Adhyaya 18

Verse 1

। लोमश उवाच । कर्मणा परिभूतो हि महेंद्रो गुरुमब्रवीत् । विना यत्नेन संक्लेसात्तर्तुं कर्म्म किमुच्यताम्

लोमश उवाच—स्वकर्मवेगेन परिभूतः स महेन्द्रः गुरुमब्रवीत्—“विना यत्नेन संक्लेशात् कर्मक्लेशं कथं तरितुं शक्यते? तदुपायः किमुच्यताम्।”

Verse 2

बृहस्पतिरुवाचेदं त्यक्त्वा चैवामरावतीम् । यास्यामोऽन्यत्र सर्वे वै सकुटुंबा जिगीपवः

बृहस्पतिरुवाच—“अमरावतीं त्यक्त्वा वयं सर्वे सकुटुम्बाः अन्यत्र यास्यामः, जिगीषवो विजयपुनर्लाभाय प्रयतिष्यामः।”

Verse 3

तथा चक्रुः सुराः सर्वे हित्वा चैवामरावतीम् । बर्हिणो रुपमास्थाय गतः सद्यः पुरंदरः

तथेति कृत्वा सुराः सर्वेऽमरावतीं हित्वा जग्मुः। पुरन्दरः पुनर्बर्हिणरूपमास्थाय सद्य एव निर्ययौ।

Verse 4

काको भूत्वा यमः साक्षात्कृकलासो धनाधिपः । अग्निः कपोतको भूत्वा भेको भूत्वा महेश्वरः

यमः साक्षात् काकोऽभवत्, धनाधिपः कृकलासरूपं जग्राह। अग्निः कपोतको भूत्वा, महेश्वरः भेको भूत्वा स्थितः।

Verse 5

नैरृतस्तत्क्षणादेव कपोतोऽभूत्ततो गतः । पाशी कपिंजलो भूत्वा वायुः पारावतोऽभवत्

नैरृतः तत्क्षणादेव कपोतोऽभूत् ततः प्रायात्। पाशी वरुणः कपिंजलो भूत्वा, वायुः पारावतोऽभवत्।

Verse 6

एवं नानातनुभृतो हित्वा ते त्रिदिवं गताः । कश्यपस्याश्रमं पुण्यं संप्राप्तास्ते भयातुराः

एवं नानातनुभृतो हित्वा ते त्रिदिवं गताः । कश्यपस्याश्रमं पुण्यं संप्राप्तास्ते भयातुराः ॥

Verse 7

अदितिं मातरं सर्वे शशंसुर्दैत्यचेष्टितम्

अदितिं मातरं सर्वे शशंसुर्दैत्यचेष्टितम् ॥

Verse 8

अप्रियं तदुपाकर्ण्य ह्यदितिः पुत्रलालसा । उवाच कश्यपं सा तु सुराणां व्यसनं महत् । महर्षे श्रयतां वाक्यं श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि

अप्रियं तदुपाकर्ण्य ह्यदितिः पुत्रलालसा । उवाच कश्यपं सा तु सुराणां व्यसनं महत् । महर्षे श्रयतां वाक्यं श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि ॥

Verse 9

दैत्यैः पराजिता देवा हित्वा चैवामरावतीम् । त्वदीयमाश्रमं प्राप्तास्तान्रक्षस्व प्रजापते

दैत्यैः पराजिता देवा हित्वा चैवामरावतीम् । त्वदीयमाश्रमं प्राप्तास्तान्रक्षस्व प्रजापते ॥

Verse 10

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कश्यपो वाक्यमब्रवीत् । तपसा महता तन्वि जानीहि त्वं च भामिनि । अजेया ह्यसुराः साध्वि भृगुणा ह्यनुमोदिताः

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कश्यपो वाक्यमब्रवीत् । तपसा महता तन्वि जानीहि त्वं च भामिनि । अजेया ह्यसुराः साध्वि भृगुणा ह्यनुमोदिताः ॥

Verse 11

तेषां जयो हि तपसा उग्रेणाऽद्येन भामिनि । कुरु शीघ्रतरेणैव सुराणां कार्यसिद्धये

तेषां जयो हि तपसा उग्रेणाद्यैव भामिनि । कुरु शीघ्रतरेणैव सुराणां कार्यसिद्धये ॥

Verse 12

व्रतमेतन्महाभागे कथयाम्यर्थसिद्धये । तत्कुरुष्व प्रयत्नेन यथोक्तविधिना शुभे

व्रतमेतन्महाभागे कथयाम्यर्थसिद्धये । तत्कुरुष्व प्रयत्नेन यथोक्तविधिना शुभे ॥

Verse 13

मासि भाद्रपदे देवि दशम्यां नियता शुचिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत विष्णोः प्रीत्यर्थमेव च

मासि भाद्रपदे देवि दशम्यां नियता शुचिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत विष्णोः प्रीत्यर्थमेव च ॥

Verse 14

प्रर्थनीयो हरिः साक्षात्सर्वकामवरेश्वरः । मंत्रेणानेन सुभगे तद्भक्तैर्वरवर्णिनि

प्रार्थनीयो हरिः साक्षात्सर्वकामवरेश्वरः । मन्त्रेणानेन सुभगे तद्भक्तैर्वरवर्णिनि ॥

Verse 15

तव भक्तोस्म्यहं नाथ दशम्यादिदिनत्रयम् । व्रतं चराम्यहं विष्णो अनुज्ञां दातुमर्हसि

तव भक्तोऽस्म्यहं नाथ दशम्यादिदिनत्रयम् । व्रतं चराम्यहं विष्णो अनुज्ञां दातुमर्हसि ॥

Verse 16

अनेनैव च मंत्रेण प्रार्थनीयो जगत्पतिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत तच्च भक्तं च केवलम्

अनेनैव मन्त्रेण जगत्पतिः श्रद्धया प्रार्थनीयः। एकभक्तव्रतं कुर्यात्—एकवारं भोजनं, अन्यत् सर्वं परित्यजेत्॥

Verse 17

रंभापत्रे च भोक्तव्यं वर्जितं लवणेन हि । एकादश्यां चोपवासं प्रकुर्वीत प्रयत्नतः

रम्भापत्रेणैव भोक्तव्यं, लवणं तु विवर्जयेत्। एकादश्यां चोपवासं प्रयत्नेन समाचरेत्॥

Verse 18

रात्रौ जागरणं कुर्यात्प्रयत्नेन सुमध्यमे । द्वादश्यां निपुणत्वेन पारणा तु विधानतः । कर्तव्या ज्ञातिभिः सार्द्धं भोजयित्वा द्विजीत्तमान्

रात्रौ जागरणं कुर्यात् प्रयत्नेन सुमध्यमे। द्वादश्यां निपुणत्वेन पारणा तु विधानतः॥ ज्ञातिभिः सार्द्धं कर्तव्या, द्विजोत्तमान् भोजयित्वा॥

Verse 19

एवं द्वादशमासांस्तु कुर्याद्व्रतमतंद्रितः । मासि भाद्रपदे प्राप्ते एकादश्यां प्रयत्नतः । विष्णुमभ्यर्च्य यत्नेन कलशोपरि संस्थितम्

एवं द्वादशमासान् व्रतमेतदतन्द्रितः समाचरेत्। भाद्रपदे मासि प्राप्ते, एकादश्यां प्रयत्नतः॥ कलशोपरि संस्थितं विष्णुं यत्नेनाभ्यर्चयेत्॥

Verse 20

सौवर्णं राजतं वापि यताशक्त्या प्रकल्पयेत् । श्रवणेन तु संयुक्तां द्वादशीं पापनाशिनीम् । व्रती उपवसेद्यत्नात्सर्वदोषप्रशांतये

सौवर्णं राजतं वापि यथाशक्त्या प्रकल्पयेत्। श्रवणयुक्तां द्वादशीं पापनाशिनीम्॥ व्रती यत्नादुपवसेत् सर्वदोषप्रशान्तये॥

Verse 21

एवं हि कश्यपेनोक्तं श्रुत्वाऽदितिरथाचरत् । व्रतं सांवत्सरं यावन्नियमेन समन्वितता

एवं हि कश्यपेनोक्तं श्रुत्वा अदितिरथ ततः । सांवत्सरं व्रतं सम्यक् नियमैरुपशोभितम् आचरत्तदा ॥

Verse 22

वर्षांतेन व्रतेनैव परितुष्टो जनार्दनः । प्रादुर्बभूव द्वादश्यां श्रवणेन तदा द्विजाः

वर्षान्ते तेन व्रतेन परितुष्टो जनार्दनः । द्वादश्यां श्रवणे युक्ते प्रादुर्बभूव तदा द्विजाः ॥

Verse 23

बटुरूपधरः श्रीशो द्विभुजः कमलेक्षमः । अतसीपुष्पसंकाशो वनमालाविभूषितः

बटुरूपधरः श्रीशो द्विभुजः कमलेक्षणः । अतसीपुष्पसंकाशो वनमालाविभूषितः ॥

Verse 24

तं दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा पूजामध्येऽदितिस्तदा । कश्यपेन समायुक्ता साऽस्तौषीत्कमलेक्षणा

तं दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा पूजामध्येऽदितिस्तदा । कश्यपेन समायुक्ता साऽस्तौषीत्कमलेक्षणम् ॥

