Adhyaya 20
Mahesvara KhandaKedara KhandaAdhyaya 20

Adhyaya 20

अध्यायेऽस्मिन् मुनिसभायां प्रश्नो जायते—यदा ब्रह्मा-विष्णु-रुद्राः सगुणा इति वर्ण्यन्ते, कथं तर्हि ईशः लिङ्गरूपोऽपि निर्गुणः? सूतेन व्यासोपदेशपरम्परया निरूप्यते—लिङ्गं निर्गुणस्य परमत्मनः प्रतीकात्मकं रूपं, जगच्च मायोपाधिनिर्मितं त्रिगुणव्याप्तं च, तस्माद् अनित्यम् क्षयशीलं च। ततः सती-दाक्षायणी यज्ञाग्नौ देहत्यागानन्तरं शिवः हिमालये घोरं तपः करोति, गणैः परिचरैश्च परिवृतः। तस्मिन्नन्तरे असुरा उत्कर्षं यान्ति; तारकासुरो ब्रह्मणो वरं लभते—बालकेनैव वध्य इति नियमविशेषयुक्तम्—देवान् पीडयति। देवाः परामर्शार्थं समागत्य दिव्यवाणीं शृण्वन्ति—शिवपुत्र एव तारकं हन्यात्। ततः ते हिमवन्तं प्रति गत्वा मेनया सह विचार्य, शिवाय योग्यां कन्यां जनयितुं हिमवान् अनुमन्यते; एवं गिरिजा पराशक्तेः पुनःप्रादुर्भावः सञ्जायते। तस्यां जातायां जगत्सर्वं हृष्यति, देवर्षीणां च धैर्यं पुनरावर्तते।

Shlokas

Verse 1

ऋषय ऊचुः । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च सगुणाः कीर्तितास्त्वया । लिंगरूपी तथैवेशो निर्गुणोऽसौ कथं वद

ऋषय ऊचुः—त्वया ब्रह्मा-विष्णु-रुद्राः सगुणा इति कीर्तिताः। लिङ्गरूपी चेशो निर्गुण इति कथ्यते; तत्कथं वद।

Verse 2

त्रिभिर्गुणैर्व्याप्तमिदं चराचरं जगन्महद्व्याप्यथ वाल्पकं वा । मायामयं सर्वमिदं विभाति लिंगं विना केन कुतोविभाति

त्रिभिर्गुणैर्व्याप्तमिदं चराचरं जगन्महत् वा अल्पकं वा। सर्वमिदं मायामयं विभाति; लिङ्गं विना केन कुतो विभाति?

Verse 3

यद्दृश्यमानं महदल्पकं च तन्नश्वरं कृतकत्वाच्च सूत

यदिह दृश्यते महदल्पकं वा, तत्सर्वं नश्वरं, कृतकत्वात् संस्कृतत्वाच्च, हे सूत।

Verse 4

तस्माद्विमृश्य भोः सूत संशयं छेत्तुमर्हसि । व्यासप्रसादात्सकलं जानासि त्वं न चापरः

तस्माद् भोः सूत, सम्यग्विमृश्य, एतत्संशयं छेत्तुमर्हसि। व्यासप्रसादात् सकलं जानासि त्वमेव, न चापरः।

Verse 5

सुत उवाच । व्यासेन कथितं सर्वमस्मिन्नर्थे शुकं प्रति । शुक उवाच । लिंगरूपी कथं शंभुर्निर्गुणः कथते त्वया । एतन्मे संशयं तात च्छेत्तुमर्हस्यशेषतः

सूत उवाच—अस्मिन्नर्थे व्यासेन शुकं प्रति सर्वं कथितम्। शुक उवाच—लिङ्गरूपी कथं शम्भुर्निर्गुण इति त्वया कथ्यते? एतन्मे संशयं तात, अशेषतः छेत्तुमर्हसि।

Verse 6

व्यास उवाच । श्रुणु वत्स ब्रवीम्येतत्पुरा प्रोक्तं च नंदिना । अगस्त्यं पृच्छमानं च येन सर्वं श्रुतं शुक

