Adhyaya 27

Verse 1

। नारद उवाच । ततो निरुपमं दिव्यं सर्वरत्नमयं शुभम् । ईशाननिर्मितं साक्षात्सह देव्याविशद्गृहम्

नारद उवाच—ततः स देव्याः सह निरुपमं दिव्यं सर्वरत्नमयं शुभम्, ईशानेन साक्षान्निर्मितं गृहं प्रविवेश।

Verse 2

तत्रासौ मंदरगिरौ सह देव्या भगाक्षहा । प्रासादे तत्र चोद्याने रेमे संहृष्टमानसः

तत्र मन्दरगिरौ देव्या सह भगाक्षहः शङ्करः । तत्र प्रासादे चोद्यानमध्ये संहृष्टमानसो रेमे ॥

Verse 3

एतस्मिन्नंतरे देवास्तारकेणातिपीडिताः । प्रोत्साहितेन चात्यर्थं मया कलिचिकीर्षुणा

एतस्मिन्नन्तरे देवास्तारकेणातिपीडिताः । मया कलिचिकीर्षुणा प्रोत्साहिताः सुतरामभवन् ॥

Verse 4

आसाद्य ते भवं देवं तुष्टुबुर्बहुधा स्तवैः । एतस्मिन्नंतरे देवी प्रोद्वर्तयत गात्रकम्

आसाद्य ते भवं देवं तुष्टुवुर्बहुधा स्तवैः । एतस्मिन्नन्तरे देवी प्रोद्वर्तयद्गात्रकम् ॥

Verse 5

उद्वर्तनमलेनाथ नरं चक्रे गजाननम् । देवानां संस्तवैः पुण्यैः कृपयाभिपरिप्लुता

उद्वर्तनमलेनैव नरं चक्रे गजाननम् । देवानां पुण्यसंस्तवैः कृपयाभिपरिप्लुता ॥

Verse 6

पुत्रेत्युवाच तं देवी ततः संहृष्टमानसा । एतस्मिन्नंतरे शर्वस्तत्रागत्य वचोऽब्रवीत्

पुत्रेत्युवाच तं देवी ततः संहृष्टमानसा । एतस्मिन्नन्तरे शर्वस्तत्रागत्य वचोऽब्रवीत् ॥

Verse 7

पुत्रस्तवायं गिरिजे श्रृणु यादृग्भविष्यति । विक्रमेण च वीर्येण कृपया सदृशो मया

पुत्रस्तवायं गिरिजे शृणु यादृग्भविष्यति। विक्रमेण च वीर्येण कृपया च मया सदृशो भविष्यति॥

Verse 8

यथाहं तादृशश्चासौ पुत्रस्ते भविता गुणैः । ये च पापा दुराचारा वेदान्धर्मं द्विषंति च

यथाहं तादृशश्चासौ पुत्रस्ते भविता गुणैः। ये च पापा दुराचाराः वेदान् धर्मं द्विषन्ति च॥

Verse 9

तेषामामरणांतानि विघ्नान्येष करिष्यति । ये च मां नैव मन्यंते विष्णुं वापि जगद्गुरुम्

तेषामामरणान्तानि विघ्नान्येष करिष्यति। ये च मां नैव मन्यन्ते विष्णुं वापि जगद्गुरुम्॥

Verse 10

विघ्निता विघ्नराजेन ते यास्यंति महत्तमः । तेषां गृहेषु कलहः सदा नैवोपसाम्यति

विघ्निता विघ्नराजेन ते यास्यन्ति महत्तमः। तेषां गृहेषु कलहः सदा नैवोपशाम्यति॥

Verse 11

पुत्रस्य तव विघ्नेन समूलं तस्य नश्यति । येषां न पूज्याः पूज्यंते क्रोधासत्यपराश्च ये

पुत्रस्य तव विघ्नेन समूलं तस्य नश्यति। येषां न पूज्याः पूज्यन्ते क्रोधासत्यपराश्च ये॥