Verse 25

अदितिरुवाच । नमोनमः कारणकारणाय ते विश्वात्मने विश्वसृजे चिदात्मने । वरेण्यरूपाय परावरात्मने ह्यकुंठबोधाय नमोनमस्ते

अदितिरुवाच । नमो नमः कारणकारणाय ते विश्वात्मने विश्वसृजे चिदात्मने । वरेण्यरूपाय परावरात्मने ह्यकुण्ठबोधाय नमो नमस्ते ॥

Verse 26

इति स्मृतस्तदाऽदित्या देवानां परिरच्युतः । प्रहस्य भगवानाह अदितिं देवमातरम्

इति स्मृतस्तदा अदित्या देवानां परिरच्युतः । प्रहस्य भगवानाह अदितिं देवमातरम् ॥

Verse 27

श्रीभगवानुवाच । तपसा परमेणैव प्रसन्नोहं तवानघे । अमुना वपुषा चैव देवानां कार्यसिद्धये

श्रीभगवानुवाच । तपसा परमेणैव प्रसन्नोऽहं तवानघे । अमुना वपुषा चैव देवानां कार्यसिद्धये ॥

Verse 28

श्रुत्वा भगवतो वाक्यमदितिस्तमुवाचह । भगवन्पराजिता देवा असुरैर्बलवत्तरैः । तान्रक्ष शरणापन्नासुरान्सर्वाञ्जनार्दन

श्रुत्वा भगवतो वाक्यमदितिस्तमुवाच ह । भगवन् पराजिता देवा असुरैर्बलवत्तरैः । तान्रक्ष शरणापन्नान् सर्वान् जनार्दन ॥

Verse 29

निशम्य वाक्यं किल तच्च तस्या विष्णुर्विकुंठाधिपतिः स एकः । ज्ञात्वा च सर्वं सुरचेष्टितं तदा बलेश्च सर्वं च चिकीर्षितं च

निशम्य वाक्यं किल तच्च तस्या विष्णुर्वैकुण्ठाधिपतिः स एकः । ज्ञात्वा च सर्वं सुरचेष्टितं तदा बलेश्च सर्वं च चिकीर्षितं च ॥

Verse 30

किं कार्यमद्यैव मया हि कार्यं येनैव देवा जयमाप्नुवंति । पराजयं दैत्यवराश्च सर्वे विष्णुः परात्मैव विचिंत्य सर्वम्

किं कार्यमद्यैव मया हि कार्यं येनैव देवा जयमाप्नुवन्ति । पराजयं दैत्यवराश्च सर्वे विष्णुः परात्मैव विचिन्त्य सर्वम् ॥

Verse 31

गदमुवाच भगवान्गच्छस्वाद्य वधं प्रति । वैरोचनिं महाभागे घात यस्व त्वरान्विता

भगवान् गदामुवाच—अद्यैव त्वं वधाय गच्छ; हे महाभागे, त्वरान्विता वैरोचनिं बलिं जहि।

Verse 32

गदोवाच हृषीकेशं प्रहसन्तीव भामिनी । मया ह्यशक्यो वधितुं ब्रह्मण्यो हि बलिर्महान्

गदोवाच हृषीकेशं प्रहसन्तीव भामिनी—मया ह्यशक्यो वधितुं; ब्रह्मण्यो हि बलिर्महान्।

Verse 33

चक्रं प्रति तदा विष्मुरुवाच परिसांत्वयन् । त्वं गच्छ बलिनं हंतुं शीघ्रमेव सुदर्शन

तदा विष्णुः परिसान्त्वयन् चक्रं प्रत्युवाच—त्वं गच्छ बलिनं हन्तुं शीघ्रमेव, हे सुदर्शन।

Verse 34

तदोवाच त्वरेणैव चक्रपाणिं सुदर्शनम् । न शक्यते मया हंतुं बलिनं तं महाप्रभो

ततः सुदर्शनं त्वरयैव चक्रपाणिं प्रत्युवाच—हे महाप्रभो, मया न शक्यते तं बलिनं हन्तुम्।

Verse 35

ब्रह्मण्योऽसि यथा विष्णो तथासौ दैत्यपुंगवः । धनुषा च तथैवोक्तः शार्ङ्गपाणिश्च विस्मितः । चिंतयामास बहुधा विमृश्य सुचिरं बहु

यथा त्वं ब्रह्मण्योऽसि, हे विष्णो, तथैवासौ दैत्यपुङ्गवः। इत्युक्तः शार्ङ्गपाणिर्विस्मितः; स बहुधा चिन्तयामास, सुचिरं विमृश्य।

Verse 36

अत्रिरुवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे किमकुर्वस्तदुच्यताम्

अत्रिरुवाच—तदा ते सर्वेऽसुराः किं चक्रुः? तदिदानीं मे ब्रूहि।

Verse 37

लोमश उवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे बलिप्रभृतयो दिवि । रुरुधुर्नगरीं रम्यां योद्धुकामाः पुरंदरम्

लोमश उवाच—तदा बलिप्रभृतयः सर्वेऽसुराः दिवि रम्यां नगरीं रुरुधुः, पुरन्दरं योद्धुं कामयमानाः।

Verse 38

न विदुर्ह्यसुराः सर्वे गतान्देवांस्त्रिविष्टपात् । नानारूपधरां स्तस्मात्कश्यपस्याश्रयं प्रति

सर्वेऽसुराः न विदुः यत् देवाः त्रिविष्टपात् गताः; तस्मात् देवाः नानारूपधराः कश्यपस्याश्रयं प्रति जग्मुः।

Verse 39

प्राकारमारुह्य तदा हि संभ्रमाद्दैत्याः सुरेशं प्रति हंतुकामाः । यावत्प्रविष्टा ह्यमरावतीं तां शून्यामपश्यन्परितुष्टमानसाः

तदा दैत्याः संभ्रमात् प्राकारमारुह्य सुरेशं हन्तुकामाः; यावत् ताममरावतीं प्रविष्टाः, शून्यामपश्यन्, परितुष्टमानसाः।

Verse 40

इंद्रासने च शुक्रेण ह्यभिषिक्तो बलिस्तदा । सहाभिषेकविधिना ह्यसुरैः परिवारितः

तदा शुक्रेण इन्द्रासने बलिः अभिषिक्तः; सहाभिषेकविधिना असुरैः परिवारितः।

Verse 41

तथैवाधिष्ठितो राज्ये बलिर्वैरोचनो महान् । शुशुभे परया भूत्या महेंद्राधिकृतस्तदा

तथैव राज्येऽधिष्ठितो महान् बलिर्वैरोचनः । तदा महेन्द्राधिकारं गृहीत्वा परया भूत्या शुशुभे ॥

Verse 42

नागैश्चासुरसंघैश्च सेव्यमानो महेंद्रवत् । सुरद्रुमो जितस्तेन कामधे नुर्मणिस्तथा

नागैश्चासुरसंघैश्च सेव्यमानो महेन्द्रवत् । तेन सुरद्रुमो जितः कामधेनुर्मणिस्तथा ॥

Verse 43

दानैर्द्दाता च सर्वेषां येऽन्ये दानित्वमागताः । सर्वेषामेव भूतानां दानैर्दाता बलिर्महान्

दानैर्दातृत्वमत्येति येऽन्ये दानित्वमागताः । सर्वेषां भूतजातानां दानैर्दाता बलिर्महान् ॥

Verse 44

यान्यान्कामयते कामां स्तान्सर्वान्वितरत्यसौ । सर्वेभ्योऽपि स चार्थिभ्यो दानवानामधीश्वरः

यान्यान् कामयते कामान् तान् सर्वान् वितरत्यसौ । सर्वेभ्यश्चार्थिभ्यः स दानवानामधीश्वरः ॥

Verse 45

शौनक उवाच । देवेंद्रो हि महाभाग न ददाति कदाचन । कथं बलिरसौ दाता कथयस्व यथातथम्

शौनक उवाच । देवेन्द्रः खलु महाभाग न ददाति कदाचन । कथं बलिरसौ दाता कथयस्व यथातथम् ॥

Verse 46

लोमश उवाच । यत्नतो येन यत्किंचित्क्रियते सुकृतं नरैः । शुभं वाप्यशुभं वापि ज्ञातव्यं हि विपश्चिता

लोमश उवाच—येन नरैः प्रयत्नतः किञ्चिदपि कर्म सुकृतं क्रियते, तत् शुभं वा अशुभं वा; तत् सर्वं विपश्चिता सम्यगवगन्तव्यम्।

Verse 47

शक्रो हि याज्ञिको विप्रा अश्वमेधशतेन वै । प्राप्तराज्योऽमरावत्यां केवलं भोगलोलुपः

विप्राः, शक्रो हि याज्ञिकः; अश्वमेधशतेनैव अमरावत्यां राज्यं प्राप्तवान्, तथापि स केवलं भोगलोलुप एव आसीत्।

Verse 48

अर्थितं तत्फलं विद्धि पुनः कार्पण्यमाविशत् । पुनर्मरणमाविश्य श्रीणपुण्यो भविष्यति

तदर्थितं फलं विद्धि; पुनः कार्पण्यम् आविशत्। पुनर्मरणचक्रे प्रविश्य स पुण्यश्रीहीनो भविष्यति।

Verse 49

य इंद्र कृमिरेव स्यात्कृमिरंद्रो हि जायते । तस्माद्दानात्परतरं नान्यदस्तीह मोचनम्

