Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 41
Devanagari script
कथितं तेन तत्सर्वं दक्षस्यैव मखादिकम् । तच्छ्रुत्वा त्वरिता देवी विजया जातसंभ्रमा । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं शशिना भृशम्
Transliteration
kathitaṃ tena tatsarvaṃ dakṣasyaiva makhādikam | tacchrutvā tvaritā devī vijayā jātasaṃbhramā | kathayāmāsa tatsarvaṃ yaduktaṃ śaśinā bhṛśam
Translation
तेनोक्तं तत्सर्वं दक्षस्यैव मखादिकम् । तच्छ्रुत्वा त्वरिता देवी विजया जातसम्भ्रमा । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं शशिना भृशम् ॥
Word by Word
कथितम्was told
कथितम्:
Kriya (Predicative/क्रियाविशेष)
TypeAdjective
Root√कथ् (कथ वाक्यप्रबन्धे/धातु) → कथित (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त-क्त; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगे 'कथितम्' = उक्तम्
तेनby him
तेन:
Kartr (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; 'शशिना/सोमेन' इत्यर्थे
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; 'सर्वम्' इत्यस्य विशेषणम्
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
दक्षस्यof Dakṣa
दक्षस्य:
Sambandha (Possession/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्
एवindeed
एव:
Niyama (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारणार्थक (emphatic particle)
मखादिकम्the sacrifice and related matters
मखादिकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमख + आदि (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; 'मख-आदि' = मखप्रभृति (sacrifice etc.)
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; 'श्रुत्वा' इत्यस्य कर्म
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√श्रु (श्रु श्रवणे/धातु)
Formकृदन्त-अव्यय (क्त्वा-प्रत्ययान्त, gerund); पूर्वकालिक-क्रिया
त्वरिताhastened; in haste
त्वरिता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Root√त्वर् (त्वर गतौ/धातु) → त्वरित (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त-क्त; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
देवीthe goddess
देवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
विजयाVijayā
विजया:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविजया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; नाम
जातसंभ्रमाwith agitation arisen; startled
जातसंभ्रमा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootजात + सम्भ्रम (प्रातिपदिके)
Formकृदन्त-क्त (जात) + प्रातिपदिक (सम्भ्रम); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; यस्याः सम्भ्रमः जातः (भाववाचक-तत्पुरुषभावः)
कथयामासrelated/told
कथयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√कथ् (कथ वाक्यप्रबन्धे/धातु)
Formलिट्-लकारः (Periphrastic Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; 'सर्वम्' इत्यस्य विशेषणम्
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
यत्which/that which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धसूचक (relative)
उक्तम्said
उक्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Root√वच् (वच परिभाषणे/धातु) → उक्त (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त-क्त; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; 'यत्' इत्यस्य विशेषणम्
शशिनाby the Moon
शशिना:
Kartr (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootशशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; चन्द्रस्य नाम
भृशम्fully; greatly
भृशम्:
Prakara (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; तीव्रतावाचक-क्रियाविशेषण (intensifier)
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)
Characters & Entities
D
DakṣaM
Makha (yajña/sacrifice)V
Vijayā DevīŚ
Śaśin (Candra/Moon)FAQs
When adharma arises (even in the form of prideful ritual), swift discernment and truthful communication are necessary.
Kedārakhaṇḍa frames the Kedāra region’s sanctity; this verse itself is narrative context tied to the Dakṣa-yajña episode.
No prescription; it references Dakṣa’s yajña as a narrative catalyst.