Verse 12

रौद्रसाहसिका ये च तेषां विघ्नं करिष्यति । श्रुतिधर्माञ्ज्ञातिधर्मान्पालयंति गुरूंश्च ये

रौद्रसाहसिकाः ये च तेषां स विघ्नं करिष्यति। ये तु श्रुतिधर्मान् ज्ञातिधर्मांश्च पालयन्ति गुरूंश्च पूजयन्ति—तेषां स अनुग्रहीता।

Verse 13

कृपालवो गतक्रोधास्तेषां विघ्नं हरिष्यति । सर्वे धर्माश्च कर्माणि तथा नानाविधानि च

कृपालवो गतक्रोधाः तेषां स विघ्नं हरिष्यति। सर्वे धर्माश्च कर्माणि तथा नानाविधानि च—सर्वं निर्विघ्नं भविष्यति।

Verse 14

सविघ्नानि भिवष्यंति पूजयास्य विना शुभे । एवं श्रुत्वा उमा प्राह एवमस्त्विति शंकरम्

अस्य पूजां विना, शुभे, सर्वं सविघ्नं भविष्यति। इति श्रुत्वा उमा शंकरं प्राह—एवमस्त्विति।

Verse 15

ततो बृहत्तनुः सोऽभूत्तेजसा द्योतयन्दिशः । ततो गणैः समं शर्वः सुराणां प्रददौ च तम् । यावत्तार कहंता वो भवेत्तावदयं प्रभुः

ततः स बृहत्तनुः अभवत्, तेजसा दिशो द्योतयन्। ततः शर्वः गणैः सह तम् सुरेभ्यः प्रददौ—यावत् तारकहन्ता न भवेत्, तावत् अयं प्रभुः वो रक्षिता।

Verse 16

ततो विघ्नपतिर्देवैः संस्तुतः प्रमतार्तिहा । चकार तेषां कृत्यानि विघ्नानि दितिजन्मनाम्

ततः विघ्नपतिः देवैः संस्तुतः प्रमतार्तिहा। चकार तेषां कृत्यानि—दितिजन्मनाम् विघ्नानि व्यधात्।

Verse 17

पार्वती च पुनर्देवी पुत्रत्वे परिकल्प्य च । अशोकस्यांकुरं वार्भिरवर्द्धयत स्वादृतैः

पार्वती देवी पुनः पुत्रत्वं परिकल्प्य, अशोकतरोरङ्कुरं सुसंस्कृतैर्वार्भिः सादरं वर्धयामास।

Verse 18

सप्तर्षीनथ चाहूय संस्कारमंगलं तरोः । कारयामास तन्वंगी ततस्तां मुनयोऽब्रुवन्

ततः सप्तर्षीन् आहूय तन्वङ्गी देवी तरोः संस्कारमङ्गलं कारयामास; ततस्तां मुनयोऽब्रुवन्।

Verse 19

त्वयैव दर्शिते मार्गे मर्यादां कर्तुमर्हसि । किं फलं भविता देवि कल्पितैस्तरुपुत्रकैः

त्वयैव दर्शिते मार्गे मर्यादां कर्तुमर्हसि, देवि। किं फलं भविता कल्पितैस्तरुपुत्रकैः?

Verse 20

देव्युवाच । यो वै निरुदके ग्रामे कूपं कारयते बुधः । यावत्तोयं भवेत्कूपे तावत्स्वर्गे स मोदते

देव्युवाच—यो वै निरुदके ग्रामे कूपं कारयते बुधः, यावत्तोयं भवेत्कूपे तावत्स्वर्गे स मोदते।

Verse 21

दशकूपसमावापी दशवापी समं सरः । दशसरःसमा कन्या दशकन्यासमः क्रतुः

दशकूपसमावापी, दशवापीसमं सरः। दशसरःसमा कन्या, दशकन्यासमः क्रतुः॥

Verse 22

दशक्रतुसमः पुत्रो दशपुत्रसमो द्रुमः

दशक्रतुसमः पुत्रो, दशपुत्रसमो द्रुमः—एकः पुत्रः दशयज्ञानां तुल्यः, एकश्च वृक्षः दशपुत्राणां तुल्यः।

Verse 23

एषैव मम मर्यादा नियता लोकभाविनी । जीर्णोद्धारे कृते वापि फलं तद्द्विगुणं मतम्

एषैव मम मर्यादा नियता लोकभाविनी; जीर्णोद्धारे कृते वापि तस्य कर्मणः फलं द्विगुणं मतम्।

Verse 24

इति गणेशोत्पत्तिः । ततः कदाचिद्भगवानुमया सह मंदरे । मंदिरे हर्षजनने कलधौतमये शुभे

इति गणेशोत्पत्तिः। ततः कदाचिद्भगवान् उमया सह मन्दरे, मन्दिरे हर्षजनने, कलधौतमये शुभे, निवसामास।

Verse 25

प्रकीर्णकुसुमामोदमहालिकुलकूजिते । किंनरोद्गीतसंगीत प्रतिशब्दितमध्यके

प्रकीर्णकुसुमामोद-महालिकुलकूजिते; किंनरोद्गीतसंगीत-प्रतिशब्दितमध्यके।

Verse 26

क्रीडामयूरैर्हसैश्च श्रुतैश्चैवाभिनादिते । मौक्तिकैर्विविध रत्नैर्विनिर्मितगवाक्षके

क्रीडामयूरैर्हंसैश्च श्रुतैश्चैवाभिनादिते; मौक्तिकैर्विविधरत्नैर्विनिर्मितगवाक्षके।

Verse 27

तत्र पुण्यकथाभिश्च क्रीडतो रुभयोस्तयोः । प्रादुरभून्महाञ्छब्दः पूरितांबरगोचरः

तत्र तयोः क्रीडतोः पुण्यकथाभिश्चालपतोः सहसा महाञ्छब्दः प्रादुरभूत्, यः पूरिताम्बरगोचरः सर्वं नभो व्याप्तवान्।

Verse 28

तं श्रुत्वा कौतुकाद्देवी किमेतदिति शंकरम् । पर्यपृच्छच्छुभतनूर्हरं विस्मयपूर्वकम्

तं श्रुत्वा कौतुकात् देवी ‘किमेतत्’ इति शंकरं पप्रच्छ; शुभतनूः सा हरं विस्मयपूर्वकं पर्यपृच्छत्।

Verse 29

तामाह देवीं गिरिशो दृष्टपूर्वास्तु ते त्वया । एते गणा मे क्रीडंति शैलेऽस्मिंस्त्वत्प्रियाः शुभे

गिरिशो देवीं तामाह—दृष्टपूर्वास्तु ते त्वया; एते मे गणा अस्मिन् शैले क्रीडन्ति, शुभे, त्वत्प्रियाः।

Verse 30

तपसा ब्रह्मचर्येण क्लेशेन क्षेत्रसाधनैः । यैरहं तोषितः पृथ्व्यां त एते मनुजोत्तमाः

तपसा ब्रह्मचर्येण क्लेशेन क्षेत्रसाधनैः च येनाहं पृथिव्यां तोषितः, त एते मनुजोत्तमाः।

Verse 31

मत्समीपमनुप्राप्ता मम लोकं वरानने । चराचरस्य जगतः सृष्टिसंहारणक्षमाः

मत्समीपमनुप्राप्ता मम लोकं च प्राप्तवन्तः, वरानने, ते चराचरस्य जगतः सृष्टिसंहारणक्षमाः।

Verse 32

विनैतान्नैव मे प्रीतिर्नैभिर्विरहितो रमे । एते अहमहं चैते तानेतान्पस्य पार्वति

विनैतान् नैव मे प्रीतिः, नैभिर्विरहितो रमे। एतेऽहमहं चैत एव—तान् एतान् पश्य पार्वति॥

Verse 33

इत्युक्ता विस्मिता देवी ददृशे तान्गवाक्षके । स्थिता पद्मपलाशाक्षी महादेवेन भाषिता

इत्युक्ता विस्मिता देवी ददर्श तान् गवाक्षके। पद्मपलाशाक्षी तत्र स्थिताऽभून्महादेवेन भाषिता॥

Verse 34

केचित्कृशा ह्रस्वदीर्घाः केचित्स्थूलमहोदराः । व्याघ्रेभमेषाजमुखा नानाप्राणिमहामुखाः

केचित्कृशा ह्रस्वदीर्घाः केचित्स्थूलमहोदराः। व्याघ्रेभमेषाजमुखा नानाप्राणिमहामुखाः॥

Verse 35

व्याघ्रचर्मपरीधाना नग्ना ज्वालामुखाः परे । गोकर्णा गजकर्णाश्च बहुपादमुखेक्षणाः

व्याघ्रचर्मपरीधाना नग्ना ज्वालामुखाः परे। गोकर्णा गजकर्णाश्च बहुपादमुखेक्षणाः॥

Verse 36

विचित्रवाहनाश्चैव नानायुधधरास्तथा । गीतवादित्रतत्त्वज्ञाः सत्त्वगीतरसप्रियाः

विचित्रवाहनाश्चैव नानायुधधरास्तथा। गीतवादित्रतत्त्वज्ञाः सत्त्वगीतरसप्रियाः॥

Verse 37

तान्दृष्ट्वा पार्वती प्राह कतिसंख्याभिधास्त्वमी

तान् दृष्ट्वा पार्वती देवी प्राह—“एतेषां कियत् संख्या, के च नामभिधीयन्ते?”

Verse 38

श्रीशंकर उवाच । असंख्ये यास्त्वमी देवी असंख्येयाभिधास्तथा । जगदापूरितं सर्वमेतैर्भीमैर्महाबलैः

श्रीशंकर उवाच—“असंख्याः खलु ते देवी, असंख्येयाभिधास्तथा; जगदापूरितं सर्वम् एतैर्भीमैर्महाबलैः।”

Verse 39

सिद्धक्षेत्रेषु रथ्यासु जीर्णोद्यानेषु वेश्मसु । दानवानां शरीरेषु बालेषून्मत्तकेषु च

सिद्धक्षेत्रेषु रथ्यासु जीर्णोद्यानेषु वेश्मसु; दानवानां शरीरेषु बालेषु उन्मत्तकेषु च।

Verse 40

एते विशति मुदिता नानाहारविहारिणः । ऊष्मपाः फेनपाश्चैव धूम्रपा मधुपायिनः । मदाहाराः सर्वभक्ष्यास्तथान्ये चाप्यभोजनाः

एते विशति मुदिता नानाहारविहारिणः; ऊष्मपाः फेनपाश्चैव धूम्रपा मधुपायिनः। मदाहाराः सर्वभक्ष्यास्तथान्ये चाप्यभोजनाः।

Verse 41

गीतनृत्योपहाराश्च नानावाद्यरवप्रियाः । अनंतत्वादमीषां च वक्तुं शक्या न वै गुणाः

गीतनृत्योपहाराश्च नानावाद्यरवप्रियाः; अनन्तत्वादमीषां च वक्तुं शक्या न वै गुणाः।

Verse 42

श्रीदेव्युवाच । मनःशिलेन कल्केन य एष च्छुरिताननः । तेजसा भास्कराकारो रूपेण सदृशस्तव

श्रीदेव्युवाच—मनःशिलाकल्केन लिप्ताननोऽयं, तेजसा भास्कराकारः; रूपेण च तव सदृशोऽस्ति।

Verse 43

आकर्ण्याकर्ण्य ते देव गणैर्गीतान्महागुणान् । मुहुर्नृत्यति हास्यं च विदधाति मुहुर्मुहुः