व्यास उवाच—शृणु वत्स, ब्रवीम्येतत्; पुरा नन्दिना प्रोक्तं, अगस्त्यं पृच्छमानं यत्, येन सर्वं श्रुतं, हे शुक।

Verse 7

निर्गुणं परमात्मानं विद्धि लिंगस्वरूपिणम् । परा शक्तिस्तथा ज्ञेया निर्गुणा शाश्वती सती

निर्गुणं परमात्मानं विद्धि लिङ्गस्वरूपिणम्। तथा परा शक्तिर्ज्ञेया निर्गुणा शाश्वती सती।

Verse 8

यया कृतिमिदं सर्वं गुणत्रयविभावितम् । एतच्चराचरं विश्वं नश्वरं परमार्थतः

यया शक्त्या इदं सर्वं सृष्टिरूपं गुणत्रयविभावितम् । एतच्चराचरं विश्वं परमार्थतः नश्वरमेव ॥

Verse 9

एक एव परो ह्यात्मा लिंगरूपी निरंजनः । प्रकृत्या सह ते सर्वे त्रिगुणा विलयं गताः

एक एव परो ह्यात्मा लिङ्गरूपी निरञ्जनः । प्रकृत्या सह ते सर्वे त्रिगुणा विलयं गताः ॥

Verse 10

यस्मिन्नेव ततो लिंगं लयनात्कथितं पुरा । तस्माल्लिंगे लयं प्राप्ता परा शक्तिः कुतोऽपरे

यस्मिन्नेव ततो लिङ्गं लयनात्कथितं पुरा । तस्माल्लिङ्गे लयं प्राप्ता परा शक्तिः कुतोऽपरे ॥

Verse 11

लीना गुणाश्च रुद्रोक्त्या यैरिदं बद्धमेव च । चराचरं महाभाग तस्माल्लिंगं प्रपूजयेत्

लीना गुणाश्च रुद्रोक्त्या यैरिदं बद्धमेव च । चराचरं महाभाग तस्माल्लिङ्गं प्रपूजयेत् ॥

Verse 12

लिंगं च निर्गुणं साक्षाज्जानीध्वं भो द्रिजोतमाः । लयाल्लिंगस्य माहात्म्यं गुणानां परिकीर्त्यते

लिङ्गं च निर्गुणं साक्षाज्जानीध्वं भो द्विजोत्तमाः । लयाल्लिङ्गस्य माहात्म्यं गुणानां परिकीर्त्यते ॥

Verse 13

शंकरः सुखदाता हि उच्यमानो मनीषिभिः । सर्वो हि कथ्यते विप्राः सर्वेषामाश्रयो हि स

मनीषिभिः सुखप्रदत्वात् स ‘शंकर’ इति कीर्त्यते। विप्राः, सर्वेषामाश्रयत्वात् स ‘सर्व’ इति च कथ्यते॥

Verse 14

शंभुर्हि कथ्यते विप्रा यस्माच्च शुभसंभवः

विप्राः, यस्मात् शुभस्य सम्भवः, तस्मात् स ‘शंभुः’ इति कथ्यते॥

Verse 15

एवं सर्वाणि नामानि सार्थकानि महात्मनः । तेनावृतं जगत्सर्वं शंभुना परमेष्ठिना

एवं महात्मनः सर्वाणि नामानि सार्थकानि। तेन परमेष्ठिना शंभुना जगत्सर्वम् आवृतं व्याप्तं च॥

Verse 16

ऋषय ऊचुः । यदा दाक्षायणी चाग्नौ पतिता यज्ञकर्मणि । दक्षस्य च महाभागा तिरोधानगता सती

ऋषय ऊचुः—यदा दाक्षायणी यज्ञकर्मणि अग्नौ पतिता, तदा दक्षस्य महाभागा सती तिरोधानगता॥

Verse 17

प्रादुर्भूता कदा सूत कथ्यतां तत्त्वयाऽधुना । परा शक्तिर्महेशस्य मिलिता च कथं पुनः

कदा सूत प्रादुर्भूता? तत्त्वतः कथ्यतामधुना। महेशस्य परा शक्तिः कथं पुनर्मिलिता च?

