Adhyaya 61

Verse 1

सूत उवाच । ततो घटोत्कचो मुक्त्वा तत्र कामकटंकटाम् । पुत्रेणानुगतो धीमान्वियता द्वारकां ययौ

सूत उवाच। ततो घटोत्कचो मुक्त्वा तत्र कामकटङ्कटाम्। पुत्रेणानुगतो धीमान् वियता द्वारकां ययौ॥

Verse 2

आगच्छन्तं च तंदृष्ट्वा राक्षसं राक्षसानुगम् । द्वारकावासिनो योधाश्चक्रुरत्युल्बणं रवम्

आगच्छन्तं च तं दृष्ट्वा राक्षसं राक्षसानुगम्। द्वारकावासिनो योधाश्चक्रुरत्युल्बणं रवम्॥

Verse 3

ग्रामे ग्रामे सुसंनद्धा नवलक्षमिता रथाः । राक्षसौ द्वौ समायातौ पात्येतां विशिखैरिति

ग्रामे ग्रामे सुसंनद्धा बहुलक्षसंख्यका रथाः सज्जीकृताः। “राक्षसौ द्वौ समायातौ; तौ विशिखैः पात्येताम्” इति वदन्ति स्म।

Verse 4

तान्गृहीतायुधान्दृष्ट्वा यदुवीरान्घटोत्कचः । प्रगृह्य विपुलं बाहुं जगौ तारस्वरेण सः

तान् गृहीतायुधान् यदुवीरान् दृष्ट्वा घटोत्कचः। विपुलं बाहुं प्रगृह्य स तारस्वरेण जगाद।

Verse 5

राक्षसं वित्त मां वीरा भीमपुत्रं घटोत्कचम् । सुप्रियं वासुदेवस्य प्रणामार्थमुपागतम्

“वीराः, मां जानीत—अहं राक्षसो भीमपुत्रो घटोत्कचः। वासुदेवस्य सुप्रियः, प्रणामार्थमिहोपागतः।”

Verse 6

निवेदयत मां प्राप्तं यादवेन्द्राय सात्मजम् । इति तस्य वचः श्रुत्वा ते कृष्णाय न्यवेदयन्

“यादवेन्द्राय सात्मजं मां प्राप्तं निवेदयत।” इति तस्य वचः श्रुत्वा ते कृष्णाय न्यवेदयन्।

Verse 7

आह देवः सभास्थश्च शीघ्रमत्राव्रजत्वसौ । ततः प्रवेशयामासुर्द्वारकां ते घटोत्कचम्

सभास्थो देवः प्राह—“शीघ्रमत्राव्रजत्वसौ।” ततः ते घटोत्कचं द्वारकां प्रवेशयामासुः।

Verse 8

सपुत्रः सोऽपि रम्याणि वनान्युपवनानि च । क्रीडाशैलांश्च हर्म्याणि संपश्यन्नागतः सभाम्

सपुत्रः सोऽपि रम्याणि वनान्युपवनानि च । क्रीडाशैलांश्च हर्म्याणि संपश्यन् सभामागतः ॥

Verse 9

स तत्र उग्रसेनं च वसुदेवं च सात्यकिम् । अक्रूररामप्रमुखान्ववन्दे कृष्णमेव च

स तत्रोग्रसेनं वसुदेवं च सात्यकिम् । अक्रूरं राममुख्यान् च ववन्दे कृष्णमेव च ॥

Verse 10

तं पादयोर्निपतितं समालिंग्य सहात्मजम् । साशिषं स्वसमीपस्थमुपवेश्येदमब्रवीत्

तं पादयोर्निपतितं समालिङ्ग्य सहात्मजम् । साशिषं स्वसमीपस्थमुपवेश्येदमब्रवीत् ॥

Verse 11

पुत्र राक्षसशार्दूल कुरूणां कुलवर्धन । कुशलं सर्वतः कच्चित्किमर्थस्ते समागमः

पुत्र राक्षसशार्दूल कुरूणां कुलवर्धन । कुशलं सर्वतः कच्चित् किमर्थस्ते समागमः ॥

Verse 12

घटोत्कच उवाच । देव युष्मत्प्रसादेन सर्वतः कुशलं मम । श्रूयतां कारणं स्वामिन्यदर्थमहमागतः

घटोत्कच उवाच । देव युष्मत्प्रसादेन सर्वतः कुशलं मम । श्रूयतां कारणं स्वामिन् यदर्थमहमागतः ॥