इन्द्रोऽपि कृमिरेव स्यात्, कृमितोऽपि कृमिरिन्द्रो जायते। तस्माद् दानात् परतरं मोचनं नान्यदिह विद्यते।

Verse 50

दानाद्धि प्राप्यते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो न संशयः । मोक्षात्परतरा भक्तिः शूलपाणौ हि वै द्वजाः

दानाद्धि ज्ञानं प्राप्यते, ज्ञानान्मोक्षो न संशयः। मोक्षादपि परा भक्तिः शूलपाणौ, हे द्विजाः।

Verse 51

ददाति सर्वं सर्वेशः प्रसन्नात्मा सदाशिवः । किंचिदल्पेन तोयेन परितुष्यति शंकरः

प्रसन्नात्मा सदाशिवः सर्वेशः सर्वं ददाति; शंकरः किंचिदल्पेनापि तोयेन भक्त्या समर्पितेन परितुष्यति।

Verse 52

अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । विरोचनसुतेनेदं कृतमस्ति न संशयः

अत्रैव पुरातनमितिहासमिममुदाहरामि; विरोचनसुतेनैतत्कृतमिति न संशयः।

Verse 53

कितवो हि महापापो देवब्राह्मणनिंदकः । निकृत्या परयोपेतः परदाररतो महान्

स कितवो हि महापापो देवब्राह्मणनिन्दकः; निकृत्यापरयोपेतः परदाररतो महान्।

Verse 54

एकदा तु महापापात्कैतावाच्च जितं धनम् । गणिकार्थे च पुष्पाणि तांबूलं चंदनं तथा

एकदा तु महापापात्कैतवाच्च जितं धनम्; गणिकार्थे च पुष्पाणि ताम्बूलं चन्दनं तथा।

Verse 55

कौपीनमात्रं तस्यैव कितवस्य प्रदृश्यते । कराभ्यां स्वस्तिकं कृत्वा गंधमाल्यादिकं च यत्

कौपीनमात्रधारी स कितवः प्रदृश्यते; कराभ्यां स्वस्तिकं कृत्वा गन्धमाल्यादिकं च यत् धारयन्।

Verse 56

गणिकार्थमुपादाय धावमानो गृहं प्रति । तदा प्रस्खलितो भूमौ निपपात च तत्क्षणात्

गणिकार्थमुपादाय द्रुतं गृहं प्रति धावन् स भूमौ प्रस्खलितः सहसा तत्क्षणादेव निपपात।

Verse 57

पतनान्मूर्छया युक्तः क्षणमात्रं तदाऽभवत् । ततो मूर्छागतस्यास्य पापिनोऽनिष्टकारिणः

पतनात् स मूर्छया युक्तः क्षणमात्रं तदाऽभवत्; ततः मूर्छागतस्यास्य पापिनोऽनिष्टकारिणः।

Verse 58

बुद्धिः सद्यः समुत्पन्ना कर्मणा प्राक्तनेन हि । निर्वेदं परमापन्नः कितवो दुःखसंयुतः

कर्मणा प्राक्तनेनैव तस्य सद्यः समुत्पन्ना बुद्धिः; दुःखसंयुतः स कितवो निर्वेदं परमापन्नः।

Verse 59

भूम्यां निपतितं यच्च गंधपुष्पादिकं महत् । समर्पितं शिवायेति कितवेनाप्यबुद्धिना

भूमौ निपतितं गन्धपुष्पादिकं महत्, ‘शिवाय समर्पयामि’ इति वचसा, अल्पबुद्धिना कितवेनापि समर्पितं शिवोपहारत्वेन स्वीकृतमभवत्।

Verse 60

चित्रगुप्तेन चाख्यातं दत्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

चित्रगुप्तेन चाख्यातं—दत्तमस्ति त्वया पुनः; देहान्ते पतितमेव तत् शिवाय परमात्मने समर्पितम्।

Verse 61

पचनीयोसि मे मंद नरकेषु महत्सु च । इत्युक्तो धर्मराजेन कितवो वाक्यमब्रवीत्

“पचनीयः असि मे, मन्द, नरकेषु महत्सु च”—इति धर्मराजेनोक्तः; ततः कितवो वाक्यमिदमब्रवीत्।

Verse 62

पापाचारो हि भगवन्कश्चिन्नैव मया कृतः । विमृश्यतां मे सुकृतं याथातथ्येन भो यम

स उवाच—“भगवन्, पापाचारः कश्चिन्मया न कृतः; भो यम, मम सुकृतं याथातथ्येन विमृश्यताम्।”

Verse 63

चित्रगुप्तेन चाख्यातं द्त्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

चित्रगुप्तेन चाख्यातं—दत्तमस्ति त्वया पुनः; देहान्ते पतितमपि शिवाय परमात्मने समर्पितम्।

Verse 64

तेन कर्मविपाकेन घटिकात्रयमेव च । शचीपतेः पदं विद्धि प्राप्स्यसि त्वं न संशयः

तेन कर्मविपाकेन घटिकात्रयमेव च; शचीपतेः पदं विद्धि, प्राप्स्यसि त्वं न संशयः।

Verse 65

आगतस्तत्क्षणाद्देवः सुर्वैः समन्वितः । ऐरावतं समारूढो नीतोऽसौ शक्रमंदिरम् । शक्रः प्रबोधितस्तेन गुरुणा भावितात्मना

तत्क्षणादेव देवः सुरैः समन्वित आगतः; ऐरावतं समारूढो नीतोऽसौ शक्रमन्दिरम्। शक्रश्च तेन गुरुणा भावितात्मना प्रबोधितः।

Verse 66

घटिकात्रितयं यावत्तावत्कालं पुरंदर । निजासनेऽपि संस्थाप्यः कितवोऽपि ममाज्ञया

हे पुरन्दर! घटिकात्रितयं यावत् तावत्कालं ममाज्ञया, अयं कितवोऽपि निजासनेऽपि संस्थाप्यः।

Verse 67

गुरोर्वचनमार्कर्ण्य कृत्वा शिरसि तत्क्षणात् । गतोऽन्वत्रैव शक्रोऽसौ कितवो हि प्रवेशितः । भवनं देवराजस्य नानाश्चर्यसमन्वितम्

गुरोर्वचनमाकर्ण्य तत्क्षणात् शिरसि कृत्वा शक्रोऽसौ तत्रैव गतः; कितवो हि प्रवेशितो देवराजस्य नानाश्चर्यसमन्विते भवने।

Verse 68

शक्रासनेऽभिषिक्तोऽसौ राज्यं प्राप्तः शतक्रतोः । शंभोर्गंधप्रदानाच्च पुष्पतांबूलसंयुतम्

शक्रासनेऽभिषिक्तोऽसौ शतक्रतोः राज्यं प्राप्तवान्; शंभोर्गन्धप्रदानात् पुष्पताम्बूलसंयुतात्।

Verse 69

किं पुनः श्रद्धया युक्ताः शिवाय परमात्मने । अर्पयंति सदा भक्त्या गंधपूष्पादिकं महत्

किं पुनः श्रद्धया युक्ताः सदा भक्त्या शिवाय परमात्मने गन्धपुष्पादिकं महदर्पयन्ति।

Verse 70

शिवसायुज्यमायाताः शिवसेनासमन्विताः । प्राप्नुवंति महामोदं शक्रो ह्येषां च किंकरः

शिवसायुज्यमायाताः शिवसेनासमन्विताः। प्राप्नुवन्ति महामोदं; शक्रो ह्येषां च किंकरः॥

Verse 71

शिवपूजारतानां च यत्सुखं शांतचेतसाम् । ब्रह्मशक्रादिकानां च तत्सुखं दुर्लभं महत्

शिवपूजारतानां येषां चित्तं प्रशान्तं, तेषां यत् परमं सुखं, तत् ब्रह्मशक्रादिदेवैरपि महद्दुर्लभं भवति।

Verse 72

वराकास्ते न जानंति मूढा विषयलोलुपाः । वंदनीयो महादेवो ह्यर्चनीयः सदाशिवः

विषयलोलुपा मूढा वराकास्ते न जानन्ति—महादेवो वन्दनीयः, सदाशिवो ह्यर्चनीयः।

Verse 73

पूजनीयो महादेवः प्राणिभिस्तत्त्ववेदिभिः । तस्मादिंद्रत्वमगमत्कितवो घटिकात्रयम्

तत्त्ववेदिभिः प्राणिभिर्महादेवः पूजनीयः; तस्मात् कितवोऽपि इन्द्रत्वमगमत्, किन्तु घटिकात्रयमात्रम्।

Verse 74

पुरोधसाभिषिक्तोऽसौ पुरंदरपदे स्थितः । तदानीं नारदेनोक्तः कितवोऽसौ महायशाः

पुरोधसा अभिषिक्तः स पुरन्दरपदे स्थितः; तदानीं नारदेनोक्तः स महायशाः कितवः।

Verse 75

इन्द्राणीमानयस्त्वेति यथा राज्यं सुशोभितम् । ततः प्रहस्य चोवाच कितवः शिववल्लभः

“इन्द्राणीमानय” इति नारदः—“यथा राज्यं सुशोभितं भवेत्”। ततः प्रहस्य शिववल्लभः कितवोऽब्रवीत्।

Verse 76

इन्द्राण्या नास्ति मे कार्यं न वाच्यं ते महामते । एवमुक्त्वाथ कितवः प्रदातुमुपचक्रमे

