Adhyaya 9

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सर्वज्ञ हृदयानंद गौरीचुंबितमूर्धज । तारकांतक षड्वक्त्र तारिणे भद्रकारिणे

अगस्त्य उवाच— सर्वज्ञ, हृदयानन्द, गौरीचुम्बितमूर्धज, तारकान्तक, षड्वक्त्र, तारिणे, भद्रकारिणे नमो नमः।

Verse 2

सर्वज्ञाननिधे तुभ्यं नमः सर्वज्ञसूनवे । सर्वथा जितमाराय कुमाराय महात्मने

सर्वज्ञाननिधे तुभ्यं नमः; सर्वज्ञसूनवे नमः। सर्वथा जितमाराय महात्मने कुमाराय ते नमो नमः।

Verse 3

कामारिमर्धनारीशं वीक्ष्य कामकृतं किल । यो जिगाय कुमारोपि मारं तस्मै नमोस्तु ते

कामारिमर्धनारीशं वीक्ष्य कामकृतं किल; कुमारोऽपि मारं जिगाय—तस्मै विजयिने ते नमोऽस्तु।

Verse 4

यदुक्तं भवता स्कंद मायाद्विजवपुर्हरिः । काश्यां पंचनदं तीर्थमध्यासातीव पावनम्

यदुक्तं भवता स्कन्द—मायाद्विजवपुर्धारी हरिः काश्यां पञ्चनदं तीर्थं समध्यास्ते, अत्यन्तपावनम्।

Verse 5

भूर्भुवःस्वः प्रदेशेषु काशीपरमपावनम् । तत्रापि हरिणाज्ञायि तीर्थं पंचनदं परम्

भूर्भुवःस्वःप्रदेशेषु सर्वेषु काशी परमपावनी; तत्रापि हर्याज्ञया परमं तीर्थं ‘पञ्चनद’ इति ख्यातं श्रेष्ठतमम्।

Verse 6

कुतः पंचनदं नाम तस्य तीर्थस्य षण्मुख । कुतश्च सर्वतीर्थेभ्यस्तदासीत्पावनं परम्

हे षण्मुख! कुतः कारणात् तस्य तीर्थस्य ‘पञ्चनद’ इति नामाभवत्? कुतश्च सर्वतीर्थेभ्यः तदेव परमं पावनमभवत्?

Verse 7

कथं च भगवान्विष्णुरंतरात्मा जगत्पतिः । सर्वेषां जगतां पाता कर्ता हर्ता च लीलया

कथं च भगवान् विष्णुरन्तरात्मा जगत्पतिः, सर्वजगतां पाता, कर्ता हर्ता च लीलया—अस्य तीर्थस्य माहात्म्येन संबद्धोऽभवत्?

Verse 8

अरूपो रूपमापन्नो ह्यव्यक्तो व्यक्ततां गतः । निराकारोपि साकारो निष्प्रपंचः प्रपंचभाक्

अरूपोऽपि कथं रूपमापन्नः? अव्यक्तो व्यक्ततां कथं गतः? निराकारोऽपि साकारः कथं? निष्प्रपञ्चोऽपि प्रपञ्चभाक् कथं जातः?

Verse 9

अजन्मानेकजन्मा च त्वनामास्फुटनामभृत् । निरालंबोऽखिलालंबो निर्गुणोपि गुणास्पदम्

अजन्मा सन् कथं अनेकजन्मा? अनामापि स्फुटानन्तनामभृत् कथं? निरालम्बोऽपि अखिलालम्बः कथं? निर्गुणोऽपि गुणास्पदं कथं?

Verse 10

अहृषीकोहृषीकेशो प्यनंघ्रिरपिसर्वगः । उपसंहृत्य रूपं स्वं सर्वव्यापी जनार्दनः

कथं निरिन्द्रियोऽपि स हृषीकेश इति कीर्त्यते? कथं निरङ्घ्रिरपि सर्वगः? सर्वव्यापी जनार्दनः स्वप्रकटं रूपं कथमुपसंहरति?

Verse 11

आदौ धर्मनदः पुण्यो मिश्रितो धूतपापया । यया धूतानि पापानि सर्वतीर्थीकृतात्मना

आदौ पुण्या धर्मनदा धूतपापया सह मिश्रिता; यया पापानि धूतानि, या च स्वभावतः सर्वतीर्थमयी कृतात्मा।

Verse 12

ततोपि मिलितागत्य किरणा रविणैधिता । यन्नामस्मरणादेव महामोहोंधतां व्रजेत्

ततोऽपि तत्रागत्य किरणा रविणा एधिता मिलिता; यन्नामस्मरणमात्रेणैव महामोहोऽपि अन्धतां व्रजेत्।

Verse 13

स्थितः सर्वात्मभावेन तीर्थे पंचनदे परे । एतदाख्याहि षड्वक्त्र पंचवक्त्राद्यथा श्रुतम्