Verse 13

देवोपदिष्ट भार्यायां जातोऽयं तनयो मम । स च प्रश्नं वक्ष्यति त्वां श्रूयतामागतस्त्वतः

देवोपदिष्टायां भार्यायां ममायं तनयो जातः। स त्वां प्रति प्रश्नं वक्ष्यति; तच्छृणु—तदर्थमेव त्वत्समीपमागतः।

Verse 14

श्रीकृष्ण उवाच । वत्स मौर्वेय ब्रूहि त्वं सर्वं पृच्छ यदिच्छसि । यथा घटोत्कचो मह्यं सुप्रियश्च तथा भवान्

श्रीकृष्ण उवाच—वत्स मौर्वेय, त्वं सर्वं ब्रूहि; यदिच्छसि तत्पृच्छ। यथा घटोत्कचो मह्यं सुप्रियः, तथा भवानपि।

Verse 15

बर्बरीक उवाच । प्रणम्य त्वामादिदेवं मनोबुद्धिसमाधिभिः । प्रक्ष्यामि केन श्रेयः स्याज्जंतोर्जातस्य माधव

बर्बरीक उवाच—आदिदेवं त्वां मनोबुद्धिसमाधिभिः प्रणम्य, माधव, प्रक्ष्यामि—जातस्य जन्तोः केन श्रेयः स्यात्?

Verse 16

केचिच्छ्रेयो धर्ममाहुरैश्वर्यं त्यागभोजनम् । केचिद्दमं तपो द्रव्यं भोगान्मुक्तिं च केचन

केचिद्धर्मं श्रेय इति वदन्ति, केचिदैश्वर्यं त्यागभोजनं च। केचिद्दमं तपो द्रव्यं, केचन भोगान्, केचन भोगविमुक्तिं मोक्षमपि।

Verse 17

तदेवं शतसंख्येषु श्रेयस्सु पुरुषोत्तम । मम चैवं कुलस्यास्य श्रेयो यद्ब्रूहि निश्चितम्

एवं शतसंख्येषु श्रेयःसु, पुरुषोत्तम, मम चास्य कुलस्य च यत् श्रेयः, तन्निश्चितं ब्रूहि।

Verse 18

श्रीकृष्ण उवाच । वत्स पृथक्पृथक्प्रोक्तं वर्णानां श्रेय उत्तमम् । ब्राह्मणानां तपो मूलं दमोऽध्ययनमेव च

श्रीकृष्ण उवाच—वत्स, वर्णानां पृथक् पृथक् यत् परमं श्रेयः प्रोक्तं तत् शृणु। ब्राह्मणानां तप एव मूलं, तदनुगतौ दमः स्वाध्यायश्चैव।

Verse 19

धर्मप्रकटनं चापि श्रेय उक्तं मनीषिभिः । बलं साध्यं पूर्व मेव क्षत्रियाणां प्रकीर्तितम्

धर्मस्य प्रकाशनं पालनं च श्रेय इति मनीषिभिः कथितम्। क्षत्रियाणां तु बलमेव पूर्वं साध्यं, इति प्रकीर्तितम्।

Verse 20

दुष्टानां शासनं चापि साधूनां परिपालनम् । पाशुपाल्यं च वैश्यानां कृषिर्विज्ञानमेव च

दुष्टानां शासनं साधूनां परिपालनं च। वैश्यानां तु पाशुपाल्यं कृषिश्च विज्ञानमेव च कर्तव्यं प्रशस्यते।

Verse 21

शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा तया जीवन्वणिग्भवेत् । शिल्पैर्वा विविधैर्जीवेद्द्विजातिहितमाचरन्

शूद्रस्य द्विजशुश्रूषैव जीविका; तया स जीवन्वणिग्भवेत्। अथवा विविधैः शिल्पैर्जीवेत्, द्विजातिहितमाचरन्।

Verse 22

भार्यारतिर्भृत्यपोष्टा शुचिः श्रद्धा परायणः । नमस्कारेण मन्त्रेण पंचयज्ञान्न हापयेत्

भार्यायां रतिं कुर्यात्, भृत्यान् पोषयेत्; शुचिः स्यात्, श्रद्धापरायणः। नमस्कारेण मन्त्रेण च पञ्चयज्ञान् न हापयेत्।

