवानां परमो गुरुः । अरूपोऽयं सुरूपोयं रूपातीतोऽयमुच्यते

अजितो हि महादेवो देवानां परमो गुरुः। अरूपोऽपि सुरूपोऽपि रूपातीतोऽयमुच्यते॥

Verse 90

एक एव परं ज्योतिस्तेषामपि च यन्महः । त्रैलोक्यनाथो विश्वात्मा शंकरो लोकशंकरः

एक एव परं ज्योतिस्तेषामपि च यन्महः। त्रैलोक्यनाथो विश्वात्मा शंकरो लोकशंकरः॥

Verse 91

कथं त्वया जितो देवि ह्यजेयो भुवनत्रये । शिवमेनं न जानासि स्त्रीभावाच्च वरानने

कथं त्वया जितो देवि ह्यजेयो भुवनत्रये। शिवमेनं न जानासि स्त्रीभावाच्च वरानने॥

Verse 92

नारदेनैवमुक्ता सा कुपिता पार्वती भृशम् । बभाषे मत्सरग्रस्ता साक्षेपं वचनं सती

नारदेनैवमुक्ता सा कुपिता पार्वती भृशम्। बभाषे मत्सरग्रस्ता साक्षेपं वचनं सती॥

Verse 93

पार्वत्युवाच । चापल्याच्च न वक्त्व्यं ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते तव भीतास्मि भद्रं ते देवर्षे मौनमावह

पार्वत्युवाच—चापल्येन न वक्तव्यं, ब्रह्मपुत्र नमोऽस्तु ते। तव वाक्यैर्भीतास्मि भद्रं ते, देवर्षे मौनमावह॥

Verse 94

कथं शिवो हि देवर्ष उक्तोऽतो हि त्वया बहु । मत्प्रसादा स्छवो जात ईश्वरो यो हि पठ्यते

देवर्षे, कथं त्वया शिवविषये बहु प्रोक्तम्? मत्प्रसादात् स ईश्वरत्वं प्राप्तवान्—यो लोके ‘ईश्वर’ इति पठ्यते॥

Verse 95

मया लब्धप्रतिष्ठोऽयं जातो नास्त्यत्र संशयः

मया लब्धप्रतिष्ठोऽयं जातः; अत्र संशयो नास्ति॥

Verse 96

एवं बहुविधं श्रुत्वा नारदो मौनमाश्रयत् । पस्थितं च तद्दृष्ट्वा भृंगी वाक्यमथाब्रवीत्

एवं बहुविधं श्रुत्वा नारदो मौनमाश्रयत्। प्रस्थितं तं तदा दृष्ट्वा भृङ्गी वाक्यमथाब्रवीत्॥

Verse 97

भृंग्युवाच । त्वया बहु न वक्तव्यं पुनरेव च भामिनि । अजेयो निर्विकारो हि स्वामी मम सुमध्यमे

भृङ्ग्युवाच—त्वया बहु न वक्तव्यं पुनरेव च भामिनि। अजेयो निर्विकारो हि स्वामी मम सुमध्यमे॥

Verse 98

स्त्रीभावयुक्तासि वरानने त्वं देवं न जानासि परं पराणाम् । कामं पुरस्कृत्य पुरा भवानि समागतास्येव महेशमुग्रम

वरानने भवानि, स्त्रीभावाभिमानयुक्ता त्वं परात्परं देवं न जानासि। पुरा कामं पुरस्कृत्य त्वमेव उग्रं महेशं समुपागता।

Verse 99

यथा कृतं तेन पिनाकिना पुरा एतत्स्मृतं किं सुभगे वदस्व नः । कृतो ह्यनंगो हि तदा ह्यनेन दग्धं वनं तस्य गिरेः पितुस्ते

सुभगे, पिनाकिना पुरा यत्कृतं तदेतत्स्मृतं चेत् अस्मान् वदस्व। तदा ह्यनेन अनङ्गः कृतः, तव पितुर्गिरेः वनं च दग्धम्।

