Adhyaya 10

Verse 1

मुनय ऊचुः । यत्त्वया कथितं ब्रह्मन्ब्रह्मांडं सचराचरम् । भस्मीभूतं रुद्रकोपात्कालकूटाग्निनाऽथ़खिलम्

मुनय ऊचुः— ब्रह्मन्, यत्त्वया कथितं यत् ब्रह्माण्डं सचराचरम् अखिलम्। रुद्रकोपात् कालकूटाग्निना भस्मीभूतं बभूव।

Verse 2

ब्रह्मांडांतरतः किं तु रुद्रं मन्यामहे वयम् । तदा चराचरं नष्टं ब्रह्मविष्णुपुरोगमम्

ब्रह्माण्डान्तर्गतं तु रुद्रं कुत्र मन्यामहे वयम्। तदा ब्रह्मविष्णुपुरोगमं चराचरं सर्वं नष्टमभवत्।

Verse 3

भस्मीभूतं रुद्रकोपात्कथं सृष्टिः प्रवर्तिता । कुतो ब्रह्मा च विष्णुश्च कुतश्चंद्रपुरोगमाः

रुद्रकोपेन सर्वं यदा भस्मीभूतं, तदा सृष्टिः कथं पुनः प्रवर्तिता? कुतो ब्रह्मा विष्णुश्च, कुतश्च चन्द्रपुरोगमा ज्योतिर्गणाः?

Verse 4

अन्ये सुरा सुराः कुत्र भस्मीभूता लयं गताः । अत ऊर्ध्वं किमभवत्तत्सर्वं वक्तुमर्हसि

अन्ये देवाः सुराश्चासुराः कुत्र भस्मीभूताः लयं गताः? तत ऊर्ध्वं किं अभवत्—तत्सर्वं वक्तुमर्हसि।

Verse 5

व्यासप्रसादात्सकलं वेत्थ त्वं नापरो हि तत् । तस्माज्ज्ञानमयं शास्त्रं तज्जानासि न चापरः

व्यासप्रसादात् त्वं सकलं वेत्थ; तद्विदोऽन्यो न विद्यते। तस्मात् ज्ञानमयं शास्त्रं त्वयैव ज्ञायते, न चापरेण।

Verse 6

इति पृष्टस्तदा सर्वैर्मुनिभिर्भावितात्मभिः । सूतो व्यासं नमस्कृत्य वाक्यं चेदमथाब्रवीत्

इति सर्वैर्भावितात्मभिर्मुनिभिः पृष्टः सूतः, व्यासं प्रणम्य, ततः परं वाक्यमिदमब्रवीत्।

Verse 7

लोमश उवाच । यदा ब्रह्मांडमध्यस्था व्याप्ता देवा विषाग्निना । हरिब्रह्मादयो ह्येते लोकपालाः सवासवाः । तदा विज्ञापितः शंभुर्हेरंबेन महात्मना

लोमश उवाच—यदा ब्रह्माण्डमध्यस्था देवा विषाग्निना व्याप्ताः, हरिब्रह्मादयः लोकपालाः सवासवाः; तदा महात्मना हेरम्बेन शम्भुः विज्ञापितः।

Verse 8

हेरंब उवाच । हे रुद्र हे महादेव हे स्थाणो ह जगत्पते । मया विघ्नं विनोदेन कृतं तेषां सुदुर्जयम्

हेरम्ब उवाच— हे रुद्र, हे महादेव, हे स्थाणो, हे जगत्पते! मया विनोदेन तेषां सुदुर्जयं विघ्नं कृतम्।

Verse 9

भयेन मति मोहात्त्वां नार्च्चयंति च मामपि । उद्योगं ये प्रकुर्वन्ति तेषां क्लेशोऽधिको भवेत्

भयेन मतिमोहात् त्वां न अर्चयन्ति च मामपि। उद्योगं ये प्रकुर्वन्ति तेषां क्लेशोऽधिको भवेत्।

