Adhyaya 16

Verse 1

। लोमश उवाच । ततः शची तान्प्रोवाच वाचं धर्मार्थसंयुताम् । मा चिंता क्रियतां देवा बृहस्पतिपुरोगमः

लोमश उवाच—ततः शची तान् धर्मार्थसंयुतां वाचं प्रोवाच—“मा चिन्ता क्रियतां, देवा; बृहस्पतिपुरोगमाः (भवथ)।”

Verse 2

गच्छत त्वरिताः सर्वे शक्रं द्रष्टुं विचक्षणाः । ब्रह्महत्याभिभूतोऽसौ यत्रास्ते सुरसत्तमः

“गच्छत त्वरिताः सर्वे विचक्षणाः शक्रं द्रष्टुम्; ब्रह्महत्याभिभूतोऽसौ सुरसत्तमो यत्रास्ते तत्र।”

Verse 3

बहूनां कारणेनैव विश्वरूपे हि मंदधीः । हतस्तेन महेंद्रेण सर्वैः सोऽपि निराकृतः

बहूनि कारणानि निमित्तीकृत्य विश्वरूपो हि मन्दबुद्धिः स महेन्द्रेण निहतः; ततः सर्वैरेव स निराकृतोऽभवत्।

Verse 4

तस्मात्सर्वैर्भवद्भिश्च गंतव्यं यत्र स प्रभुः । अवज्ञा हि कृता पूर्वं महेंद्रेण तवानघ

तस्मात् भवद्भिः सर्वैः स प्रभुर्यत्र तत्र गन्तव्यम्; पूर्वं हि तवानघ महेन्द्रेणावज्ञा कृता।

Verse 5

अवज्ञामात्रक्षुबंधेन त्वया शप्तः पुरंदरः । तथैव शापितश्चासि मया त्वं हि बृहस्पते

अवज्ञाजनितक्रोधबन्धेन त्वया पुरन्दरो शप्तः; तथैव मया त्वं हि बृहस्पते शापितोऽसि।

Verse 6

निरस्तोऽपि हि तस्मात्त्वमवसानपरो भव

तस्मात् निरस्तोऽपि त्वम् अवसानपरः स्थिरो भव।

Verse 7

यथा मदर्थमानीतौ शक्रे जीवति तावुभौ । त्वयि जीवति भो ब्रहमन्कार्यं तव करिष्यति

यथा मदर्थं शक्रे जीवति तावुभौ रक्षितावानीतौ, तथा त्वयि जीवति भो ब्रह्मन् तव कार्यं सिद्धिं गमिष्यति।

Verse 8

कोऽपि सौभाग्यवांल्लोके तव क्षेत्रे जनिष्यति । पुत्रं विख्यातनामानमत्रनैवास्ति संशयः

कोऽपि लोके महाभाग्यवान् तव पुण्यक्षेत्रे जनिष्यति; अत्रैव विख्यातनामकः पुत्रोऽपि जायते—नात्र संशयः।

Verse 9

गच्छ शीघ्रं सुरैःसार्द्धं शक्रमानय म चिरम् । प्रयासि त्वरितो नो चेत्पुनः शापं ददामि ते

गच्छ शीघ्रं सुरैः सार्धं, शक्रमानय मा चिरम्; यदि त्वरितं न प्रयासि, पुनः शापं ददामि ते।

Verse 10

शच्योक्तं वचनं श्रुत्वा सुरैः सार्द्धं जगाम सः । पुरंदरं गताः सर्वे ब्रह्महत्याभिपीडितम्

शच्योक्तं वचनं श्रुत्वा सः सुरैः सार्धं जगाम; सर्वे पुरंदरं जग्मुः ब्रह्महत्याभिपीडितम्।

Verse 11

सरसस्तीरमासाद्य ते शक्रं चाभ्यवादयन् । दृष्टाः शक्रेम ते सर्वे तदा ह्यप्सु स्थितेन वै

सरसस्तीरमासाद्य ते शक्रं चाभ्यवादयन्; तदा ह्यप्सु स्थितेन शक्रेण ते सर्वे दृष्टाः।

Verse 12

उवाच देवानेदेवेशः कस्माद्यूयमिहागताः । अहं हि पातकग्रस्तो ब्रह्महत्यापरिप्सुतः । अप्सु तिष्ठामि भो देवा एकाकी तपसान्वितः

उवाच देवान् देवेशः—कस्माद्यूयमिहागताः? अहं हि पातकग्रस्तो ब्रह्महत्यापरिप्सुतः; अप्सु तिष्ठामि भो देवा एकाकी तपसान्वितः।

