Adhyaya 44

Verse 1

अर्जुन उवाच । दिव्यप्राकारमिच्छामि श्रोतुं चाहं मुनीश्वर । कथं कार्याणि कानीह स्फुटं यैः पुण्यपापकम्

अर्जुन उवाच—हे मुनीश्वर, दिव्यप्राकारस्य विधिं श्रोतुमिच्छामि। अत्र के कर्माणि स्फुटं कर्तव्यानि, यैः पुण्यपापयोः प्रकाशो भवति?

Verse 2

नारद उवाच । शपषाः पोशघटकौ विषाग्न तप्तमाषकौ । फलं च तंदुलं चैव दिव्यान्यष्टौ विदुर्बुधाः

नारद उवाच—शपषा, पोष, घटकश्च; विषं, अग्निः, तप्तमाषकः; फलं तण्डुलश्चेति—एतानि दिव्यान्यष्टौ बुधा विदुः।

Verse 3

असाक्षिकेषु चार्थेषु मिथो विवदमानयोः । राजद्रोहाभिशापेषु साहसेषु तथैव च

असाक्षिकेष्वर्थेषु मिथो विवदमानयोः। राजद्रोहाभिशापेषु साहसेषु तथैव च—तत्र दिव्यप्रयोगो भवति।

Verse 4

अविदस्तत्त्वतः सत्यं शपथेनाभिलंघयेत् । महर्षिभिश्च देवैश्च सत्यार्थाः शपथाः कृताः

अविदस्तत्त्वतः सत्यं शपथेनाभिलङ्घयेत्। तस्मात् महर्षिभिर्देवैश्च सत्यार्थाः शपथाः कृताः।

Verse 5

जवनो नृपतिः क्षीणो मिथ्याशपथमाचरेत् । वसिष्ठाग्रे वर्षमध्ये सान्वयः किल भारत

भारत, जवनो नृपतिः क्षीणः मिथ्याशपथमाचरत्। वसिष्ठाग्रे वर्षमध्ये सान्वयः किल—इति श्रूयते।

Verse 6

अंधः शत्रुगृहं गच्छेद्यो मिथ्याशपथांश्चरेत् । रौरवस्य स्वयं द्वारमुद्धाटयति दुर्मतिः

यो मिथ्याशपथान् चरति स अन्ध इव शत्रुगृहं गच्छति; स दुर्मतिः स्वहस्तेनैव रौरवस्य द्वारम् उद्घाटयति।

Verse 7

मन्यंते वै पापकृतो न कश्चितपश्यतीति नः । तांश्च देवाः प्रपश्यंति स्वस्यैवांतरपौरुषाः

पापकृतो मन्यन्ते—‘न कश्चित् अस्मान् पश्यति’ इति; किन्तु देवाः तान् प्रपश्यन्ति, स्वस्यैव अन्तरपौरुषस्य साक्षिणः।

Verse 8

आदित्यचंद्रावनिलोऽनलश्च द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च । अहश्च रात्रिश्च उभे च संध्ये धर्मो हि जानाति नरस्य वृत्तम्

आदित्यचन्द्रौ वायुरनलश्च द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च; अहोरात्रे उभे सन्ध्ये च—धर्मो हि नरस्य वृत्तं जानाति।

Verse 9

एवं तस्मादभिज्ञाय सत्यर्थशपथांश्चरेत् । वृथा हि शपथान्कुर्वन्प्रेत्य चेह विनश्यति

एवं तस्मादभिज्ञाय सत्यार्थमेव शपथान् चरेत्; वृथा शपथान् कुर्वन् इह च प्रेत्य च विनश्यति।

Verse 10

इदं सत्यं वदामीति ब्रुवन्साक्षी भवान्यतः । शुभाशुभफलं देहि शुचिः पादौ रवेः स्वृशेत्

‘इदं सत्यं वदामि’ इति ब्रुवन् साक्षी भवान्यतः; शुचिः सन् रवेः पादौ स्पृशेत्—‘शुभाशुभफलं मे देहि’ इति प्रार्थयन्।