Verse 10

एवमभ्यर्थितस्तेन पिनाकी वृषभध्वजः । विघ्नांधकारसूर्येण गणाधिपतिना तदा

एवमभ्यर्थितस्तेन पिनाकी वृषभध्वजः। विघ्नान्धकारसूर्येण गणाधिपतिना तदा॥

Verse 11

लिंगरूपोऽब्रवीच्छंभुर्निराकारो निरामयः । निरंजनो व्योमकेशः कपर्द्दी नीललोहितः

लिङ्गरूपोऽब्रवीच्छम्भुर्निराकारो निरामयः। निरञ्जनो व्योमकेशः कपर्दी नीललोहितः॥

Verse 12

महेश्वर उवाच । हेरंब श्रृणु मे वाक्यं श्रद्धया परया युतः । अहंकारात्मकं चैव जगदेतच्चराचरम्

महेश्वर उवाच— हेरम्ब शृणु मे वाक्यं श्रद्धया परया युतः। अहंकारात्मकं चैव जगदेतच्चराचरम्॥

Verse 13

स्थितिं करोत्यहंकारः प्रलयोत्पत्तिमेव च । जगदादौगणपते तदा विज्ञप्तिमात्रतः

अहंकार एव जगतः स्थितिं करोति, प्रलयमुत्पत्तिं च जनयति। हे गणपते, जगदादौ तदेतत् केवलविज्ञप्तिमात्रतः प्रवर्तते।

Verse 14

मायाविरहितं शांतं द्वैताद्वैतपरं सदा । ज्ञप्तिमात्रस्वरूपं तत्सदानंदैकलक्षणम्

तत्तत्त्वं मायाविरहितं शान्तं, सदा द्वैताद्वैतपरं च। तस्य स्वरूपं ज्ञप्तिमात्रमेव, सदानन्दैकलक्षणम्।

Verse 15

गणपतिरुवाच । यदि त्वं केवलो ह्यात्मा परमानन्दलक्षणः । तस्मात्त्वदपरं किंचिन्नान्यदस्ति परंतप

गणपतिरुवाच— यदि त्वं केवलो ह्यात्मा परमानन्दलक्षणः। तस्मात् त्वदपरं किञ्चिद् नान्यदस्ति, परंतप।

Verse 16

नानारूपं कथं जातं सुरासुरविलक्षणम् । विचित्रं मोहजननं त्रिभिर्द्देवैश्च लक्षितम्

नानारूपं कथं जातं सुरासुरविलक्षणम्। विचित्रं मोहजननं त्रिभिर्देवैश्च लक्षितम्॥

Verse 17

भूतग्रामैश्चतुर्भिश्च नानाभेदैः समन्वितैः । जातं संसारचक्रं च नित्यानित्यविलक्षणम्

भूतग्रामैश्चतुर्भिश्च नानाभेदैः समन्वितैः। जातं संसारचक्रं च नित्यानित्यविलक्षणम्॥

Verse 18

परस्परविरोधेन ज्ञानवादेन मोहिताः । कर्मवादरताः केचित्केचित्स्वगुणमाश्रिताः

परस्परविरोधिभिः ज्ञानवादैर्मोहिताः केचित् कर्मवादे रमन्ते; केचित् स्वस्वगुणमेवाश्रित्य तिष्ठन्ति।

Verse 19

ज्ञाननिष्ठाश्च ये केचित्परस्परविरोधिनः । एवं संशयमापन्नं त्राहि मां वृषभध्वज

ज्ञाननिष्ठा अपि ये केचित् परस्परविरोधिनः दृश्यन्ते; एवं संशयमापन्नं मां त्राहि, वृषभध्वज।

Verse 20

अहं गणश्च कुत्रत्याः क्व चायं वृषभः प्रभो । एते चान्ये च बहवः कुतो जाताश्च कुत्र वै

अहं गणाश्च कुत्रत्याः, क्व चायं वृषभः प्रभो? एते चान्ये च बहवः कुतो जाताः, कुत्र यान्ति च वै?

Verse 21

कृताः सर्वे महाभागाः सात्त्विका राजसाश्च वै । प्रहस्य भगवाञ्छंभुर्गणेशं वक्तुमुद्यतः

एते सर्वे महाभागाः सात्त्विका राजसाश्च कृताः। प्रहस्य भगवान् शम्भुः गणेशं प्रत्युत्तरं वक्तुमुद्यतः।

Verse 22

महेश्वर उवाच । कालशक्त्या च जातानि रजःसत्त्वतमांसि च । तैरावृतं जगत्सर्वं सदेवासुमानुषम्

महेश्वर उवाच—कालशक्त्या जातानि रजःसत्त्वतमांसि च; तैरेवावृतं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्।

Verse 23

परिदृश्यमानमेतच्चानश्वरं परमार्थतः । विद्ध्येतत्सर्वसिद्ध्यैव कृतकत्वाच्च नश्वरम्

परिदृश्यमानमिदं जगत् परमार्थतः नानश्वरम्। कृतकत्वात् नश्वरमेवैतद् विद्धि; एषा बुद्धिः सर्वसिद्धिप्रदा॥

Verse 24

लोमश उवाच । यावद्गणेशसंयुक्तो भाषमाणः सदाशिवः । लिंगरूपी विश्वरूपः प्रादुर्भूता सदाशिवात्

लोमश उवाच—यावत् गणेशसंयुक्तः सदाशिवो भाषमाणः। तावत् सदाशिवात् लिङ्गरूपी विश्वरूपः प्रादुरभवत्॥

Verse 25

शिवरूपा जगद्योनिः कार्यकारणरूपिणी । लिंगरूपी स भगवान्निमग्नस्तत्क्षणादभूत्

शिवरूपा जगद्योनिः कार्यकारणरूपिणी। स भगवान् लिङ्गरूपी तत्त्क्षणादेव निमग्नोऽभवत्॥

Verse 26

एका स्थिता परा शक्तिर्ब्रह्मविद्यात्मलक्षणा । गणेशो विस्मयाविष्टो ह्यवलोकनतत्परः

एका स्थिता परा शक्तिः ब्रह्मविद्यात्मलक्षणा। गणेशो विस्मयाविष्टो ह्यवलोकनतत्परः॥

Verse 27

ऋषय ऊचुः । प्रकृत्यन्तर्गतं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । गणेशस्य पृथक्त्वं च कथं जातं तदुच्यताम्

ऋषय ऊचुः—प्रकृत्यन्तर्गतं सर्वं जगदेतच्चराचरम्। गणेशस्य पृथक्त्वं च कथं जातं तदुच्यताम्॥

Verse 28

लोमश उवाच । साक्षात्प्रकृत्याः संभूतो गणेशो भगवानभूत् । यथारूपः शिवः साक्षात्तद्रूपो हि गणेश्वरः

लोमश उवाच—साक्षात् प्रकृत्याः संभूतो गणेशो भगवान् अभवत्। यथारूपः साक्षाच्छिवः, तद्रूप एव हि गणेश्वरः॥

Verse 29

शिवेन सह संग्रामो ह्यभूत्तस्य महात्मनः । अज्ञानात्प्रकृतो भूत्वा बहुकालं निरन्तरम्

शिवेन सह संग्रामो ह्यभूत् तस्य महात्मनः। अज्ञानात् प्रकृतो भूत्वा बहुकालं निरन्तरम्॥

Verse 30

तस्य दृष्ट्वा ह्यजेयत्वं गजारूढस्य तत्तदा । त्रिशूलेनाहनच्छंभुः सगजं तमपातयत्

तस्य दृष्ट्वा ह्यजेयत्वं गजारूढस्य तत्तदा। त्रिशूलेनाहनच्छम्भुः सगजं तमपातयत्॥

Verse 31

तदा स्तुतो महादेवः परशक्त्या परंतपः । परशक्तिमुवाचेदं वरं वरय शोभने

तदा स्तुतो महादेवः परशक्त्या परंतपः। परशक्तिमुवाचेदं वरं वरय शोभने॥

Verse 32

तदा वृतो महादेवो वरेण परमेण हि । योऽयं त्वया हतो देव मम पुत्रो न संशयः

तदा वृतो महादेवो वरेण परमेण हि। योऽयं त्वया हतो देव मम पुत्रो न संशयः॥

Verse 33

त्वां न जानात्ययं मूढः प्रकृत्यंशसमुद्भवः । तस्मात्पुत्रं जीवयेमं मम तृष्ट्यर्थमेव च

अयं मूढः प्रकृतेरंशसमुद्भवत्वात् त्वां न जानाति। तस्मात् मम तुष्ट्यर्थमेव एतं पुत्रं जीवय।