इन्द्राण्या मम न किञ्चित्कार्यम्; एतद् न पुनर्वक्तव्यम्, हे महामते। इत्युक्त्वा कितवस्ततः दानप्रदानाय प्रववृते।

Verse 77

ऐरावतमगस्त्याय प्रददौ शिववल्लभः । विश्वामित्राय कितवो ददौ हयमुदारधीः

शिववल्लभः ऐरावतं अगस्त्याय प्रददौ। उदारधीः कितवो विश्वामित्राय हयं ददौ।

Verse 78

उच्चैःश्रवससंज्ञं च कामधेनुं महायशाः । ददौ वशिष्ठाय तदा चिंतामणिं महाप्रभम्

महायशाः स उच्छैःश्रवससंज्ञं च कामधेनुं च वशिष्ठाय ददौ। ततश्च महाप्रभं चिन्तामणिं ददौ।

Verse 79

गालवाय महातेजास्तदा कल्पतरुं च सः । कौंडिन्याय महाभागः कितवोपि गृहं तदा

तदा महातेजाः स गालवाय कल्पतरुं ददौ। महाभागाय कौण्डिन्याय कितवोऽपि तदा गृहं ददौ।

Verse 80

एवमादीन्यनेकानि रत्नानि विविधानि च । ददावृषिभ्यो मुदितः शिवप्रीत्यर्थमेव च

एवमादीन्यनेकानि रत्नानि विविधानि च। मुदितः स ऋषिभ्यो ददौ, शिवप्रीत्यर्थमेव च।

Verse 81

घटितकात्रितयं यावत्तावत्कालं ददौ प्रभुः । घटिकात्रितयादूध्व पूर्वस्वामी समागतः

घटिकात्रितयं यावत्तावत्कालं ददौ प्रभुः । घटिकात्रितयादूर्ध्वं पूर्वस्वामी समागतः ॥

Verse 82

पुरंदरोऽमरावत्यामुपविश्य निजासने । ऋषिभिः संस्तुतश्चैव शच्या सह तदाऽभवत्

पुरंदरोऽमरावत्यामुपविश्य निजासने । ऋषिभिः संस्तुतश्चैव शच्या सह तदाऽभवत् ॥

Verse 83

शचीमुवाच दुर्मेधाः कितवेनासि भामिनि । भुक्ता ह्यस्यैव कथय याथातथ्येन शोभने

शचीमुवाच दुर्मेधाः कितवेनासि भामिनि । भुक्ता ह्यस्यैव कथय याथातथ्येन शोभने ॥

Verse 84

तदा प्रहस्य चोवाच पुरंदरमकल्मषा । आत्मौपम्येन सर्वत्र पश्यति त्वं पुरंदर

तदा प्रहस्य चोवाच पुरंदरमकल्मषा । आत्मौपम्येन सर्वत्र पश्यति त्वं पुरंदर ॥

Verse 85

असौ महात्मा कितवस्वरूपी शिवप्रसादात्परमार्थविज्ञः । वै राग्ययुक्तो हि महानुभावो येनापि सर्वं परमं प्रपन्नम्

असौ महात्मा कितवस्वरूपी शिवप्रसादात्परमार्थविज्ञः । वैराग्ययुक्तो हि महानुभावो येनापि सर्वं परमं प्रपन्नम् ॥

Verse 86

राज्यादिकं मोहमयं च पाशं त्यक्ता परेभ्यो विजयी स जातः

राज्यादिकं मोहमयं पाशं परित्यज्य स परेभ्योऽतिविशिष्य विजयी बभूव।

Verse 87

वचो निशम्य देवेश इंद्राण्याः स पुरंदरः । व्रीडायुक्तोऽभवत्तूष्णीमिंद्रासनगतस्तदा

इन्द्राण्याः वचो निशम्य देवेशः पुरन्दरः व्रीडायुक्तस्तदा इन्द्रासनगतस्तूष्णीमभवत्।

Verse 88

बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं वाक्यविदां वरः । ऐरावतो न दृश्येत तथैवोच्चैःश्रवा हयः

वाक्यविदां वरः स बृहस्पतिमिदं वाक्यमुवाच—“ऐरावतो न दृश्येत, तथैवोच्चैःश्रवा हयः।”

Verse 89

पारिजातादयः सर्वे पदार्थाः केन वा हृताः । गुरुरुवाचेदं कितवेन कृतं महत्

“पारिजातादयः सर्वे पदार्थाः केन वा हृताः?” इति पृष्टे गुरुरुवाच—“कितवेनैतन्महत्कृतम्।”

Verse 90

ऋषिभ्यो दत्त मद्यैव यावत्सत्ता हि तस्य वै । स्वसत्तायां महत्यां च स्वसत्ता ये भवंति च

“यावत् तस्य वै सत्ता आसीत्, तावत् ऋषिभ्यो मयैव दत्तम्; स्वसत्तायां महत्यां च ये स्वसत्तया भवन्ति ते स्थिरा एव।”

Verse 91

अप्रमात्ताश्च ये नित्यं शिवध्यानपरायणाः । ते प्रियाः शंकरस्यैव हित्वा कर्मफलानि वै । केवलं ज्ञानमाश्रित्य ते यांति परमं पदम्

ये नित्यं अप्रमत्ताः शिवध्यानपरायणाः, ते शंकरस्य परमप्रियाः। कर्मफलासक्तिं परित्यज्य केवलं ज्ञानमेवाश्रित्य ते परमं पदं यान्ति।

Verse 92

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य चेंद्रो बृहस्पतेर्वाक्यमिदं वभाषे । प्रायो यमो वक्ष्यति सर्वमेतत्समृद्धये ह्यात्मनश्चैव शक्रः

तस्य वचनं श्रुत्वा शक्रो बृहस्पतिं प्रति वाक्यमिदं जगाद— ‘प्रायो यमोऽस्य सर्वस्य व्याख्याता भविष्यति; आत्मनः समृद्ध्यर्थं मम च कल्याणाय।’

Verse 93

तथेति मत्वा गुरुणा सहैव राजा सुराणां सहसा जगाम । स्वकार्यकामो हि तथा पुरंदरो ययौ पुरीं संयमिनीं तदानीम्

‘तथेति’ मत्वा गुरुणा सह देवाधिराजः सहसा जगाम। स्वकार्यसिद्धिकामः पुरंदरः तदा संयमिनीपुरीं शीघ्रं ययौ।

Verse 94

यमेन पूज्यमानो हि शक्रो वाक्यमुवाच ह । त्वया दत्तं मम पदं कितवाय दुरात्मने

यमेन पूज्यमानः शक्रः प्राह— ‘त्वया मम पदं दत्तं कितवाय दुरात्मने।’

Verse 95

अनेनैतत्कृतं कर्म्म जुगुप्सितं महत्तरम् । मदीयानि च रत्नानि यानि सर्वाण्यनेन वै । एभ्य एभ्यः प्रदत्तानि धर्म्म जानीहि तत्त्वतः

अनेन कृतं कर्म जुगुप्सितं महत्तरम्। मदीयानि च रत्नानि सर्वाण्येवानेन यत्र तत्र प्रदत्तानि; धर्मतत्त्वं यथावत् जानीहि।

Verse 96

त्वं धर्मनामासि कथं कितवाय प्रदत्तवान् । मम राज्यविनाशाय कृतमस्ति त्वयाऽधुना

त्वं ‘धर्म’ इति नाम्ना प्रसिद्धः; कथं तर्हि कितवाय मम पदं प्रदत्तवान्? एतेन मम राज्यविनाशः त्वयैवाधुना कृतः।

Verse 97

आनयस्व महाभाग गजादीनि च सत्वरम् । अन्यानि चैव रत्नानि दत्तानि च यतस्ततः

आनयस्व महाभाग शीघ्रं गजादीनि सत्वरम्; यानि चान्यानि रत्नानि यतस्ततः प्रदत्तानि, तान्यपि समाहारय।

Verse 98

निशम्य वाक्यं शक्रस्य यमो वचनमब्रवीत् । कितवं च रुषाविष्टः किं त्वया पापिना कृतम्

शक्रस्य वाक्यं निशम्य यमो वचनमब्रवीत्— ‘कितवः स रुषाविष्टः; किं त्वया पापिना कृतम्?’