Verse 11

अथ शास्त्रस्य विप्रोऽपि शस्त्रस्यापि च क्षत्रियः । मां संस्पृशंस्तथा वैश्यः शुद्रः स्वगुरुमेव च

अथ शास्त्रविषये विप्रोऽपि शपथं गृह्णीयात्; शस्त्रविषये क्षत्रियः। तथा मां स्पृशन् वैश्यः, शूद्रश्च स्वगुरुमेव स्पृशन् शपथं कुर्यात्।

Verse 12

मातरं पितरं पूज्यं स्पृशेत्साधारणं त्विदम् । कोशस्य रूपं पूर्वं ते व्याख्यातं पांडुनंदन

मातरं पितरं पूज्यं च स्पृशेत—एष साधारणो विधिः। हे पाण्डुनन्दन, कोशस्य रूपं पूर्वमेव ते व्याख्यातम्।

Verse 13

विप्रवर्ज्यं तथा केशं वर्णिनां दापयेन्नृपः । यो यो यद्देवताभक्तः पाययेत्तस्य तं नरम्

विप्रान् वर्जयित्वा वर्णिनां केशं दापयेत् नृपः। यः यः यद्देवताभक्तः, तस्य तं नरं तद्देवतानाम्ना पाययेत्।

Verse 14

समभक्तं च देवानामादित्यस्यैव पाययेत् । सर्वेषां चोग्रदेवानां स्नापयेदायुधास्त्रकम्

देवानां समभक्तं दद्यात्, विशेषतः आदित्यस्यैव पाययेत्। सर्वेषां चोग्रदेवानां आयुधास्त्रकं स्नापयेत्।

Verse 15

स्नानोदकं वा संकल्पं गृहीत्वा पाययेन्नवम् । त्रिसप्तरात्रमध्ये च फलं कोशस्य निर्दिशेत्

स्नानोदकं वा संकल्पं गृहीत्वा नवं पाययेत्। त्रिसप्तरात्रमध्ये च कोशसम्बन्धि फलं निर्दिशेत्।

Verse 16

अतः परं महादिव्यविधानं श्रृणु यद्भवेत् । संशयच्छेदि सर्वेषां धार्ष्ट्यत्तद्दिव्यमेव च

अतः परं महादिव्यविधानं शृणु यथावत्। एतत् सर्वेषां संशयान् छिनत्ति, स्वधैर्यनिश्चयेन च दिव्यमेव भवति॥

Verse 17

सशिरस्कंप्रदातव्यमिति ब्रह्मा पुराब्रवीत् । महोग्राणां च दातव्यमशिरस्कमपि स्फुटम्

सशिरस्कं प्रदातव्यमिति ब्रह्मा पुरा अब्रवीत्। महोग्रदेवताभ्यस्तु शिरोवर्जितमपि स्फुटं दातव्यमिति॥

Verse 18

साधूनां वर्णिनां राजा न शिरस्कं प्रदापयेत् । न प्रवातेधटं देयं नोष्णकाले हुताशनम्

साधूनां वर्णिनां राजाऽशिरस्कं न प्रदापयेत्। न प्रवाते धटं देयं नोष्णकाले हुताशनम्॥

Verse 19

वर्णिनां च तथा कालं तंदुलं मुखरोगिणाम्

वर्णिनां च तथा कालं, तण्डुलं मुखरोगिणाम्॥

Verse 20

कुष्ठपित्तार्दितानां च ब्राह्मणानां च नो विषम् । तप्तमाषकमर्हंति सर्वे धर्म्यं निरत्ययम्

कुष्ठपित्तार्दितानां च ब्राह्मणानां च नो विषम्। तप्तमाषकमर्हन्ति सर्वे धर्म्यं निरत्ययम्॥

Verse 21

न व्याधिमरके देशे शपथान्कोशमेव च । दिव्यान्यासुरकैर्मंत्रैः स्तंभयंतीह केचन

व्याधिमरकग्रस्ते देशे शपथान् कोशपरीक्षां च न प्रयुञ्जीत। अत्र हि केचन आसुरकैर्मन्त्रैर्दिव्यपरीक्षाः स्तम्भयन्ति विघ्नयन्ति च।