Verse 23

तद्भवान्क्षत्रियकुले जातोऽसि कुरु तच्छृणु । बलं साधय पूर्वं त्वमतुलं तेन शिक्षय

तद्भवान् क्षत्रियकुले जातोऽसि; कुरु तच्छृणु। पूर्वं त्वमतुलं बलं साधय; तेनैवात्मानं शिक्षय विनयय च॥

Verse 24

दुष्टान्पालय साधूंश्च स्वर्गमेवमवाप्स्यसि । बलं च लभ्यते पुत्र देवीनां सुप्रसादतः

दुष्टान् पालय नियच्छ च, साधूंश्च परिपालय। एवम् स्वर्गमवाप्स्यसि; बलं च, पुत्र, देवीनां सुप्रसादतः लभ्यते॥

Verse 25

तद्भवान्बलप्राप्त्यर्थं देव्याराधनमाचर

तद्भवान् बलप्राप्त्यर्थं देव्याराधनमाचर॥

Verse 26

बर्बरीक उवाच । कस्मिन्क्षेत्रे च कां देवीं कथमाराधयाम्यहम् । एतत्प्रसादप्रवणं मनः कृत्वा निवेदय

बर्बरीक उवाच। कस्मिन् क्षेत्रे च कां देवीं कथमाराधयाम्यहम्। एतत् प्रसादप्रवणं मनः कृत्वा निवेदय॥

Verse 27

सूत उवाच । इति पृष्टः क्षणं ध्यात्वा प्राह दामोदरो विभुः । वत्स क्षेत्रं प्रवक्ष्यामि यत्र तप्स्यसि तत्तपः । गुप्तक्षेत्रमिति ख्यातं महीसागरसंगमे

सूत उवाच। इति पृष्टः क्षणं ध्यात्वा प्राह दामोदरो विभुः। वत्स, क्षेत्रं प्रवक्ष्यामि यत्र तप्स्यसि तत्तपः। गुप्तक्षेत्रमिति ख्यातं महीसागरसंगमे॥

Verse 28

तत्र त्रिभुवने याश्च संति देव्यः पृथग्विधाः । नारदेन समानीतास्ताश्चैक्यं सुमहात्मना

तत्र त्रिभुवने याः पृथग्विधा देव्यः सन्ति, ताः सर्वा नारदेन समानीताः; सुमहात्मना तेजसा ताश्चैक्यं प्राप्यैकत्वं जग्मुः।

Verse 29

चतस्रस्तस्य दिग्देव्यो नव दुर्गाश्च संति याः । समाराधय ता गत्वा तासामैक्यं हि दुर्लभम्

तत्र चतस्रः दिग्देव्यः सन्ति, नव दुर्गाश्च; ताः गत्वा सम्यग् समाराधय, तासामैक्यं हि दुर्लभं लभ्यते।

Verse 30

नित्यं पूजय ताः पुत्र पुष्पधूपविलेपनैः । स्तुतिभिश्चोपहारैश्च यथा तुष्यति तास्तव

नित्यं ताः पूजय पुत्र, पुष्पधूपविलेपनैः; स्तुतिभिश्चोपहारैश्च, यथा ताः तव तुष्यन्ति।

Verse 31

तुष्टासु देवीषु बलं धनं च कीर्तिश्च पुत्राः सुभगाश्च दाराः । स्वर्गस्तथा मुक्तिपदं च सत्सुखं न दुर्लभं सत्यमेतत्तवोक्तम्

देवीषु तुष्टासु बलं धनं च कीर्तिश्च, पुत्राः सुभगाश्च दाराः; स्वर्गोऽपि मुक्तिपदं च सत्सुखं न दुर्लभं—सत्यमेतत्तवोक्तम्।

Verse 32

सूत उवाच । एवमुक्त्वा बर्बरीकं कृष्णः प्राह घटोत्कचम् । घटोत्कचार्य पुत्रस्ते दृढं सुहृदयो ह्यसौ

सूत उवाच—एवमुक्त्वा बर्बरीकं कृष्णो घटोत्कचं प्राह: “आर्य घटोत्कच, तव पुत्रोऽसौ दृढं सुहृदयो हि।”

Verse 33

तस्मात्सुहृदयेत्येवं दत्तं नाम मया द्विकम् । एवमुक्त्वा समालिंग्य संतर्ज्य विविधैर्धनैः

तस्मात् ‘सुहृदय’ इति द्विविधं नाम मया तस्मै दत्तम्। इत्युक्त्वा तं समालिङ्ग्य विविधैर्धनैः सन्तोषयामास।