तत्र परे पंचनदे तीर्थे स सर्वात्मभावेन स्थितः। हे षड्वक्त्र, पंचवक्त्रात् यथा श्रुतं तथैवैतदाख्याहि मे।

Verse 14

प्रयागोपि च तीर्थेशो यत्र साक्षात्स्वयं स्थितः । पापिनां पापसंघातं प्रसह्य निजतेजसा

प्रयागोऽपि तीर्थेशो यत्र साक्षात् स्वयं स्थितः; स निजतेजसा पापिनां पापसंघातं प्रसह्य विनाशयति।

Verse 15

हरंति सर्वतीर्थानि प्रयागस्य बलेन हि । तानि सर्वाणि तीर्थानि माघे मकरगे रवौ

प्रयागस्य हि महाबलेन सर्वाणि तीर्थानि स्वस्वपावनशक्तिं तत्र हरन्ति। माघमासे मकरगते रवौ तानि सर्वाणि तीर्थानि तत्रैव समागच्छन्तीव।

Verse 16

प्रत्यब्दं निर्मलानि स्युस्तीर्थराज समागमात् । प्रयागश्चापि तीर्थेंद्रः सर्वतीर्थार्पितं मलम्

तीर्थराजसमागमात् प्रत्यब्दं तानि निर्मलानि भवन्ति। प्रयागोऽपि तीर्थेन्द्रः सर्वतीर्थैः समर्पितं मलं गृह्णाति।

Verse 17

महाघिनां महाघं च हरेत्पांचनदाद्बलात् । यं संचयति पापौघमावर्षं तीर्थनायकः । तमेकमज्जनादूर्जे त्यजेत्पंचनदे ध्रुवम्

पञ्चनदाबलात् महाघिनामपि महाघं हरेत्। यं पापौघं तीर्थनायकः संवत्सरं संचयति, तमेकमज्जनादूर्जामासे पञ्चनदे ध्रुवं त्यजेत्।

Verse 18

यथा पंचनदोत्पत्तिस्तथा च कथयाम्यहम् । निशामय महाभाग मित्रावरुणनंदन

यथा पञ्चनदोत्पत्तिः तथा ते कथयाम्यहम्। निशामय महाभाग मित्रावरुणनन्दन।

Verse 19

पुरा वेदशिरा नाम मुनिरासीन्महातपाः । भृगुवंश समुत्पन्नो मूर्तो वेद इवापरः

पुरा वेदशिरा नाम मुनिरासीन्महातपाः। भृगुवंशसमुत्पन्नो मूर्तो वेद इवापरः।

Verse 20

तपस्यतस्तस्य मुनेः पुरोदृग्गोचरं गता । शुचिरप्सरसां श्रेष्ठा रूपलावण्यशालिनी

तपस्यति तस्मिन् मुनीन्द्रे पुरतः दृष्टिपथं गता । शुचिर्नामाप्सरसां श्रेष्ठा रूपलावण्यविभूषिता ॥

Verse 21

तस्या दर्शनमात्रेण परिक्षुब्धं मुनेर्मनः । चस्कंद स मुनिस्तूर्णं साथ भीता वराप्सराः

तस्या दर्शनमात्रेण मुनेर्मानसमाकुलम् । स मुनिस्तूर्णं चस्कन्द सा च भीता वराप्सरा ॥

Verse 22

दूरादेव नमस्कृत्य तमृषिं साभ्यभाषत । अतीव वेपमानांगी शुचिस्तच्छापभीतितः

दूरादेव नमस्कृत्य तमृषिं साभ्यभाषत । अतीव वेपमानाङ्गी शुचिस्तच्छापभीतितः ॥

Verse 23

नापराध्नोम्यहं किंचिन्महोग्रतपसांनिधे । क्षंतव्यं मे क्षमाधार क्षमारूपास्तपस्विनः

नापराध्नोम्यहं किञ्चिन्महोग्रतपसांनिधे । क्षन्तव्यं मे क्षमाधार क्षमारूपास्तपस्विनः ॥

Verse 24

मुनीनां मानसं प्रायो यत्पद्मादपि तन्मृदु । स्त्रियः कठोरहृदयाः स्वरूपेणैव सत्तम

मुनीनां मानसं प्रायः पद्मादपि मृदु स्मृतम् । स्त्रियस्तु कठोरहृदयाḥ स्वभावेनैव सत्तम ॥

Verse 25

इति श्रुत्वा वचस्तस्याः शुचेरप्सरसो मुनिः । विवेकसेतुना स्तंभीन्महारोषनदीरयम्

इति तस्याः शुचेरप्सरसः वचः श्रुत्वा मुनिः । विवेकसेतुना स्वान्ते महारोषनदीरयम् अवरुद्धवान् ॥

Verse 26

उवाच च प्रसन्नात्मा शुचे शुचिरसि ध्रुवम् । न मेऽल्पोपि हि दोषोत्र न ते दोषोस्ति सुंदरि

प्रसन्नात्मा स मुनिरुवाच— शुचे, शुचिरसि ध्रुवम् । अत्र मेऽल्पोऽपि दोषो न, न ते दोषोऽस्ति सुन्दरि ॥

Verse 27

वह्निस्वरूपा ललना नवनीत समः पुमान् । अनभिज्ञा वदंतीति विचारान्महदंतरम्

वह्निस्वरूपा ललनेति, नवनीतसमः पुमान् इति च । अनभिज्ञा वदन्त्येवं; विचारात् तत्त्वमन्यथा सूक्ष्मतरं च ॥

Verse 28

स्निह्येदुद्धृतसारोपि वह्नेः संस्पर्शमाप्य वै । चित्रं स्त्र्याख्या समादानात्पुमान्स्निह्यति दूरतः

उद्धृतसारोऽपि नवनीतः वह्नेः संस्पर्शमाप्य वै स्निह्येत् । चित्रं तु— स्त्र्याख्यासमादानात् पुमान् दूरत एव स्निह्यति ॥

Verse 29

अतः शुचे न भेतव्यं त्वया शुचि मनोगते । अतर्कितोपस्थितया त्वया च स्खलितं मया

अतः शुचे न भेतव्यं, त्वया शुचि मनोगते । अतर्कितोपस्थितया त्वया च स्खलितं मया ॥

Verse 30

स्खलनान्न तथा हानिरकामात्तपसो मुनेः । यथा क्षणांधीकरणाद्धानिः कोपरयादरेः

स्खलनाद् न तथा हानिर् अकामात् तपसो मुनेः । यथा क्षणान्धीकरणात् हानिः कोपरयादरेः ॥

Verse 31

कोपात्तपः क्षयं याति संचितं यत्सुकृच्छ्रतः । यथाभ्रपटलं प्राप्य प्रकाशः पुष्पवंतयोः

कोपात् तपः क्षयं याति संचितं यत् सुकृच्छ्रतः । यथाभ्रपटलं प्राप्य प्रकाशः पुष्पवंतयोः ॥

Verse 32

स्कंद उवाच । कथयामि कथामेतां नमस्कृत्य महेश्वरम् । सर्वाघौघ प्रशमनीं सर्वश्रेयोविधायिनीम्

स्कन्द उवाच । कथयामि कथामेतां नमस्कृत्य महेश्वरम् । सर्वाघौघप्रशमनीं सर्वश्रेयोविधायिनीम् ॥

Verse 33

अमर्षे कर्षति मनो मनोभू संभवः कुतः । विधुंतुदे तुदत्युच्चैर्विधुं कुत्रास्ति कौमुदी

अमर्षे कर्षति मनो मनोभूः सम्भवः कुतः । विधुन्तुदे तुदत्युच्चैर्विधुं कुत्रास्ति कौमुदी ॥

Verse 34

ज्वलतो रोषदावाग्नेः क्व वा शांतितरोः स्थितिः । दृष्टा केनापि किं क्वापि सिंहात्कलभसुस्थता

ज्वलतो रोषदावाग्नेः क्व वा शान्तितरोः स्थितिः । दृष्टा केनापि किं क्वापि सिंहात् कलभसुस्थता ॥

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रतीपः प्रतिघातुकः । चतुर्वर्गस्य देहस्य परिहेयो विपश्चिता

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन विपश्चिता प्रतीपं प्रतिघातुकं च परिहरेत्। स हि धर्मार्थकाममोक्षरूपचतुर्वर्गस्य देहिनः साधनं विनाशयति॥

Verse 36

इदानीं शृणु कल्याणि कर्तव्यं यत्त्वया शुचे । अमोघबीजा हि वयं तद्बीजमुररी कुरु

इदानीं शृणु कल्याणि, शुचे, यत् त्वया कर्तव्यम्। अमोघबीजा हि वयं; तस्मात् हे उररी, तद्बीजं सम्यक् रक्ष कुरु॥

Verse 37

एतस्मिन्रक्षिते वीर्ये परिस्कन्ने त्वदीक्षणात् त्वया तव भवित्रेकं कन्यारत्नं महाशुचि

एतस्मिन् रक्षिते वीर्ये त्वदीक्षणात् परिस्कन्ने, हे महाशुचि, त्वया तव भविता एकं कन्यारत्नं॥

Verse 38

इत्युक्ता तेन मुनिना पुनर्जातेव साप्सराः । महाप्रसाद इत्युक्त्वा मुनेः शुक्रमजीगिलत्

इत्युक्ता तेन मुनिना सा अप्सरा पुनर्जातेवाभवत्। ‘महाप्रसादः’ इत्युक्त्वा मुनेः शुक्रम् अजीगिलत्॥

Verse 39

अथ कालेन दिव्यस्त्री कन्यारत्नमजीजनत् । अतीव नयनानंदि निधानं रूपसंपदाम्

अथ कालेन सा दिव्यस्त्री कन्यारत्नम् अजीजनत्। अतीव नयनानन्दि, निधानं रूपसम्पदाम्॥

Verse 40

तस्यैव वेदशिरस आश्रमे तां निधाय सा । शुचिरप्सरसां श्रेष्ठा जगाम च यथेप्सितम्

तस्यैव वेदशिरसो मुनिवरस्याश्रमे तां न्यस्य, सा शुचिरा अप्सरसां श्रेष्ठा यथेप्सितं स्थानं जगाम।

Verse 41

तां च वेदशिराः कन्यां स्नेहेन समवर्धयत् । क्षीरेण स्वाश्रमस्थाया हरिण्या हरिणीक्षणाम्

तां च वेदशिराः कन्यां स्नेहेन समवर्धयत्; स्वाश्रमस्थाया हरिण्या क्षीरेण हरिणीक्षणाम्।

Verse 42

मुनिर्नाम ददौ तस्यै धूतपापेति चार्थवत् । यन्नामोच्चारणेनापि कंपते पातकावली

मुनिर्थार्थवत् तस्यै ‘धूतपापेति’ नाम ददौ; यन्नामोच्चारणमात्रेणापि पातकावली कम्पते।

Verse 43

सर्वलक्षणशोभाढ्यां सर्वावयव सुंदरीम् । मुनिस्तत्याज नोत्संगात्क्षणमात्रमपि क्वचित्

सर्वलक्षणशोभाढ्यां सर्वावयवसुन्दरीं तां मुनिर्नोत्सङ्गात् त्याजयामास; क्षणमात्रमपि क्वचित् न।

Verse 44

दिनेदिने वर्धमानां तां पश्यन्मुमुदे भृशम् । क्षीरनीरधिवद्रम्यां निशि चांद्रमसीं कलाम्

दिनेदिने वर्धमानां तां पश्यन् स मुनिर्भृशं मुमुदे; निशि क्षीरनीरधिवद् रम्यां चान्द्रमसीं कलामिव।

Verse 45

अथाष्टवार्षिकीं दृष्ट्वा तां कन्यां स मुनीश्वरः । कस्मै देयेति संचित्य तामेव समपृच्छत

अथाष्टवर्षिकीं तां कन्यां दृष्ट्वा स मुनीश्वरः । “कस्मै देया” इति संचित्य तामेव समपृच्छत ॥

Verse 46

वेदशिरा उवाच । अयि पुत्रि महाभागे धूतपापे शुभेक्षणे । कस्मै दद्यावराय त्वां त्वमेवाख्याहि तं वरम्

वेदशिरा उवाच । अयि पुत्रि महाभागे धूतपापे शुभेक्षणे । कस्मै दद्यां वराय त्वां त्वमेवाख्याहि तं वरम् ॥

Verse 47

अतिस्नेहार्द्रचित्तस्य जनेतुश्चेति भाषितम् । निशम्य धूतपापा सा प्रोवाच विनतानना

अतिस्नेहार्द्रचित्तस्य जनितुश्चेति भाषितम् । निशम्य धूतपापा सा प्रोवाच विनतानना ॥

Verse 48

धूतपापोवाच । जनेतर्यद्यहं देया सुंदराय वराय ते । तदा तस्मै प्रयच्छ त्वं यमहं कथयामि ते

धूतपापा उवाच । जनेतर्यद्यहं देया सुन्दराय वराय ते । तदा तस्मै प्रयच्छ त्वं यमहं कथयामि ते ॥

Verse 49

तुभ्यं च रोचते तात शृणोत्ववहितो भवान् । सर्वेभ्योतिपवित्रो यो यः सर्वेषां नमस्कृतः

तुभ्यं च रोचते तात शृणोत्ववहितो भवान् । सर्वेभ्योऽतिपवित्रो यो यः सर्वेषां नमस्कृतः ॥

Verse 50

सर्वे यमभिलष्यंति यस्मात्सर्वसुखोदयः । कदाचिद्यो न नश्येत यः सदैवानुवर्तते

सर्वे तमभिलषन्ति, यस्मात् सर्वसुखसमुदयः। स कदाचिदपि न नश्यति, सदा चानुवर्तते॥

Verse 51

इहामुत्रापि यो रक्षेन्महापदुदयाद्ध्रुवम् । सर्वे मनोरथा यस्मात्परिपूर्णा भवंति हि

इहामुत्र च यो रक्षेत् महापदसमुद्भवात् ध्रुवम्। यस्मात् सर्वे मनोरथाः परिपूर्णा भवन्ति हि॥

Verse 52

दिनेदिने च सौभाग्यं वर्धते यस्य सन्निधौ । नैरंतर्येण यत्सेवां कुर्वतो न भयं क्वचित्

दिनेदिने च सौभाग्यं वर्धते यस्य सन्निधौ। नैरन्तर्येण यत्सेवा कुर्वतो न भयं क्वचित्॥

Verse 53

यन्नामग्रहणादेव केपि वाधां न कुर्वते । यदाधारेण तिष्ठंति भुवनानि चतुर्दश

यन्नामग्रहणादेव न केऽपि बाधां कुर्वते। यदाधारेण तिष्ठन्ति भुवनानि चतुर्दश॥

Verse 54

एवमाद्या गुणा यस्य वरस्य वरचेष्टितम् । तस्मै प्रयच्छ मां तात मम तेपीहशर्मणे

एवमाद्या गुणा यस्य वरस्य वरचेष्टितम्। तस्मै प्रयच्छ मां तात, मम तेऽपीहशर्मणे॥

Verse 55

एतच्छ्रुत्वापि ता तस्या भृशं मुदमवाप ह । धन्योस्मि धन्या मे पूर्वे येषामैषा सुतान्वये

एतदाकर्ण्य सा तस्याः हर्षेणात्यन्तमुदिता । “धन्योऽस्मि, धन्याः मे पूर्वजाः, येषां वंशेऽस्याः सदृशी दुहिता जाता” इति ।

Verse 56

ध्रुवा हि धूतपापासौ यस्या ईदृग्विधा मतिः । ईदृग्विधैर्गुणगणैर्गरिम्णा कोत्र वै भवेत्

ध्रुवं धूतपापैव सा, यस्याः एतादृशी मतिः । एतादृशैर्गुणसमूहैः सति, दोषगौरवं कुत्र नु भवेत् ।

Verse 57

अथवा स कथं लभ्यो विना पुण्यभरोदयम् । इति क्षणं समाधाय मनः स मुनिपुंगवः

अथवा स कथं लभ्यः, विना पुण्यभरोदयम् । इति क्षणं मनः समाधाय, स मुनिपुङ्गवः स्थितः ।

Verse 58

ज्ञानेन तं समालोच्य वरमीदृग्गुणोदयम् । धन्यां कन्यां बभाषेथ शृणु वत्से शुभैषिणि

ज्ञानेन तं समालोच्य, वरं ईदृग्गुणोदयम् । धन्यां कन्यां बभाषे सः—“शृणु वत्से शुभैषिणि” ।

Verse 59

पितोवाच । वरस्य ये त्वया प्रोक्ता गुणा एते विचक्षणे । एषां गुणानामाधारो वरोस्तीति विनिश्चितम्

पितोवाच—“विचक्षणे, वरस्य ये त्वया प्रोक्ता गुणा एते । एषां गुणानामाधारो वरोऽस्ति इति विनिश्चितम्” ।

Verse 60

परं स सुखलभ्यो न नितरां सुभगाकृतिः । तपः पणेन स क्रय्यः सुतीर्थविपणौ क्वचित्

परं स न सुखलभ्यः, नितरां सुभगाकृतिः। तपःपणेनैव स क्रय्यः, सुतीर्थविपणौ क्वचित्॥

Verse 61

तीर्थभारैः स सुलभो न कौलीन्येन कन्यके । न वेदशास्त्राभ्यसनैर्न चैश्वर्यबलेन वै

तीर्थभारैः स न सुलभो, न कौलीन्येन कन्यके। न वेदशास्त्राभ्यसनैः, न चैश्वर्यबलेन वै॥

Verse 62

न सौंदर्येण वपुषा न बुद्ध्या न पराक्रमैः । एकयैव मनः शुद्ध्या करणानां जयेन च

न सौन्दर्येण वपुषा, न बुद्ध्या न पराक्रमैः। एकयैव मनःशुद्ध्या, करणानां जयेन च॥

Verse 63

महातपः सहायेन दमदानदयायुजा । लभ्यते स महाप्राज्ञो नान्यथा सदृशः पतिः

महातपःसहायेन, दमदानदयायुजा। लभ्यते स महाप्राज्ञो, नान्यथा सदृशः पतिः॥

Verse 64

इति श्रुत्वाथ सा कन्या पितरं प्रणिपत्य च । अनुज्ञां प्रार्थयामास तपसे कृतनिश्चया

इति श्रुत्वाथ सा कन्या, पितरं प्रणिपत्य च। अनुज्ञां प्रार्थयामास, तपसे कृतनिश्चया॥

Verse 65

स्कंद उवाच । कृतानुज्ञा जनेत्रा सा क्षेत्रे परमपावने । तपस्तताप परमं यदसाध्यं तपस्विभिः

स्कन्द उवाच—जनन्याः कृतानुज्ञा सा कन्या परमपावनेऽस्मिन् क्षेत्रे परमं तपोऽतपत्, यत्तपः सिद्धतपस्विभिरपि दुरनुष्ठेयम्।

Verse 66

क्व सा बालातिमृद्वंगी क्व च तत्तादृशं तपः । कठोरवर्ष्मसंसाध्यमहो सच्चेतसो धृतिः

क्व सा बालातिमृद्वङ्गी क्व च तादृशं तपः? कठोरवर्ष्मसंसाध्यं तत्; अहो सच्चेतसः धृतिः!

Verse 67

धारासारा सुवर्षासु महावातवतीष्वलम् । शिलासु सावकाशासु सा बह्वीरनयन्निशाः

धारासारासु सुवर्षासु महावातवतीष्वलम्। शिलासु सावकाशासु सा बह्वीरनयन्निशाः॥

Verse 68

श्रुत्वा गर्जरवं घोरं दृष्ट्वा विद्युच्चमत्कृतीः । आसारसीकरैः क्लिन्ना न चकंपे मनाक्च सा

श्रुत्वा गर्जरवं घोरं दृष्ट्वा विद्युच्चमत्कृतीः। आसारसीकरैः क्लिन्ना न चकम्पे मनाक्च सा॥

Verse 69

तडित्स्फुरंतीत्वसकृत्तमिस्रासु तपोवने । यातायातं करोतीव द्रष्टुं तत्तपसः स्थितिम्

तडित्स्फुरन्ती त्वसकृत्तमिस्रासु तपोवने। यातायातं करोतीव द्रष्टुं तत्तपसः स्थितिम्॥

Verse 70

तपर्तुरेव साक्षाच्च कुमारी कैतवात्किल । पंचाग्नीन्परिधायात्र तपस्यति तपोवने

तपर्तुरेव साक्षादिव मूर्तिमतीव दृश्यते स्म; सा कुमारी निष्कपटतया तपोवने पञ्चाग्नीन् परिधाय तत्र तपः अकरोत्।

Verse 71

जलाभिलाषिणी बाला न मनागपि सा पिबत् । कुशाग्रतोयपृषतं पंचाग्निपरितापिता

जलाभिलाषिणी बाला सापि न मनागपि पपौ; कुशाग्रस्थितं तोयपृषतमेव, पञ्चाग्निपरितापिता सती, स्वीचकार।

Verse 72

रोमांच कंचुकवती वेपमानतनुच्छदा । पर्यक्षिपत्क्षपाः क्षामा तपसा हैमनीश्च सा

रोमाञ्चकञ्चुकवतीव सा, वेपमानतनुच्छदा; तपसा क्षामा सती, क्षपाः पर्यक्षिपत्, हैमनीश्च ऋतुमपि सोढवती स्म।

Verse 73

निशीथिनीषु शिशिरे श्रयंती सारसं रसम् । मेने सा सारसैः केयमुद्यताद्येति पद्मिनी

निशीथिनीषु शिशिरे सा पद्मसारसं रसं श्रयन्ती; सारसैः ‘केयम् अद्य उद्यता पद्मिनी’ इव मेने।

Verse 74

मनस्विनामपि मनोरागतां सृजते मधौ । तदोष्ठपल्लवाद्रागो जह्रे माकंदपल्लवैः

मनस्विनामपि मधौ मनो रागं सृजति; तथापि तस्या ओष्ठपल्लवयोः रागः माकन्दपल्लवैः इव जह्रिये।

Verse 75

वसंते निवसंती सा वने बालाचलंमनः । चक्रे तपस्यपि श्रुत्वा कोकिला काकलीरवम्

वसन्ते वने निवसन्त्याः तस्याः बालायाः मनोऽचलत्; तथापि कोकिलानां मधुरकाकलीरवं श्रुत्वापि सा तपस्यां न जहौ।

Verse 76

बंधुजीवेऽधररुचिं कलहंसे कलागतीः । निक्षेपमिव सा क्षिप्त्वा शरद्यासीत्तपोरता

बन्धुजीवपुष्पसदृशीं अधररुचिं कलहंसस्येव कलागतीश्च निक्षेपमिव क्षिप्त्वा सा शरदि तपोरता बभूव।

Verse 77

अपास्तभोगसंपर्का भोगिनां वृत्तिमाश्रिता । क्षुदुद्बोधनिरोधाय धूतपापा तपस्विनी

अपास्तभोगसंपर्का भोगिनां वृत्तिमाश्रिता; क्षुदुद्बोधनिरोधाय धूतपापा तपस्विनी यतमानाभवत्।

Verse 78

शाणेन मणिवल्लीढा कृशाप्यायादनर्घताम् । तथापि तपसा क्षामा दिदीपे तत्तनुस्तराम्

शाणेन मणिवल्लीढा इव कृशापि सा अनर्घताम् आप; तथापि तपसा क्षामा तस्याः तनुः अधिकं दिदीपे।

Verse 79

निरीक्ष्य तां तपस्यंतीं विधिः संशुद्धमानसाम् । उपेत्योवाच सुप्रज्ञे प्रसन्नोस्मि वरं वृणु

तां संशुद्धमानसां तपस्यन्तीं निरीक्ष्य विधिः उपेत्य उवाच—सुप्रज्ञे, प्रसन्नोऽस्मि; वरं वृणु।

Verse 80

सा चतुर्वक्त्रमालोक्य हंसयानोपरिस्थितम् । प्रणम्य प्रांजलिः प्रीता प्रोवाचाथ प्रजापतिम्

सा चतुर्वक्त्रं प्रभुं हंसयानोपरि स्थितम् आलोक्य प्रणम्य प्राञ्जलिः प्रीत्या ततः प्रजापतिं प्रोवाच।

Verse 81

धूतपापोवाच । पितामह वरो मह्यं यदि देयो वरप्रद । सर्वेभ्यः पावनेभ्योपि कुरु मामतिपावनीम्

धूतपापोवाच— पितामह वरप्रद, यदि मे वरः प्रदेयः, तर्हि सर्वेभ्यः पावनेभ्योऽपि मामतिपावनीं कुरु।

Verse 82

स्रष्टा तदिष्टमाकर्ण्य नितरां तुष्टमानसः । प्रत्युवाचाथ तां बालां विमलां विमलेषिणीम्

तदिष्टमाकर्ण्य स्रष्टा नितरां तुष्टमानसः । तां बालां विमलां विमलेषिणीं प्रत्युवाच।

Verse 83

ब्रह्मोवाच । धूतपापे पवित्राणि यानि संत्यत्र सर्वतः । तेभ्यः पवित्रमतुलं त्वमेधि वरतो मम

ब्रह्मोवाच— धूतपापे, यानि पवित्राणि सर्वतः संत्यत्र, तेभ्यः पवित्रमतुलं त्वमेधि मम वरतः।

Verse 84

तिस्रः कोट्योऽर्धकोटी च संति तीर्थानि कन्यके । दिवि भुव्यंतरिक्षे च पावनान्युत्तरोत्तरम्

कन्यके, दिवि भुव्यंतरिक्षे च तिस्रः कोट्योऽर्धकोटी च तीर्थानि सन्ति; पावनान्युत्तरोत्तरं भवन्ति।

Verse 85

तानि सर्वाणि तीर्थानि त्वत्तनौ प्रतिलोम वै । वसंतु मम वाक्येन भव सर्वातिपावनी

तानि सर्वाणि तीर्थानि त्वत्तनौ प्रतिलोमं वै निवसन्तु; मम वाक्येन त्वं सर्वातिपावनी भव।

Verse 86

इत्युक्त्वांतर्दधे वेधाः सापि निर्धूतकल्मषा । धूतपापोटजं प्राप्ताथो वेदशिरसः पितुः

इत्युक्त्वा वेधाः अन्तर्दधे; सा अपि निर्धूतकल्मषा धूतपापोटजं प्राप्य वेदशिरसः पितुः समीपं जगाम।

Verse 87

कदाचित्तां समालोक्य खेलंतीमुटजाजिरे । धर्मस्तत्तपसाकृष्टः प्रार्थयामास कन्यकाम्

कदाचित् तां समालोक्य उटजाजिरे खेलन्तीम्; धर्मः तत्तपसाकृष्टः कन्यकां प्रार्थयामास।

Verse 88

धर्म उवाच । पृथुश्रोणि विशालाक्षि क्षामोदरि शुभानने । क्रीतः स्वरूपसंपत्त्या त्वयाहं देहि मे रहः

धर्म उवाच—पृथुश्रोणि विशालाक्षि क्षामोदरि शुभानने, त्वत्स्वरूपसंपत्त्या अहं क्रीत इव; मे रहः देहि।

Verse 89

नितरां बाधते कामस्त्वत्कृते मां सुलोचने । अज्ञातनाम्ना सा तेन प्रार्थितेत्यसकृद्ग्रहः

त्वत्कृते मां सुलोचने कामो नितरां बाधते; अज्ञातनाम्नी सा तेन प्रार्थिता इति असकृत् ग्रहः।

Verse 90

उवाच सा पिता दाता तं प्रार्थय सुदुर्मते । पितृप्रदेया यत्कन्या श्रुतिरेषा सनातनी

सा उवाच—पिता दाता; तमेव प्रार्थय, सुदुर्मते। पितृप्रदेया हि कन्या—एषा श्रुतेः सनातनी विधिः॥

Verse 91

निशम्येति वचो धर्मो भाविनोर्थस्य गौरवात् । पुनर्निबंधयांचक्रे ऽपधृतिर्धृतिशालिनीम्

तद्वचः श्रुत्वा धर्मो भाविनोऽर्थस्य गौरवात्। पुनर्निबन्धयामास धृतिशालिनीमपधृतिम्॥