Verse 13

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सर्वे देवाः शतक्रतोः । ऊचुर्विह्वलिता एनं देवराजानमद्भुतम्

तद्वचनं श्रुत्वा शतक्रतोः सर्वे देवाः विह्वलितचित्ताः सन्तः तं देवराजमद्भुतं प्रति ऊचुः।

Verse 14

एतादृशं न वाच्यं ते परेषामुपकारतः । कृतं त्वयैव यत्कर्म विश्वरूपवधादिकम्

परेषामुपकारहेतोः त्वया एतादृशं न वक्तव्यम्; विश्वरूपवधादि यत्कर्म कृतं तत् त्वयैव कृतम्।

Verse 15

विश्वकर्मसुतेनैव कृतं याजनमद्भुतम् । येन देवाः क्षयं यांति ऋषयोऽपि महाप्रभाः

विश्वकर्मसुत एव अद्भुतं याजनं कृतवान्, येन देवाः क्षयं यान्ति, महाप्रभाः ऋषयोऽपि च।

Verse 16

तस्माद्वतस्त्वया देव परेषामुपकारतः । ततः सर्वे वयं प्राप्तास्त्वां नेतुममरावतीम्

तस्मात् देव परेषामुपकारहेतोः त्वं वृतः; अतः सर्वे वयं त्वां नेतुममरावतीं प्राप्ताः।

Verse 17

एवं विवदमानेषु देवेषु च तदाऽब्रवीत् । ब्रह्महत्या त्वरायुक्ता देवेंद्रं वरयाम्यहम्

एवं देवेषु विवदमानेषु तदा ब्रह्महत्या त्वरायुक्ता अब्रवीत्— “अहं देवेन्द्रं वरयामि” इति।

Verse 18

तदा बृहस्पतिर्वाक्यमुवाच सहसैव तु

तदा बृहस्पतिः सहसैव वाक्यमुवाच।

Verse 19

बृहस्पतिरुवाच । वासार्थं च करिष्यामः स्थानानि तव सांप्रतम् । प्रसांत्विता तदा हत्या देवैस्तत्कार्यगौरवात्

बृहस्पतिरुवाच—वासार्थं तव सांप्रतम् स्थानानि करिष्यामः। ततः कार्यगौरवात् देवैः प्रसान्त्विता हत्या।

Verse 20

विमृश्य सर्वे विभजुश्चतुर्द्धा हत्यां सुरास्ते ऋषयो मनीषिणः । यक्षाः पिशाचा उरगाः पतंगास्तथा च सर्वे सुरसिद्धचारणाः

विमृश्य सर्वे सुरा ऋषयो मनीषिणः हत्यां चतुर्धा विभजुः। यक्षाः पिशाचा उरगाः पतंगाश्च, तथा सर्वे सुरसिद्धचारणाः।

Verse 21

आदौ क्षमां प्रति तदा ऊचुः सर्वे दिवौकसः । हे क्षमेंऽशस्त्वया ग्राह्यो हत्यायाः कार्यसिद्धये

आदौ सर्वे दिवौकसः क्षमां प्रति तदाऽऊचुः—हे क्षमे, हत्यायाः अंशस्त्वया ग्राह्यः कार्यसिद्धये।

Verse 22

सुराणां तद्वचः श्रुत्वा धरित्री कंपिताऽवदत् । कथं ग्राह्ये मया ह्यंशो हत्यायास्तद्विमृश्यताम्

सुराणां तद्वचः श्रुत्वा धरित्री कम्पिता अवदत्—कथं मया ह्यंशो हत्यायाः ग्राह्यः? तद्विमृश्यताम्।

Verse 23

अहं हि सर्वभूतानां धात्री विश्वं धराम्यहम् । अपवित्रा भविष्यामि एनसा संवृता भृशम्

अहं हि सर्वभूतानां धात्री, विश्वं धारयाम्यहम्। एतद् यदि मयि नीयते, तदा पापेन घनं संवृता अपवित्रा भविष्यामि॥

Verse 24

पृथ्वयास्तद्वचनं श्रुत्वा बृहस्पतिरुवाच ताम् । मा भौषीश्चारुसर्वांगि निष्पापासि न चान्यथा

पृथिव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा बृहस्पतिरुवाच ताम्। मा भैषीः चारुसर्वाङ्गि, निष्पापासि न चान्यथा॥