Verse 34

गुप्तक्षेत्राय भगवान्बर्बरीकं समादिशत् । सोऽथ कृष्णं नमस्कृत्य पितरं यादवांश्च तान्

ततः भगवान् बर्बरीकं गुप्तक्षेत्रं प्रति समादिशत्। सोऽथ कृष्णं नमस्कृत्य पितरं यादवांश्च तान् प्रणनाम।

Verse 35

अनुज्ञाप्य च तान्सर्वान्गुप्तक्षेत्रं समाव्रजत् । घटोत्कचोऽपि कृष्णेन विसृष्टः स्ववनं ययौ

तान् सर्वान् अनुज्ञाप्य गुप्तक्षेत्रं समाव्रजत्। घटोत्कचोऽपि कृष्णेन विसृष्टः स्ववनं ययौ।

Verse 36

स्मरन्पुत्रगुणान्पत्न्या स्वराज्यं समपालयत् । ततः सुहृदयो धीमान्दग्धस्थल्यां कृताश्रमः

पुत्रस्य पत्न्याश्च गुणान् स्मरन् स्वराज्यं समपालयत्। ततः सुहृदयो धीमान् दग्धस्थल्यां कृताश्रमः।

Verse 37

त्रिकालं पूजयामास देवीः कर्मसमाधिभिः । नित्यं पुष्पैश्च धूपैश्च उपहारैः पृथग्विधैः

त्रिकालं देवीः कर्मसमाधिभिः पूजयामास। नित्यं पुष्पैर्धूपैश्च पृथग्विधैरुपहारैश्च समर्चयत्।

Verse 38

तस्याराधयतो देव्यस्तुतुषुर्हायनैस्त्रिभिः । ततः प्रत्यक्षतो भूत्वा बलात्तस्य महात्मनः

तस्य देव्याः आराधनपरस्य त्रिभिर्हायनैः सन्तुष्टाः। ततः प्रत्यक्षरूपेण प्रादुर्भूय तं महात्मानं बलप्रदानाय समुपस्थिताः॥

Verse 39

बलं यत्त्रिषु लोकेषु कस्यचिन्नास्ति दुर्लभम् । ऊचुश्च कंचित्कालं त्वं वसात्रैव महाद्युते

त्रिषु लोकेषु यद्बलं कस्यचिदपि दुर्लभं तत्ते दास्यामः। किञ्चित्कालं त्वं महाद्युते अत्रैव वस॥

Verse 40

संगत्या विजयस्य त्वं भूयः श्रेयो ह्यवाप्स्यसि । इत्युक्तः सर्वदेवीभिः स तत्रैव व्यवस्थितः

विजयेन सह संगत्या त्वं भूयः श्रेयः अवाप्स्यसि। इति सर्वदेवीभिरुक्तः स तत्रैव व्यवस्थितः॥

Verse 41

आजगामाथ विजयो नाम्ना मागधब्राह्मणः । स सर्वां पृथिवीं कृत्वा पादाक्रांतां द्विजोत्तमः

अथ मागधब्राह्मणो विजय इति नाम्ना आगतवान्। स द्विजोत्तमः सर्वां पृथिवीं पादाक्रान्तामिव कृत्वा विचचार॥

Verse 42

काश्यां विद्याबलं प्राप्य साधनार्थमुपाययौ । गुहेश्वरमुखान्येष सप्तलिंगान्यपूजयत्

काश्यां विद्याबलं प्राप्य स साधनार्थं तदुपाययौ। गुहेश्वरमुखानि सप्त लिङ्गानि स सम्यगपूजयत्॥

Verse 43

आराधयामास चिरं देवीर्विद्याफलाप्तये । ततस्तुष्टास्तस्य देव्यः स्वप्ने प्रोचुरिदं वचः

स चिरकालं देवींराराधयामास विद्याफलप्राप्तये । ततस्तस्य तुष्टाः देव्यः स्वप्ने इदं वचः प्रोचुः ॥

Verse 44

विद्यां साधय त्वं साधो सिद्धमातुः पुरोंऽगणे । अयं भक्तः सुहृदयः साहाय्यं ते करिष्यति

“विद्यां साधय त्वं साधो सिद्धमातुः पुरोऽङ्गणे । अयं भक्तः सुहृदयः साहाय्यं ते करिष्यति ॥”

Verse 45

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा विजयः स्वप्नमध्यतः । उत्थाय गत्वा देव्यास्तं वव्रे भीमात्म जात्मजम्