Verse 100

वात्त्वयाराधित एव एष शिवः पराणां परमः परात्मा

वास्तवतः त्वयैव आराधित एष शिवः—पराणां परमः, परात्मा।

Verse 101

भृंगिणेत्येवमुक्ता सा ह्युवाच किपिता भृशम् । श्रृण्वतो हि महेशस्य वाक्यं पृष्टा च भृंगिणम्

‘भृंगिणी’ इत्येवमुक्ता सा भृशं कुपिता उवाच; महेशस्य शृण्वतः सती भृंगिणं प्रति वाक्यं पप्रच्छ।

Verse 102

पार्वत्युवाच । हं भृंगिन्पक्षपातित्वाद्यदुक्तं वचनं मम । शिवप्रियोऽसि रे मन्द भेदबुद्धिरतो ह्यसि

पार्वत्युवाच—हं भृंगिन्! पक्षपातित्वात् यन्मम वचनमिदं त्वया उक्तम्। शिवप्रियः सन् अपि रे मन्द, भेदबुद्धौ रतः असि।

Verse 103

अहं शिवात्मिका मूढ शिवो नित्यं मयि स्थितः । कथं शिवाभ्यां भिन्नत्वं त्वयोक्तं वाग्बलेन हि

अहं शिवस्वरूपैव मूढ, शिवो नित्यं मयि स्थितः। वाग्बलेनैव त्वया शिवयोर्मम च भेदः कथं प्रकल्पितः॥

Verse 104

श्रुतं च वाक्यं शुभदं पार्वत्या भृंगिणा तदा । उवाच पार्वतीं भृंगी रुषितः शिवसन्निधौ

तदा पार्वत्याः शुभदं वाक्यं श्रुत्वा भृङ्गी शिवसन्निधौ। रुषितः सन् पार्वतीं प्रति वचनं प्रोवाच॥

Verse 105

पुतुर्यज्ञे च दक्षस्य शिवनिंदा त्वया श्रुता । अप्रियक्षवणात्सद्यस्त्वया त्यक्तं कलेवरम्

दक्षस्य यज्ञे त्वया शिवनिन्दा श्रुता, ततः। अप्रियश्रवणात्सद्यस्त्वया त्यक्तं कलेवरम्॥

Verse 106

तत्क्षणादेव नन्वंगि ह्यधुना किं कृतं त्वया । संभ्रमात्किं न जानासि शिवनिंदकमेव च

तत्क्षणादेव नन्वङ्गि, अधुना किं कृतं त्वया। संभ्रमात्किं न जानासि शिवनिन्दकमेव तत्॥

Verse 107

कथं वा पर्वतश्रेष्ठाज्जाता से वरवर्णिनि । कथं वा तपसोग्रेण संतप्तासि सुमध्यमे

कथं वा पर्वतश्रेष्ठाज्जाता से वरवर्णिनि। कथं वा तपसोग्रेण संतप्तासि सुमध्यमे॥

Verse 108

सप्रेमा च शिवे भक्तिस्तव नास्तीह संप्रातम् । शिवप्रियासि तन्वंगि तस्नादेवं ब्रवीमि ते

सप्रेमा च शिवे भक्तिस्तव नास्तीह संप्रतम्। शिवप्रियासि तन्वङ्गि तस्मादेवं ब्रवीमि ते॥

Verse 109

शिवात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते । शिवे भक्तिस्त्वया कार्या सप्रेमा वरवर्णिनि

शिवात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते। शिवे भक्तिस्त्वया कार्या सप्रेमा वरवर्णिनि॥

Verse 110

भक्तासि त्वं महादेवि महाभाग्यवतां वरे । संसेव्यतां प्रयत्नेन तपसोपार्जितस्त्वया

भक्तासि त्वं महादेवि महाभाग्यवतां वरे। संसेव्यतां प्रयत्नेन तपसोपार्जितस्त्वया॥

Verse 111

शिवो वरेण्यः सर्वेशो नान्यथा कर्तुमर्हसि । भृंगिणो वचनं श्रुत्वा गिरिजा तमुवाचह

शिवो वरेण्यः सर्वेशो नान्यथा कर्तुमर्हसि। भृङ्गिणो वचनं श्रुत्वा गिरिजा तमुवाच ह॥