Verse 18

एतत्सर्वं महाभाग पूर्ववृत्तं च तत्त्वतः । कथनीयं च अस्माकं नान्यो वक्तास्ति कश्चन

एतत्सर्वं महाभाग पूर्ववृत्तं च तत्त्वतः । अस्माकं कथयस्व त्वं, नान्योऽत्र वक्ता कश्चन ॥

Verse 19

सूत उवाच । जज्ञे दाक्षायणी ब्रह्मन्विदग्धावयवा यदा । विना शक्त्या महेशोऽपि तताप परमं तपः

सूत उवाच । ब्रह्मन् दाक्षायणी यदा विदग्धावयवा नृशंसैः प्राणान् जहौ, तदा शक्तिवियोगेन महेशोऽपि परमं तपस्तेपे ॥

Verse 20

लीलागृहीतवपुषा पर्वते हिमवद्गिरौ । भृंगिणा सह विश्वेन नंदिना च तथैव च

लीलागृहीतवपुषा हिमवद्गिरिपर्वते । भृङ्गिणा सह विश्वेन नन्दिना च तथैव च ॥

Verse 21

तथा चंडेन मुंडेन तथान्यैर्बहुभिर्वृतः । दशभिः कोटिगुणितैर्गणैश्च परिवारितः

तथा चण्डेन मुण्डेन तथान्यैर्बहुभिर्वृतः । दशभिः कोटिगुणितैर्गणैश्च परिवारितः ॥

Verse 22

गणानां चैव कोट्या च तथा षष्टिसहस्रकैः । एवं तत्र गणैर्देव आवृतो वृषभध्वजः

गणानां चैव कोट्या च तथा षष्टिसहस्रकैः । एवं तत्र गणैर्देव आवृतो वृषभध्वजः ॥

Verse 23

तपो जुषाणः सहसा महात्मा हिमालयस्याग्रगतस्तथैव । गणैर्वृतो वीरभद्रप्रधानैः स केवलो मूलविद्याविहीनः

तपोऽनुरक्तो महात्मा सहसैव हिमालयस्याग्रभागं जगाम। वीरभद्रप्रमुखैर्गणैर्वृतः स एक एव स्थितो मूलविद्याविहीन इव॥

Verse 24

एतस्मिन्नंतरे दैत्याः प्रादुर्भूता ह्यविद्यया । विष्णुना हि बलिर्बद्धस्तथा ते वै महाबलाः

अथान्तरेऽविद्यया दैत्याः प्रादुर्भूताः सहसा। विष्णुना बद्धो बलिर्हि तथा तेऽपि महाबलाः॥

Verse 25

जाता दैत्यास्ततो विप्रा इंद्रोपद्रवकारकाः । कालखंजा महारौद्राः कालकायास्तथापरे

ततो विप्राः समुत्पन्ना दैत्याः शक्रोपद्रवकारकाः। कालखञ्जा महारौद्राः कालकायाश्च केचन॥

Verse 26

निवातकवचाः सर्वे रवरावकसंज्ञकाः । अन्ये च बहवो दैत्याः प्रजासंहारकारकाः

निवातकवचाः सर्वे रवरावकसंज्ञिताः। अन्ये च बहवो दैत्याः प्रजासंहारकारकाः॥

Verse 27

तारको नमुचेः पुत्रस्तपसा परमेण हि । ब्रह्माणं तोषयामास ब्रह्मा तस्य तुतोष वै

तारको नामुचेः पुत्रः तपसा परमेन हि। ब्रह्माणं तोषयामास ब्रह्मा तस्य तुतोष वै॥

Verse 28

वरान्ददौ यथेष्टांश्च तारकाय दुरात्मने । वरं वृणीष्व भद्रं ते सर्वान्कामान्ददामि ते

स दुरात्मने तारकाय यथेष्टान् वरान् दत्त्वा प्राह— “वरं वृणीष्व; भद्रं ते। यान् यान् कामान् इच्छसि तान् सर्वान् ते ददामि।”

Verse 29

तच्छत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । वरयामास च तदा वरं लोकभयावहम्

तस्य परमेष्ठिनो ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा स तदा लोकभयावहं वरं वरयामास।