तद्वचनं श्रुत्वा विजयः स्वप्नमध्यात् प्रबुद्धवान् । उत्थाय निर्गत्य देव्याः संकेतितं भीमात्मनो जात्मजं साहाय्याय वव्रे ॥

Verse 46

सोऽपि देवीवचः श्रुत्वा मेने साहाय्यकारणम् । ततः कृष्णचतुर्दश्यामुपोष्य विजयः शुचिः

सोऽपि देवीवचः श्रुत्वा साहाय्यकारणं स्वात्मानं मेने । ततः कृष्णचतुर्दश्यां शुचिर्विजय उपोष्य स्थितवान् ॥

Verse 47

स्नात्वाभ्यर्च्यैव लिंगानि देवीश्चैवार्चयत्पृथक् । कृत्वा स्नानमुपोष्यैव बर्बरीकोंऽतिकेऽभवत्

स्नात्वा लिङ्गान्यभ्यर्च्य देवीश्च पृथगर्चयत् । एवं स्नानमुपोष्यैव बर्बरीकस्यान्तिकेऽभवत् ॥

Verse 48

प्रथमायां ततो रात्रौ ययौ सिद्धांबिकापुरः । मंडलं तत्र कृत्वा च भगाकारं करान्नव

प्रथमायां ततो रात्रौ स सिद्धाम्बिकायाः पुरतः समुपागमत्। तत्र मण्डलं कृत्वा नवद्वारयुक्तं भगाकारं चकार।

Verse 49

अष्टदिक्ष्वष्टकीलांश्च निखन्यैव ससूत्रकान् । कृष्णाजिनधरो भूत्वा बर्बरीकसमन्वितः

अष्टदिक्षु अष्टकीलान् ससूत्रकान् निखनत्। कृष्णाजिनधरो भूत्वा बर्बरीकसमन्वितः कर्म प्रववृते।

Verse 50

शिखामाबद्ध्य दिग्बंधं कृत्वा रेभे ततो विधिम् । मध्ये वै मंडलस्यापि कुंडे शुभ्रे त्रिमेखलं

शिखां आबद्ध्य दिग्बन्धं कृत्वा स ततो विधिं आरभत। मण्डलमध्यस्थिते शुभ्रे कुण्डे त्रिमेखलं न्यधात्।

Verse 51

समर्प्य च ततः खड्गं खादिरं मंत्रतेजितम् । संस्थाप्य कीलानभितो बर्बरीकमथाब्रवीत्

ततः खादिरं मन्त्रतेजितं खड्गं समर्प्य, कीलान् सर्वतोऽभितः संस्थाप्य, बर्बरीकम् अथाब्रवीत्।

Verse 52

शुचिर्विनिद्रः संतिष्ठ स्तवं देव्याः समुद्गिरन् । यावत्कर्म करोम्येष यथा विघ्नं न जायते

शुचिर्विनिद्रः सन्तिष्ठ, देव्याः स्तवं समुद्गिरन्। यावत् कर्म करोम्येष, यथा विघ्नं न जायते॥

Verse 53

इत्युक्ते संस्थिते तत्र बर्बरीके महाबले । विजयः शोषणं दाहं प्लावनं कृतवान्यमी

इत्युक्ते तत्र संस्थिते महाबले बर्बरीके, विजयः तदनुसारं शोषणं दाहं च प्लावनं च कृतवान्।

Verse 54

ततः सुखासनो भूत्वा गुंगुरुभ्यो नमः इति । मंत्रमष्टोत्तरशतं जप्त्वा गुरुभ्यः प्रणम्य च । ततो गणेश्वरविधानमारब्धवान्

ततः सुखासनो भूत्वा ‘गुरुभ्यो नमः’ इति वदन्, मन्त्रं अष्टोत्तरशतं जप्त्वा गुरून् प्रणम्य, ततः गणेश्वरविधानम् आरब्धवान्।