Verse 99

भोगार्थं चैव यद्दत्तं शक्रराज्यं त्वयाऽधुन् । प्रदत्तं च द्विजातिभ्यो ह्यन्यथा वै कृतं महत्

भोगार्थमेव शक्रराज्यं त्वयाऽधुना लब्धम्; त्वं तु तद् द्विजातिभ्यः प्रदत्तवान्—एषा ह्यन्यथा महती क्रिया।

Verse 100

अकार्यं वै त्वया मूढ परद्रव्यापहारणम् । तेन पापेन महता निरयं प्रतिगच्छसि

अकार्यं त्वया मूढ कृतम्—परद्रव्यापहारणम्; तेन महता पापेन त्वं निरयं प्रतिगच्छसि।

Verse 101

यमस्य वचनं श्रुत्वा कितवो वाक्यमब्रवीत् । अहं निरयगामी च नात्र कार्या विचारणा

यमस्य वचनं श्रुत्वा कितवो वाक्यमब्रवीत्— “अहं निरयगामी नूनं; नात्र विचारणायाः काचिदावश्यकता।”

Verse 102

यावत्स्वता मम विभो जाता शक्रासने तथा । तावद्दत्तं हि यत्किंचिद्द्विजेभ्यो हि यथातथम्

“विभो! यावत्स्वयमेव शक्रासने स्थितोऽहं, तावत्कालं मया यत्किंचिदस्ति तत् यथातथं द्विजेभ्यो दत्तमेव।”

Verse 103

यम उवाच । दानं प्रशस्तं भूम्यां च दृश्यते कर्म्मणः फलम् । स्वर्गे दानं न दातव्यं केनचित्कस्यचित्क्वचित् । तस्माद्दंड्योऽसि रे मूढ अशास्त्रीयं कृतं त्वया

यम उवाच— “भूमौ दानं प्रशस्तं, कर्मफलरूपेण तस्य फलमपि दृश्यते। स्वर्गे तु कस्यचित् केनचित् क्वचिदपि दानं न दातव्यम्। तस्माद् रे मूढ! त्वया अशास्त्रीयं कृतम्; अत एव दण्ड्योऽसि।”

Verse 104

गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ताः दुरात्मनाम् । सर्वेषां पापशीलानां शास्तऽहं नात्र संशयः

“आत्मवतां गुरुरेव शास्ता; दुरात्मनां राजा शास्ता। सर्वेषां पापशीलानां शास्ताहं, नात्र संशयः।”

Verse 105

एवं निर्भर्त्सयित्वा तं कितवं धर्मराट्स्वयम् । उवाच चित्रगुप्तं च नरके पच्यतामयम् । तदा प्रहस्य चोवाच चित्रगुप्तो यमं प्रति

एवं तं कितवं निर्भर्त्सयित्वा धर्मराट् स्वयमुवाच चित्रगुप्तं— “अयं नरके पच्यताम्।” ततः प्रहस्य चित्रगुप्तो यमं प्रत्युवाच।

Verse 106

कथं निरयगामित्वं कितवस्य भविष्यति । येन दत्तो ह्यगस्त्याय गज ऐरावतो महान्

कथं निरयगामित्वं कितवस्य भविष्यति, येन ह्यगस्त्याय महागज ऐरावतो महान् दत्तः?

Verse 107

तथाश्वो ह्यब्धिसंभूतो गालवाय महात्मने । विश्वामित्राय भद्रं ते चिंतामणिर्महाप्रभः

तथैवाब्धिसंभूतः अश्वो महात्मने गालवाय दत्तः; विश्वामित्राय च—भद्रं ते—महाप्रभः श्रीमान् चिन्तामणिर्दत्तः।

Verse 108

एवमादीनि रत्नानि दत्तानि कितेवन हि । तेन कर्मविपाकेन पूजनीयो जगत्त्रये

एवमादीनि रत्नानि कितवेन हि दत्तानि; तस्य कर्मविपाकेन स जगत्त्रये पूजनीयो भवति।

Verse 109

शिवमुद्दिश्य यदत्तं स्वर्गे मर्त्ये च यैर्नरैः । तत्सर्वं त्वक्षयं विद्यान्निश्छिद्रं कर्म चोच्यते । तस्मान्नरकगामित्वं कितवस्य न विद्यते

शिवमुद्दिश्य यद् दत्तं स्वर्गे मर्त्ये च यैर्नरैः, तत्सर्वमक्षयं विद्यात्, निश्छिद्रं कर्म चोच्यते; तस्मात् कितवस्य नरकगामित्वं न विद्यते।

Verse 110

यानियानि च पापानि कितवस्य महात्मनः । भस्मीभूतानि सर्वाणि जातानि स्मरणाच्च वै

यानि यानि च पापानि महात्मनः कितवस्य, तानि सर्वाणि स्मरणादेव भस्मीभूतानि जातानि।

Verse 111

शंभोः प्रसादात्सर्वाणि सुकृतानि च तत्क्षणात् । तद्वचश्चित्रगुप्तस्य निशम्य प्रेतराट् स्वयम्

शम्भोः प्रसादात् तत्क्षणात् सर्वाणि सुकृतानि प्रादुरभवन्। चित्रगुप्तस्य तद्वचः श्रुत्वा प्रेतराजो यमः स्वयमेव…

Verse 112

प्रहस्यावाङ्मुखो भूत्वा इद माह शतक्रतुम् । त्वं हि राजा सुरेंद्राणां स्थविरो राज्यलंपटः

प्रहस्य अधोमुखो भूत्वा स इदं शतक्रतुमाह— त्वं हि सुरेन्द्राणां राजा; स्थविरोऽपि राज्यलम्पटः।

Verse 113

अश्वमेधशतेनैव एकं जन्मार्जितं कृतम् । त्वया नास्त्यत्र संदेहो ह्यर्ज्जितं तेन वै महत्

अश्वमेधशतेनैव एकजन्मार्जितं पुण्यं लभ्यते। त्वया तु नात्र सन्देहः—तेन वै महदर्जितम्।

Verse 114

प्रार्थयित्वा ह्यगस्त्यादीन्मुनीन्सर्वान्विशेषतः । अर्थेन प्रणिपातेन त्वया लभ्यानि तानि च । गजादिकानि रत्नानि येन त्वं च सुखी त्वरन्

अगस्त्यादीन् विशेषतः सर्वान् मुनीन् प्रार्थयित्वा, अर्थदानैः प्रणिपातैश्च त्वया तानि लभ्यन्ते—गजादीनि रत्नानि; येन त्वं शीघ्रं सुखी भवेत्।

Verse 115

तथेति मत्वा वचनं पुरंदरो गतः पुरीं स्वामविवेकदृष्टिः । अभ्यर्थयामास विनम्रकंधरश्चर्षीस्ततो लब्धवान्पारिजातम्

तथेति मत्वा तद्वचनं पुरन्दरः स्वपुरीं गतः, स्वविवेकदृष्टिः। विनम्रकन्धरः स ऋषीनभ्यर्थ्य ततो लब्धवान् पारिजातम्।

Verse 116

अनेनैव प्रकारेण लब्धराज्यः पुरंदरः । जातस्तदामरावत्यां राजा सह महात्मभिः

अनेनैव विधिना पुरन्दरः स्वराज्यं पुनर्लब्ध्वा, तदा अमरावत्यां महात्मदेवैः सह पुनरेव राजा बभूव।

Verse 117

कितवस्य पुनर्जन्म दत्तं वैवस्वतेन हि । किंचितकर्मविपाकेन विरोचनसुतोऽभवत्

कितवस्य पुनर्जन्म वैवस्वतेन यमेनैव दत्तम्; किंचित्कर्मविपाकात् स विरोचनसुतोऽभवत्।

Verse 118

सुरुचिर्जननी तस्य कितवस्याभवत्तदा । विरोचनस्य महिषी दुहिता वृषपर्वणः । तस्थौ जठरमास्थाय तस्याः सोऽपि महात्मनः

तदा कितवस्य जननी सुरुचिर्नामाभवत्; सा विरोचनस्य महिषी वृषपर्वणो दुहिता। तस्याः जठरमास्थाय स महात्मापि तत्रावतस्थे।

Verse 119

तदाप्रभृति तस्यैव प्रह्लादस्यात्मजात्स वै । सुरुचेश्च तथाप्यासीद्धर्मेदाने महामतिः

तदाप्रभृति प्रह्लादस्यात्मजः स एव सुरुचिनाम, धर्मे दाने च विशेषतः महामतिः स्थिरोऽभवत्।

Verse 120

तेनैव जठरस्थेन कृता मतिरनुत्तमा । कितवेन कृता विप्रा दुर्लभा या मनीषिणाम्

तेन जठरस्थेनैव कितवेनानुत्तमा मतिः कृता; हे विप्राः, एषा मनीषिणामपि दुर्लभा।

Verse 121

एकदा वै तदा शक्रो ययौ वैरोचनं प्रति । हंतुकामो हि दैत्येंद्रं विप्रो भूत्वाऽथ याचकः

एकदा तस्मिन्काले शक्रो वैरोचनं प्रति ययौ। दैत्येन्द्रं हन्तुकामः स विप्ररूपं धृत्वा याचकत्वेनोपससर्प॥

Verse 122

विरोचनगृहं प्राप्त इंद्रो वाक्यमुवाच ह । स्थविरो ब्राह्मणो भूत्वा देहीति मम सुव्रत । मनस्वी त्वं च दैत्येंद्र दाता च भुवनत्रये

विरोचनगृहं प्राप्येन्द्रो वाक्यमुवाच ह। स्थविरो ब्राह्मणो भूत्वा देहीति मम सुव्रत। मनस्वी त्वं च दैत्येन्द्र दाता च भुवनत्रये॥

Verse 123

तव विप्रा महाभाग चरितं परमाद्भुतम् । वर्णयन्ति समा जेषु स्थित्वा कीर्ति च निर्मलाम् । याचकोऽहं च दैत्येंद्र दातुरर्महसि सुव्रत

तव विप्राः महाभाग चरितं परमाद्भुतम्। वर्णयन्ति सभामध्ये स्थित्वा कीर्तिं च निर्मलाम्। याचकोऽहं च दैत्येन्द्र दातॄणां त्वं हि सुव्रत॥

Verse 124

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । किं दातव्यं तव विभो वद शीघ्रं ममाधुना

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दैत्येन्द्रो वाक्यमब्रवीत्। किं दातव्यं तव विभो वद शीघ्रं ममाधुना॥