Verse 112

गिरिजोवाच । रे भृंगिन्मौनमालंब्य स्थिरो भवाथ वा व्रज । वाच्यावाच्यं न जानासि किं ब्रवीषि पिशाचवत्

गिरिजोवाच। रे भृङ्गिन् मौनमालम्ब्य स्थिरो भवाथ वा व्रज। वाच्यावाच्यं न जानासि किं ब्रवीषि पिशाचवत्॥

Verse 113

तपसा केन चानीतः कया चापि शिवो ह्ययम् । काहं कोऽसौ त्वया ज्ञातो भेदबुद्ध्या ब्रवीषि मे

केन तपसा चानीतः, केन वा अत्र नीत इवायं शिवः? अहं कः, असौ कः—यत् त्वं भेदबुद्ध्या मम पुरतः वदसि।

Verse 114

कोऽसि त्वं केन युक्तोऽसि कस्माच्च बहु भाषसे । शापं तव प्रदास्यामि शिवः किं कुरुतेऽधुना

त्वं कोऽसि? केन सामर्थ्येन युक्तोऽसि, यत् त्वं बहु भाषसे? अहं तुभ्यं शापं दास्यामि—अधुना शिवः किं करिष्यति?

Verse 115

भृंगिणोक्ता तिरस्कृत्य तदा शापं ददौ सती । निमामो भव रे मन्द रे भृंगिञ्छिंकरप्रिय

भृङ्गिणोक्तिं तिरस्कृत्य तदा सती शापं ददौ—“निमांसो भव रे मन्द, रे भृङ्गिन् शङ्करप्रिय!”

Verse 116

एवमुक्त्वा तदा देवी पार्वती शंकरप्रिया । अथ कोपेन संयुक्ता पार्वती शंकरं तदा

एवमुक्त्वा तदा देवी पार्वती शङ्करप्रिया; अथ कोपसमायुक्ता पार्वती शङ्करं प्रति बभाषे।

Verse 117

कर गृह्य च तन्वंगी भुजंगं वासुकिं तथा । उदतारयत्कंठात्सा तथान्यानि बहूनि च

करं गृहीत्वा तन्वङ्गी भुजङ्गं वासुकिं तथा; कण्ठात् सा उदतारयत्, तथान्यानि बहूनि च।

Verse 118

शंभोर्जग्राह कुपिता भूषणानि त्वरान्विता । हृत चंद्रकला तस्य गजाजिनमनुत्तमम्

सा कुपिता त्वरान्विता शम्भोर्भूषणानि जग्राह; तस्य चन्द्रकलां च गजाजिनमनुत्तमं च हृतवती।

Verse 119

कंबलाश्वतरौ नागौ महेशकृतभूषणौ । हृतौ तया महादेव्या छलोक्त्यां च प्रहस्य वै

कम्बलाश्वतरौ नागौ महेशकृतभूषणौ; महादेवी तया छलोक्त्या प्रहस्य वै हृतौ।

Verse 120

कौपीनाच्छा दनं तस्या च्छलोक्त्या च प्रहस्य वै । तदा गणाश्च सख्यश्च त्रपया पीडिता भवन्

तस्य कौपीनाच्छादनं च छलोक्त्या प्रहस्य वै हृतवती; तदा गणाश्च सख्यश्च त्रपया पीडिता अभवन्।

Verse 121

पराङ्गमुखाश्च संजाता भृङ्गी चैव महातपाः । तथा चण्डो हि मुण्डश्च महालोमा महोदरः

ते त्रपया पराङ्मुखाः संजाता; भृङ्गी च महातपाः, तथा चण्डो मुण्डश्च, महालोमा महोदरश्च।