Verse 22

प्रतिघातविदस्तेषां योजयेद्धर्मवत्सलान् । दिव्यानां स्तभकाञ्ज्ञात्वा पापान्नित्यं महीपतिः

तेषां प्रतिघातविदो धर्मवत्सलान् नियोजयेत् महीपतिः। दिव्यस्तम्भकान् पापान् ज्ञात्वा नित्यं तेषु दण्डं प्रवर्तयेत्।

Verse 23

विवासयेत्स्वकाद्राष्ट्रात्ते हि लोकस्य कंटकाः । तेषामन्वेषणे यत्नं राजा नित्यं समाचरेत्

स्वकाद्राष्ट्रात् तान् विवासयेत्, ते हि लोकस्य कण्टकाः। तेषामन्वेषणे राजा नित्यं यत्नं समाचरेत्।

Verse 24

ते हि पापसमाचारास्तस्करेभ्योऽपि तस्कराः । प्राग्दृष्टदोषान्स्वल्पेषु दिव्येषु विनियोजयेत्

ते हि पापसमाचाराः तस्करेभ्योऽपि तस्कराः। प्राग्दृष्टदोषान् स्वल्पेषु दिव्येषु विनियोजयेत्।

Verse 25

महत्स्वपि न चार्थेषु धर्मज्ञान्धर्मवत्सलान् । न मिथ्यावचनं येषां जन्मप्रभृति विद्यते

महत्स्वपि न चार्थेषु धर्मज्ञा धर्मवत्सलाः न विचलन्ति। येषां जन्मप्रभृति मिथ्यावचनं न विद्यते।

Verse 26

श्रद्दध्यात्पार्थिवस्तेषां वचना देव भारत । ज्ञात्वा धर्मिष्ठतां राजा पुरुषस्य विचक्षणः

हे देव भारत, तेषां धर्मिष्ठानां वचनेषु राजा श्रद्धां दध्यात्। पुरुषस्य धर्मनिष्ठतां ज्ञात्वा विचक्षणो नृपो तस्मिन्नेव आश्रयं कुर्यात्।

Verse 27

क्रोधाल्लोभात्कारयंश्च स्वयमेव प्रदुष्यति । तस्मात्पापिषु दिव्यं स्यात्तत्रादौ प्रोच्यते धटे

क्रोधाल्लोभाच्च कर्म कुर्वन् स्वकर्मणा स्वयमेव प्रदुष्यति। तस्मात् पापिषु दिव्यं स्यात्; अत्रादौ ‘धट’ इति तुलादिव्यं प्रोच्यते।

Verse 28

सुसमायां पृथिव्यां च दिग्भागे पूर्वदक्षिणे । यज्ञियस्य तु वृक्षस्य स्थाप्यं स्यान्मुंडकद्वयम्

सुसमायां पृथिव्यां दिग्भागे पूर्वदक्षिणे। यज्ञियस्य तु वृक्षस्य मुंडकद्वयम् स्थाप्यं स्यात्॥

Verse 29

स्तंभकस्य प्रमाणं च सप्तहस्तं प्रकीर्तितम् । द्वौ हस्तौ निखनेत्काष्ठं दृश्यं स्याद्धस्तपंचकम्

स्तंभकस्य प्रमाणं च सप्तहस्तं प्रकीर्तितम्। द्वौ हस्तौ निखनेत्काष्ठं दृश्यं स्याद्धस्तपञ्चकम्॥

Verse 30

अंतरं तु तयोः कार्यं तथा हस्तचतुष्टयम् । मुंडकोपरि काष्ठं च दृढं कुर्याद्विचक्षणः

अन्तरं तु तयोः कार्यं तथा हस्तचतुष्टयम्। मुंडकोपरि काष्ठं च दृढं कुर्याद्विचक्षणः॥