Verse 125

इंद्रो हि विप्ररूपेण विरोचनमुवाच ह । याचयामि च दैत्येंद्र यदहं परिभावितः

इन्द्रो हि विप्ररूपेण विरोचनमुवाच ह। याचयामि च दैत्येन्द्र यदेवाहं परिभावितम्॥

Verse 126

आत्मप्रीत्या च दातव्यं मम नास्त्यत्र संशयः । उवाच प्रहसन्वाक्यं प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

आत्मप्रीत्या एव दातव्यं—अत्र मम न संशयः। इति प्रहसन् वाक्यम् उक्त्वा प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः प्राह।

Verse 127

ददाम्यात्मशिरो विप्र यदि कामयसेऽधुना । इदं राज्यमनायासमियं श्रीर्नान्यगामिनी । अहं समर्पयिष्यामि तव नास्त्यत्र सशयः

विप्र! यदि त्वम् अधुना कामयसे, ददामि आत्मशिरः। इदं राज्यमनायासलभ्यं, इयं श्रीरन्यगामिनी न; अहं तुभ्यं समर्पयिष्यामि—अत्र न संशयः।

Verse 128

इत्युक्तस्तेन दैत्येन विमृश्य च तदा हरिः । उवाच देहि मे स्वीयं शिरो मुकुटसेवितम्

इत्युक्तस्तेन दैत्येन हरिः क्षणं विमृश्य उवाच—देहि मे स्वीयं शिरो मुकुटसेवितम्।

Verse 129

एवमुक्ते तु वचने शक्रेण द्विजरूपिणा । त्वरन्महेंद्राय तदा शिवर उत्कृत्त्य वै मुदा । स्वकरेण ददौ तस्मै प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

एवं शक्रेण द्विजरूपिणा उक्ते, प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः त्वरन् महेन्द्राय मुदा स्वशिर उत्कृत्त्य स्वकरेण तस्मै ददौ।

Verse 130

प्रह्लादेन पुरा यस्तु कृतो धर्म्मः सुदुष्करः । केवलां भक्तिमाश्रित्य विष्णोस्तत्परचेतसा

प्रह्लादेन पुरा यः सुदुष्करो धर्मः कृतः, स केवलां विष्णुभक्तिमाश्रित्य तत्परचेतसा सिद्धः।

Verse 131

दानात्परतरं चान्यत्क्वचिद्वस्तु न विद्यते । तद्दानं च महापुण्यमार्तेभ्यो यत्प्रदीयते

दानात् परतरं वस्तु क्वचिदपि न विद्यते। आर्तेभ्यः प्रदीयमानं दानं तु महापुण्यतमं भवति॥

Verse 132

स्वशक्त्या यच्च किंचिच्च तदानंत्याय कल्पते । दानात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते

स्वशक्त्या यत्किञ्चिदपि दत्तं तदनन्तपुण्यहेतुः। त्रिषु लोकेषु दानात् परतरं न किञ्चन विद्यते॥

Verse 133

सात्त्विकं राजसं चैव तामसं च प्रकीर्तिततम् । तथा कृतमनेनैव दानं सात्त्विकलक्षणम्

दानं त्रिविधं प्रकीर्तितं—सात्त्विकं राजसं तामसं च। एवं कृतमनेन भावेन यत् दानं तत् सात्त्विकलक्षणं भवति॥

Verse 134

शिर उत्कृत्त्य चेंद्राय प्रदत्तं विप्ररूपिणे । किरीटः पतितस्तत्र मणयो हि महाप्रभाः

शिर उत्कृत्त्य विप्ररूपिणेन्द्राय प्रदत्ते सति। तत्र किरीटं पतितं, मणयश्च महाप्रभाः शुशुभिरे॥

Verse 135

ऐकपद्येन पतितास्ते जाता मंडलाय वै । दैत्यानां च नरेंद्राणां पन्नगानां तथैव च

ऐकपद्येन पतितास्ते मणयः मंडलरूपा अभवन्। दैत्यानां नरेंद्राणां पन्नगेन्द्राणां च भूषणत्वाय॥

Verse 136

विरोचनस्य तद्दानं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । गायंत्यद्यापि कवयो दैत्येंद्रस्य महात्मनः

विरोचनस्य तद्दानं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्; अद्यापि कवयः महात्मनः दैत्येन्द्रस्य कीर्तिं गायन्ति।

Verse 137

विरोचनस्य पुत्रोऽभूत्कितवोऽसौ महाप्रभः । मृते पितरि जातोऽसौ माता तस्य पतिव्रता

विरोचनस्य पुत्रोऽभूत् किटवो नाम महाप्रभः; पितरि मृते जातोऽसौ, माता च तस्य पतिव्रता।

Verse 138

कलेवरं च तत्याज पतिलोकं गता ततः । भार्गवेणाभिषिक्तोऽसौ जनकस्य निजासने

सा ततो देहं त्यक्त्वा पतिलोकं गता; स च भार्गवेणाभिषिक्तः पितुः स्वासने न्यविशत्।

Verse 139

नाम्ना बलिरिति ख्यातो बभूव च महायशाः । तेन सर्वे सुरगणास्त्रासिताः सुमहाबलाः

स नाम्ना बलिरिति ख्यातो बभूव महायशाः; तेन सुमहाबलाः सर्वे सुरगणाः त्रासिताः।

Verse 140

गतस्ते कथिताः पूर्वं कश्यपस्याश्रमं शुभम् । तदा बलिरभूदिन्द्रो देवपुर्यां महायशाः

यथा पूर्वं कथितं ते कश्यपस्य शुभाश्रमं गताः; तदा देवपुर्यां महायशाः बलिरिन्द्रोऽभवत्।

Verse 141

स्वयं तताप तपसा सूर्यो भूत्वा तदाऽसुरः । ईशो भूत्वा स्वयं चास्ते ऐशान्यां दिशि पालयन्

स एवाऽसुरः स्वयमेव तपसा तताप, सूर्य इव तेजसा दीप्तिमान् अभवत्। ततः प्रभुत्वं प्राप्य स्वयम् ऐशान्यां दिशि स्थित्वा तां दिशं पालयामास।

Verse 142

तथा च नैरृतो भूत्वा तथा त्वंबुपतिः स्वयम् । धनाध्यक्ष उदीच्यां वै स्वयमास्ते बलिस्तदा । एवमास्ते बलिः साक्षात्स्वयमेव त्रिलोकभुक्

तथा नैरृतदिशः अधिपतिरभूत्वा, तथा स्वयमेवाम्बुपतिरपि जातः। उदीच्यां दिशि धनाध्यक्षत्वं प्राप्य बलिस्तदा स्वयमास्ते; एवं साक्षात् बलिरेव त्रिलोकभुक् त्रैलोक्याधिपतिरिव बभूव।

Verse 143

शिवार्चनरतेनैव कितवेन बलिर्द्विजाः । पूर्वाभ्यासेन तेनैव महादानरतोऽभवत्

द्विजाः, कितवोऽपि बलिः शिवार्चनरतेनैव, पूर्वाभ्यासजनितेन तेनैव संस्कारेण, महादानपरायणोऽभवत्।

Verse 144

एकदा तु सभामध्ये आस्थितो भृगुणा सह । दैत्येंद्रैः संवृतः श्रीमाञ्छंडामर्कौ वचोऽब्रवीत्

एकदा स सभामध्ये भृगुणा सहोपविष्टः, दैत्येन्द्रैः परिवृतः श्रीमान् चण्डामर्कौ प्रति वचोऽब्रवीत्।

Verse 145

आवासः क्रियतामत्र क्रियतामत्र असुरैर्म्मम सन्निधौ । हित्वा पातालमद्यैव मा विलंबितुमर्हथ

अत्र मम सन्निधौ असुरैः आवासाः क्रियताम्, क्रियताम्। अद्यैव पातालं परित्यजत; मा विलम्बितुमर्हथ।

Verse 146

भार्गवस्तदुपश्रुत्य प्रहस्येदमुवाच ह । यज्ञैश्च विविधैश्चैव स्वर्गलोके महीयते

तदुपश्रुत्य भार्गवः प्रहस्येदमुवाच ह—विविधैर्यज्ञैश्चैव स्वर्गलोके महीयते।

Verse 147

याज्ञिकैश्च महाराज नान्यथा स्वर्गमेव हि । भोक्तुं हि पार्यते राजन्नान्यता मम भाषितम्

याज्ञिकैर्महाराज नान्यथा स्वर्गमेव हि। भोक्तुं हि पार्यते राजन्नान्यता मम भाषितम्॥

Verse 148

गुरोर्वचनमाज्ञाय दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । मया कॉतं च यत्कर्म तेन सर्वे महासुराः । स्वर्गे वसंतु सुचिरं नात्र कार्या विचारणा

गुरोर्वचनमाज्ञाय दैत्येन्द्रो वाक्यमब्रवीत्—मया कृतं यत्कर्म तेन सर्वे महासुराः। स्वर्गे वसन्तु सुचिरं नात्र कार्या विचारणा॥

Verse 149

प्रहस्यो वाच भगवान्भार्गवाणां महातपाः । बलिनं बालिशं मत्वा शुक्रो बुद्धिमतां वरः

प्रहस्योवाच भगवान् भार्गवाणां महातपाः। बलिनं बालिशं मत्वा शुक्रो बुद्धिमतां वरः॥

Verse 150

यत्त्वयोक्तं च वचनं बले मम न रोचते । इहैव त्वं समा गत्य वस्तुं चेच्छसि सुव्रत

यत्त्वयोक्तं वचनं बले मम न रोचते। इहैव त्वं समागत्य वस्तुं चेच्छसि सुव्रत॥

Verse 151

अश्वमेधशतेनैव यज त्वं जातवेदसम् । कर्म्मभूमिं गतो भूत्वा मा विलंबितुमर्हसि

अश्वमेधशतेनैव जातवेदसमग्निं त्वं सम्यगर्चय। कर्मभूमिं गतो भूत्वा मा विलम्बितुमर्हसि॥

Verse 152

तथेति मत्वा स बलिर्महात्मा हित्वा तदानीं त्रिदिवं मनस्वी । दैत्यैः समेतो गुरुणा च संगतो ययौ भुवं सोनुचरैः समेतः

तथेति मत्वा स बलिर्महात्मा तदानीं त्रिदिवं विहाय मनस्वी। दैत्यैः समेतो गुरुणा च संगतो भुवं ययौ सोनुचरैः समेतः॥

Verse 153

तन्नर्मदाया गुरुकुल्यसंज्ञकं तीरे महातीर्थमुदारशोभम् । गत्वा तदा दैत्यपतिर्महात्मा जित्वा समग्रं वसुधावलं च

तन्नर्मदाया गुरुकुल्यसंज्ञकं तीरे महातीर्थमुदारशोभम्। गत्वा तदा दैत्यपतिर्महात्मा जित्वा समग्रं वसुधावलं च॥

Verse 154

ततोऽश्वमेधैर्बहुभिर्विचक्षणो गुरुप्रयुक्तः स महायशाबलिः । ईजे च दीक्षां परमामुपेतो वैरोचनिं सत्यवतां वरिष्ठः

ततोऽश्वमेधैर्बहुभिर्विचक्षणो गुरुप्रयुक्तः स महायशाबलिः। ईजे च दीक्षां परमामुपेतो वैरोचनिः सत्यवतां वरिष्ठः॥

Verse 155

कृत्वा ब्राह्मणमाचार्यमृत्विजः षोडशाऽभवन् । सुपरीक्षितेन तेनैव भार्गवेण महात्मना

कृत्वा ब्राह्मणमाचार्यं तं भार्गवं महात्मनम्। ऋत्विजः षोडशाभवन् सुपरीक्षिततया तेनैव॥

Verse 156

यज्ञानामूनमेकेन शतं दीक्षापरेण हि । बलिना चाश्वमेधानां पूर्णं कर्तुं समादधे

दीक्षापरस्य राज्ञो यज्ञानां शतं पूर्त्यर्थम् एकेन न्यूनमासीत्; तस्माद् बलिः अश्वमेधशतानां पूर्णतां कर्तुं समादधे।

Verse 157

यावद्यज्ञशतं पूर्णं तस्य राज्ञो भविष्यति । पुरा प्रोक्तं मया चात्र ह्यदित्या व्रतमुत्तमम्

यावत् तस्य राज्ञो यज्ञशतं पूर्णं न भविष्यति, तावत्—अत्र मया पूर्वमेवोक्तम्—अदित्याः परमं व्रतम् प्रवर्तते।

Verse 158

व्रतेन तेन संतुष्टो भगवान्हरिरीश्वरः । बटुरूपेम महता पुत्रभूतो बभूव ह

तेन व्रतेन संतुष्टो भगवान् हरिरीश्वरः; महता बटुरूपेण पुत्रभावं प्राप्य बभूव ह।

Verse 159

अदित्याः कश्यपेनैव उपनीतस्तदा प्रभुः । उपनीतेऽथ संप्राप्तो ब्रह्मा लोकपितामहः

तदा अदित्याः कृते कश्यपेनैव प्रभुरुपनीतः; उपनीते सति लोकपितामहः ब्रह्मा तत्र समुपागतः।

Verse 160

दत्तं यज्ञोपवीतं च ब्रह्मणा परमेष्ठिना । दंडकाष्ठं प्रदत्तं हि सोमेन च महात्मना

परमेष्ठिना ब्रह्मणा यज्ञोपवीतं दत्तम्; महात्मना सोमेन च दण्डकाष्ठं प्रदत्तं हि।

Verse 161

मेखला च समानीता अजिनं च महाद्भुतम् । तथा च पादुके चैव मह्या दत्ते महात्मनः

मेखला समानीता, महदद्भुतमजिनं च; तथा पादुके चैव मह्या महात्मने दत्ते।

Verse 162

तत्र भिक्षा समानीता भवान्या चार्थसिद्धये । एवं भगवते दत्तं विष्णवे बटुरूपिणे

तत्र भवान्या अर्थसिद्धये भिक्षा समानीता; एवं भगवते विष्णवे बटुरूपिणे दत्तम्।

Verse 163

अभिवंद्य श्रीशो वामनो ह्दितिं तथा । कश्यपंच महातेजा यज्ञवाटं जगाम च । याज्ञिकस्य बलेराह च्छलनार्थं स्वयं प्रभुः

अभिवन्द्य श्रीशो वामनोऽदितिं तथा कश्यपं महातेजाः; यज्ञवाटं जगाम च, याज्ञिकं बलिं छलनार्थं स्वयं प्रभुः।

Verse 164

तदा महेशः स जगाम स्वर्गं प्रकंपयन्गां प्रपदा भरेण । स वामनो बटुरूपी च साक्षाद्विष्णुः परात्मा सुरकार्यहेतोः

तदा स महेशः प्रपदाभरेण गां प्रकम्पयन् स्वर्गं जगाम; स वामनो बटुरूपी साक्षाद्विष्णुः परात्मा सुरकार्यहेतोः।

Verse 165

गीर्भिर्यथार्थाभिरभिष्टुतो जनैर्मुनीश्वरैर्देवगणैर्महात्मा । त्वरेण गच्छन्स च यज्ञवाटं प्राप्तस्तदानीं जगदेकबंधुः

गीर्भिर्यथार्थाभिरभिष्टुतो जनैर्मुनीश्वरैर्देवगणैर्महात्मा; त्वरेण गच्छन् स यज्ञवाटं प्राप्तस्तदानीं जगदेकबन्धुः।

Verse 166

उद्गापयन्साम यतो हि साक्षाच्चकार देवो बटुरूपवेषः । उद्गीयमानो भगवान्स ईश्वरो वेदांत वेद्यो हरिरीश्वरः प्रभुः

साक्षादेव बटुरूपवेषधारी देवः सामोद्गानं प्रवर्तयामास। उद्गीयमानः स भगवान् हरिर् ईश्वरः प्रभुः, वेदान्तवेद्यः परमेś्वरः।

Verse 167

ददर्श तं महायज्ञमश्वमेधं बलेस्तदा । द्वारि स्थितो महातेजा वामनो बटुरूपधृक्

तदा स बलिमहायज्ञम् अश्वमेधं ददर्श। द्वारि स्थितो महातेजा वामनो बटुरूपधृक्।

Verse 168

ब्रह्मरूपेण महता व्याप्तमासीद्दिगंतरम् । पवमानस्य च बटोर्वामनस्य महात्मनः

महात्मनः पवमानस्य बटोर्वामनस्य महता ब्रह्मरूपेण दिगन्तरं व्याप्तमासीद्।

Verse 169

तच्छ्रुत्वा च बलिः प्राह शंडामर्क्कौ च बुद्धिमान् । ब्राह्मणाः कतिसंख्याश्च आगताः संति ईक्ष्यताम्

तच्छ्रुत्वा बलिः बुद्धिमान् शण्डामर्कौ प्राह—ब्राह्मणाः कतिसंख्याश्च आगताः सन्ति, ईक्ष्यताम्।

Verse 170

तथेति मत्वा त्वरितावुत्थितौ तौ तदा द्विजाः । शंडामर्कौ समागम्य मंडपद्वारि संस्थितौ

तथेति मत्वा तौ द्विजौ त्वरितावुत्थितौ। शण्डामर्कौ समागम्य मण्डपद्वारि संस्थितौ।

Verse 171

ददृशाते महात्मानं श्रीहरिं बटुरूपिणम् । त्वरितौ पुनरायातौ बलेः शंसयितुं तदा

तौ महात्मानं श्रीहरिं बटुरूपिणं ददृशाते। ततः त्वरितौ पुनरायातौ बलेः तद्वृत्तं निवेदयितुं तदा॥

Verse 172

ब्रह्मचारी समायात एक एव न चापरः । पठनादौ महाराज चागतस्तव सन्निधौ । किमर्थं तन्न जानीमो जानीहि त्वं महामते

एक एव ब्रह्मचारी समायातो न चापरः। महाराज, पठनादौ तव सन्निधौ स आगतः। किमर्थं न जानीमः; त्वं महामते जानीहि॥

Verse 173

एवमुक्ते तु वचने ताभ्यां स च महामनाः । उत्थितस्तत्क्षणादेव दर्शनार्थे बटुं प्रति

ताभ्यां एवमुक्ते वचने स महामनाः। तत्क्षणादेव उत्थितो दर्शनार्थे बटुं प्रति॥

Verse 174

स ददर्श महातेजा विरोचनसुतो महान् । दंडवत्पतितो भूमौ ननाम शिरसा बटुम्

स महातेजा महान् विरोचनसुतो बटुं ददर्श। दण्डवत्पतितो भूमौ शिरसा तं बटुं ननाम॥

Verse 175

आनयित्वा बटुं सद्यः संनिवेश्यः निजासने । अर्घ्यपाद्येन महताभ्यर्चयामास तं बटुम्

सद्यः बटुं आनयित्वा निजासने संनिवेश्य। महता अर्घ्यपाद्येन तं बटुं समभ्यर्चयामास॥

Verse 176

विनम्रकंधरो भूत्वा उवाच श्लक्ष्णया गिरा । कुतः कस्माच्च कस्यासि तच्छिघ्रं कथ्यतां प्रभो