Verse 30

यदि मे त्वं प्रसन्नऽसि अजरामरतां प्रभो । देहि मे यद्विजानासि अजेयत्वं तथैव च

“यदि मे त्वं प्रसन्नोऽसि प्रभो, अजरामरतां देहि; यद् विजानासि दातुं शक्यं तद् अजेयत्वं च मे देहि।”

Verse 31

एवमुक्तस्तदा तेन तारकेण दुरात्मना । उवाच प्रहसन्वाक्यममरत्वं कुतस्तव

एवमुक्तो दुरात्मना तारकेण तदा ब्रह्मा प्रहसन् वाक्यमुवाच— “अमरत्वं कुतस्तव?”

Verse 32

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युरेतज्जानीहि तत्त्वतः । प्रहस्य तारकः प्राह अजेयत्वं च देहि मे

“जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः— एतत् तत्त्वतः जानीहि।” इति। ततः तारकः प्रहस्य प्राह— “अजेयत्वं च मे देहि।”

Verse 33

ब्रह्मोवाच तदा दैत्यजेयत्वं तवानघ । विनार्भकेण दत्तं वै ह्यर्भकस्त्वां विजेष्यते

ब्रह्मोवाच—तदा तव, अनघ दैत्य, अजेयत्वं प्रदत्तं; किन्तु एकेनैव व्यतिकरेण—अर्भकेणैव त्वं नूनं पराजितो भविष्यसि।

Verse 34

तदा स तारकः प्राह ब्रह्माणं प्रणतः प्रभो । कृतार्थोऽहं हि देवेश प्रसादात्तव संप्रति

तदा तारकः प्रणतः प्रभो ब्रह्माणं प्राह—देवेश! तव प्रसादात् संप्रति अहं कृतार्थोऽस्मि।

Verse 35

एवं लब्धवरो भूत्वा तारको हि महाबलः । देवान्युद्धार्थमाहूय युयुधे तैः सहासुरः

एवं लब्धवरो भूत्वा महाबलः तारकः; देवान् युद्धार्थम् आहूय तैः सहासुरो युयुधे।

Verse 36

मुचुकुन्दं समाश्रित्य देवास्ते जयिनोऽभवन् । पुनः पुनर्विकुर्वाणा देवास्ते तारकेण हि

मुचुकुन्दं समाश्रित्य ते देवाः जयिनोऽभवन्; पुनः पुनस्तु तारकेणैव ते देवाः विकुर्वाणाः अभवन्।

Verse 37

मुचुकुन्दबलेनैव जयमापुःसुरास्तदा । किं कर्तव्यं हि चास्माकं युध्यमानैर्निरंतरम्

मुचुकुन्दबलेनैव तदा सुराः जयमापुः; निरन्तरं युध्यमानानां अस्माकं किं कर्तव्यं भवेत्?

Verse 38

भवितव्यमिति स्मृत्वा गतास्ते ब्रह्मणः पदम् । ब्रह्मणश्चाग्रतो भूत्वा ह्यब्रुवंस्ते सवासवाः

“भवितव्यमिति” स्मृत्वा ते ब्रह्मणः पदं गताः। ब्रह्मणोऽग्रे स्थित्वा ते सवासवाः सुरा ऊचुः॥

Verse 39

देवा ऊचूः । बलिना सह पातालमास्तेऽसौ मधुसूदनः । विष्णुं विना हि ते सर्वे वृषाद्याः पतिताः परैः

देवा ऊचुः—बलिना सह पातालेऽस्ते मधुसूदनः। विष्णुं विना हि नः सर्वे वृषाद्याः परैर्हताः॥

Verse 40

दैत्येंद्रैश्च महाभाग त्रातुमर्हसि नः प्रभो । तदा नभोगता वाणी ह्युवाच परिसांत्व्य वै

दैत्येन्द्रैर्महाभाग त्रातुमर्हसि नः प्रभो। तदा नभोगता वाणी परिसान्त्व्येदमब्रवीत्॥