Verse 25

यदा यदुकुले श्रीमान्वासुदेवो भविष्यति । तदा तत्पदविन्यासान्नष्पापा त्वं भविष्यसि

यदा यदुकुले श्रीमान् वासुदेवो भविष्यति। तदा तत्पदविन्यासात् निष्पापा त्वं भविष्यसि॥

Verse 26

कुरु वाक्यं त्वमस्माकं नात्र कार्या विचारणा

कुरु वाक्यं त्वमस्माकं; नात्र कार्या विचारणा॥

Verse 27

इत्युक्ता पृथिवी तेषां निष्पापा साकरोद्वचः । ततो वृक्षान्समाहूय सर्वे देवाऽब्रुवन्वचः

इत्युक्ता पृथिवी तेषां निष्पापा साकरोद्वचः। ततो वृक्षान् समाहूय सर्वे देवाऽब्रुवन् वचः॥

Verse 28

हत्यांशो हि ग्रहीतव्यो भवद्भिः कार्यसिद्धये । एवमुक्ताऽब्रुवन्वबृक्षा देवान्सर्वे समागताः

हत्यांशो हि भवद्भिः कार्यसिद्धये अवश्यं ग्रहीतव्यः। एवमुक्ता वृक्षाः समागताः सर्वे देवान् प्रति प्रत्यब्रुवन्॥

Verse 29

वयं सर्वे तथा भूतास्तापसानां फलप्रदाः । तदा हत्यान्विताः सर्वे भविष्यंति तपस्विनः

वयं सर्वे तथाभूताः तपसानां फलप्रदाः। यदि हत्यासंबद्धा भवेम तदा सर्वे तपस्विनो मलिनाः भविष्यन्ति॥

Verse 30

पापिनो हि महाभागास्तस्मात्सर्वं विमृश्यताम् । तदा पुरोधसा चोक्ताः सर्वे वृक्षाः समागताः

तदा हे महाभागाः पापिनो भवेत; तस्मात् सर्वं सम्यग्विमृश्यताम्। अथ पुरोधसा उक्ताः सर्वे वृक्षाः समागताः॥

Verse 31

मा चिंता क्रियतां सर्वैः प्रसादाच्च शतक्रतोः । छेदिताश्चैव सर्वे वै ह्यनेकांशत्वमागताः

सर्वैर्मा चिन्ता क्रियतां शतक्रतोः प्रसादात्। छेदिताः सन्तोऽपि सर्वे वै अनेकांशत्वमागताः॥

Verse 32

ततो विटपिनो नित्यं यूयं सर्वे भविष्यथ । इत्युक्तास्ते तदा सर्वेगृह्णन्हत्यां विभागशः

ततः यूयं सर्वे नित्यं विटपिनो भविष्यथ। इत्युक्तास्ते तदा सर्वे विभागशो हत्यां जगृहुः॥

Verse 33

ततो ह्यपः समाहूय ऊचुः सर्वे दिवौकसः । अद्भिश्च गृह्यतामद्य हत्यांशः कार्यसिद्धये

ततः सर्वे दिवौकसः अपः समाहूय ऊचुः—अद्य कार्यसिद्धये हत्यांशोऽद्भिरपि गृह्यताम्।

Verse 34

तदा ह्यापो मिलित्वाथ ऊचुः सर्वाः पुरोधसम् । यानि कानि च पापानि तथा दुश्चरितानि च

तदा आपः समागम्य सर्वाः पुरोधसं ऊचुः—यानि कानि च पापानि तथा दुश्चरितानि च…

Verse 35

अस्मत्संपर्कसंबंधात्स्नानशौचाशनादिभिः । पुनंति प्राणिनः सर्वे पापेन परिवेष्टिताः

अस्मत्संपर्कसम्बन्धात् स्नानशौचाशनादिभिः । पापेन परिवेष्टिताः सर्वे प्राणिनः पुनन्ति।

Verse 36

तासां वचनमाकर्ण्य बृहस्पतिरुवाच ह । मा भयं क्रियतामाप एनसा दुस्तरेण हि

तासां वचनमाकर्ण्य बृहस्पतिरुवाच—मा भयं क्रियताम्, आपः; एनसा दुस्तरेण हि युष्माकं सम्बन्धोऽस्ति।