हे देव, गणैर्गीतान् महागुणान् पुनः पुनः श्रुत्वा, स मुहुर्नृत्यति; मुहुर्मुहुः हास्यं च विदधाति।

Verse 44

सदाशिवशिवेत्येवं विह्वलो वक्ति यो मुहुः । धन्योऽमीदृशी यस्य भक्तिस्त्वयि महेश्वरे

सदाशिव शिवेति एवम् विह्वलः स मुहुर्मुहुः वक्ति; धन्योऽसौ यस्य त्वयि महेश्वरे एतादृशी भक्तिः।

Verse 45

एनं विज्ञातुमिच्छामि किंनामासौ गणस्तव । श्रीशंकर उवाच । स एष वीरक देवी सदा मेद्रिसुते प्रियः

देव्युवाच—एनं विज्ञातुमिच्छामि; किंनामासौ तव गणः? श्रीशंकर उवाच—देवि, स एष वीरकः, सदा मे गिरिसुते प्रियः।

Verse 46

नानाश्चर्यगुणाधारः प्रतीहारो मतोंऽबिके । देव्युवाच । ईदृशस्य सुतस्यापि ममोऽकंठा पुरांतक

हेऽम्बिके, नानाश्चर्यगुणाधारः स प्रतीहारो मतः। देव्युवाच—हे पुरान्तक, ईदृशस्य सुतस्यापि मम आकण्ठा स्पृहा।

Verse 47

कदाहमीदृशं पुत्रं लप्स्याम्यानंददायकम् । शर्व उवाच । एष एव सुतस्तेस्तु यावदीदृक्परो भवेत्

कदा नु अहम् आनन्ददायकम् ईदृशं पुत्रं लप्स्ये? इति। शर्व उवाच—एष एव तव सुतो भवतु, यावद् एष ईदृक्-परभक्तः स्यात्।

Verse 48

इत्युक्ता विजयां प्राह शीघ्रमानय वीरकम् । विजया च ततो गत्वा वीरकं वाक्यमब्रवीत्

इत्युक्त्वा स विजयां प्राह—शीघ्रं वीरकम् आनय। ततः विजया गत्वा वीरकं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्।

Verse 49

एहि वीरक ते देवी गिरिजा तोषिता शुभा । त्वममाह्वयति सा देवी भवस्यानुमते स्वयम्

एहि वीरक; देवी शुभा गिरिजा तोषिता। सा देवी भवस्यानुमत्या स्वयम् त्वाम् आह्वयति।

Verse 50

इत्युक्तः संभ्रमयुतो मुखं संमार्ज्य पाणिना । देव्याः समीपमागच्छज्जययाऽनुगतः शनैः

इत्युक्तः स सम्भ्रमयुतः पाणिना मुखं संमार्ज्य, जययाऽनुगतः शनैर्देव्याः समीपम् आगच्छत्।

Verse 51

तं दृष्ट्वा गिरिजा प्राह गिरामधुरवर्णया । एह्येहि पुत्र दत्तस्त्वं भवेन मम पुत्रकः

तं दृष्ट्वा गिरिजा गिरामधुरवर्णया प्राह—एह्येहि पुत्र; भवेन त्वं मम पुत्रकत्वेन दत्तः, मम प्रियः पुत्रोऽसि।

Verse 52

इत्युक्तो दंडवद्देवीं प्रणम्यावस्थितः पुरः । माता ततस्तमालिंग्य कृत्वोत्संगे च वीरकम्

इत्युक्तो दण्डवद् देवीं प्रणम्य पुरतः स्थितः। ततः सा माता तमालिङ्ग्य वीरकं चोत्सङ्गे न्यधात्॥

Verse 53

चुचुंब च कपोले तं गात्राणि च प्रमार्जयत् । भूषयामास दिव्यैस्तं स्वयं नानाविभूषणैः

कपोले तं चुचुम्बाथ गात्राणि च प्रमार्जयत्। स्वयं दिव्यैर्नानाभूषणैस्तं भूषयामास॥

Verse 54

एवं संकल्प्य तं पुत्रं लालयित्वा उमाचिरम् । उवाच पुत्र क्रीडेति गच्छ सार्धं गणैरिति

एवं संकल्प्य तं पुत्रं लालयित्वोमाचिरम्। उवाच—पुत्र क्रीडेति गच्छ सार्धं गणैरिति॥

Verse 55

ततश्चिक्रीड मध्ये स गणानां पार्वतीसुतः । मुहुर्मुहुः स्वमनसि स्तुवन्भक्तिं स शांकरीम्

ततः स चिक्रीड मध्ये स गणानां पार्वतीसुतः। मुहुर्मुहुः स्वमनसि स्तुवन् शांकरीं भक्तिम्॥

Verse 56

प्रणम्य सर्वभूतानि प्रार्थयाम्यस्मि दुष्करम् । भक्त्या भजध्वमीशानं यस्या भक्तेरिदं फलम्

प्रणम्य सर्वभूतानि प्रार्थयामि दुष्करम्। भक्त्या भजध्वमीशानं यस्या भक्तेरिदं फलम्॥

Verse 57

क्रीडितुं वीरके याते ततो देवी च पार्वती । नानाकथाभिस्चिक्रीड पुनरेव जटाभृता

वीरके क्रीडितुं याते ततः सा देवी पार्वती । नानाकथाभिरानन्द्य पुनरेव जटाभृता सह चक्रिडे ॥

Verse 58

ततो गिरिसुताकण्ठे क्षिप्तबाहुर्महेश्वरः । तपसस्तु विशेषार्थं नर्म देवीं किलाब्रवीत्

ततो गिरिसुताकण्ठे क्षिप्तबाहुर्महेश्वरः । तपसो विशेषार्थाय नर्मवाक्यं देवीं किलाब्रवीत् ॥

Verse 59

स हि गौरतनुः शर्वो विशेषाच्छशिशोभितः । रंजिता च विभावर्या देवी नीलोत्पलच्छविः

स हि गौरतनुः शर्वो विशेषाच्छशिशोभितः । रजनीविभवेनैव देवी नीलोत्पलच्छविः शोभिता ॥

Verse 60

शर्व उवाच । शरीरे मम तन्वंगी सिते भास्यसितद्युतिः । भुजंगीवासिता शुभ्रे संश्लिष्टा चन्दने तरौ

शर्व उवाच । शरीरे मम तन्वङ्गि, सिते, भास्यसि तव द्युतिः । सिते शुभ्रे चन्दनतरौ संश्लिष्टा भुजङ्गीव विराजसे ॥

Verse 61

चंद्रज्योत्स्नाभिसंपृक्ता तामसी रजनी यथा । रजनी वा सिते पक्षे दृष्टिदोषं ददासि मे

चन्द्रज्योत्स्नाभिसंपृक्ता तामसी रजनी यथा । रजनी वा सिते पक्षे, दृष्टिदोषं ददासि मे ॥

Verse 62

इत्युक्ता गिरिजा तेन कण्ठं शर्वाद्विमुच्य सा । उवाच कोपरक्ताक्षी भृकुटीविकृतानना

इत्युक्ता तेन गिरिजा शर्वस्य कण्ठं विमुच्य सा । कोपरक्तेक्षणा भृकुटीविकृतवदना वाचमुवाच ॥

Verse 63

स्वकृतेन जनः सर्वो जनेन परिभूयते । अवश्यमर्थी प्राप्नोति खण्डनां शशिखंडभृत्

स्वकृतेनैव जनः सर्वः परैः परिभूयते । शशिखण्डभृत्, परार्थीऽवश्यं खण्डनां प्राप्नोति ॥

Verse 64

तपोभिर्दीप्तचरितैर्यत्त्वां प्रार्थितवत्यहम् । तस्य मे नियमस्यैवमवमानः पदेपदे

तपोभिर्दीप्तचरितैर्नियमैश्च यत्त्वां प्रार्थितवत्यहम् । तस्य मे नियमस्यैवमवमानः पदे पदे ॥