Verse 41

हे देवाः क्रियतामाशु मम वाक्यं हि तत्त्वतः । शिवात्मजो यदा देवा भविष्यति महाबलः

हे देवाः क्रियतामाशु मम वाक्यं हि तत्त्वतः। शिवात्मजो यदा देवा भविष्यति महाबलः॥

Verse 42

युद्धे पुनस्तारकं च वधिष्यति न संशयः । येनोपायेन भगवाञ्छंभुः सर्वगुहाशयः

युद्धे पुनस्तारकं च वधिष्यति न संशयः। येनोपायेन भगवाञ्शम्भुः सर्वगुहाशयः॥

Verse 43

दारापरिग्रही देवास्तथा नीतिर्विधीयताम् । क्रियतां च परो यत्नो भवद्भिर्नान्यथा वचः

हे देवाः, शिवो दारपरिग्रही भवत्विति नीतिर्विधीयताम्। भवद्भिः परो यत्नः क्रियतां; मम वचनं नान्यथा।

Verse 44

यूयं देवा विजानीध्वमित्युवाचाशरीरवाक् । परं विस्मयमापन्ना ऊचुर्देवाः परस्परम्

“यूयं देवा विजानीध्वम्” इत्युवाचाशरीरवाक्। परं विस्मयमापन्ना देवाः परस्परमूचुः।

Verse 45

श्रुत्वा नभोगतां वाणीमाजग्मुस्ते हिमालयम् । बृहस्पतिं पुरस्कृत्य सर्वे देवा वचोऽब्रुवन्

श्रुत्वा नभोगतां वाणीं ते हिमालयमाजग्मुः। बृहस्पतिं पुरस्कृत्य सर्वे देवाः वचोऽब्रुवन्।

Verse 46

हिमालयं महाभागाः सर्वे कार्यार्थगौरवात् । हिमालय महाभाग श्रूयतां नोऽधुना वचः

कार्यार्थगौरवात् सर्वे महाभागा हिमालयमुपेत्याब्रुवन्। “हिमालय महाभाग, श्रूयतां नोऽधुना वचः।”

Verse 47

तारकस्त्रासयत्यस्मान्साहाय्यं तद्वधे कुरु । त्वं शरण्यो भवास्माकं सर्वेषां च तपस्विनाम् । तस्मात्सर्वे वयं याता महेंद्रसहिता विभो

तारकस्त्रासयत्यस्मान्; तद्वधे साहाय्यं कुरु। त्वं शरण्यो भवास्माकं सर्वेषां च तपस्विनाम्। तस्मात् सर्वे वयं याता महेन्द्रसहिता विभो।

Verse 48

लोमश उवाच । एवमभ्यर्थितो देवैर्हिमवान्गिरिसत्तमः । उवाच देवान्प्रहसन्वाक्यं वाक्यविदां वरः

लोमश उवाच—एवं देवैः प्रार्थितो हिमवान् गिरिसत्तमः, प्रहसन् देवान् उवाच वाक्यं, स वाक्यविदां वरः।

Verse 49

महेन्द्र मुद्दिश्य तदा ह्युपहाससमन्वितः । अक्षमाश्च वयं सर्वे महेन्द्रेण कृताः सुराः

तदा महेन्द्रमुद्दिश्योपहाससमन्वितः स उवाच—अक्षमाश्च वयं सर्वे, महेन्द्रेण कृताः सुराः।

Verse 50

किं कुर्मः सुरकार्यं च तारकस्य वधं प्रति । पक्षयुक्ता वयं सर्वे यदि स्याम सुरोत्तमाः

किं कुर्मः सुरकार्यं च तारकस्य वधं प्रति? पक्षयुक्ता वयं सर्वे यदि स्याम सुरोत्तमाः।

Verse 51

तदा वयं घातयामस्तारकं सह बांधवैः । अचलोहं विपक्षश्च किं कार्यं करवाणि व

तदा वयं घातयामस्तारकं सह बान्धवैः; अचलोऽहं विपक्षश्च, किं कार्यं करवाणि वा?