Verse 34

प्रहस्य भगवान्रुद्रो मायापुत्रमजीवयत् । सिंधुरवदनेनैव मुखे स समयोजयत्

प्रहस्य भगवान् रुद्रो मायाजातं पुत्रम् अजीवयत्। सिंधुरवदनेनैव तस्य मुखं स समयोजयत्।

Verse 35

तदा गजाननो जातः प्रसादाच्छंकरस्य च । मायापुत्रोपि निर्मायो ज्ञानवान्संबभूव ह

तदा शंकरप्रसादात् स गजाननोऽभवत्। मायापुत्रोऽपि निर्मायो ज्ञानवान् संबभूव ह।

Verse 36

आत्मज्ञानामृतेनैव नित्यतृप्तो निरामयः । समाधिसंस्थितो रौद्रः कालकालांतकोऽभवत्

आत्मज्ञानामृतेन नित्यतृप्तो निरामयः। समाधिसंस्थितो रौद्रः कालकालान्तकोऽभवत्।

Verse 37

योगदंडार्थमुत्पाट्य स्वकीयं दशनं महत् । करे गृह्य गणाध्यक्षः शब्धब्रह्मातिवर्त्तते । ऋद्धिसिद्धिद्वयेनैव एकत्वेन विराजितः

योगदण्डार्थं स्वकीयं महद्दशनम् उत्पाट्य, करे गृहीत्वा गणाध्यक्षः शब्दब्रह्मातिवर्तत। ऋद्धिसिद्धिद्वययुक्तः एकत्वेन विराजते।

Verse 38

ये ते गणाश्च विघ्नाश्च ये चान्येऽभ्यधिका भुवि । तेषामपि पतिर्जातः कृतोऽसौ शंभुना तदा

ये ते गणाश्च विघ्नाश्च ये चान्येऽभ्यधिका भुवि । तेषामपि पतिर्जातः कृतोऽसौ शंभुना तदा ॥

Verse 39

तस्माद्वि लोकयामास प्रकृतिं विश्वरूपिणीम् । पृथक्स्थित्वाग्रतो जानाल्लिंगं प्रकृतिमेव च । ददर्श विमलं लिंगं प्रकृतिस्थं स्वभावतः

तस्माद्वि लोकयामास प्रकृतिं विश्वरूपिणीम् । पृथक्स्थित्वाग्रतो जानाल्लिंगं प्रकृतिमेव च । ददर्श विमलं लिंगं प्रकृतिस्थं स्वभावतः ॥

Verse 40

आत्मानं च गणैः साद्धं तथैव च जगत्त्रयम् । लीनं लिंगे समस्तं तद्धेरम्बो ज्ञानवानपि

आत्मानं च गणैः साद्धं तथैव च जगत्त्रयम् । लीनं लिंगे समस्तं तद्धेरम्बो ज्ञानवानपि ॥

Verse 41

मुमोह च पुनः संज्ञां प्रतिलभ्य प्रयत्नतः । ननाम शिरसा ताभ्यामीशाभ्यां स गणेश्वरः

मुमोह च पुनः संज्ञां प्रतिलभ्य प्रयत्नतः । ननाम शिरसा ताभ्यामीशाभ्यां स गणेश्वरः ॥

Verse 42

तदा ददर्श तत्रैव लोकसंहारकारकम् । ब्रह्माणं चैव रुद्रं च विष्णुं चैव सदाशिवम्

तदा ददर्श तत्रैव लोकसंहारकारकम् । ब्रह्माणं चैव रुद्रं च विष्णुं चैव सदाशिवम् ॥

Verse 43

ददर्श प्रेततुल्यानि लिंगशक्त्यात्मकानि च । ब्रह्माण्डगोलकान्येव कोटिशः परमाणुवत्

स ददर्श प्रेततुल्यानि लिङ्गशक्त्यात्मकानि च । ब्रह्माण्डगोलकान्येव कोटिशः परमाणुवत् ॥

Verse 44

लीयंते च विलीयंते महेशे लिंगरूपिणि । प्रकृत्यंतर्गतं लिंगं लिंगस्यांतर्गता च सा

लीयन्ते च विलीयन्ते महेशे लिङ्गरूपिणि । प्रकृत्यन्तर्गतं लिङ्गं लिङ्गस्यान्तर्गता च सा ॥