Verse 37

आपः पुनंतु सर्वेषां चराचरनिवासिनाम् । तदा स्त्रियः समाहूय बृहस्पतिरुवाच ह

आपः सर्वेषां चराचरनिवासिनां पुनन्तु। ततः स्त्रियः समाहूय बृहस्पतिरुवाच ह।

Verse 38

अद्यैव ग्राह्ये हत्यांशः सर्वकार्यार्थसिद्धये । निशम्य तद्गुरोर्वाक्यमूचुः सर्वाश्चयोपितः

अद्यैव हत्यापापांशो ग्राह्यतां सर्वकार्यार्थसिद्धये। इति गुरोर्वचनं श्रुत्वा सर्वे विस्मयपूरिताः प्रत्यवदन्॥

Verse 39

पापमाचरते योषा तेन पापेन नान्यथा । लिप्यंते बहवः पक्षा इति वेदानुशासनम्

योषा यत्पापमाचरति तेनैव पापेन लिप्यते नान्यथा। बहवः पक्षाः लिप्यन्ते—इति वेदानुशासनम्॥

Verse 40

श्रुतमस्ति न ते किंचिद्धेपुरोधो विमृश्यताम् । योषिद्भिः प्रोच्यमानोऽपि उवाचाथ बृहस्पतिः

श्रुतमस्ति न ते किञ्चिद् हे पुरोधः, विमृश्यताम्। योषिद्भिः प्रोच्यमानोऽपि ततो बृहस्पतिरब्रवीत्॥

Verse 41

मा भयं क्रियतां सर्वाः पापादस्मात्सुलोचनाः । भविष्याणां तथान्येषां भविष्यति फलप्रदः । हत्यांशो यो हि सर्वासां यथाकामित्वमेव च

मा भयं क्रियतां सर्वाः पापादस्मात् सुलोचनाः। भविष्याणां तथान्येषां फलप्रदो भविष्यति॥ हत्यांशो यः सर्वासां यथाकामित्वमेव च॥

Verse 42

एवमंशाश्च त्यायाश्चत्वारः कल्पिताः सुरैः । निवासमकरोत्सद्यस्तेषुतेषु द्विजोत्तमाः

एवं देवैश्चत्वारोऽंशाः चत्वारश्च विभागाः कल्पिताः। तत्क्षणादेव, हे द्विजोत्तम, ते तेषु तेषु निवासमकुर्वन्॥

Verse 43

निष्पापो हि तदा जातो महेंद्रो ह्यभिषेचितः । देवपुर्यां सुरगणैस्तथैव ऋषभिः सह

तदा महेन्द्रः निष्पापोऽभवत्, देवपुर्यां सुरगणैः ऋषिभिः सह चाभिषिक्तः।

Verse 44

शच्या समेतो हि तदा पुरंदरो बभूव विश्वाधिपतिर्महात्मा । देवैः समेतो हि महानुभावैर्मुनीश्वरैः सिद्धगणैस्तदानीम्

तदा शच्या समेतः पुरन्दरः महात्मा विश्वाधिपतिरभवत्; तदानीं महानुभावैर्देवैः मुनीश्वरैः सिद्धगणैश्च परिवृतः।

Verse 45

तदाग्नयः शोभना वायवश्च सर्वे ग्रहाः सुप्रभाः शांतियुक्ताः । जाताः सद्यः पृथिवी शोभमाना तथाद्रयो मणिप्रभवा बभूवुः

तदा अग्नयः शोभना अभवन्, वायवश्च सौम्याः; सर्वे ग्रहाः सुप्रभाः शान्तियुक्ताश्च। सद्यः पृथिवी शोभमाना जाता, अद्रयश्च मणिप्रभव इव बभूवुः।

Verse 46

प्रसन्नानि तथा ह्यासन्मनांसि च मनस्विनाम्

तथा मनस्विनां मनांसि प्रसन्नानि अभवन्।

Verse 47

नद्यश्चामृतवाहिन्यो वृक्षा ह्यासन्सदाफलाः । अकृष्टपच्यौषधयो बभूवुश्चमृतोपमाः

नद्यः अमृतवाहिन्य इव प्रववुः, वृक्षाः सदा फलवन्तोऽभवन्। अकृष्टपच्या औषधयश्च सद्यः अमृतोपमा बभूवुः।

Verse 48

ऐकपद्येन सर्वेषामिंद्रलोकनिवासिनाम् । बभूव परमोत्साहो महामोदकरस्तथा

तस्यैकपद्येनैव सर्वेषामिन्द्रलोकनिवासिनाम् । परमोत्साहोऽभवत्, महामोदकरश्च तथा ॥

Verse 49

लोमश उवाच । एतस्मिन्नंतरे त्वष्टा दृष्ट्वा चेंद्रमहोत्सवम् । बभूव रुषि तोऽतीव पुत्रशोकप्रपीडितः