Verse 122

एते चान्ये च बहवो गणास्ते दुःखिनोऽभवन् । तांश्च दृष्ट्वा तथाभूतन्महेशो लज्जितोऽभवत्

एते चान्ये च बहवो गणास्ते दुःखिनोऽभवन्; तान् दृष्ट्वा तथाभूतान् महेशोऽपि लज्जितोऽभवत्।

Verse 123

उवाच वाक्यं रुषितः पार्वतीं प्रति शंकरः

रुषितः शंकरः पार्वतीं प्रति वाक्यमिदं जगाद।

Verse 124

रुद्र उवाच । उपहासं प्रकुर्वंति सर्वे हि ऋषयो भृशम् । तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च तथा चेन्द्रादयो ह्यमी

रुद्र उवाच—सर्वे हि ऋषयः भृशमुपहासं प्रकुर्वन्ति; तथा ब्रह्मा विष्णुश्च, इन्द्रादयश्च देवाः।

Verse 125

उपहासपराः सर्वे किं त्वयाद्य कृतं शुभे । कुले जातासि तन्वंगि कथमेवं करिष्यसि

उपहासपराः सर्वे; किं त्वयाद्य कृतं शुभे? कुले जातासि तन्वङ्गि, कथमेवं करिष्यसि?

Verse 126

त्वया जितो ह्यहं सुभ्रु यदि जानासि तत्त्वतः । तर्ह्येवं कुरु मे देहि कौपीनाच्छादनं परम् । देहि कौपी नामात्रं मे नान्यथा कर्तुमर्हसि

त्वया जितो ह्यहं सुभ्रु, यदि जानासि तत्त्वतः। तर्ह्येवं कुरु—मे देहि कौपीनाच्छादनं परम्। देहि कौपी-नामात्रं मे; नान्यथा कर्तुमर्हसि।

Verse 127

एवमुक्ता सती तेन शंभुना योगिना तदा । प्रहस्य वाक्यं प्रोवाच पार्वती रुचिरानना

एवमुक्ता सती तेन शंभुना योगिना तदा। प्रहस्य वाक्यं प्रोवाच पार्वती रुचिरानना।

Verse 128

किं कौपीनेन ते कार्यं मुनिना भावितात्मना । दिगम्बरेणैव तदा कृतं दारुवनं तथा

किं ते कौपीनेन कार्यं, मुनिना भावितात्मना? दिगम्बरेणैव तदा दारुवनेऽपि तथा कृतम्।

Verse 129

भिक्षाटनमिषेणैव ऋषिपत्न्यो विरोहिताः । गच्छ तस्ते तदा शंभो पूजनं तैर्महत्कृतम्

भिक्षाटनमिषेणैव ऋषिपत्न्यो विरोहिताः। गच्छ तस्मात्तदा शम्भो, पूजनं तैर्महत्कृतम्॥

Verse 130

कौपीनं पतितं तत्र मुनिभिर्नान्यथोदितम् । तस्मात्त्वया प्रहातव्यं द्यूतोहारितमेव तत्

कौपीनं पतितं तत्र मुनिभिर्नान्यथोदितम्। तस्मात्त्वया प्रहातव्यं द्यूतोहारितमेव तत्॥

Verse 131

तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रः पार्वतीं परमेश्वरः । निरीक्षमाणोऽतिरुषा तृतीयेनैव चक्षुषा

तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रः पार्वतीं परमेश्वरः। निरीक्षमाणोऽतिरुषा तृतीयेनैव चक्षुषा॥

Verse 132

कुपितं शंकरं दृष्ट्वा सर्व देवगणास्तदा । भयेन महताविष्टास्तथा गणकुमारकाः

कुपितं शंकरं दृष्ट्वा सर्वदेवगणास्तदा। भयेन महताविष्टास्तथा गणकुमारकाः॥

Verse 133

ऊचुः सर्वे शनैस्तत्र शंकितेन परस्परम् । अद्यायं कुपितो रुद्रो गिरिजां प्रति संप्रति