Verse 55

अथातः संप्रवक्ष्यामि मंत्रं गणपतेः परम्

अथातः गणपतेः परं मन्त्रं संप्रवक्ष्यामि।

Verse 56

सर्वकार्यकरं स्वल्पं महार्थं सर्वसिद्धिदम्

सर्वकार्यकरं स्वल्पं महार्थं सर्वसिद्धिदम्।

Verse 57

ओंगांगींगूंगैंगौंगः सप्ताक्षरोऽयं महामंत्रः । ओंगणपतिमंत्रस्य गणको नाम ऋषिः विघ्नेश्वरो देवता गं बीजम् ओंशक्तिः पूजार्थे जपार्थे वा तिलकार्थे वा मनस ईप्सितार्थे होमार्थे वा विनियोग इति । साध कस्य पूर्वं तिलककरणम् । ओंगांगणपतये नमः । इति तिलकस्योपरि अक्षतान्दद्यात् अनेन मन्त्रेण । ॐ गांगणपतये नमः । इति तिलकमंत्रः । ओंगां गणपतये नमः । अनेन मंत्रेण गणेशाय पुष्पांजलित्रयं दद्यात् । मूलमंत्रेणात्र चंदनगंधपुष्पधूपदीपनैवेद्यपूगीफल तांबूलादिकं दद्यात् । अत ऊर्ध्वं मूलमन्त्रेण जपं कुर्यात् । अष्टोत्तरशतं सहस्रं लक्षं कोटिं चेति यथाशक्ति जप्त्वा दशांशहोमार्थे गणेशाग्नये आवाहयामीति अग्निमावाह्य । ॐ गां गणपतये स्वाहेति मन्त्रेण गुग्गुलगुटिकाभिर्होमं विदध्याद्विनियोगं चेति गाणेश्वरो ताकल्पः । य एवं सर्व विघ्नेषु साधयेन्मन्त्रमुत्तमम् । सर्वविघ्नानि नश्यंति मनोभीष्टं च सिध्यति

‘ॐ गां गीं गूं गैँ गौं गः’ इति सप्ताक्षरोऽयं महामन्त्रः। अस्य ॐ-गणपतिमन्त्रस्य गणको नाम ऋषिः, विघ्नेश्वरो देवता, ‘गं’ बीजम्, ‘ॐ’ शक्तिः। पूजार्थे जपार्थे तिलकार्थे मनसीप्सितार्थसिद्ध्यर्थे होमार्थे च विनियोगः। साधकः पूर्वं तिलकं कृत्वा तस्योपरि ‘ॐ गां गणपतये नमः’ इति मन्त्रेण अक्षतान् दद्यात्। अनेन मन्त्रेण गणेशाय पुष्पाञ्जलित्रयं दद्यात्; मूलमन्त्रेण चन्दन-गन्ध-पुष्प-धूप-दीप-नैवेद्य-पूगीफल-ताम्बूलादिकं समर्पयेत्। तत ऊर्ध्वं मूलमन्त्रेण जपं कुर्यात्—अष्टोत्तरशतं सहस्रं लक्षं कोटिं वा यथाशक्ति। ततः दशांशहोमार्थं ‘गणेशाग्नये आवाहयामि’ इत्यग्निमावाह्य, ‘ॐ गां गणपतये स्वाहा’ इति मन्त्रेण गुग्गुलगुटिकाभिर्होमं विदध्यात्। एष गाणेश्वरो विधिः; यः सर्वविघ्नेषु एतं मन्त्रं साधयति, तस्य सर्वविघ्नानि नश्यन्ति, मनोभीष्टं च सिध्यति।

Verse 58

डाकिन्यो यातुधानाश्च प्रेताद्याश्च भयंकराः । शत्रूणां जायते नाशो वशीकरणमेव च

डाकिन्यो यातुधानाश्च प्रेताद्याश्च भयंकराः शम्यन्ते; शत्रूणां नाशो जायते, वशीकरणं च सिध्यति।

Verse 59

इमं गाणेश्वरं कल्पं विजानन्विजयोऽपि च । तिलकं विधिना कृत्वा जप्त्वा चाष्टोत्तरं शतम्

इमं गाणेश्वरं कल्पं विजानन् विजयः अपि विधिना तिलकं कृत्वा अष्टोत्तरशतं जपं चकार।

Verse 60

दशांशं गुटिका हुत्वा पूज्य सिद्धिविनायकम् । सिद्धेयक्षेत्रपालस्य चक्रे पूजां ततो निशि

दशांशं गुटिकां हुत्वा सिद्धिविनायकं पूजयित्वा, ततः निशि सिद्धेयक्षेत्रपालस्य पूजां चकार।

Verse 61

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे महाविद्यासाधने गाणेश्वरकल्पवर्णनंनामैकषष्टितमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे महाविद्यासाधने गाणेश्वरकल्पवर्णनं नामैकषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः।