Adhyaya 3

Verse 1

सू उवाच । एवं स्थानानि पुण्यानि यानियानीह वै भुवि । निरीक्षंस्तत्र तत्राहं नारदो वीरसत्तम

सूता उवाच—एवं भुवि यानियानि पुण्यस्थानानि तत्र तत्र निरीक्षन् अहं नारदो वीरसत्तम।

Verse 2

विचरन्मेदिनीं सर्वां प्राप्तोऽहमाश्रमं भृगोः । यत्र रेवानदी पुण्या सप्तकल्पस्मरा वरा

विचरन् मेदिनीं सर्वां प्राप्तोऽहमाश्रमं भृगोः । यत्र पुण्या रेवानदी वहति, सप्तकल्पस्मरा वरा ॥

Verse 3

महापुण्या पवित्रा च सर्वतीर्थमयी शुभा । पुनानि कीर्तनेनैव दर्शनेन विशेषतः

महापुण्या पवित्रा च सर्वतीर्थमयी शुभा । कीर्तनेन स्मरणेनैव पुनाति, दर्शनेन विशेषतः ॥

Verse 4

तत्रावगाहनात्पार्थ मुच्यते जंतुरंहसा । यथा सा पिङ्गला नाडी देहमध्ये व्यवस्थिता

तत्रावगाहनात् पार्थ मुच्यते जन्तुरंहसा । यथा पिङ्गला नाडी देहमध्ये व्यवस्थितेति ॥

Verse 5

इयं ब्रह्मांडपिण्डस्य स्थाने तस्मिन्प्रकीर्तिता । तत्रास्ते शुक्लतीर्थाख्यं रेवायां पापनाशनम्

इयं ब्रह्माण्डपिण्डस्य स्थाने तस्मिन् प्रकीर्तिता । तत्रास्ते शुक्लतीर्थाख्यं रेवायां पापनाशनम् ॥

Verse 6

यत्र वै स्नानमात्रेण ब्रह्महत्या प्रणश्यति । तस्यापि सन्निधौ पार्थ रेवाया उत्तरे तटे

यत्र वै स्नानमात्रेण ब्रह्महत्या प्रणश्यति । तस्यापि सन्निधौ पार्थ रेवाया उत्तरे तटे ॥

Verse 7

नानावृक्षसमाकीर्णं लतागुल्मोपशोभितम् । नानापुष्पफलो पेतं कदलीखंडमंडितम्

नानाविधवृक्षैः समाकीर्णं लतागुल्मैश्च शोभितम् । नानापुष्पफलोपेतं कदलीवनमण्डितम् ॥

Verse 8

अनेकाश्वापदाकीर्णं विहगैरनुनादितम् । सुगंधपुष्पशोभाढ्यं मयूररवनादितम्

अनेकश्वापदाकीर्णं विहगैरनुनादितम् । सुगन्धपुष्पशोभाढ्यं मयूररवनादितम् ॥

Verse 9

भ्रमरैः सर्वमुत्सृज्य निलीनं रावसंयुतम् । यथा संसारमुत्सृज्य भक्तेन हरपादयोः

भ्रमरैः सर्वमुत्सृज्य निलीनं रावसंयुतम् । यथा संसारमुत्सृज्य भक्तेन हरपादयोः ॥

Verse 10

कोकिला मधुरैः स्वानैर्नादयंति तथा मुनीन् । यथा कथामृताख्यानैर्ब्राह्मणा भवभीरुकान्

कोकिला मधुरैः स्वानैर्नादयन्ति तथा मुनीन् । यथा कथामृताख्यानैर्ब्राह्मणा भवभीरुकान् ॥

Verse 11

यत्र वृक्षा ह्लादयंति फलैः पुष्पैश्च पत्रकैः । छायाभिरपि काष्ठैश्च लोकानिव हरव्रताः

यत्र वृक्षा ह्लादयन्ति फलैः पुष्पैश्च पत्रकैः । छायाभिरपि काष्ठैश्च लोकानिव हरव्रताः ॥

Verse 12

पुत्रपुत्रेति वाशंते यत्र पुत्रप्रियाः खगाः । यथा शिवप्रियाः शैवा नित्यं शिवशिवेति च

यत्र पुत्रप्रियाः खगाः “पुत्र, पुत्र” इति वाशन्ते; तथा शिवप्रियाः शैवाः नित्यं “शिव, शिव” इति जपन्ति।

Verse 13

एवंविधं मुनेस्तस्य भृगोराश्रममंडलम् । विप्रैस्त्रैविद्यसंयुक्तैः सर्वतः समलंकृतम्

एवंविधं तस्य मुनेर्भृगोः आश्रममण्डलं सर्वतः त्रैविद्यसंयुक्तैर्विप्रैः समलङ्कृतम्।

Verse 14

ऋग्यजुः सामनिर्घोपैरारूरितदिगन्तरम् । रुद्रभक्तेन धीरेण यथैव भुवनत्रयम्

ऋग्यजुःसामनिर्घोषैः दिगन्तरम् आरूरितम्; रुद्रभक्तेन धीरेण यथैव भुवनत्रयम्।

Verse 15

तत्राहं पार्थ संप्राप्तो यत्रास्ते मुनिसत्तमः । भृगुः परमधर्मात्मातपसा द्योतितप्रभः

तत्राहं पार्थ संप्राप्तो यत्रास्ते मुनिसत्तमः; भृगुः परमधर्मात्मा तपसा द्योतितप्रभः।

Verse 16

आगच्छंतं तु मां दृष्ट्वा दीनं च मुदितं तथा । अभ्युत्थआनं कृतं सर्वैर्विप्रैर्भृगुपुरोगमैः

आगच्छन्तं तु मां दृष्ट्वा दीनं च मुदितं तथा; सर्वैर्विप्रैर्भृगुपुरोगमैः अभ्युत्थानं कृतम्।

Verse 17

कृत्वा सुस्वागतं दत्त्वा अर्घाद्यं भृगुणा सह । आसनेषूपविष्टास्ते मुनींद्रा ग्राहिता मया

कृत्वा सुस्वागतं सम्यग् दत्त्वा च अर्घ्यादि भृगुणा सह। आसनेषूपविष्टान् तान् मुनीन्द्रान् मया सम्यगुपसेवितम्॥

Verse 18

विश्रांतं तु ततो ज्ञात्वा भृगुर्मामप्युवाचह । क्व गंतव्यं मुनिश्रेष्ठ कस्मादिह समागतः

विश्रान्तं मां ततो ज्ञात्वा भृगुरिदमभाषत। क्व गन्तव्यं मुनिश्रेष्ठ किं कारणमिहागतः॥

Verse 19

आगमनकारणं सर्वं समाचक्ष्व परिस्फुटम् । ततस्तं चिंतयाविष्टो भृगुं पार्थाहमब्रुवम्

आगमनस्य कारणं सर्वं समाचक्ष्व परिस्फुटम्। ततस्तं चिन्तयाविष्टो भृगुं पार्थाहमब्रुवम्॥

Verse 20

श्रूयतामभिधास्यामि यदर्थमहामागतः । मया पर्यटिता सर्वा समुद्रांता च मेदिनी

श्रूयतामभिधास्यामि यदर्थमहामागतः। मया पर्यटिता सर्वा समुद्रान्ता च मेदिनी॥

Verse 21

द्विजानां भूमिदानार्थं मार्गमाणः पदेपदे । निर्दोषां च पवित्रां च तीर्थेष्वपि समन्विताम्

द्विजानां भूमिदानार्थं मार्गमाणः पदेपदे। निर्दोषां च पवित्रां च तीर्थेष्वपि समन्विताम्॥

Verse 22

रम्यां मनोरमां भूमिं न पश्यामि कथंचन । भृगुरुवाच । विप्राणां स्थापनार्थाय मयापि भ्रमता पुरा

रम्यां मनोरमां भूमिं न पश्यामि कथञ्चन। भृगुरुवाच—विप्राणां स्थापनार्थाय मयापि पुरा भ्रमता।

Verse 23

पृथ्वी सागरपर्यंता दृष्टा सर्वा तदानघ । महीनाम नदी पुण्या सर्वतीर्थमयी शुभा

पृथ्वी सागरपर्यन्ता दृष्टा सर्वा तदानघ। महीनाम नदी पुण्या सर्वतीर्थमयी शुभा॥

Verse 24

दिव्या मनोरमा सौम्या महापापप्रणाशिनी । नदीरूपेण तत्रैव पृथ्वी सा नात्र संशयः

दिव्या मनोरमा सौम्या महापापप्रणाशिनी। नदीरूपेण तत्रैव पृथ्वी सा नात्र संशयः॥

Verse 25

पृथिव्यां यानि तीर्थानि दृष्टादृष्टानि नारद । तानि सर्वाणि तत्रैव निवसंति महीजले

पृथिव्यां यानि तीर्थानि दृष्टादृष्टानि नारद। तानि सर्वाणि तत्रैव निवसन्ति महीजले॥

Verse 26

सा समुद्रेण संप्राप्ता पुण्यतोया महानदी । संजातस्तत्र देवर्षे महीसागरसंगमः

सा समुद्रेण संप्राप्ता पुण्यतोया महानदी। संजातस्तत्र देवर्षे महीसागरसंगमः॥

Verse 27

स्तंभाख्यं तत्र तीर्थं तु त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र ये मनुजाः स्नानं प्रकुर्वंति विपश्चितः

स्तम्भाख्यं तत्र तीर्थं तु त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। तत्र ये मनुजाः स्नानं कुर्वन्ति विपश्चितः॥

Verse 28

सर्वपापविनिर्मुक्ता नोपसर्पंति वै यमम् । तत्राद्भुतं हि दृष्टं मे पुरा स्नातुं गतेन वै

सर्वपापविनिर्मुक्ता नोपसर्पन्ति वै यमम्। तत्राद्भुतं हि दृष्टं मे पुरा स्नातुं गतेन वै॥

Verse 29

तदहं कीर्तयिष्यामि मुने श्रृणु महाद्भुतम् । यावत्स्नातुं व्रजाम्यस्मिन्महीसागरसंगमे

तदहं कीर्तयिष्यामि मुने शृणु महाद्भुतम्। यावत्स्नातुं व्रजाम्यस्मिन्महीसागरसङ्गमे॥

Verse 30

तीरे स्थितं प्रपश्यामि मुनींद्रं पावकोपमम् । प्रांशुं वृद्धं चास्थिशेषं तपोलक्ष्म्या विभूषितम्

तीरे स्थितं प्रपश्यामि मुनीन्द्रं पावकोपमम्। प्रांशुं वृद्धं चास्थिशेषं तपोलक्ष्म्या विभूषितम्॥

Verse 31

भुजावूर्ध्वौ ततः कृत्वा प्ररुदंतं मुहुर्मुहुः । तं तथा दुःखितं दृष्ट्वा दुःखितोऽहमथाभवम्

भुजावूर्ध्वौ ततः कृत्वा प्ररुदन्तं मुहुर्मुहुः। तं तथा दुःखितं दृष्ट्वा दुःखितोऽहमथाभवम्॥

Verse 32

सतां लक्षणमेतद्धि यद्दृष्ट्वा दुःखितं जनम् । शतसंख्य तस्य भवेत्तथाहं विललाप ह

सतां लक्षणमेतद्धि—यद्दृष्ट्वा दुःखितं जनम्, तेषां शोकः शतगुणो भवति; एवं चाहं विललाप।

Verse 33

अहिंसा सत्यमस्तेयं मानुष्ये सति दुर्लभम् । ततस्तमुपसंगम्य पर्यपृच्छमहं तदा

अहिंसा सत्यं चास्तेयं च मानुष्येऽपि दुर्लभम्; ततस्तमुपसंगम्य तदा अहं पर्यपृच्छम्।

Verse 34

किमर्थं रोदिशि मुने शोके किं कारणं तव । सुगुह्यमपि चेद्बूहि जिज्ञासा महती हि मे

किमर्थं रोदिषि मुने? शोके किं कारणं तव? सुगुह्यमपि चेद्ब्रूहि; जिज्ञासा महती हि मे।

Verse 35

मुनिस्ततो मामवदद्भृगो निर्भाग्यवानहम् । तेन रोदिमि मा पृच्छ दुर्भाग्यं चालपेद्धि कः

ततो मुनिर्मामवदद्—भृगो, निर्भाग्यवानहम्; तेन रोदिमि, मा पृच्छ; दुर्भाग्यं चालपेद्धि कः?

Verse 36

तमहं विस्मयाविष्टः पुनरेवेदमब्रुवम् । दुर्लभं भारते जन्म तत्रापि च मनुष्यता

तमहं विस्मयाविष्टः पुनरेवेदमब्रुवम्—दुर्लभं भारते जन्म, तत्रापि च मनुष्यता।

Verse 37

मनुष्यत्वे ब्राह्मणत्वं मुनित्वं तत्र दुर्लभम् । तत्रापि च तपःसिद्धिः प्राप्यैतत्पंचकं परम्

मनुष्येषु मनुष्यत्वं, तत्र ब्राह्मणभावता; तत्रापि मुनिभावो दुर्लभः। तत्रापि तपसः सिद्धिः सुदुर्लभा; एवं परं पञ्चकं भाग्यं प्राप्य…

Verse 38

किमर्थं रोदिषि मुने विस्मयोऽत्र महान्मम । एवं संपृच्छते मह्यमेतस्मिन्नेव चांतरे

मुने, किमर्थं रोदिषि? अत्र मम महान् विस्मयः। एवं मया संपृच्छतः, एतस्मिन्नेव चान्तरे…

Verse 39

सुभद्रोनाम नाम्ना च मुनिस्तत्राभ्युपाययौ । स हि मेरुं परित्यज्य ज्ञात्वा तीर्थस्य सारताम्

तत्र सुभद्र इति नाम्ना मुनिरभ्युपाययौ। स हि तीर्थस्य सारतां ज्ञात्वा मेरुं परित्यज्यागतः।

Verse 40

कृताश्रमः पूजयति सदा स्तंभेश्वरं मुनिः । सोऽप्येवं मामि वापृच्छन्मुनिं रोदनकारणम्

कृताश्रमः स मुनिः सदा स्तम्भेश्वरं पूजयति। स च मां तथाविधं दृष्ट्वा, रोदनकारणं मुनिवत् पप्रच्छ।

Verse 41

अथाहाचम्य स मुनिः श्रूयतां कारणं मुनी । अहं हि देवशर्माख्यो मुनिः संयतवाङ्मनाः

अथाचम्य स मुनिरुवाच—श्रूयतां कारणं मुनीन्। अहं हि देवशर्माख्यो मुनिः संयतवाङ्मनाः।

Verse 42

निवसामि कृतस्थानो गंगासागरसंगमे । तत्र दर्शेतर्पयामि सदैव च पितॄनहम्

निवसामि कृतनिवासो गङ्गासागरयोः संगमे । तत्र दर्शदिने नित्यं पितॄन् तर्पयाम्यहम् ॥

Verse 43

श्राद्धांते ते च प्रत्यक्षा ह्याशिषो मे वदंति च । ततः कदाचित्पितरः प्रहृष्टा मामथाब्रवन्

श्राद्धान्ते ते प्रत्यक्षाः स्युः, आशिषोऽपि वदन्ति मे । ततः कदाचित् पितरः प्रहृष्टा मामथाब्रुवन् ॥

Verse 44

वयं सदात्र चायामो देवशर्मंस्तवांतिके । स्थानेऽस्माकं कदाचित्त्वं न चायासि कुतः सुतः

वयं सदा अत्रायामो देवशर्मन् तवान्तिके । स्थानेऽस्माकं कदाचित्त्वं नायासि कुतः सुत ॥

Verse 45

स्थानं दिदृक्षुस्तच्चाहं न शक्तोऽस्मि निवोदितुम् । ततः परममित्युक्त्वा गतवान्पितृभिः सह

स्थानं दिदृक्षुस्तच्चाहं न शक्तोऽस्मि निवर्तितुम् । ततः परममित्युक्त्वा गतवान् पितृभिः सह ॥

Verse 46

पितॄणां मंदिरं पुण्यं भौमलोकसमास्थितम् । तत्रतत्र स्थितश्चाहं तेजोमण्डलदुर्दृशान्

पितॄणां मन्दिरं पुण्यं भौमलोके व्यवस्थितम् । तत्रतत्र स्थितश्चाहं तेजोमण्डलदुर्दृशान् ॥

Verse 47

दृष्ट्वाग्रतः पूजयाढ्यानपृच्छं स्वान्पितॄनिति । के ह्यमी समुपायांति भृशं तृप्ता भृशार्चिताः । भृशंप्रमुदिता नैव तथा यूयं यथा ह्यमी

तानग्रतः समालोक्य पूजयित्वा महात्मनः । स्वपितॄन् प्राह पृच्छन्—केऽमी समुपयान्ति हि । भृशं तृप्ताः भृशार्चिताः प्रमुदिता विशेषतः । यूयं न तथा यथैते इति मे विस्मयोऽभवत् ॥

Verse 48

पितर ऊचुः । भद्रं ते पितरः पुण्याः सुभद्रस्य महामुनेः । तर्पितास्तेन मुनिना महीसागरसंगमे

पितर ऊचुः—भद्रं ते; एते पितरः पुण्याः सुभद्रस्य महामुनेः । तेन मुनिना तर्पिताः महीसागर-संगमे ॥

Verse 49

सर्वतीर्थमयी यत्र निलीना ह्युदधौ मही । तत्र दर्शे तर्पयति सुभद्रस्तानमून्सुत

यत्र सर्वतीर्थमयी मही उदधौ निलीना । तत्र दर्शे सुभद्रः सुत, तान् अमून् पितॄन् तर्पयति ॥

Verse 50

इत्याकर्ण्य वचस्तेषां लज्जितोऽहं भृशंतदा । विस्मितश्च प्रणम्यैतान्पितॄन्स्वं स्थानमागतः

इति तेषां वचः श्रुत्वा तदाऽहं भृशं लज्जितः । विस्मितश्च प्रणम्यैतान् पितॄन् स्वस्थानमागतः ॥

Verse 51

यथा तथा चिंतितं च तत्र यास्याम्यहं श्फुटम् । पुण्यो यत्रापि विख्यातो महीसागरसंगमः

यथा तथा विचार्याहं निश्चयं कृतवान् स्फुटम् । यास्यामि तत्र पुण्येऽस्मिन् विख्याते मही-सागर-संगमे ॥

Verse 52

कृताश्रमश्च तत्रैव तर्पयिष्ये निजान्पितॄन् । दर्शेदर्शे यथा चासौ स्तुत्यनामा सुभद्रकः

तत्रैव कृताश्रमोऽहं निजान् पितॄन् तर्पयिष्यामि। दर्शेदर्शे यथा सुभद्रकः स्तुत्यनामा तथा॥

Verse 53

किं तेन ननु जातेन कुलांगारेण पापिना । यस्मिञ्जीवत्यवि निजाः पितरोऽन्यस्पृहाकराः

किं तेन ननु जातेन कुलाङ्गारेण पापिना। यस्मिञ्जीवति निजाः पितरोऽन्यस्पृहाकराः॥

Verse 54

इति संचिंत्य मुदितो रुचिं भार्यामथाब्रवुम् । रुचे त्वया समायुक्तो महीसागगरसंगमम्

इति सञ्चिन्त्य मुदितो रुचिं भार्यामथाब्रवम्। रुचे त्वया समायुक्तो महीसागर-सङ्गमम्॥

Verse 55

गत्वा स्थास्यामि तत्रैव शीघ्रं त्वं सम्मुखीभव । पतिव्रतासि शुद्धासिकुलीनासि यशस्विनि । तस्मादेतन्मम शुभे कर्तुमर्हसि चिंतितम्

गत्वा स्थास्यामि तत्रैव शीघ्रं त्वं सम्मुखीभव। पतिव्रतासि शुद्धासि कुलीनासि यशस्विनि। तस्मादेतन्मम शुभे कर्तुमर्हसि चिन्तितम्॥

Verse 56

रुचिरुवाच । हता तस्य जनिर्नाभूत्कथं पाप दुरात्मना

रुचिरुवाच। हता तस्य जनिर्नाभूत् कथं पाप दुरात्मना॥

Verse 57

श्मशानस्तंभ येनाहं दत्ता तुभ्यं कृतंत्वाय । इह कंदफलाहारैर्यत्किं तेन न पूर्यते

श्मशानस्तम्भेन येनाहं तुभ्यं दत्ता कृतान्त्वाय; इह कन्दफलाहारैर्वसतां तेन किं न पूरितम्?

Verse 58

नेतुमिच्छसि मां तत्र यत्र क्षारोदकं सदा । त्वमेव तत्र संयाहि नंदंतु तव पूर्वजाः

यत्र क्षारोदकं नित्यं तत्र मां नेतुमिच्छसि; त्वमेव तत्र संयाहि, नन्दन्तु तव पूर्वजाः।

Verse 59

गच्छ वा तिष्ठ वा वृद्ध वस वा काकवच्चिरम् । तथा ब्रुवन्त्यां तस्यां तु कर्णावस्मि पिधाय च

गच्छ वा तिष्ठ वा वृद्ध, वस वा काकवच्चिरम्; इति ब्रुवत्यां तस्यां तु कर्णावस्मि पिधाय च।

Verse 60

विपुलं शिष्यमादिश्य गृह एकोऽत्र आगतः । सोऽहं स्नात्वात्र संतर्प्य पितॄञ्छ्रद्धापरायणः

विपुलं शिष्यमादिश्य गृहं एकोऽत्र आगतः; स्नात्वात्र संतर्प्य पितॄञ्छ्रद्धापरायणोऽस्मि।

Verse 61

चिंतां सुविपुलां प्राप्तो नरके दुष्कृती यथा । यदि तिष्ठामि चात्रैव अर्धदेहधरो ह्यहम्

चिन्तां सुविपुलां प्राप्तो नरके दुष्कृती यथा; यदि तिष्ठामि चात्रैव अर्धदेहधरो ह्यहम्।

Verse 62

नरो हि गृहिणीहीनो अर्धदेह इति स्मृतः । यथात्मना विना देहे कार्यं किंचिन्न सिध्यति

नरो हि गृहिणीहीनः स्मृतोऽर्धशरीरकः। यथात्मवर्जिते देहे किञ्चित्कर्म न सिध्यति॥

Verse 63

अनयोर्हि फलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन । अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतांमतः

अनयोर्हि फलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन। अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतां मतः॥

Verse 64

अनयोर्हिफलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन । अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतांमतः

अनयोर्हि फलं ग्राह्यं सारता नात्र काचन। अर्धदेही च मनुजस्त्वसंस्पृश्यः सतां मतः॥

Verse 65

औत्तानपादिरस्पृश्य उत्तमो हि सुरैः कृतः । अथ चेत्तत्र संयामि न महीसागरस्ततः

औत्तानपादिरस्पृश्योऽप्युत्तमो हि सुरैः कृतः। अथ चेत्तत्र संयामि न महीसागर-सङ्गमः॥

Verse 66

यामि वा तत्कथं पादौ चलतो मे कथंचन । एतस्मिन्मे मनो विद्धं खिद्यतेऽज्ञानसंकटे

यामि वा तत्कथं पादौ चलतो मे कथञ्चन। एतस्मिन्मे मनो विद्धं खिद्यतेऽज्ञानसङ्कटे॥

Verse 67

अतोऽहमतिमुह्यामि भृशं शोचामि रोदिमि । इतिश्रुत्वा वचस्तस्य भृशं रोमांचपूरितम्

अतोऽहं परमं मुह्यामि, भृशं शोचामि रोदिमि। इति तस्य वचः श्रुत्वा परोऽपि भृशं रोमाञ्चपूरितो भावविह्वलः।

Verse 68

साधुसाध्वित्यथोवाच तं सुभद्रोऽप्यहं तथा । दण्डवच्च प्रणमितो महीसागरसङ्गमम्

अथ सुभद्रोऽवदत्—“साधु साधु” इति; अहं च तथैव अनुमोदितवान्। दण्डवच्च प्रणम्य वयं महीसागरयोः पावनसङ्गमं ननाम।

Verse 69

चिन्तयावश्च मनसि प्रतीकारं मुनेरुभौ । यो हि मानुष्यमासाद्य जलबुद्बुदभंगुरम्

चिन्तावशात् उभौ मनसि मुनेः प्रतीकारं विचिन्तयाम। यतः मानुष्यं प्राप्य जीवनं जलबुद्बुदभङ्गुरं भवति।

Verse 70

परार्थाय भवत्येष पुरुषोऽन्ये पुरीषकाः । ततः संचिंत्य प्राहेदं सुभद्रो मुनिसत्तमम्

परार्थायैव भवत्येष पुरुषः; अन्ये तु पुरीषकाः। इति सञ्चिन्त्य सुभद्रो मुनिसत्तमं प्रति इदं प्राह।

Verse 71

मा मुने परिखिद्यस्व देवशर्मन्स्थिरो भव । अहं ते नाशयिष्यामि शोकं सूर्यस्तमो यथा

मा मुने परिखिद्यस्व, देवशर्मन् स्थिरो भव। अहं ते शोकं नाशयिष्यामि, सूर्यस्तमो यथा।

Verse 72

गमिष्याम्याश्रमं त्वं च नात्रापि परिहास्यते । श्रृणु तत्कारणं तुभ्यं तर्पयिष्ये पितॄनहम्

गमिष्याम्याश्रमं त्वं च; तत्रापि न परिहास्यते। शृणु तस्य कारणं तुभ्यं—पितॄन् तर्पयिष्याम्यहं तर्पणेन।

Verse 73

देवशर्मोवाच । एवं ते वदमानस्य आयुरस्तु शतं समाः । यदशक्यं महत्कर्म कर्तुमिच्छसि मत्कृते

देवशर्मोवाच—एवं ते वदमानस्य आयुरस्तु शतं समाः। यदशक्यं महत्कर्म मत्कृते कर्तुमिच्छसि।

Verse 74

हर्षस्थाने विषादश्च पुनर्मां बाधते श्रृणु । अपि वाक्यं शुभं सन्तो न गृह्णन्ति मुधा मुने

हर्षस्थानेऽपि विषादः पुनर्मां बाधते—शृणु। शुभमपि वाक्यं सन्तो मुधा दत्तं न गृह्णन्ति, मुने।

Verse 75

कथमेतन्महत्कर्म कारयामि मुधावद । पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि यथा मे निष्कृतिर्भवेत्

कथमेतन्महत्कर्म मुधावद् कारयामि? पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि यथा मे निष्कृतिः स्यात्।

Verse 76

शापितोऽसि मया प्राणैर्यथा वच्मि तथा कुरु । अहं सदा करिष्यामि दर्शे चोद्दिश्यते पितॄन्

शापितोऽसि मया प्राणैर्यथा वच्मि तथा कुरु। अहं सदा करिष्यामि; दर्शे पितॄन् उद्दिश्य तर्पणं विधीयते।

Verse 77

श्राद्धं गंगार्णवे चात्र मत्पितॄणां त्वमाचर । अहं चैवापि तपसः संचितस्यापि जन्मना । चतुर्भागं प्रदास्यामि एवमेवैतदाचर

अत्र गङ्गार्णवे मम पितॄणां श्राद्धं त्वमाचर। अहं च तपसा जन्मपर्यन्तं संचितस्य पुण्यस्य चतुर्भागं तुभ्यं प्रदास्यामि; एवमेवैतदाचर।

Verse 78

सुभद्र उवाच । यद्येवं तव संतोषस्त्वेवमस्तु मुनीश्वर । साधूनां च यथा हर्षस्तथा कार्यं विजानता

सुभद्र उवाच—यदि एवं तव सन्तोषः, तथैवास्तु मुनीश्वर। साधूनां यथा हर्षः स्यात्, तथा विवेकिना कार्यं कर्तव्यम्।

Verse 79

भृगुरुवाच । देवशर्मा ततो हृष्टो दत्त्वा पुण्यं त्रिवाचिकम् । चतुर्थाशं ययौ धाम स्वं सुभद्रोऽपि च स्थितः

भृगुरुवाच—ततः देवशर्मा हृष्टः सन् त्रिवाचिकेन पुण्यं दत्त्वा, चतुर्थांशं प्रदाय, स्वं धाम ययौ; सुभद्रोऽपि तत्रैव स्थितः।

Verse 80

एवंविधो नारदासौ मही सागरसंगमः । यमनुस्मरतो मह्यं रोमांचोऽद्यापि वर्तते

एवंविधो नारद, महीनद्याः सागरस्य च सङ्गमः। यमनुस्मरतो मम, अद्यापि रोमाञ्चो वर्तते।

Verse 81

नारद उवाच । इति श्रुत्वा फाल्गुनाहं हर्षगद्गदया गिरा । मृतोमृत इवा वोचं साधुसाध्विति तंभृगुम्

नारद उवाच—इति श्रुत्वा अहं फाल्गुनः हर्षगद्गदया गिरा, मृतो मृत इव, भृगुं प्रति अवोचम्—“साधु साधु” इति।

Verse 82

यूयं वयं गमिष्यामो महीतीरं सुशोभनम् । आवामीक्षावहे सर्वं स्थानकं तदनुत्तमम्

यूयं वयं च महीनद्याः सुशोभनं तीरं गमिष्यामः; तत्र तदनुत्तमं स्थानकं सर्वतोऽवलोकयिष्यावः।

Verse 83

मम चैवं वचः श्रुत्वा भृगुः सह मयययौ । समस्तं तु महापुण्यं महीकूलं निरीक्षितम्

मम वचः श्रुत्वा भृगुरपि मया सह ययौ; ततः समस्तं महापुण्यं महीकूलं निरीक्षितम्।

Verse 84

तद्दृष्ट्वा चातिहृष्टोहमासं रोमांचकंचुकः । अब्रवं मुनिशार्दूलं हर्षगद्गदया गिरा

तद्दृष्ट्वा अहं अतिहृष्टोऽभवं, रोमाञ्चकञ्चुकः; हर्षगद्गदया गिरा मुनिशार्दूलं तमब्रुवम्।

Verse 85

त्वत्प्रसादात्करिष्यामि भृगो स्थानमनुत्तमम् । स्वस्थानं गम्यतां ब्रह्मन्नतः कृत्यं विचिंतये

त्वत्प्रसादात् भृगो, अहं स्थानमनुत्तमं करिष्यामि; ब्रह्मन्, स्वस्थानं गम्यताम्—अतः परं कृत्यं विचिन्तये।

Verse 86

एवं भृगुं चास्मिविसर्जयित्वा कल्लोलकोलाहलकौतुकीतटे । अथोपविश्येदमचिंतयं तदा किं कृत्यमात्मानमिवैकयोगी

एवं भृगुं विसर्जयित्वा कल्लोलकोलाहलकौतुकीतटे उपविश्य तदा अचिन्तयम्—किं कृत्यमवशिष्यते? इवैकयोगी आत्मानं चिन्तयन्।