लोमश उवाच । एतस्मिन्नन्तरे त्वष्टा दृष्ट्वा चेन्द्रमहोत्सवम् । रुषितोऽतीव बभूव पुत्रशोकप्रपीडितः ॥

Verse 50

जगाम निर्वेदपरस्तपस्तप्तुं सुदारुणम् । तपसा तेन संतुष्टो ब्रह्मा लोकपितामहः

निर्वेदपरस्तदा जगाम सुदारुणं तपस्तप्तुम् । तेन तपसा संतुष्टो ब्रह्मा लोकपितामहः ॥

Verse 51

त्वष्टारमब्रवीत्तुष्टो वरं वरय सुव्रत । तदा वव्रे वरं त्वष्टा सर्वलोकभयावहम् । वरं पुत्रो हि दात्वोय देवानां हि भयावहः

तुष्टो ब्रह्मा त्वष्टारमब्रवीत्—वरं वरय सुव्रत । तदा त्वष्टा वव्रे वरं सर्वलोकभयावहम्—देवानां भयावहं पुत्रं मे देहि ॥

Verse 52

तथेति च वरो दत्तो ब्रह्मणा परमेष्ठिना । वरदानात्सद्य एव बभूव पुरुषस्तदा

तथेति ब्रह्मणा परमेष्ठिना वरो दत्तः । वरदानात् सद्य एव तदा पुरुषोऽभवत् ॥

Verse 53

वृत्रनामांकितस्तत्र दैत्यो हि परमाद्भुतः । धनुषां शतमात्रं हि प्रत्यहं ववृधेऽसुरः

तत्र वृत्रनामाङ्कितो दैत्यः परमाद्भुतः प्रादुरभवत्। स चासुरः प्रत्यहं धनुषां शतमात्रेण ववृधे॥

Verse 54

पातालान्निर्गता दैत्या ये पुराऽमृतमंथने । घातिताः सुरसंघैश्च भृगुणा जीवितास्त्वरात्

ये दैत्या अमृतमन्थने पुरा पातालान्निर्गताः, ते सुरसंघैर्घातिताः सन्तोऽपि भृगुणा त्वरया जीविताः॥

Verse 55

सर्वं महीतलं व्याप्तं तेनैकेन महात्मना

तेनैकेन महात्मना सर्वं महीतलं व्याप्तं समभवत्॥

Verse 56

तदा सर्वेऽपि ऋषयो वध्यमानास्तपस्विनः । ब्रह्माणं त्वरिताः सर्वे ऊचुर्व्यसनमागतम्

तदा वध्यमानास्ते तपस्विनोऽपि सर्वे ऋषयः त्वरिताः ब्रह्माणं जग्मुः, व्यसनमागतमिति सर्वमूचुः॥

Verse 57

तथा चेंद्रादयो देवा गंधर्वाः समरुद्गणाः । ब्रह्मणा कथितं सर्वं त्वष्टुश्चैतच्चिकीर्षितम्

तथैवेन्द्रादयो देवा गन्धर्वाश्च मरुद्गणैः सह; ब्रह्मणा सर्वं कथितं, त्वष्टुश्चैतच्चिकीर्षितम्॥

Verse 58

भवद्वधार्थं जनितस्तपसा परमेण तु । वृत्त्रोनाम महातेजाः सर्वदैत्यापिधो महान्

भवद्वधार्थं परमेण तपसा जनितो महातेजाः वृत्रो नाम महान्, सर्वदैत्यापिधो भूत्वा तेषां शरणं महदभवत्।

Verse 59

तथापि यत्नः क्रियतां यथा वध्यो भवेदसौ । निशम्य ब्रह्मणो वाक्यमूचुर्द्देवाः सवासवाः

तथापि यत्नः क्रियतां येनासौ वध्यो भवेत्। ब्रह्मणो वाक्यं निशम्य देवा इन्द्रसहिताः प्रत्युवाचुः।

Verse 60

देवा ऊचुः । यदा इंद्रो हि हत्याया विमुक्तः स्थापितो दिवि । तदास्माभिरकार्यं वै कृतमस्ति दुरासदम्

देवा ऊचुः—यदा इन्द्रो हत्यादोषात् विमुक्तः दिवि स्थापितः, तदा अस्माभिः दुरासदं किमपि अकार्यं कृतं वै।

Verse 61

शस्त्राण्यस्त्राण्यनेकानि संक्षिप्तानि ह्यबुद्धितः । दधीच स्याश्रमे ब्रह्मन्किं कार्यं करवामहे

अनेकानि शस्त्राण्यस्त्राणि च अबुद्धितः संक्षिप्तानि दधीचस्याश्रमे, ब्रह्मन्; इदानीं किं कार्यं करवामहे?