तत्र सर्वे शनैः शनैः परस्परं शङ्कितचित्ताः सन्तोऽब्रुवन्— “अद्य खलु रुद्रो गिरिजां प्रति संप्रति कुपितोऽभवत्।”

Verse 134

यथा हि मदनो दग्धस्तथेयं नान्यथा वचः । एवं मीमांसमानास्ते गणा देवर्षयस्तदा

“यथा हि मदनो दग्धस्तथैवैतद् भविष्यति, नान्यथा वचः।” इति मीमांसमानास्ते तदा गणा देवर्षयश्च।

Verse 135

विलोकितास्तया देव्या सर्वे सौभाग्यमुद्रया । उवाच प्रहसन्नेव सती सत्पुरुषं तदा

तया देव्या सर्वे सौभाग्यमुद्रया विलोकिताः; ततः सती प्रहसन्नेव तदा सत्पुरुषं प्रति उवाच।

Verse 136

किमालोकपरो भूत्वा चक्षुषा परमेण हि । नाहं कालो न कामोऽहं नाहं दभस्य वै मखः

किमालोकपरो भूत्वा चक्षुषा परमेण हि? नाहं कालो न कामोऽहं, नाहं दभस्य वै मखः।

Verse 137

त्रिपुरो नैव वै शंभो नांधको वृषभध्वज । वीक्षितेनैव किं तेन तव चाद्य भविष्यति । वृथैव त्वं विरूपाक्षो जातोऽसि मम चाग्रतः

त्रिपुरो नैव वै शम्भो नान्धको वृषभध्वज। वीक्षितेनैव किं तेन तव चाद्य भविष्यति? वृथैव त्वं विरूपाक्षो जातोऽसि मम चाग्रतः।

Verse 138

एवमादीन्यनेकानि हयुवाच परमेश्वरी । निशम्य देवो वाक्यानि गमनाय मनो दधे

एवमादीन्यनेकानि वचांसि परमेश्वरी । उक्त्वा तानि निशम्याथ देवो गन्तुं मनो दधे ॥

Verse 139

वनमेव वरं चाद्य विजनं परमार्थतः । एकाकी यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः

वनमेव वरं मेऽद्य विजनं परमार्थतः । एकाकी यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः ॥

Verse 140

स सुखी परमार्थज्ञः स विद्वान्स च पंडितः । येन मुक्तौ कामरागौ स मुक्तः स सुखी भवेत्

स सुखी परमार्थज्ञः स विद्वान् स च पण्डितः । येन मुक्तौ कामरागौ स मुक्तः स सुखी भवेत् ॥

Verse 141

एवं विमृश्य च तदा गिरिजां विहाय श्रीशंकरः परमकारुणिकस्तदानीम् । यातः प्रियाविरहितो वनमद्भुतं च सिद्धाटवीं परमहंसयुतां तथैव

एवं विमृश्य तदा गिरिजां विहाय श्रीशङ्करः परमकारुणिकस्तदानीम् । यातः प्रियाविरहितो वनमद्भुतं च सिद्धाटवीं परमहंसयुतां तथैव ॥

Verse 142

निर्गतं शंकरं दृष्ट्वा सर्वे कैलासवासिनः । निर्ययुश्च गणाः सर्वे वीरभद्रादयोऽनु तम्

निर्गतं शङ्करं दृष्ट्वा सर्वे कैलासवासिनः । निर्ययुश्च गणाः सर्वे वीरभद्रादयोऽनु तम् ॥

Verse 143

छत्रं भृंगी समादाय जगाम तस्य पृष्ठतः । चामरे वीज्यमाने च गंगायमुनसन्निभे

भृङ्गी छत्रं समादाय तस्य पृष्ठतो जगाम। चामरयोर्वीज्यमानयोः गङ्गायमुनयोः सन्निभे प्रभे बभूवतुः॥

Verse 144

ताभ्यां युक्तस्तदा नंदी पृष्ठतोऽन्वगमत्सुधीः । वृषभों ह्यग्रतो भूत्वा पुष्पकेण विराजितः

ताभ्यां युक्तः सदा नन्दी पृष्ठतोऽन्वगमत् सुधीः। वृषभोऽग्रे बभूवाथ पुष्पकेण विराजितः॥

Verse 145

शोभमानो महादेव एभिः सर्वैः सुशोभनैः । अंतःपुरगता देवी पार्वती सा हि दुर्मनाः

महादेवः स शोभामानः सर्वैरैभिः सुशोभनैः। अन्तःपुरगता देवी पार्वती तु दुर्मनाः॥

Verse 146

सखीभिर्बहुभिस्तत्र तथान्याभिः सुसंवृता । गिरिजा चिंतयामास मनसा परमेश्वरम्

तत्र सखीभिर्बहुभिः तथान्याभिः सुसंवृता। गिरिजा मनसा ध्यायामास परमेश्वरम्॥

Verse 147

ततो दूरं गतः शंभुर्विसृज्य च गणांस्तदा । गणेशं च कुमारं च वीरभद्रं तथाऽपरान्

ततो दूरं गतः शम्भुः विसृज्य गणान् तदा। गणेशं कुमारं चैव वीरभद्रं तथाऽपरान्॥

Verse 148

भृंगिणं नंदिनं चंडं सोमनंदिनमेव च । एतानन्यांश्च सर्वांश्च कैलासपुरवासिनः

भृङ्गिणं नन्दिनं चण्डं सोमनन्दिनमेव च—एतान् अन्यांश्च सर्वांश्च कैलासपुरवासिनः अपि तत्र विसृष्टाः।

Verse 149

विसृज्य च महादेव एक एव महातपाः । गतो दूरं वनस्यांते तथा सिद्धवटं शिवः

तान् विसृज्य महादेवः महातपाः एक एव दूरं वनस्य अन्तं गतः; एवं शिवः सिद्धवटं प्राप्तवान्।

Verse 150

काश्मीररत्नोपलसिद्धरत्नवैदूर्यचित्रं सुधया परिष्कृतम् । दिव्यासनं तस्य च कल्पितं भुवा तत्रास्थितो योगपतिर्महेशः

तत्र भूमौ तस्य दिव्यासनं कल्पितं—काश्मीररत्नोपलसिद्धरत्नवैदूर्यचित्रं सुधया परिष्कृतम्; तस्मिन्नासने योगपतिर्महेशः उपाविशत्।

Verse 151

पद्मासने चोपविष्टो महेशो योगवित्तमः । केवलं चात्मनात्मानं दध्यौ मीलितलोचनः

पद्मासने उपविष्टो महेशो योगवित्तमः; मीलितलोचनः केवलं चात्मनात्मानं दध्यौ।

Verse 152

शुशुभे स महादेवः समाधौ चंद्रशेखरः । योगपट्टः कृतस्तेन शेषस्य च महात्मनः । वासुकिः सर्पराजश्च कटिबद्धः कृतो महान्

समाधौ स महादेवः चन्द्रशेखरः शुशुभे। तेन योगपट्टः शेषो महात्मा कृतः; वासुकिः सर्पराजश्च महान् कटिबद्धः कृतः।

Verse 153

आत्मानमात्मात्मतया च संस्तुतो वेदांतवेद्यो न हि विश्वचेष्टितः । एको ह्यनेको हि दुरंतपारस्तथा ह्यर्क्यो निजबोधरूपः । स्थितस्तदानीं परमं पराणां निरीक्षमाणो भुवनैकभर्ता

आत्मतया आत्मानं संस्तुतो वेदान्तवेद्यो न हि विश्वचेष्टितः। एकोऽप्यनेकरूपो दुर्गमपारोऽर्कसदृशः स्वबोधरूपः। तदा भुवनैकभर्ता परात्परं पदं निरीक्ष्य स्थितवान्॥