Verse 31

चतुर्हस्तं तुलाकाष्ठमव्रणं कारयेत्स्थिरम् । खदिरार्जुनवृक्षाणां शिंशपाशालजं त्वथ

चतुर्हस्तप्रमाणं स्थिरं निरव्रणं तुलाकाष्ठं कारयेत्; खदिरार्जुनवृक्षयोः काष्ठेन, अथवा शिंशपाशालजेनापि।

Verse 32

तुलाकाष्ठे तु कर्तव्यं तथा वै शिक्यकद्वयम् । प्राङ्मुखो निश्चलः कार्यः शुचौ देशे धटस्तथा

तुलाकाष्ठे तथा शिक्यकद्वयं कर्तव्यम्; धटः प्राङ्मुखो निश्चलः शुचौ देशे कर्म च कारयेत्।

Verse 33

पाषाणस्यापि जायेत् स्तंभेषु च धटस्तथा । वणिक्सुवर्णकारो वा कुशलः कांस्यकारकः

स्तंभाः पाषाणमयाः अपि स्युः; तेषु च धटव्यवस्था कार्या। वणिक् सुवर्णकारो वा कुशलः कांस्यकारकश्च नियोज्यः।

Verse 34

तुलाधारधरः कार्यो रिपौ मित्रे च यः समः । श्रावयेत्प्राड्विवाकोऽपि तुलाधारं विचक्षणः

तुलाधारधरः स नियुक्तव्यः यो रिपौ मित्रे च समः। विचक्षणः प्राड्विवाकः अपि तुलाधारं श्रावयेत् विधिं चानुवर्तयेत्।

Verse 35

ब्रह्मघ्ने ये स्मृता लोका ये च स्त्रीबालघातके । तुलाधारस्य ते लोकास्तुलां धारयतो मृषा

ब्रह्मघ्नस्य ये लोका स्मृताः, ये च स्त्रीबालघातकस्य; ते एव लोका तुलाधारस्य भवन्ति यः तुलां मृषा धारयति।

Verse 36

एकस्मिंस्तोलयेच्छिक्ये ज्ञातं सूपोषितं नरम् । द्वितीये मृत्तिकां शुभ्रां गौरां तु तुलयेद्बुधः

एकस्मिंस्तोलयेच्छिक्ये ज्ञातं सूपोषितं नरम् । द्वितीये मृत्तिकां शुभ्रां गौरां तु तुलयेद्बुधः ॥

Verse 37

इष्टिकाभस्मपाषाणकपालास्थीनि वर्जयेत् । तोलयित्वा ततः पूर्वं तस्मात्तमवतारयेत्

इष्टिकाभस्मपाषाणकपालास्थीनि वर्जयेत् । तोलयित्वा ततः पूर्वं तस्मात्तमवतारयेत् ॥

Verse 38

मूर्ध्नि पत्रं ततो न्यस्य न्यस्तपत्रं निवेशयेत् । पत्रे मंत्रस्त्वयं लेख्यो यः पुरोक्तः श्वयंभुवा

मूर्ध्नि पत्रं ततो न्यस्य न्यस्तपत्रं निवेशयेत् । पत्रे मंत्रस्त्वयं लेख्यो यः पुरोक्तः श्वयंभुवा ॥

Verse 39

ब्रह्मणस्त्वं सुता देवी तुलानाम्नेति कथ्यते । तुकारो गौरवे नित्यं लकारो लघुनि स्मृतः

ब्रह्मणस्त्वं सुता देवी तुलानाम्नेति कथ्यते । तुकारो गौरवे नित्यं लकारो लघुनि स्मृतः ॥

Verse 40

गुरुलाघवसंयोगात्तुला तेन निगद्यसे । संशयान्मोचयस्वैनमभिशस्तं नरं शुभे

गुरुलाघवसंयोगात्तुला तेन निगद्यसे । संशयान्मोचयस्वैनमभिशस्तं नरं शुभे ॥

Verse 41

भूय आरोपयेत्तं तु नरं तस्मिन्सपत्रकम् । तुलितो यदि वर्धेत शुद्धो भवति धर्मतः

भूयः सपत्रकं तस्मिन् तुलायां तं नरं न्यसेत्। यदि तौल्यमाने वर्धेत, धर्मतः शुद्ध एव सः॥

Verse 42

हीयमानो न शुद्धः स्यादिति धर्मविदो विदुः । शिक्यच्छेदे तुलाभंगे पुनरारोपयेन्नरम्

हीयमानो न शुद्धः स्यादिति धर्मविदो विदुः। शिक्यच्छेदे तुलाभङ्गे पुनरारोपयेन्नरम्॥

Verse 43

एवं निःसंशयं ज्ञानं यच्चान्यायं न लोपयेत् । एतत्सर्वं रवौ वारे कार्यं संपूज्य भास्करम्

एवं निःसंशयं ज्ञानं लभते नान्यायं लोपयेत्। एतत्सर्वं रवौ वारे कर्तव्यं संपूज्य भास्करम्॥

Verse 44

अथातः संप्रवक्ष्यामि विषदिव्यं श्रृणुष्व मे

अथातः संप्रवक्ष्यामि विषदिव्यं शृणुष्व मे।

Verse 45

द्विप्रकारं च तत्प्रोक्तं घटसर्पविषं तथा । शृंगिणो वत्सनाभस्य हिमशैलभवस्य वा

द्विप्रकारं तत्प्रोक्तं घटसर्पविषं तथा। शृङ्गिणो वत्सनाभस्य हिमशैलभवस्य वा॥

Verse 46

यवाः सप्त प्रदातव्या अथवा षड्घृतप्लुताः । मूर्ध्नि विन्यस्तपत्रस्य पत्रे चैवं निवेशयेत्

यवाः सप्त प्रदेयाः, अथवा षड् घृतप्लुताः कणाः। मूर्ध्नि विन्यस्तपत्रस्य तस्मिन्नेव पत्रे तान् यथाविधि निवेशयेत्॥

Verse 47

त्वं विष ब्रह्मणः पुत्र सत्यधर्मे व्यवस्थितः । त्रायस्वैनं नरं पापात्सत्येनास्य भवामृतम्

त्वं विष, ब्रह्मणः पुत्र, सत्यधर्मे व्यवस्थितः। त्रायस्वैनं नरं पापात्; सत्येनास्य भवामृतम्॥

Verse 48

येन वेगैर्विना जीर्णं छर्दिमूर्च्छाविवर्जितम् । तं तु शुद्धं विजानीयादिति धर्मविदो विदुः

येन वेगैर्विना जीर्णं, छर्दिमूर्च्छाविवर्जितम्। तं तु शुद्धं विजानीयाद्—इति धर्मविदो विदुः॥

Verse 49

क्षुधितं क्षुधितः सर्पं घटस्थं प्रोच्य पूर्ववत् । संस्पृशेत्तालिकाः सप्त न दशेच्छुध्यतीति सः

क्षुधिते सर्पे क्षुधितोऽपि घटस्थं तं पूर्ववत् संबोध्य। तालिकाः सप्त संस्पृशेत्; न दशेत्—शुध्यतीति सः॥

Verse 50

अग्निदिव्यं यथा प्राह विरंचिस्तच्छृणुष्व मे । सप्तमंडलकान्कुर्याद्देवस्याग्रे रवेस्तथा

अग्निदिव्यं यथा प्राह विरञ्चिस्तच्छृणुष्व मे। सप्तमण्डलकान् कुर्याद् देवस्याग्रे रवेस्तथा॥

Verse 51

मंडलान्मंडलं कार्यं पूर्वेणेति विनिश्चयः । षोडशांतुलकं कार्यं मंडलात्तावदं तरम्

मण्डलान्मण्डलं कार्यं पूर्वमण्डलानुगतः क्रमः—एष विनिश्चयः। मण्डलयोर्मध्ये षोडशाङ्गुलपरिमाणोऽन्तरालो यावत् कार्यः।

Verse 52

आर्द्रवाससमाहूय तथा चैवाप्युपोपितम् । कारयेत्सर्वदिव्यानि देवब्राह्मणसंनिधौ

आर्द्रवाससंयुक्तं जनमाहूय, तथैवोपवासिनं च समाहृत्य; देवस्य ब्राह्मणानां च संनिधौ सर्वाणि दिव्यानि कारयेत्।

Verse 53

प्रत्यक्षं कारयेद्दिव्यं राज्ञो वाधिकृतस्य वा । ब्राह्मणानां श्रुतवतां प्रकृतीनां तथैव च

प्रत्यक्षमेव दिव्यं कारयेत्—राज्ञः पुरतः अथवा तदधिकृतस्य पुरतः। श्रुतवतां ब्राह्मणानां प्रकृतीनां च तथैव संनिधौ।

Verse 54

पश्चिमे दिनकाले हि प्राङ्मुखः प्राञ्जलिः शुचिः । चतुरस्रे मंडलेऽन्ये कृत्वा चैव समौ करौ

पश्चिमे दिनकाले हि शुचिः प्राङ्मुखः प्राञ्जलिः भवेत्। अन्ये चतुरस्रे मण्डले कृत्वा, करौ समौ सम्यक् स्थापयेत्।

Verse 55

लक्षयेयुः कृतादीनि हस्तयोस्तस्य हारिणः । सप्ताश्वत्थस्य पत्राणि भध्नीयुः करयोस्ततः

तस्य हारिणो हस्तयोः कृतादीनि लक्षणानि लक्षयेयुः। ततः सप्ताश्वत्थपत्राणि करयोर्बध्नीयुः।

Verse 56

नवेन कृतसूत्रेण कार्पासेन दृढं यथा । ततस्तु सुसमं कृत्वा अष्टांगुलमथायसम्

नवकृतकार्पाससूत्रेण दृढं यथा बध्नीयात्। ततः सुसमं समीकृत्य अष्टाङ्गुलमायसम् अङ्गं कुर्यात्॥

Verse 57

पिंडं हुताशसंतप्तं पंचाशत्पलिकं दृढम् । आदौ पूजां रवेः कृत्वा हुताशस्याथ कारयेत्

पञ्चाशत्पलिकं दृढं पिण्डं हुताशसन्तप्तं कुर्यात्। आदौ रवेः पूजां कृत्वा ततः हुताशस्य कर्म कारयेत्॥

Verse 58

रक्तचंदनधूपाभ्यां रक्तपुष्पैस्तथैव च । अभिशस्तस्य पत्रं च बध्नीयाच्चैव मूर्धनि

रक्तचन्दनधूपाभ्यां रक्तपुष्पैस्तथैव च। अभिशस्तस्य मूर्ध्नि पत्रं च बध्नीयात्॥

Verse 59

मंत्रेणानेन संयुक्तं ब्राह्मणाभिहितेन च । त्वमग्ने वेदाश्चत्वारस्त्वं च यज्ञेषु हूयसे

मन्त्रेणानेन संयुक्तं ब्राह्मणाभिहितेन च। ‘त्वमग्ने वेदाश्चत्वारस्त्वं च यज्ञेषु हूयसे’॥

Verse 60

पापं पुनासि वै यस्मात्तस्मात्पावक उच्यसे । त्वं मुखं सर्वदेवानां त्वं मुखं ब्रह्मवादिनाम्

पापं पुनासि वै यस्मात्तस्मात्पावक उच्यसे। त्वं मुखं सर्वदेवानां त्वं मुखं ब्रह्मवादिनाम्॥

Verse 61

जठरस्थोऽसि भूतानां ततो वेत्सि शुभाशुभम् । पापेषु दर्शयात्मानमर्चिष्मान्भव पावक

त्वं भूतानां जठरेषु स्थितोऽसि, तस्मात् शुभाशुभं वेत्सि। पापेषु स्वात्मानं प्रकाशय—अर्चिष्मान् भव, हे पावक।

Verse 62

अथवा शुद्धभावेषु शीतो भवमहाबल । ततोऽभिशस्तः शनकैर्मंडलानि परिक्रमेत्

अथवा शुद्धभावेषु शीतो भव, महाबल। ततः अभिशस्तः शनकैर्मण्डलानि परिक्रमेत्।

Verse 63

परिक्रम्य शनैर्जह्याल्लोहपिंडं ततः क्षितौ । विपत्रहस्तं तं पश्चात्कारयेद्व्रीहिमर्दनम्

शनैः परिक्रम्य ततः क्षितौ लोहपिण्डं जह्यात्। पश्चात् विपत्रहस्तं तं व्रीहिमर्दनं कारयेत्।

Verse 64

निर्विकारौ करौ दृष्ट्वा शुद्धो भवति धर्मतः । भयाद्वा पातयेद्यस्तु तदधो वा विभाव्यते

निर्विकारौ करौ दृष्ट्वा धर्मतः शुद्धो भवति। भयात् यस्तु पातयेत्, स तदधो विभाव्यते।

Verse 65

पुनस्त्वाहारयेल्लोहं विधिरेष प्रकीर्तितः । अथातः संप्रऐवक्ष्यामि तप्तमाषविधिं श्रृणु

पुनस्तु लोहं आहरयेत्—विधिरेष प्रकीर्तितः। अथातः सम्प्रवक्ष्यामि तप्तमाषविधिं शृणु।

Verse 66

कारयेदायसं पात्रं ताम्रं वा षोडशांगुलम् । चतुरंगुलखातं तु मृन्मयं वापि कारयेत्

आयसस्य वा ताम्रस्य वा षोडशाङ्गुलप्रमाणं पात्रं कारयेत्। तस्य चतुरङ्गुलखातं कुर्यात्; अथवा मृन्मयमपि कारयेत्॥

Verse 67

पूरयेद्घृततैलाभ्यां पलैर्विशतिभिस्ततः । सुतप्ते निक्षिपेत्तत्र सुवर्णस्य तु माषकम्

ततः पलैर्विंशतिभिः घृततैलाभ्यां तत्पात्रं पूरयेत्। सुतप्ते तत्र सुवर्णस्य माषकं निक्षिपेत्॥

Verse 68

वह्न्युक्तं विन्यसेन्मंत्रमभिशस्तस्य मूर्धनि । अंगुष्ठांगुलियोगेन तप्तमाषं समुद्धरेत्

वह्न्युक्तं मन्त्रं तस्याभिशस्तस्य मूर्धनि विन्यसेत्। ततः अङ्गुष्ठाङ्गुलियोगेन तप्तमाषं समुद्धरेत्॥

Verse 69

शुद्धं ज्ञेयमसंदिग्धं विस्फोटादिविवर्जितम् । फालशुद्धिं प्रवक्ष्यामि तां श्रृणु त्वं धनंजय

विस्फोटादिविवर्जितम् असन्दिग्धं शुद्धं ज्ञेयम्। फालशुद्धिं प्रवक्ष्यामि; तां शृणु त्वं धनञ्जय॥

Verse 70

आयसं द्वादशपलं घटितं फालमुच्यते । अष्टांगुलमदीर्घं च चतुरंगुलविस्तृतम्

आयसस्य द्वादशपलप्रमाणं घटितं फालम् उच्यते। तदष्टाङ्गुलदीर्घं च चतुरङ्गुलविस्तृतम्॥

Verse 71

वह्न्युक्तं विन्यसेन्मंत्रमभिशस्तस्य मूर्धनि । त्रिःपरावर्तयेज्जिह्वा लिहन्नस्मात्षडंगुलम्

वह्निसम्बद्धं मन्त्रं अभिशस्तस्य मूर्ध्नि विन्यसेत्। ततः स जिह्वां त्रिः परावर्त्य, अस्मात् षडङ्गुलपरिमाणं लिहेत्॥

Verse 72

गवां क्षीरं प्रदातव्यं जिह्वाशोधनमुत्तमम् । जिह्वापरीक्षणं कुर्याद्दग्धा चेन्न तु विमोच्यते

गवां क्षीरं प्रदातव्यं जिह्वाशोधनमुत्तमम्। जिह्वां परीक्षेत; दग्धा चेत् स न विमोच्यते॥