Verse 65

नैवाहं कुटिला शर्व विषमा न च धूर्जटे । स्वदोषैस्त्वं गतः क्षांतिं तथा दोषाकरश्रियः

नैवाहं कुटिला शर्व न विषमा च धूर्जटे । स्वदोषैस्त्वं क्षान्तिं गतः, दोषाकरश्रियः ॥

Verse 66

नाहं मुष्णामि नयने नेत्रहंता भवान्भव । भगस्तत्ते विजानाति तथैवेदं जगत्त्रयमा

नाहं मुष्णामि नयने, नेत्रहन्ता भवान् भव । भगस्तत्ते विजानाति तथैव जगत्त्रयम् ॥

Verse 67

मूर्ध्नि शूलं जनयसे स्वैर्दोषैर्मामदिक्षिपन् । यत्त्वं मामाह कृष्णेति महाकालोऽसि विश्रुतः

स्वदोषैर्मामदिक्षिपन् मूर्ध्नि शूलं जनयसि। यन्मां ‘कृष्ण’ इति ब्रूषे, तस्मात् त्वं महाकाल इति विश्रुतः॥

Verse 68

यास्याम्यहं परित्यक्तुमात्मानं तपसा गिरिम् । जीवंत्या नास्ति मे कृत्यं धूर्तेन परिभूतया

अहं तपसा गिरिं गत्वा देहं परित्यजिष्यामि। धूर्तेन परिभूता सती जीवितेन मे न किञ्चित् कृत्यम्॥

Verse 69

निशम्य तस्या वचनं कोपतीक्ष्णाक्षरं भवः । उवाचाथ च संभ्रांतो दुर्ज्ञेयचरितो हरः

तस्या वचनं कोपतीक्ष्णाक्षरं निशम्य भवः। संभ्रान्तोऽथ उवाच हरः, दुर्ज्ञेयचरितो हि सः॥

Verse 70

न तत्त्वज्ञासि गिरिजे नाहं निंदापरस्तव । चाटूक्तिबुद्ध्या कृतवांस्त वाहं नर्मकीर्तनम्

न तत्त्वं जानासि गिरिजे, नाहं तव निन्दापरः। चाटूक्तिबुद्ध्या तु मया कृतं नर्मकीर्तनम्॥

Verse 71

विकल्पः स्वच्छचित्तेति गिरिजैषा मम प्रिया । प्रायेण भूतिलिप्तानामन्यथा चिंतिता हृदि

गिरिजे, मम प्रिया एषा दृष्टिः—स्वच्छचित्तेऽपि विकल्पः। भूतिलिप्तानां तु हृदि प्रायेणान्यथा चिन्तनं भवति॥

Verse 72

अस्मादृशानां कृष्णांगि प्रवर्तंतेऽन्यथा गिरः । यद्येवं कुपिता भीरु न ते वक्ष्याम्यहं पुनः

अस्मादृशेषु कृष्णाङ्गि वाक्यानि कदाचिदन्यथैव प्रवर्तन्ते। यदि त्वमेवं कुपिता भीरु, तर्हि पुनर्नाहं ते किञ्चिद्वक्ष्यामि॥

Verse 73

नर्मवादी भविष्यामि जहि कोपं सुचिस्मिते । शिरसा प्रणतस्तेऽहं रचितस्ते मयाञ्जलिः

नर्मवाक्यैरेव वदिष्यामि; जहि कोपं सुचिस्मिते। शिरसा ते प्रणतोऽहं, मयाञ्जलिः कृतस्तव॥

Verse 74

दीनेनाप्यपमानेन निंदिता नमि विक्रियाम् । वरमस्मि विनम्रोऽपि न त्वं देवि गुणान्विता

दीनेनाप्यपमानेन निन्दितोऽपि न मे विक्रिया। वरं विनम्रोऽहं तिष्ठेयम्; त्वं तु देवि न गुणान्विता॥