Verse 92

धर्म उवाच । न प्रार्थयेहं सुभगे पितरं तव सुंदरि । गांधर्वेण विवाहेन कुरु मे त्वं समीहितम्

धर्म उवाच—न प्रार्थयेऽहं सुभगे पितरं तव सुन्दरि। गान्धर्वेण विवाहेन कुरु मे त्वं समीहितम्॥

Verse 93

इति निर्बंधवद्वाक्यं सा निशम्य कुमारिका । पितुः कन्याफलंदित्सुः पुनराहेति तं द्विजम्

इति निर्बन्धवद्वाक्यं श्रुत्वा सा कुमारिका। पितुः कन्याफलं दातुं पुनराह तं द्विजम्॥

Verse 94

अरे जडमते मा त्वं पुनर्ब्रूहीति याह्यतः । इत्युक्तोपि कुमार्या स नातिष्ठन्मदनातुरः

अरे जडमते मा त्वं पुनर्ब्रूहीति याह्यतः। इत्युक्तोऽपि कुमार्या स नातिष्ठन्मदनातुरः॥

Verse 95

ततः शशाप तं बाला प्रबला तपसो बलात् । जडोसि नितरां यस्माज्जलाधारो नदो भव

ततः सा बाला तपोबलप्रभावात् प्रबला तं शशाप—“यस्मात् त्वं नितरां जडोऽसि, तस्माज्जलाधारमात्रो नदो भव।”

Verse 96

इति शप्तस्तया सोथ तां शशाप क्रुधान्वितः । कठोरहृदये त्वं तु शिला भव सुदुर्मते

इति तया शप्तः स क्रोधान्वितोऽथ तामपि शशाप—“कठोरहृदये, त्वं शिला भव; सुदुर्मते!”

Verse 97

स्कंद उवाच । इत्यन्योन्यस्य शापेन मुने धर्मो नदोऽभवत् । अविमुक्ते महाक्षेत्रे ख्यातो धर्मनदो महान्

स्कन्द उवाच—इत्यन्योन्यशापेन, मुने, धर्मो नदोऽभवत्। अविमुक्ते महाक्षेत्रे स धर्मनदो महानिति ख्यातः॥

Verse 98

साप्याह पितरं त्रस्ता स्वशिलात्वस्य कारणम् । ध्यानेन धर्मं विज्ञाय मुनिः कन्यामथाब्रवीत्

सा च त्रस्ता पितरं स्वशिलात्वकारणं न्यवेदयत्। मुनिर्ध्यानेन धर्मं विज्ञाय तां कन्यामथाब्रवीत्॥

Verse 99

मा भैः पुत्रि करिष्यामि तव सर्वं शुभोदयम् । तच्छापो नान्यथा भूयाच्चंद्रकांतशिला भव

“मा भैः पुत्रि; तव सर्वं शुभोदयम् अहं करिष्यामि। किन्तु तच्छापो नान्यथा; चन्द्रकान्तशिला भव।”

Verse 100

चंद्रोदयमनुप्राप्य द्रवीभूततनुस्ततः । धुनी भव सुते साध्वि धूतपापेति विश्रुता

चन्द्रोदयमनुप्राप्य तव तनुर्द्रवीभविष्यति ततः । धुनी भव सुते साध्वि धूतपापेति विश्रुता ॥

Verse 110

महापापांधतमसं किरणाख्या तरंगिणी । ध्वंसयेत्स्नानमात्रेण मिलिता धूतपापया

महापापान्धतमसं किरणाख्या तरङ्गिणी । ध्वंसयेत्स्नानमात्रेण मिलिता धूतपापया ॥

Verse 120

स्नात्वा पंचनदे तीर्थे कृत्वा च पितृतर्पणम् । बिंदुमाधवमभ्यर्च्य न भूयो जन्मभाग्भवेत्

स्नात्वा पञ्चनदे तीर्थे कृत्वा च पितृतर्पणम् । बिन्दुमाधवमभ्यर्च्य न भूयो जन्मभाग्भवेत् ॥

Verse 130

पंचकूर्चेन पीतेन यात्र शुद्धिरुदाहृता । सा शुद्धिः श्रद्धया प्राश्य बिंदुं पांचनदांभसः

पञ्चकूर्चेन पीतेन यत्र शुद्धिरुदाहृता । सा शुद्धिः श्रद्धया प्राश्य बिन्दुं पाञ्चनदाम्भसः ॥

Verse 140

बिंदुतीर्थे नरो दत्त्वा कांचनं कृष्णलोन्मितम् । न दरिद्रो भवेत्क्वापि न स्वर्णेन वियुज्यते

बिन्दुतीर्थे नरो दत्त्वा काञ्चनं कृष्णलोन्मितम् । न दरिद्रो भवेत्क्वापि न स्वर्णेन वियुज्यते ॥