Verse 62

तच्छ्रुत्वा प्रहसन्वाक्यं देवान्ब्रह्मा तदाऽब्रवीत् । चिरं स्थितानि विज्ञायागच्छध्वं तानि वै सुराः

तद्वाक्यं श्रुत्वा ब्रह्मा प्रहसन् देवानब्रवीत्—चिरं स्थितानि तानि विज्ञाय, गच्छध्वं तानि आनयत, हे सुराः।

Verse 63

गत्वा देवास्तदा सर्वे नापश्यन्स्वं स्वमायुधम् । पप्रच्छुश्च दधीचिं ते सोऽवादीन्नैव वेद्भयहम्

गत्वा देवास्तदा सर्वे नापश्यन्स्वं स्वमायुधम् । पप्रच्छुश्च दधीचिं ते सोऽवादीन्नैव वेद्भयहम् ॥

Verse 64

पुनर्ब्रह्माणमागात्य ऊचुः सर्वे मुनेर्वचः

पुनर्ब्रह्माणमागात्य ऊचुः सर्वे मुनेर्वचः ॥

Verse 65

ब्रह्मोवाच तदा देवान्सर्वेषां कार्यसिद्धये । तस्यास्थीन्येव याचध्वं प्रदास्यति न संशयः

ब्रह्मोवाच तदा देवान्सर्वेषां कार्यसिद्धये । तस्यास्थीन्येव याचध्वं प्रदास्यति न संशयः ॥

Verse 66

तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणो वाक्यं शक्रो वचनमब्रवीत्

तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणो वाक्यं शक्रो वचनमब्रवीत् ॥

Verse 67

विश्वरूपो हतो देव देवानां कार्यसिद्धये । एक एव तदा ब्रह्मन्पापिष्ठोऽहं कृतः सुरैः

विश्वरूपो हतो देव देवानां कार्यसिद्धये । एक एव तदा ब्रह्मन्पापिष्ठोऽहं कृतः सुरैः ॥

Verse 68

तथा पुरोधसा चैव निःश्रीकस्तत्क्षणात्कृतः । दिष्ट्या परमया चाहं प्रविष्टो निजमंदिरम्

तथा मम पुरोधसा एव तत्क्षणात् निःश्रीकोऽहं कृतः; किन्तु परमया दिष्ट्या स्वकीयमन्दिरं प्रविष्टोऽहम्।

Verse 69

दधीचं घातयित्वा वै तस्यास्थीनि बहून्यपि । अस्त्राणि तानि भगवन्कृतानि ह्यशुभानि वै

दधीचं घातयित्वा तस्यास्थीनि बहून्यादाय, भगवन्, तैरेवास्त्राणि कृतानि; तानि ह्यशुभदूषितानि।

Verse 70

त्वष्ट्रा हि जनितो यो वै वृत्रो नामैष दैत्यराट् । कथं तं घातयाम्येवं सततं पापभीरुणा । शक्रेणोक्तं निशम्याथ ब्रह्मा वाक्यमुवाच ह

त्वष्ट्रा जनितोऽयं वृत्रो नाम दैत्यराट्; अहं सततं पापभीरुः सन् कथमेवं तं घातयामि? शक्रवाक्यं निशम्याथ ब्रह्मा वाक्यमुवाच।

Verse 71

अर्थशास्त्रपरेणैव विधिना तमबोधयत् । आततायिनमायांतं ब्राह्मणं वा तपस्विनम् । हंतुकामं जिघांसीयान्न तेन ब्रह्महा भवेत्

अर्थशास्त्रपरेणैव विधिना तमबोधयत्—आततायिनमायान्तं ब्राह्मणं वा तपस्विनं, हन्तुकामं जिघांसियात्; तेन ब्रह्महा न भवेत्।

Verse 72

इन्द्र उवाच । दधीचस्य वधाद्ब्रह्मन्नहं भीतो न संशयः । तस्माद्ब्रह्मवधात्सत्यं महदेनो भविष्यति

इन्द्र उवाच—दधीचस्य वधाद् ब्रह्मन् अहं भीतो न संशयः; तस्मात् ब्रह्मवधात् सत्यं महदेनो भविष्यति।

Verse 73

अतो न कार्यमस्माभिर्ब्राह्मणानां तु हेलनम् । हेलनाद्बहवो दोषा भविष्यंति न चान्यथा

अतः अस्माभिः ब्राह्मणानां कदापि न हेलनं कार्यम्। हेलनात् बहवो दोषा निश्चयेन भविष्यन्ति, न चान्यथा।

Verse 74

अदृष्टं परमं धर्म्यं विधिना परमेण हि । कर्तव्यं मनसा चैवं पुरुषेण विजानता

अदृष्टफलमपि परमं धर्म्यं कर्म परमेण विधिना कर्तव्यम्। एवं विजानता पुरुषेण मनसा निश्चित्य आचरितव्यम्।

Verse 75

निःस्पृहं तस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा ब्रह्मा ह्युवाच तम् । शक्रस्वबुद्ध्यावर्तस्व दधीचिं गच्छ सत्वरम्

तस्य निःस्पृहं वाक्यं श्रुत्वा ब्रह्मा तमुवाच—“हे शक्र, स्वबुद्ध्या निवर्तस्व; दधीचिं सत्वरं गच्छ।”

Verse 76

याचस्व तस्य चास्थीनि दधीचेः कार्यगौरवात् । गुरुणा सहितः शक्रो देवैः सह समन्वितः

“कार्यगौरवात् दधीचेः अस्थीनि याचस्व।” इति। ततः शक्रः गुरुणा सहितः देवैः सह समन्वितः प्रस्थितः।

Verse 77

तथेति गत्वा ते सर्वे दधीचस्याश्रमं शुभम् । नानासत्त्वसमायुक्तं वैरबावविवर्जितम्

“तथेति” उक्त्वा ते सर्वे दधीचस्य शुभमाश्रमं गताः। नानासत्त्वसमायुक्तं वैरभावविवर्जितम्।

Verse 78

मार्जारमूषकाश्चैव परस्परमुदान्विताः । ऐकपद्येन सिंहाश्च गजिन्यः कलभैः सह

तत्र मार्जारमूषकाः परस्परमैत्रीयुक्ताः समासते स्म। सिंहाश्चैकपद्येन निर्वैरं विचेरुः, गजिन्यश्च कलभैः सह सुखेन न्यवसन्॥

Verse 79

तथा जात्यश्च विविधाः क्रीडायुक्ताः परस्परम् । नकुलैः सह सर्पाश्च क्रीडायुक्ताः परस्परम्

तथा नानाजातयः सर्वाः परस्परं क्रीडासक्ताः। नकुलैः सह सर्पाश्च परस्परं क्रीडायुक्ता बभूवुः॥

Verse 80

एवंविधान्यनेकानि ह्यश्चर्याणि तदाश्रमे । पश्यंतो विबुधाः सर्वे विस्मयं परमं ययुः

एवंविधान्यनेकानि ह्यद्भुतानि तदाश्रमे आसन्। तानि पश्यन्तो विबुधाः सर्वे परमं विस्मयं जग्मुः॥

Verse 81

अथासने मुनिश्रेष्ठं ददृशुः परमास्थितम् । तेजसा परमेणैव भ्राजमानं यथा रविम्

अथ ते मुनिश्रेष्ठं स्वासने परमास्थितम् अदृशन्। स परमेण तेजसा भ्राजमानो रविरिव विरराज॥

Verse 82

विभावसुं द्वितीयं वा सुवर्चसहितं तदा । यथा ब्रह्मा हि सावित्र्या तथासौ मुनिसत्तमः

तदा स सुवर्चसा सहितो द्वितीय इव विभावसुः प्रतीयत। यथा ब्रह्मा सावित्र्या सह, तथासौ मुनिसत्तमः शोभते स्म॥

Verse 83

तं प्रणम्य ततो देवा वचनं चेदमब्रुवन् । त्वं दाता त्रिषु लोकेषु त्वत्सकाशमिहगताः

तं प्रणम्य ततः सर्वे देवा इदमब्रुवन्— त्वं त्रिषु लोकेषु दातृत्वेन प्रसिद्धः; अतस्तव सन्निधिमिहागताः स्मः।

Verse 84

निशम्य वचनं तेषां देवानां भुनिरब्रवीत् । किमर्थ मागताः सर्वे वदध्वं तत्सुरोत्तमाः

तेषां देवानां वचनं निशम्य मुनिरब्रवीत्— किमर्थं सर्वे यूयमागताः? वदत, हे सुरोत्तमाः।

Verse 85

प्रयच्छामि न संदेहो नान्यथा मम भाषितम् । तदोचुः सहिताः सर्वे दधीचिं स्वार्थकामुकाः

प्रयच्छामि— न संशयः; मम भाषितं नान्यथा भवेत्। ततः सर्वे सहिताः स्वार्थकामुकाः दधीचिं प्रति ऊचुः।

Verse 86

भयभीता वयं विप्र भवद्दर्शनकांक्षिणः । त्रातारं त्वां समाकर्ण्य ब्रह्मणा नोदिता वयम्

भयभीता वयं विप्र, भवद्दर्शनकाङ्क्षिणः। त्रातारं त्वां समाकर्ण्य ब्रह्मणा वयमुदिताः।

Verse 87

सम्प्राप्ता विद्धि तत्सर्वं दातुमर्होऽथ सुव्रत

तत्सर्वं सम्प्राप्ता इति विद्धि; अतः, हे सुव्रत, सर्वं दातुमर्हसि।

Verse 88

निशम्य वचनं तेषां किं दातव्यं तदुच्यताम्

तेषां वचनं निशम्य स उवाच— “किं दातव्यं? तद् उच्यताम्।”

Verse 89

ततो देवाब्रुवन्विप्र दैत्यानां निधनायनः । शस्त्रनिर्माणकार्यार्थं तवास्थीनि प्रयच्छ वै

ततो देवाः ऊचुः— “विप्र! दैत्यानां निधनाय, शस्त्रनिर्माणकार्यार्थं तवास्थीनि नः प्रयच्छ वै।”

Verse 90

प्रहस्योवाच विप्रर्षिस्तिष्ठध्वं क्षणमेव हि । स्वयमेव त्वहं देवास्त्यक्ष्याम्यद्य कलेवरम्

प्रहस्य विप्रर्षिरुवाच— “तिष्ठध्वं क्षणमेव हि; अहं स्वयमेव, हे देवाः, अद्य कलेवरं त्यक्ष्यामि।”

Verse 91

इत्युक्त्वा तानथो पत्नीं समाहूय सुवर्चसम् । प्रोवाच स महातेजाः श्रृणु देवी शुचिस्मिते

इत्युक्त्वा तान् अथ पत्नीं सुवर्चसं समाहूय स महातेजाः प्रोवाच— “श्रृणु देवि, शुचिस्मिते।”

Verse 92

अस्थ्यर्थं याचितो देवैस्त्यजाम्येतत्कलेवरम् । ब्रह्मलोकं व्रजाम्यद्य परमेण समाधिना

देवैः अस्थ्यर्थं याचितः सन् एतत् कलेवरं त्यजामि; अद्य परमेण समाधिना ब्रह्मलोकं व्रजामि।”

Verse 93

मयि याते ब्रह्मलोकं त्वं स्वधर्मेण तत्र माम् । प्राप्स्यस्येव न संदेहो वृथा चिन्तां च मा कृथाः

मयि ब्रह्मलोकं गते त्वमपि स्वधर्मपालनेन तत्रैव मां नूनं प्राप्स्यसि—नात्र संशयः। वृथा चिन्तां मा कुरु, मा शोकं च।

Verse 94

इत्युक्त्वा तां स्वपत्नीं स प्रेषयामास चाश्रमम् । ततो देवाग्रतो विप्रः समाधिमगमत्तदा

इति तां स्वपत्नीं समाश्वास्य स आश्रमं प्रेषयामास। ततः सुराणां सन्निधौ स विप्रः समाधिं प्रविवेश।

Verse 95

समाधिना परेणैव विसृज्य स्वं कलेवरम् । ब्रह्मलोकं गतः सद्यः पुनर्नावर्तते यतः

परेण समाधिना स्वं कलेवरं विसृज्य स तत्क्षणादेव ब्रह्मलोकं गतः; यतः पुनर्न कदाचनावर्तते।

Verse 96

दधीचिनामा मुनिवृंदवर्यः शिवप्रियः शिवदीक्षाभियुक्तः । परोपकारार्थमिदं कलेवरं शीघ्रं स विप्रोऽत्यजदात्मना तदा

दधीचिनामा मुनिवृन्दवर्यः शिवप्रियः शिवदीक्षासमायुक्तः। परोपकाराय स्वं कलेवरं स विप्रः स्वेच्छया शीघ्रमत्यजत्।