Verse 45

शक्त्या लिंगं च संछन्नं तदा सर्वमदृश्यत । लिंगेन शक्तिः संछन्ना परस्परमवर्तत

शक्त्या लिङ्गं च संछन्नं तदा सर्वमदृश्यत । लिङ्गेन शक्तिः संछन्ना परस्परमवर्तत ॥

Verse 46

शिवाभ्यां संश्रितं लोकं जगदेतच्चराचरम् । गणेशो वापि तज्ज्ञानं न परेऽपि तथाविदन्

शिवाभ्यां संश्रितं लोकं जगदेतच्चराचरम् । गणेशो वापि तज्ज्ञानं न परेऽपि तथाविदन् ॥

Verse 47

तदोवाच महातेजा गणाध्यक्षो गणैः सह । सशक्तिकं स्तूयमानः शक्त्या च परया तदा

तदोवाच महातेजा गणाध्यक्षो गणैः सह । सशक्तिकं स्तूयमानः शक्त्या च परया तदा ॥

Verse 48

गणेश उवाच । नमामि देवं शक्त्यान्वितं ज्ञानरूपं प्रसन्नं ज्ञानात्परं परमंज्योतिरूपम् । रूपात्परं परमं तत्त्वरूपं तत्त्वात्परं परमं मंगलं च आनंदाख्यं निष्कलं निर्विषादम्

गणेश उवाच—शक्तिसहितं देवं नमामि, ज्ञानस्वरूपं प्रसन्नं; ज्ञानातीतं परमं ज्योतिःस्वरूपम्। रूपातीतं परमं तत्त्वस्वरूपं, तत्त्वातीतं परमं मंगलं च; आनन्दनामकं निष्कलं निर्विषादं च नमामि॥

Verse 49

धूमात्परमयोवह्निर्धूमवत्प्रतिभासते । प्रकृत्यंतर्गस्त्वं हि लक्ष्यसे ज्ञानिसंभवः । प्रकृत्यंतर्गतस्त्वं हि मायाव्यक्तिरितीयसे

धूमातीतोऽपि वह्निर्धूमवत् प्रतिभासते; तथा त्वं प्रकृत्यतीतोऽपि ज्ञानिनां ज्ञानसम्भवात् प्रकृत्यन्तर्गत इव लक्ष्यसे। प्रकृत्यन्तर्गतदर्शनात् त्वं मायाशक्तेर्व्यक्तिरिति कथ्यसे॥

Verse 50

एवंविधस्त्वं भगवन्स्वमायया सृजस्यथोलुंपसि पासि विश्वम् । अस्माद्गरात्सर्वमिदं प्रनष्टं सब्रह्मविप्रेंद्रयुतं चराचरम्

एवंविधस्त्वं भगवन् स्वमायया विश्वं सृजसि, संहरसि, पालयसि च। अस्माद् गरात् सर्वमिदं प्रनष्टं—चराचरं सब्रह्मविप्रेन्द्रयुतम्॥

Verse 51

यथा पुरासीर्भगवान्महेशस्त्रैलोक्यनाथोऽसि चराचरात्मा । कुरुष्य शीघ्रं सहजीवकोशं चराचरं तत्सकलं प्रदग्धम्

यथा पुरा त्वं भगवन् महेशः त्रैलोक्यनाथोऽसि चराचरात्मा; तथा शीघ्रं कुरुष्व—सहजीवकोशं सकलं चराचरं प्रदग्धं पुनरुद्धर॥

Verse 52

लोमश उवाच । एवं स्तुतो गणेशेन भगवान्भूतभावनः । यदुत्थितं कालकूटं लोकसंहारकारकम्

लोमश उवाच—एवं गणेशेन स्तुतो भगवान् भूतभावनः, लोकसंहारकारकं यदुत्थितं कालकूटं तदवेक्षत॥

Verse 53

लिंगरूपेण तद्ग्रस्तं विमलं चाकरोत्तदा । सदेवासुरमर्त्याश्च सर्वाणि त्रिजगन्ति च । तत्क्षणाद्रक्षितान्येव कृपया परया युतः

लिङ्गरूपेण स भगवान् तत्कालकूटं ग्रसित्वा तदा विमलं चकार। सदेवासुरमर्त्याः सर्वाणि त्रिजगन्ति च तत्क्षणादेव परया कृपया युतः संरक्षितानि।

Verse 54

ब्रह्मा विष्णुः सुरेंद्रश्च लोकपालाः सहर्षयः । यक्षा विद्याधराः सिद्धा गंधर्वाप्सरसां गणाः । उत्थिताश्चैव ते सर्वे निद्रापरिगता इव

ब्रह्मा विष्णुः सुरेन्द्रश्च लोकपालाः सहर्षयः। यक्षा विद्याधराः सिद्धा गन्धर्वाप्सरसां गणाः—ते सर्वे निद्रापरिगताः इवोत्थिताः।

Verse 55

विस्मयेन समाविष्टा बभूवुर्जातसाध्वसाः । सर्वे देवासुराश्चैव ऊचुराश्चर्यवत्ततः

विस्मयेन समाविष्टाः जातसाध्वसाश्च ते बभूवुः। सर्वे देवासुराश्चैव ततः आश्चर्यवदूचुः।

Verse 56

क्व कालकूटं सुमहद्येन विद्राविता वयम् । मृतप्रायाः कृताः सद्यः सलोकपालका ह्यमी

क्व तत् सुमहत् घोरं कालकूटं, येन वयं सलोकपालकाः क्षणेनैव विद्राविताः मृतप्रायाश्च कृताः?

Verse 57

इत्यब्रुवंस्तदा दैत्यास्तूष्णींभूतास्तदा स्थिताः । शक्रादयो लोकपाला विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य इदमूचुः समेधिता

इत्यब्रुवंस्तदा दैत्यास्तूष्णींभूताः स्थिताः। ततः शक्रादयो लोकपालाः सर्वेश्वरेश्वरं विष्णुं ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य समेधिताः इदमूचुः।

Verse 58

केनेदं कारितं विष्णो न विदामोऽल्पमेधसः । तदा प्रहस्य भगवान्ब्रह्मणा सह तैः सुरैः

केनेदं कारितं विष्णो न विदामोऽल्पमेधसः । तदा प्रहस्य भगवान्ब्रह्मणा सह तैः सुरैः ॥

Verse 59

समाधिमगमन्सर्वेऽप्येकाग्रमनसस्तदा । तत्त्वज्ञानेन निर्हृत्य कामक्रोदादिकान्द्विजाः

समाधिमगमन्सर्वेऽप्येकाग्रमनसस्तदा । तत्त्वज्ञानेन निर्हृत्य कामक्रोदादिकान्द्विजाः ॥

Verse 60

तदात्मनि स्थितं लिंगमपश्यन्वि बुधादयः । विष्णुं पुरस्कृत्य तदा तुष्टुवुः परमार्थतः

तदात्मनि स्थितं लिंगमपश्यन्वि बुधादयः । विष्णुं पुरस्कृत्य तदा तुष्टुवुः परमार्थतः ॥

Verse 61

आत्मना परमात्मानं योगिनः पर्युपासते

आत्मना परमात्मानं योगिनः पर्युपासते ॥

Verse 62

लिंगमेव परं ज्ञानं लिंगमेव परं तपः । लिंगमेव परो धर्मो लिंगमेव परा गतिः । तस्माल्लिंगात्परतरं यच्च किंचिन्न विद्यते

लिंगमेव परं ज्ञानं लिंगमेव परं तपः । लिंगमेव परो धर्मो लिंगमेव परा गतिः । तस्माल्लिंगात्परतरं यच्च किंचिन्न विद्यते ॥

Verse 63

एवं ब्रुवंतो हि तदा सुरासुराः सलोकपाला ऋषिभिश्च साकम् । विष्णुं पुरस्कृत्य तमालवर्णं शंभुं शरण्यं शरणं प्रपन्नाः

एवं ब्रुवन्तो हि तदा सुरासुराः सलोकपालाः ऋषिभिश्च साकम् । विष्णुं पुरस्कृत्य तमालवर्णं शम्भुं शरण्यं शरणं प्रपन्नाः ॥

Verse 64

त्राहित्राहि महादेव कृपालो परमेश्वर । पुरा त्राता यथा सर्वे तथात्वं त्रातुमर्हसि

त्राहि त्राहि महादेव कृपालो परमेश्वर । पुरा त्राता यथा सर्वे तथात्वं त्रातुमर्हसि ॥