Verse 52

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे देवास्तमब्रुवन् । सर्वे यूयं वयं चैव असमर्था वधं प्रति । तारकस्य महाभाग एतत्कार्यं विचंत्यताम्

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे देवास्तमब्रुवन्—सर्वे यूयं वयं चैव असमर्था वधं प्रति तारकस्य, महाभाग; एतत्कार्यं विचिन्त्यताम्।

Verse 53

येन साध्यो भवेच्छत्रुस्तारको हि महाबलः । तदोवाच महातेजा हिमवान्स सुरान्प्रति

केन उपायेन महाबलः शत्रुः तारको निहन्तुं शक्यते? इति पृष्ट्वा महातेजाः हिमवान् सुरान् प्रति वचनमब्रवीत्।

Verse 54

केनोपायेन भो देवास्तारकं हंतुमिच्छथ । कथयंतुत्वरेणैव कार्यं वेत्तुं ममैव हि

भो देवाः, केन उपायेन तारकं हन्तुमिच्छथ? त्वरयैव कथयत, कार्यं ममैव तावत् अवगन्तव्यम्।

Verse 55

तदा सुरैः कथितं सर्वमेतद्वाण्या चोक्तं यत्पुरा कार्यहेतोः । श्रुतं तदा गिरिणा वाक्यमेत हिमवान्पर्वतो हि

तदा सुरैः सर्वमेतत् कथितं, वाण्या च पुरा कार्यहेतोः यदुक्तं तत् अपि निवेदितम्। तद्वाक्यं गिरिणा श्रुतं; हिमवान् पर्वतो हि।

Verse 56

शिवस्य पुत्रेण च धीमता यदा वध्यो दैत्यस्तारको वै महात्मा । तदा सर्वं सुरगकार्यं शुभंस्याद्वाण्या चोक्तं सत्यमेतद्भवेच्च

यदा शिवस्य धीमतः पुत्रेण महात्मा दैत्यस्तारको वध्यो भवेत्, तदा सर्वं सुरकार्यं शुभं स्यात्। वाण्या यदुक्तं तत् सत्यमेव, एवं भवेत्।

Verse 57

तस्मात्तदेनत्क्रियतां भवद्भिर्यथा महेशः कुरुते परिग्रहम् । कन्या यथा तस्य शिवस्य योग्या निरीक्ष्यतामाशु सुरैरिदानीम्

तस्मात् भवद्भिः एतत् क्रियतां यथा महेशः परिग्रहं कुर्यात्। शिवस्य योग्या कन्या का इति सुरैः अद्यैव शीघ्रं निरीक्ष्यताम्।

Verse 58

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्योचुः सुरास्तदा । जनितव्या त्वया कन्या शिवार्थं कार्यसिद्धये

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुराः प्रहस्य तदा ऊचुः—शिवार्थं कार्यसिद्धये त्वया कन्या जनयितव्या।

Verse 59

सुराणां च गिरे वाक्यं कुरु शीघ्रं महामते । आधारस्त्वं तु देवानां भविष्यसि न संशयः

हे महामते गिरे, सुराणां वाक्यं शीघ्रं कुरु; त्वं देवानामाधारो भविष्यसि, न संशयः।

Verse 60

इत्युक्तो गिरिराजोऽथ देवैः स्वगृहमामाविशत् । पत्नीं मेनां च पप्रच्छ सुकार्यं समागतम्

इत्युक्तो देवैर्गिरिराजोऽथ स्वगृहमाविशत्; पत्नीं मेनां च पप्रच्छ—सुकार्यं समागतमिति।

Verse 61

जनितव्या सुकन्यैका सुरकार्यार्थसिद्धये । देवानां च ऋषीणां च तथैव च तपस्विनाम्

सुरकार्यार्थसिद्धये सुकन्यैका जनयितव्या; देवानां च ऋषीणां च तथैव तपस्विनामपि।

Verse 62

प्रियं न भवति स्त्रीणां कन्याजननसेव च । तथापि जनितव्या च कन्यैका च वरानने

स्त्रीणां कन्याजननसेवा प्रायः प्रियं न भवति; तथापि वरानने, कन्यैका एव जनयितव्या।

Verse 63

प्रहस्य मेना प्रोवाच स्वपतिं च हिमालयम् । यदुक्तं भवता वाक्यं श्रूयतां मे त्वयाऽधुना