विनम्रकन्धरो भूत्वा स श्लक्ष्णया गिरा जगाद— “कुतः आगतोऽसि? कः त्वं? कस्य वा सम्बन्धी? तत् शीघ्रं ब्रूहि, प्रभो।”

Verse 177

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विरोचनसुतस्य वै । मनसा हृषितश्चासौ वामनो वक्तुमारभत्

तस्य विरोचनसुतस्य वचनं श्रुत्वा वामनोऽपि मनसा हृषितः सन् वक्तुमारभत।

Verse 178

भगवानुवाच । त्वं हि राजा त्रिलोकेशो नान्यो भवितुमर्हसि । स्वकुलं न्यूनतां गच्छेद्यो वै कापुरुषः स्मृतः

भगवानुवाच— “त्वमेव त्रिलोकेशो राजा; नान्योऽर्हति। यः कापुरुषः स्मृतः, स स्वकुलं न्यूनतां नयति।”

Verse 179

समं वा चाधिको वापि यो गच्छेत्पुरुषः स्मृतः । त्वया कृतं च यत्कर्म्म न कृतं पूर्वजैस्तव

समो वा चाधिको वापि यः पुरुषोऽभ्यागच्छेत्, स सत्कर्तव्यः स्मृतः। त्वया कृतं च यत्कर्म, तत् तव पूर्वजैरपि न कृतम्।

Verse 180

दैत्यानां च वरिष्ठा ये हिरण्यकसिपादयः । कृतं महत्तपो येन दिव्यं वर्षसहस्रकम्

दैत्यानां ये वरिष्ठाः हिरण्यकशिप्वादयः, तैः महत्तपः कृतं यत् दिव्यं वर्षसहस्रकं पर्यन्तम्।

Verse 181

शरीरं भक्षितं यस्य जुषाणस्य तपो महत् । पिपीलिकाभिर्बहुभिर्दंशैश्चैव समावृतम्

स महान् तपसि नितरां जुषमाणः, यस्य शरीरं पिपीलिकाभिर्बहुभिर्दंशैश्च सर्वतः समावृतं भक्षितं चाभवत्।

Verse 182

अभवत्तस्य तज्ज्ञात्वा सुरेंद्रो ह्यगमत्पुरा । नगरं तस्य च तदा सैन्येन महता वृतः

तदभवत् इति ज्ञात्वा सुरेन्द्रः पुरं तस्य जगाम; तदा च तत् नगरं महता सैन्येन वृतमासीत्।

Verse 183

तत्सन्निधौ हताः सर्वे असुरा दैत्यशत्रुणा । विंध्या तु महिषी तस्य नीयमाना निवारिता

तत्सन्निधौ दैत्यशत्रुणा सर्वेऽसुरा हताः; किंतु तस्य विंध्या नाम महिषी नीयमाना निवारिता।

Verse 184

नारदेन पुरा राजन्किंचित्कार्यं चिकीर्षुणा । शंभोः प्रसादादखिलं मनसा यत्समीक्षितम् । दैत्येंद्रेण च तत्सर्वं तपसैव वशीकृतम्

राजन्, पुरा नारदः किंचित्कार्यं चिकीर्षुः शम्भोः प्रसादात् मनसा अखिलं यत् समीक्षितवान्; तत्सर्वं दैत्येन्द्रेण तपसैव वशीकृतम्।

Verse 185

तस्याः पुत्रो महातेजा येन नीतोऽभवत्सभाम् । तस्य पुत्रो महाभाग पिता ते पितृवत्सलः । नाम्ना विरोचनो विद्वानिंद्रो येन महात्मना

तस्याः पुत्रो महातेजाः, येन कश्चित् सभां नीतोऽभवत्; तस्य पुत्रो महाभाग, पितृवत्सलः तव पिता, नाम्ना विरोचनः विद्वान् महात्मा, येन इन्द्रोऽपि निगृहीतः।

Verse 186

दानेन तोषितो राजन्स्वेनैव शिरसा तदा । तस्यात्मजोसि भो राजन्कृतं ते परमं यशः

दानेन तेन तुष्टोऽसौ राजन् स्वशिरसैव हि। तस्य त्वमात्मजो राजन्, कृतं ते परमं यशः॥

Verse 187

यशोदीपेन महता दग्धाः शलभवत्सुराः । इंद्रोपि निर्जितो येन त्वया नास्त्यत्र संशयः

यशोदीपेन महता शलभा इव देवताः। दग्धाः, त्वया जितोऽपीन्द्रो नात्र संशय एव हि॥

Verse 188

श्रुतमस्ति मया सर्वं चरितं तव सुव्रत । अल्पकोऽहमिहायातो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः

श्रुतं मया तव सर्वं चरितं सुव्रत। अल्पकोऽहमिहायातो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः॥

Verse 189

उटजार्थे च मे देहि भूमीं भूमिभृतांवर । बटोस्तस्यैव तद्वाक्यं श्रुत्वा बलिरभाषत

उटजार्थं च मे देहि भूमिं भूमिभृतांवर। इति तद्बटुवाक्यं श्रुत्वा बलिरभाषत॥

Verse 190

हे बटो पंडितो भूत्वा यदुक्तं वचनं पुरा । शिशुत्वात्तन्न जानासि श्रुत्वा मन्ये यथार्थतः

हे बटो पण्डितो भूत्वा पुरोक्तं वचनं यत्। शिशुत्वात्तन्न जानासि, श्रुत्वा मन्ये यथार्थतः॥

Verse 191

वद शीघ्रं महाभाग कियन्मात्रां महीं तव । दास्यामि त्वरितेनैव मनसा तद्विमृश्यताम्

शीघ्रं वद, महाभाग! कियन्मात्रां महीं त्वं याचसे? त्वरितमेव दास्यामि; मनसा सम्यग्विमृश्यताम्।

Verse 192

तदाह वामनो वाक्यं स्मयन्मधुरया गिरा । असंतोषपरा ये च विप्रा नष्टा न संशयः

तदाह वामनो वाक्यं स्मयन् मधुरया गिरा—असंतोषपराः ये च विप्राः, नष्टास्ते न संशयः।

Verse 193

संतुष्टा ये हि विप्रास्ते नान्ये वेषधरा ह्यमी । स्वधर्मनिरता राजन्निर्दंभा निरवग्रहाः

संतुष्टा ये हि विप्रास्ते सत्यं विप्राः; अन्ये तु वेषधारिणः। स्वधर्मनिरता राजन्, निर्दम्भा निरवग्रहाः।

Verse 194

निर्मत्सरा जितकोधावदान्या हि महामते । विप्रास्ते हि महाभाग तैरियं धार्यते मही

निर्मत्सराः जितक्रोधाः दान्या हि महामते; विप्रास्ते हि महाभाग, तैरेषा धार्यते मही।

Verse 195

मनस्वी त्वं बहुत्वाच्च दातासि भुवनत्रये । तथापि मे प्रदातव्या मही त्रिपदसंमिता

मनस्वी त्वं बहुत्वाच्च दातासि भुवनत्रये; तथापि मे प्रदातव्या मही त्रिपदसंमिता।

Verse 196

बहुत्वे नास्ति मे कार्यं मह्या वै सुरसूदन । प्रवेशमात्रमुटजं तथा मम भविष्यति

बहुभूमेर्न मे कार्यं सुरसूदन, मम तु केवलप्रवेशमात्रोऽयमुटजोऽपि भविष्यति।

Verse 197

त्रिपदं पूर्यतेऽस्माकं वस्तुं नास्त्यत्र संशयः । देहि मे क्रमतो राजन्यावद्भूमिभविष्यति । तावत्संख्या प्रदातव्या यदि दातासि भो बले

अस्माकं त्रिपदं नूनं पूर्यते, नात्र संशयः। राजन्, क्रमशो मे देहि यावद्भूमिर्भविष्यति; तावत्संख्या प्रदातव्या, यदि दातासि भो बले।

Verse 198

प्रहस्य तमुवाचेदं बलिर्वैरोचनात्मजः । दास्यामि ते महीं कृत्सां सशैलवनकाननाम्

प्रहस्य बलिर्वैरोचनात्मज इदं तमुवाच—दास्यामि ते महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम्।

Verse 199

मदीयां वै महाभाग मया दत्तां गृहाम वै । याचकोऽसि बटो पश्य दानं दैत्याप्रयाचसे

मदीयं यत्, महाभाग, मया दत्तं गृहाण वै। याचकोऽसि बटो पश्य, दानं दैत्यादपि न प्रयाचसे।

Verse 200

याचको ह्यल्पको वास्तु दाता सर्वं विमृश्य वै । तथा विलोक्य चात्मानं ह्यर्थिभ्यश्च ददाति वै

याचकस्य ह्यल्पकं वास्तु; दाता तु सर्वं विमृश्य वै। आत्मानं च विलोक्यैव, अर्थिभ्यः स ददाति वै।