Verse 65

तद्देवदेव भवतश्चरणारविंदं सेवानुबंधमहिमानमनंतरूपम् । त्वदाश्रितं यत्परमानुकंपया नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद

तद्देवदेव भवतश्चरणारविन्दं सेवानुबन्धमहिमानमनन्तरूपम् । त्वदाश्रितं यत्परमानुकम्पया नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद ॥

Verse 66

लिंगस्वरूपमध्यस्थो भगवान्भूतभावनः । सर्वैः सुरगणैः साकं बभाषेदं रमापतिः

लिङ्गस्वरूपमध्यस्थो भगवान्भूतभावनः । सर्वैः सुरगणैः साकं बभाषेदं रमापतिः ॥

Verse 67

त्वं लिंगरूपी भगवाञ्जगतामभयप्रदः । विष्णुना संस्तुतो देवो लिंगरूपी महेश्वरः

त्वं लिङ्गरूपी भगवाञ्जगतामभयप्रदः । विष्णुना संस्तुतो देवो लिङ्गरूपी महेश्वरः ॥

Verse 68

मृतास्त्राता गरात्सर्वे तस्मान्मृत्युंजय प्रभो । रक्षरक्ष महाकाल त्रिपुरांत नमोस्तु ते

मृत्योरपि गरविषादपि सर्वे त्राताः; तस्मात् हे प्रभो मृत्युञ्जय, रक्ष रक्ष। हे महाकाल त्रिपुरान्तक, तुभ्यं नमोऽस्तु॥

Verse 69

विष्णुना संस्तुतो देवो लिंगरूपी महेश्वरः । प्रादुर्बभूव सांबोऽथ बोधयन्निव तान्सुरान्

विष्णुना संस्तुतः स देवो लिङ्गरूपी महेश्वरः; अथ सांबः प्रादुर्बभूव, तान् सुरानिव बोधयन्॥

Verse 70

हे विष्णो हे सुराः सर्व ऋषयः श्रूयतामिदम् । मन्यतेऽपि हि संसारे अनित्ये नित्यताकुलम्

हे विष्णो हे सुराः सर्वे ऋषयश्च, श्रूयतामिदम्। अनित्ये संसारेऽपि नित्यतां मोहाकुला मन्यन्ते॥

Verse 71

अविलोकयताऽत्मात्मना विबुधादयः । किं यज्ञैः किं तपोभिश्च किमुद्योगेन कर्मणाम्

आत्मना आत्मानमविलोक्य विबुधादयः, किं यज्ञैः किं तपोभिः, किमुत कर्मणामुद्योगेन?

Verse 72

एकत्वेन पृथक्त्वेन किंचिन्नैव प्रयोजनम् । यस्माद्भवद्भिर्मिलितैः कृतं यत्कर्म दुष्करम्

एकत्वेन पृथक्त्वेन वा किंचिन्नैव प्रयोजनम्; यतो भवद्भिर्मिलितैः कृतं यत्कर्म दुष्करम्॥

Verse 73

क्षीराब्धेर्मथनं तत्तु अमृतार्थं कथं कृतम् । मृत्युं जयं निराकृत्य अवज्ञाय च मां सदा

क्षीरसागरमथनं तद् अमृतलाभाय कथं कृतम्? मृत्युञ्जयं निराकृत्य मां च नित्यं अवज्ञाय।

Verse 74

तस्मात्सर्वे मृत्युमुखं पतिता वै न संशयः । अस्माभिर्निर्मितो देवो गणेशः कार्यसिद्धये

तस्मात् सर्वे मृत्युमुखं पतिता वै न संशयः। अस्माभिर्निर्मितो देवो गणेशः कार्यसिद्धये।

Verse 75

न नमंति गणेशं च दुर्गां चैव तथाविधाम् । क्लेशभाजो भविष्यति नात्र कार्या विचारणा

ये न नमन्ति गणेशं च दुर्गां चैव तथाविधाम्। क्लेशभाजो भविष्यन्ति नात्र कार्या विचारणा।

Verse 76

यूयं सर्वे त्वधर्मिष्ठाः स्तब्धाः पंडितमानिनः । कार्याकार्यमविज्ञाय केवलं मानमोहिताः

यूयं सर्वे त्वधर्मिष्ठाः स्तब्धाः पण्डितमानिनः। कार्याकार्यमविज्ञाय केवलं मानमोहिताः।