प्रहस्य मेना स्वपतिं हिमालयं प्रति प्रोवाच—“भवता यदुक्तं वाक्यं, तन्मम वचनं शृणु त्वमधुना।”

Verse 64

कन्या सदा दुःखकरी नृणां पते स्त्रीणां तथा शोककरी महामते । तस्माद्विमृश्य सुचिरं स्वयमेव बुद्ध्या यथा हितं शैलपते तदुच्यताम्

“कन्या नृणां पते सदा दुःखकरी, स्त्रीणां च शोककरी महामते। तस्मात् सुचिरं स्वबुद्ध्या विमृश्य, शैलपते यथा हितं तदुच्यताम्।”

Verse 65

हिमवांस्तदुपश्रुत्या प्रियाया वचनं तदा । उवाच वाक्यं मेधावी परोपकरणान्वितम्

प्रियाया वचनं श्रुत्वा हिमवान् तदा मेधावी, परोपकाराभिप्रायसमन्वितं वाक्यमुवाच।

Verse 66

येनयेन प्रकारेण परेषामुपजीवनम् । भविष्यति च तत्कार्यं धीमता पुरुषेण हि

येन येन प्रकारेण परेषामुपजीवनं भविष्यति, तत्कार्यं धीमता पुरुषेण नूनं कर्तव्यमेव।

Verse 67

स्त्रियापि चैव तत्कार्यं परोपकरणान्वितम् । एवं प्रवर्तिता तेन गिरिणा महिषी तदा । दधार जठरे कन्यां मेना भाग्यवती तदा

स्त्रियापि तत्कार्यं परोपकारसमन्वितं कर्तव्यमेव। एवं तेन गिरिणा प्रवर्तिता महिषी मेना भाग्यवती तदा जठरे कन्यां दधार।

Verse 68

महाविद्या महामाया महामेधास्वरूपिणी । रुद्रकाली च अंबा च सती दाक्षायणी परा

सा महाविद्या महामाया महामेधास्वरूपिणी। रुद्रकाली चाम्बा च सती दाक्षायणी परा॥

Verse 69

तां विभूतिं विशालाक्षी जठरे परमां सती । बभार सा महाभागा मेना चारुविलोचना

तां विभूतिं विशालाक्षी जठरे परमां सती। बभार सा महाभागा मेना चारुविलोचना॥

Verse 70

स्तुतिं चक्रुस्तदा देवा ऋषयो यक्षकिन्नराः । मेनाया भूरिभाग्यायास्तथा हिमवतो गिरेः

स्तुतिं चक्रुस्तदा देवा ऋषयो यक्षकिन्नराः। मेनाया भूरिभाग्यायास्तथा हिमवतो गिरेः॥

Verse 71

एतस्मिन्नंतरे जाता गिरिजा नाम नामतः । प्रादुर्भूता यदा देवी सर्वेषां च सुखप्रदा

एतस्मिन्नन्तरे जाता गिरिजा नाम नामतः। प्रादुर्भूता यदा देवी सर्वेषां च सुखप्रदा॥

Verse 72

देवदुंदुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः । जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः

देवदुन्दुभयो नेदुर् ननृतुश्चाप्सरोगणाः। जगुर्गन्धर्वपतयः पुनर्ननृतुरप्सरोगणाः॥

Verse 73

पुष्पवर्षेण महता ववृषुर्विबुधास्तथा । तदा प्रसन्नमभवत्सर्वं त्रैलोक्यमेव च

महता पुष्पवर्षेण देवाः समन्तादववृषुः। तदा त्रैलोक्यं सर्वं प्रसन्नं मुदितं चाभवत्॥

Verse 74

यदावतीर्णा गिरिजा महासती तदैव दैत्या भयमाविशंस्ते । प्राप्ता मुदं देवगणा महर्षयः सचारणाः सिद्धगणास्तथैव

यदा गिरिजा महासती अवतीर्णा तदैव दैत्या भयमाविविशुः। देवगणा महर्षयश्च सचारणाः सिद्धगणाश्च मुदं प्रापुः॥