Verse 75

इत्यनेकैश्चाटुवाक्यैः सूक्तैर्देवेन बोधिता । कोपं तीव्रं न तत्याज सती मर्मणि घट्टिता

इत्येवं देवेनानेकैश्चाटुवाक्यैः सुसूक्तैर्बोधिता। तथापि सती तीव्रं कोपं न तत्याज, मर्मणि घट्टिता॥

Verse 76

अवष्टब्धावथ क्षिप्त्वा पादौ शंकरपाणिना । विपर्यस्तालका वेगाद्गन्तुमैच्छत शैलजा

अथावष्टभ्य शङ्करपाणिना पादौ क्षिप्त्वा शैलजा। वेगाद्विपर्यस्तालका त्वरितं गन्तुमैच्छत॥

Verse 77

तस्यां व्रजन्त्यां कोपेन पुनराह पुरांतकः । सत्यं सर्वैरवयवैः सुतेति सदृशी पितुः

तस्याः क्रोधेन निर्गच्छन्त्याः पुरान्तकोऽपि क्रुद्धः पुनरुवाच— “सत्यं सुते! सर्वैरवयवैः त्वं पितुः सदृशीऽसि।”

Verse 78

हिमाचलस्य श्रृंगैस्तैर्मेघमालाकुलैर्मनः । तथा दुरवागाह्योऽसौ हृदयेभ्यस्तवाशयः

हिमाचलस्य शृङ्गाणि यथा मेघमालाभिरावृतानि, तथा तवाशयोऽपि हृदयैः प्रविश्यापि दुरवगाह्य एव।

Verse 79

काठिन्यं कष्टमस्मिंस्ते वनेभ्यो बहुधा गतम् । कुटिलत्वं नदीभ्यस्ते दुःसेव्यत्वं हिमादपि

काठिन्यं ते वनेभ्यो बहुधा समाहृतमिव, कुटिलत्वं नदीभ्यः, दुःसेव्यत्वं हिमादपि।

Verse 80

संक्रांतं सर्वमेवैतत्तव देवी हिमाचलात् । इत्युक्ता सा पुनः प्राह गिरिशं सैलजा तदा

“हिमाचलजायाः देव्या एवैतत्सर्वं तव संक्रान्तम्” इत्युक्ते, सा सैलजा तदा गिरिशं पुनरुवाच।

Verse 81

कोपकंपितधूम्रास्या प्रस्फुरद्दशनच्छदा । मा शर्वात्मोपमानेन निंद त्वं गुणिनो जनान्

कोपकम्पितधूम्रास्या प्रस्फुरद्दशनच्छदा सा प्राह— “मा शर्वात्मोपमानेन गुणिनो जनान् त्वं निन्दय।”

Verse 82

तवापि दुष्टसंपर्कात्संक्रांतं सर्वमेवहि । व्यालेभ्योऽनेकजिह्वत्वं भस्मनः स्नेहवन्ध्यता

तवापि खलु दुष्टसंसर्गात् सर्वमेव संक्रान्तम्। व्यालेभ्यः बहुजिह्वत्वं, भस्मनः स्नेहवन्ध्यता॥

Verse 83

हृत्कालुष्यं शशांकात्ते दुर्बोधत्वं वृषादपि । अथवा बहुनोक्तेन अलं वाचा श्रमेण मे

शशाङ्कात् ते हृतं हृद्कालुष्यं, वृषादपि दुर्बोधत्वम्। अथवा बहुनोक्तेन—अलं मे वाचा श्रमेण॥

Verse 84

श्मशानवास आसीस्त्वं नग्नत्वान्न तव त्रपा । निर्घृणत्वं कपालित्वादेवं कः शक्नुयात्तवं

श्मशानवास आसीस्त्वं, नग्नत्वान्न तव त्रपा। कपालित्वान्निर्घृणत्वं—एवं कः शक्नुयात् तव निग्रहम्॥