Verse 77

तस्मात्कालमुखे सर्वे पतिता नात्र संशयः । सर्वे श्रुतिपरा यूयमिंद्राद्या देवतागणाः

तस्मात् कालमुखे सर्वे पतिता नात्र संशयः। सर्वे श्रुतिपरा यूयम् इन्द्राद्या देवतागणाः।

Verse 78

प्ररोचनपराः सर्वे क्षुद्राश्चेंद्रादयो वृथा । नात्मानं च प्रपंचेन वेत्सि त्वं हि शचीपते

प्ररोचनपराः सर्वे यूयं क्षुद्राश्चेन्द्रादयो वृथा। प्रपञ्चमात्रेणात्मानं न वेत्सि त्वं हि शचीपते॥

Verse 79

कृतः प्रयत्नो हि महानमृतार्थं त्वया शठ । अश्वमेधशतेनैव यद्राज्यं प्राप्तवानसि । अपि तच्च पराधीन तन्न जानासि दुर्मते

अमृतार्थं त्वया शठ महत् प्रयत्नः कृतो ध्रुवम्। अश्वमेधशतेनैव राज्यं प्राप्तं त्वया यतः॥ अपि तत् पराधीनं न जानासि दुर्मते॥

Verse 80

यैर्वदवाक्यैस्त्वं मूढ संस्तुतोऽसि तपस्विभिः । ते मूढास्तो षयंति त्वां तत्तद्रागपरायणाः

यैर्वदवाक्यैस्त्वं मूढ संस्तुतोऽसि तपस्विभिः। ते मूढास्तोषयन्ति त्वां तत्तद्रागपरायणाः॥

Verse 81

विष्णो त्वं च पक्षपातान्न जानासि हिताहितम् । केचिदधतास्त्वया विष्णो रक्षिताश्चैव केचन

विष्णो त्वं च पक्षपातान्न जानासि हिताहितम्। केचिदधतास्त्वया विष्णो रक्षिताश्चैव केचन॥

Verse 82

इच्छायुक्तस्त्वमत्रैव सदा बालकचेष्टितः । येऽन्ये च लोकपाः सर्वे तेषां वार्ता कुतस्त्विह

इच्छायुक्तस्त्वमत्रैव सदा बालकचेष्टितः। येऽन्ये च लोकपाः सर्वे तेषां वार्ता कुतस्त्विह॥

Verse 83

अन्यथा हि कृते ह्यर्थे अन्यथात्वं भविष्यति । कार्यसिद्धिर्भवेद्येन भवद्भिर्विस्मृतं च तत्

अन्यथा हि कृते ह्यर्थे परिणामोऽन्यथैव भवेत्। येन कार्यसिद्धिर्भवति तदेव तत्त्वं भवद्भिर्विस्मृतम्॥

Verse 84

येनाद्य रक्षिताः सर्वे कालकूटमहाभयात् । येन नीलीकृतो विष्णुर्येन सर्वे पराजिताः

येनाद्य सर्वे रक्षिताः कालकूटमहाभयात्। येन विष्णुरपि नीलीकृतो येन सर्वे पराजिताः॥

Verse 85

लोका भस्मीकृता येन तस्माद्येनापि रक्षिताः । तस्यार्च्चनाविधिः कार्यो गणेशस्य महात्मनः

लोका भस्मीकृता येन तस्माद्येनापि रक्षिताः। तस्य महात्मनो गणेशस्यार्चनाविधिः कार्यः॥

Verse 86

कर्मारंभे तु विघ्नेशं ये नार्चंति गणाधिपम् । कार्यसिद्धिर्न तेषां वै भवेत्तु भवतां यथा

कर्मारम्भे तु विघ्नेशं ये नार्चन्ति गणाधिपम्। न तेषां कार्यसिद्धिः स्यात् यथा स्यादर्चकानाम्॥

Verse 87

एतन्महेशस्य वचो निशम्य सुरासुराः किंनरचारणाश्च । पूजाविधानं परमार्थतोऽपि पप्रच्छुरेनं च तदा गिरीशम्

एतन्महेशवचः श्रुत्वा सुरासुराः किंनरचारणाश्च। पूजाविधानं परमार्थतोऽपि पप्रच्छुरेनं तदा गिरीशम्॥