Verse 73

तं विशुद्धं विजानीयाद्विशुद्धा चेत्तु जायते । तंदुलस्याथ वक्ष्यामि विधिधर्मं सनातनम्

तं विशुद्धं विजानीयात्, विशुद्धा चेत् तु जायते। तण्डुलस्याथ वक्ष्यामि विधिधर्मं सनातनम्॥

Verse 74

चौर्ये तु तंदुला देया न चान्यत्र कथंचन । तंदुलानुदके सिक्त्वा रात्रौ तत्रैव स्थापयेत्

चौर्ये तु तण्डुला देया न चान्यत्र कथञ्चन। तण्डुलान् उदके सिक्त्वा रात्रौ तत्रैव स्थापयेत्॥

Verse 75

प्रभाते कारिणे देया भक्षणाय न संशयः । त्रिःकॉत्वः प्राङ्मुखश्चैव पत्रे निष्ठीवयेत्ततः

प्रभाते कारिणे देया भक्षणाय न संशयः। त्रिः कृत्वः प्राङ्मुखश्चैव पत्रे निष्ठीवयेत्ततः॥

Verse 76

पिप्पलस्याथ भूर्जस्य न त्वन्यस्य कथंचन । तांस्तु वै कारयेच्छुद्धांस्तंदुलाञ्छालिसंभवान्

पिप्पलस्याथ भूर्जस्य पत्राण्येव प्रयोजयेत्, नान्यस्य कस्यचित् कदाचन। शालिसंभवास्तु तन्दुलाः शुद्धाः कारयितव्याः॥

Verse 77

मृन्मये भाजने कृत्वा सवितुः पुरतः स्थितः । तन्दुलान्मंत्रयेच्छुद्धान्मन्त्रेणानेन धर्मतः

मृन्मये भाजने तान् निधाय सवितुः पुरतः स्थितः। धर्मतः एतेन मन्त्रेण शुद्धान् तन्दुलान् मन्त्रयेत्॥

Verse 78

दीयसे धर्मतत्त्वज्ञैर्मानुषाणां विशोधनम् । स्तुतस्तन्दुल सत्येन धर्मतस्त्रातुमर्हसि

मानुषाणां विशोधनार्थं धर्मतत्त्वविद्भिः प्रयुज्यसे। सत्येन स्तुतस्तन्दुल! धर्मतः त्रातुमर्हसि॥

Verse 79

निष्ठीवने कृते तेषां सवितुः पुरतः स्थिते । शोणितं दृश्यते यस्य तमशुद्धं विनिर्दिशेत्

निष्ठीवने कृते तेषां सवितुः पुरतः स्थिते। यस्य शोणितं दृश्येत् तमशुद्धं विनिर्दिशेत्॥

Verse 80

एवमष्टविधं दिव्यं पापसंशयच्छेदनम् । भट्टादित्यस्य पुरतो जायते कुरुनंदन

एवमष्टविधं दिव्यं पापसंशयच्छेदनम्। भट्टादित्यस्य पुरतो जायते कुरुनन्दन॥

Verse 81

जलदिव्यं तथा प्राहुर्द्विप्रकारं पुराविदः । जलहस्तं स्मृतं चैकं मज्जनं चापरं विदुः

जलदिव्यं पुराविदो द्विविधं प्राहुः—एकं ‘जलहस्त’ इति स्मृतं, अपरं ‘मज्जन’ इति विदुः।

Verse 82

बाणक्षेपस्तथादानं यावद्वीर्यवता कृतम् । तावत्तं मज्जयेज्जीवेत्तथा तच्छुद्धिमादिशेत्

वीर्यवता यावद्बाणक्षेपः कृतः पुनरादानं च, तावत्तं मज्जयेत्; जीवेत् चेत् तदा तस्य शुद्धिं यथाविधि आदिशेत्।

Verse 83

एवंविधमिदं स्थानं भट्टादित्यस्य भारत । ममैव कृपया भानोर्जातमेतन्महीतले

एवंविधं स्थानं भट्टादित्यस्य, हे भारत; ममैव कृपया भानोः एतद्रूपं महीतले प्रादुर्भूतम्।