Adhyaya 6

Verse 1

स्कंद उवाच । अथेशाज्ञां समादाय गजवक्त्रः प्रतस्थिवान् । शंभोः काश्यागमोपायं चिंतयन्मंदराद्रितः

स्कन्द उवाच। अथेशाज्ञां समादाय गजवक्त्रः प्रतस्थिवान्। शम्भोः काश्यागमोपायं चिन्तयन् मन्दराद्रितः॥

Verse 2

प्राप्य वाराणसीं तूर्णमाशु स्यंदनगो विभुः । वाडवीं मूर्तिमालंब्य प्राविशच्छकुनैः स्तुतः

वाराणसीं तूर्णमुपेत्य स्यन्दनस्थितो विभुः । वाडवीं मूर्तिमालम्ब्य शकुनैः स्तुतः प्राविशत् ॥

Verse 3

नक्षत्रपाठको भूत्वा वृद्धः प्रत्यवरोधगः । चचार मध्ये नगरं पौराणां प्रीतिमावहन्

नक्षत्रपाठको भूत्वा वृद्धः प्रत्यवरोधगः । नगरमध्यं चचार पौराणां प्रीतिमावहन् ॥

Verse 4

स्वयमेव निशाभागे स्वप्नं संदर्शयन्नृणाम् । प्रातस्तेषां गृहान्गत्वा तेषां वक्ति बलाबलम्

स्वयमेव निशाभागे स्वप्नं संदर्शयन्नृणाम् । प्रातस्तेषां गृहान्गत्वा तेषां वक्ति बलाबलम् ॥

Verse 5

भवद्भिरद्य रात्रौ यद्दृष्टं स्वप्नविचेष्टितम् । भवत्कौतूहलोत्पत्त्यै तदेव कथयाम्यहम्

भवद्भिरद्य रात्रौ यद्दृष्टं स्वप्नविचेष्टितम् । भवत्कौतूहलोत्पत्त्यै तदेव कथयाम्यहम् ॥

Verse 6

स्वपता भवता रात्रौ तुर्ये यामे महाह्रदः । अदर्शि तत्र च भवान्मज्जन्मज्जंस्तटंगतः

स्वपता भवता रात्रौ तुर्ये यामे महाह्रदः । अदर्शि तत्र च भवान्मज्जन्मज्जंस्तटंगतः ॥

Verse 7

तदंबुपिच्छिले पंके मग्नोन्मग्नोसि भूरिशः । दुःस्वप्नस्यास्य च महान्विपाकोति भयप्रदः

तदम्बुपिच्छिले पङ्के भूरिशो मग्नोन्मग्नोऽसि पुनः पुनः। अस्य दुःस्वप्नस्य महान् विपाकोऽतिभयप्रदः॥

Verse 8

काषायवसनो मुंडः प्रैक्ष्यहो भवतापि यः । परितापं महानेष जनयिष्यति दारुणम्

काषायवसनो मुण्डः प्रैक्ष्योऽहो भवतापि यः। स महान् दारुणं परितापं जनयिष्यति॥

Verse 9

रात्रौ सूर्यग्रहो दृष्टो महानिष्टकरो ध्रुवम् । ऐंद्रधनुर्द्वयं रात्रौ यदलोकि न तच्छुभम्

रात्रौ सूर्यग्रहः दृष्टो महानिष्टकरो ध्रुवम्। रात्रौ यदालोक्यतेऽैन्द्रधनुर्द्वयं न तच्छुभम्॥

Verse 10

प्रतीच्यां रविरागत्य प्रोद्यंतं व्योम्नि शीतगुम् । पातयामास भूपृष्ठे तद्राज्यभयसूचकम्

प्रतीच्यां रविरागत्य प्रोद्यन्तं व्योम्नि शीतगुम्। पातयामास भूपृष्ठे तद्राज्यभयसूचकम्॥

Verse 11

युगपत्केतुयुगलं युध्यमानं परस्परम् । यददर्शि न तद्भद्रं राष्ट्रभंगाय केवलम्

युगपत्केतुयुगलं युध्यमानं परस्परम्। यददर्शि न तद्भद्रं राष्ट्रभङ्गाय केवलम्॥

Verse 12

विशीर्यत्केशदशनं नीयमानं च दक्षिणे । आत्मानं यत्समद्राक्षीः कुटुंबस्यापि भीषणम्

विशीर्यत्केशदशनं दक्षिणां नीयमानं च । आत्मानं यत्समद्राक्षीः कुटुम्बस्यापि भीषणम् ॥

Verse 13

प्रासादध्वजभंगोयस्त्वयैक्षत निशाक्षये । राज्यक्षयकरं विद्धि महोत्पाताय निश्चितम्

प्रासादध्वजभङ्गो यस्त्वयैक्षत निशाक्षये । राज्यक्षयकरं विद्धि महोत्पाताय निश्चितम् ॥

Verse 14

नगरी प्लाविता स्वप्ने तरंगैः क्षीरनीरधेः । पक्षैस्त्रिचतुरैः शंके महाशंकां पुरौकसाम्

नगरी प्लाविता स्वप्ने तरङ्गैः क्षीरनीरधेः । पक्षैस्त्रिचतुरैः शङ्के महाशङ्कां पुरौकसाम् ॥

Verse 15

स्वप्ने वानरयानेन यत्त्वमूढोसि दक्षिणाम् । अतस्तद्वंचनोपायः पुरत्यागो महामते

स्वप्ने वानरयानेन यत्त्वमूढोऽसि दक्षिणाम् । अतस्तद्वञ्चनोपायः पुरत्यागो महामते ॥

Verse 16

रुदती या त्वया दृष्टा महिलैका निशात्यये । मुक्तकेशी विवसना सा नारी श्रीरिवोद्गता

रुदती या त्वया दृष्टा महिलैका निशात्यये । मुक्तकेशी विवसना सा नारी श्रीरिवोद्गता ॥

Verse 17

देवालयस्य कलशो यत्त्वया वीक्षितः पतन् । दिनैः कतिपयैरेव राज्यभंगो भविष्यति

देवालयस्य कलशः पतन् यत्त्वया दृष्टः; तस्मात् कतिपयदिनैरेव राज्यस्य भङ्गो निश्चयेन भविष्यति।

Verse 18

पुरी परिवृता स्वप्ने मृगयूथैः समंततः । रोरूयमाणैरत्यर्थं मासेनैवोद्वसी भवेत्

स्वप्ने पुरी समन्ततो मृगयूथैः परिवृता, अतिभीषणं रोरूयमाणैः; मासेनैव सा पुरी निश्चयेन उद्वसी भवेत्।

Verse 19

आतायियूकगृध्राद्यैः पुरीमुपरिचारिभिः । सूच्यतेत्याहितं किंचिद्ध्रुवमत्र निवासिनाम्

आतायिभिः, यूकगृध्रादिभिः च पुरीमुपरिचारिभिः; अत्र निवासिनां किञ्चिद् अहितं ध्रुवं सूच्यते इति।

Verse 20

स्वप्नोत्पातानिति बहूञ्शंसञ्शंसन्नितस्ततः । बहूनुच्चाटयांचक्रे स विघ्नेशः पुरौकसः

स्वप्नोत्पातान् बहून् इतस्ततः शंसन् शंसन्, स पुरौकसां विघ्नेशः बहून् उच्चाटयामास।

Verse 21

केषांचित्पुरतो वादीद्ग्रहचारं प्रदर्शयन् । एकराशिस्थिताः सौरि सितभौमा न शोभनाः

केषांचित् पुरतः वादी ग्रहचारं प्रदर्शयन् अवदत्—एकराशिस्थिताः शनि-शुक्र-मङ्गलाः न शोभनाः।

Verse 22

सोयं धूमग्रहो व्योम्नि भित्त्वा सप्तर्षिमंडलम् । प्रयातः पश्चिमामाशां स नाशाय विशांपतेः

सोऽयं धूमकेतुग्रहो व्योम्नि सप्तर्षिमण्डलं भित्त्वा पश्चिमामाशां प्रयातः; स विशांपतेः (राज्ञः) नाशं सूचयति।

Verse 23

अतिचारगतो मंदः पुनर्वक्राध्व संस्थितः । पापग्रहसमायुक्तो न युक्तोयमिहेष्यते

मन्दः अतिचारगतः पुनर्वक्राध्वनि स्थितः; पापग्रहैः समायुक्तोऽयं योगो न युक्तः, अशुभफलप्रदः।

Verse 24

व्यतीते वासरे योयं भूकंपः समपद्यत । कंपं जनयतेऽतीव हृदो मेपि पुरौकसः

व्यतीते वासरे योऽयं भूकम्पः समपद्यत, स मे हृदयं पुरौकसः अपि अतीव कम्पं जनयति।

Verse 25

उदीच्यादक्षिणाशायां येयमुल्का प्रधाविता । विलीना च वियत्येव स निर्घातं न सा शुभा

उदीच्यादक्षिणाशायां या इयमुल्का प्रधाविता, वियति विलीना च निर्घातसहिता; सा शुभा न।

Verse 26

उन्मूलितो महामूलो महानिलरयेण यः । चत्वरे चैत्यवृक्षोयं महोत्पातं प्रशंसति

महानिलरयेण यः महामूलः चैत्यवृक्षः चत्वरे उन्मूलितः; अयं महोत्पातं प्रशंसति (सूचयति)।

Verse 27

सूर्योदयमनुप्राप्य प्राच्यां शुष्कतरूपरि । करटो रारटीत्येष कटूत्कट भयप्रदः

सूर्योदयसमये प्राच्यां दिशि शुष्कवृक्षोपरि करटो ‘रारटी’ इति कटूकटध्वनिं चकार; स ध्वनिः सहसा भयप्रदः अभवत्।

Verse 28

मध्ये विपणि यतूर्णं कौचिच्चारण्यचारिणौ । मृगौ मृगयतां यातौ पौराणां पुरतोऽहितौ

विपणिमध्ये सहसा अरण्यचारिणौ मृगौ धावमानौ पौराणां पुरतोऽभवताम्; तद् अशुभदर्शनं मन्यते।

Verse 29

रसालशालमुकुलं वीक्ष्यते यच्छरद्यदः । महाकालभयं मन्येप्यकालेपि पुरौकसाम्

यदा रसालशालयोर्मुकुलानि शरदिवेव अकाले दृश्यन्ते, तदा पुरौकसां महाकालभयमिव मन्ये—अकालेऽपि पतितं त्रासम्।

Verse 30

साध्वसंजनयित्वेति केचिदुच्चाटिताः पुरः । तेन विघ्नकृतापौराः कपटद्विजरूपिणा

एवं साध्वसं जनयित्वा केचिद् नगरात् बहिष्कृताः; कपटद्विजरूपिणा विघ्नकृता पौराः पीडिताः।

Verse 31

अथ मध्येवरोधं स प्रविश्य निजमायया । दृष्टार्थमेव कथयन्स्त्रीणां विस्रंभभूरभूत्

अथ स निजमायया स्त्रीणामन्तःपुरमध्यं प्रविश्य, दृष्टार्थमेव कथयन्, तासां विश्वासभूमिरभवत्।

Verse 32

तव पुत्रशतं जज्ञे सप्तोनं शुभलक्षणे । तेष्वेकस्तुरगारूढो बाह्याल्यां पतितो मृतः

शुभलक्षणे, तव पुत्रशतं सप्तोनं जज्ञे; तेषु एकः तुरगारूढः बाह्याल्यां पतितो मृतः।

Verse 33

अंतर्वत्नी त्वियं कन्या जनयिष्यति शोभनाम् । एषा हि दुर्भगा पूर्वं सांप्रतं सुभगाऽभवत्

अन्तर्वत्नी त्वियं कन्या शोभनं जनयिष्यति; एषा हि पूर्वं दुर्भगा, सांप्रतं सुभगा अभवत्।

Verse 34

असौ हि राज्ञो राज्ञीनामत्यंतमिहवल्लभा । मुक्तालंकृतिरेतस्यै राज्ञा दत्ता निजोरसः

असौ हि राज्ञो राज्ञीनां च अत्र अत्यन्तवल्लभा; एतस्यै राज्ञा निजोरसः मुक्तालङ्कृतिः दत्ता।

Verse 35

पंचसप्तदिनान्येव जातानीतीह तर्क्यते । अस्यै राज्ञा प्रसादेन ग्रामौ दातुमुदीरितौ

पञ्चसप्तदिनान्येव जातानीति अत्र तर्क्यते; अस्यै राज्ञा प्रसादेन ग्रामौ दातुमुदीरितौ।

Verse 36

इति दृष्टार्थकथनै राज्ञीमान्योभवद्द्विजः । वर्णयंति च ता राज्ञः परोक्षेपि गुणान्बहून्

इति दृष्टार्थकथनैः राज्ञीमान्योऽभवद्द्विजः; ता राज्ञः परोक्षेऽपि गुणान् बहून् वर्णयन्ति।

Verse 37

अहो यादृगसौ विप्रः सर्वत्रातिविचक्षणः । सुशीलश्च सुरूपश्च सत्यवाङ्मितभाषणः

अहो, अयं विप्रः सर्वत्रातिविचक्षणः; सुशीलः सुरूपश्च, सत्यवाक् मितभाषणः।

Verse 38

अलोलुप उदारश्च सदाचारो जितेंद्रियः । अपि स्वल्पेन संतुष्टः प्रतिग्रहपराङ्मुखः

अलोलुपः उदारश्च, सदाचारो जितेन्द्रियः; अपि स्वल्पेन सन्तुष्टः, प्रतिग्रहपराङ्मुखः।

Verse 39

जितक्रोधः प्रसन्नास्यस्त्वनसूयुरवंचकः । कृतज्ञः प्रीतिसुमुखः परिवादपराङ्मुखः

जितक्रोधः प्रसन्नास्यः, त्वनसूयुरवञ्चकः; कृतज्ञः प्रीतिसुमुखः, परिवादपराङ्मुखः।

Verse 40

पुण्योपदेष्टा पुण्यात्मा सर्वव्रतपरायणः । शुचिः शुचिचरित्रश्च श्रुतिस्मृतिविशारदः

पुण्योपदेष्टा पुण्यात्मा, सर्वव्रतपरायणः; शुचिः शुचिचरित्रश्च, श्रुतिस्मृतिविशारदः।

Verse 41

धीरः पुण्येतिहासज्ञः सर्वदृक्सर्वसंमतः । कलाकलापकुशलो ज्योतिःशास्त्रविदुत्तमः

धीरः पुण्येतिहासज्ञः, सर्वदृक् सर्वसम्मतः; कलाकलापकुशलो, ज्योतिःशास्त्रविदुत्तमः।

Verse 42

क्षमी कुलीनोऽकृपणो भोक्ता निर्मलमानसः । इत्यादि गुणसंपन्नः कोपि क्वापि न दृग्गतः

क्षमी कुलीनोऽकृपणो भोक्ता निर्मलमानसः। इत्यादिगुणसंपन्नः कश्चित् क्वापि न दृश्यते॥

Verse 43

इत्थं तास्तद्गुणग्रामं वर्णयंत्यः पदेपदे । कालं विनोदयंति स्म अंतःपुरचराः स्त्रियः

इत्थं तास्तद्गुणग्रामं वर्णयन्त्यः पदेपदे। कालं विनोदयन्ति स्म अन्तःपुरचराः स्त्रियः॥

Verse 44

एकदावसरं प्राप्य दिवोदासस्य भूभुजः । राज्ञी लीलावती नाम राज्ञे तं विन्यवेदयत्

एकदावसरं प्राप्य दिवोदासस्य भूभुजः। राज्ञी लीलावती नाम राज्ञे तं विन्यवेदयत्॥

Verse 45

राजन्वृद्धो गुणैर्वृद्धो ब्राह्मणः सुविचक्षणः । एकोस्ति स तु द्रष्टव्यो मूर्तो ब्रह्मनिधिः परः

राजन् वृद्धो गुणैर्वृद्धो ब्राह्मणः सुविचक्षणः। एकोऽस्ति स तु द्रष्टव्यो मूर्तो ब्रह्मनिधिः परः॥

Verse 46

राज्ञी राज्ञा कृतानुज्ञा सखीं प्रेष्य विचक्षणाम् । आनिनाय च तं विप्रं ब्राह्मं तेज इवांगवत्

राज्ञी राज्ञा कृतानुज्ञा सखीं प्रेष्य विचक्षणाम्। आनिनाय च तं विप्रं ब्राह्मं तेज इवाङ्गवत्॥

Verse 47

राजापि दूरादायांतं त विलोक्यमहीसुरम् । यत्राकृतिर्गुणास्तत्र जहर्षेति वदन्हृदि

राजापि दूरादागच्छन्तं तं महीसुरं विलोक्य हृदि जहर्ष—यत्रैवाकृतिरुदारा तत्रैव गुणा इति मन्यमानः।

Verse 48

पदैर्द्वित्रैर्नृपतिना कृताभ्युत्थानसत्कृतिः । चतुर्निगमजाभिः स तमाशीर्भिरनंदयत्

नृपतिः पदैर्द्वित्रैः प्रत्युत्थाय सत्कृत्य तं स्वागतमकरोत्; स च द्विजः चतुर्निगमजाभिराशीर्भिः तम् आनन्दयत्।

Verse 49

कृतप्रणामो राज्ञा स सादरं दत्तमासनम् । भेजेथ कुशलं पृष्टः स राज्ञा तेन भूपतिः

राज्ञा कृतप्रणामः स द्विजः सादरं दत्तमासनं भेजे; तेन भूपतिना कुशलं पृष्टः स कुशलवचनैः प्रत्युवाच।

Verse 50

परस्परं कुशलिनौ कुशलौ च कथागमे । प्रश्नोत्तराभ्यां संतुष्टौ द्विजवर्य क्षमाभृतौ

परस्परं कुशलं पप्रच्छतुः; कथागमे कुशलौ तौ। प्रश्नोत्तराभ्यां संतुष्टौ—हे द्विजवर्य—क्षमाभृतौ उभौ बभूवतुः।

Verse 51

कथावसाने राज्ञाथ गेहं विससृजे द्विजः । लब्धमानमहापूजः स स्वमाश्रममाविशत्

कथावसाने द्विजो राज्ञो गेहं विससृजे; लब्धमानमहापूजः स स्वमाश्रममाविशत्।

Verse 52

गतेऽथ स्वाश्रमं विप्रे दिवोदासो नरेश्वरः । लीलावत्याः पुरो विप्रं वर्णयामास भूरिशः

अथ विप्रे स्वाश्रमं गते, नरेश्वरः दिवोदासो भूरिशः लीलावत्याः पुरतः तं विप्रं विस्तरेण वर्णयामास।

Verse 53

महादेवि महाप्राज्ञे लीलावति गुणप्रिये । यथाशंसि तथा विप्रस्ततोपि गुणवत्तरः

महादेवि महाप्राज्ञे लीलावति गुणप्रिये, यथाशंसि तथा स विप्रः; ततोऽपि स गुणैः अधिकतरः।

Verse 54

अतीतं वेत्ति सकलं वर्तमानमवैति च । प्रष्टव्यः प्रातराहूय भविष्यं किंचिदेष वै

अतीतं सकलं वेत्ति, वर्तमानमपि अवैति च। अतः प्रातः आहूय प्रष्टव्यः—भविष्यं किंचिदेष वक्ष्यति नूनम्।

Verse 55

महाविभव संभारैर्महाभोगैरनेकधा । व्युष्टायां स नृपो रात्र्यां प्रातराहूतवान्द्विजम्

महाविभवसಂಭारैः महाभोगैश्च अनेकधा, रात्र्यां व्युष्टायां स नृपः प्रातः द्विजम् आहूतवान्।

Verse 56

सत्कृत्य तं द्विजं भक्त्या दुकूलादि प्रदानतः । एकांते तं द्विजं राजा पप्रच्छ निजहृत्स्थितम्

भक्त्या तं द्विजं सत्कृत्य, दुकूलादि-प्रदानतः; एकान्ते राजा तं द्विजं निजहृत्स्थितं विषयं पप्रच्छ।

Verse 57

राजोवाच । द्विजवर्यो भवानेकः प्रतिभातीति निश्चितम् । यथातत्त्ववती ते धीर्न तथान्यस्य मे मतिः

राजोवाच—द्विजवर्य, त्वमेवैकः सम्यग्दर्शीति मे निश्चयः। यथातत्त्ववती ते धीः; अन्यस्मिन् तथा मे मतिः नास्ति॥

Verse 58

दृष्ट्वा त्वां तु महाप्राज्ञं शांतं दांतं तपोनिधिम् । किंचित्प्रष्टुमना विप्र तदाख्याहि यथार्थवत्

त्वां महाप्राज्ञं शान्तं दान्तं तपोनिधिं दृष्ट्वा, विप्र, किञ्चित् प्रष्टुमना अस्मि। तद् यथार्थवत् मे ब्रूहि॥

Verse 59

शासितेयं मया पृथ्वी न तथान्यैस्तु पार्थिवैः । यावद्भूति मया भुक्ता दिव्या भोगा अनेकधा

मया पृथ्वी शासिता, न तथान्यैः पार्थिवैः। यावद्भूति मया भुक्ता दिव्या भोगा अनेकधा॥

Verse 60

निजौरसेभ्योप्यधिकं रात्रिंदिवमतंद्रितम् । विनिर्जित्य हठाद्दुष्टान्प्रजेयं परिपालिता

निजौरसेभ्यः अप्यधिकं रात्रिन्दिवम् अतन्द्रितम्। हठाद् दुष्टान् विनिर्जित्य प्रजाः इयं परिपालिता॥

Verse 61

द्विजपादार्चनात्किंचित्सुकृतं वेद्मि नापरम् । अनेनापरिकथ्येन कथितेनेह किं मम

द्विजपादार्चनात् किञ्चित् सुकृतं वेद्मि, नापरम्। अनेनापरिकथ्येन कथितेनेह किं मम॥

Verse 62

निर्विस्ममिव मे चेतः सांप्रतं सर्वकर्मसु । विचार्यार्य शुभोदर्कमत आख्याहि सत्तम

सांप्रतम् मे चेतो निर्विस्ममिव सर्वकर्मसु जातम्। आर्य, विचार्य शुभोदर्कं मन्त्रम् आख्याहि, हे सत्तम॥

Verse 63

द्विज उवाच । अपि स्वल्पतरं कृत्यं यद्भवेद्भूभुजामिह । एकांते तत्तु पृष्टेन वक्तव्यं सुधिया सदा

द्विज उवाच—इह भूभुजां यत् स्वल्पतरं कृत्यं भवेत्। एकान्ते पृष्टेन तत्तु सुधिया सदा वक्तव्यम्॥

Verse 64

अमात्येनाप्यपृष्टेन न वक्तव्यं नृपाग्रतः । महापमानभीतेन स्तोकमप्यत्र किंचन

अमात्येनाप्यपृष्टेन न वक्तव्यं नृपाग्रतः। महापमानभीतेन स्तोकमप्यत्र किंचन॥

Verse 65

पृष्टश्चेत्कथयामीह मा तत्र कुरु संशयम् । तत्कृते तव गंता वै मनो निर्वेदकारणम्

पृष्टश्चेत् कथयामीह मा तत्र कुरु संशयम्। तत्कृते तव गन्ता वै मनो निर्वेदकारणम्॥

Verse 66

शृणु राजन्महाबुद्धे नायथार्थं ब्रवीम्यहम् । विक्रांतोस्यतिशूरोसि भाग्यवानसि सर्वदा

शृणु राजन् महाबुद्धे नायथार्थं ब्रवीम्यहम्। विक्रान्तोऽसि अतिशूरोऽसि भाग्यवानसि सर्वदा॥

Verse 67

पुण्येन यशसा बुद्ध्या संपन्नोस्ति भवान्यथा । मन्ये तथामरावत्यां त्रिदशेशोपि नैव हि

पुण्येन यशसा बुद्ध्या च यथा भवान् समृद्धिमान् । तथामरावत्यां मन्ये त्रिदशेशोऽपि नैव हि ॥

Verse 68

सुधिया त्वां गुरुं मन्ये प्रसादेन सुधाकरम् । तेजसास्ति भवानर्कः प्रतापेनाशुशुक्षणिः

सुधिया त्वां गुरुं मन्ये प्रसादेन सुधाकरम् । तेजसा त्वं भवानर्कः प्रतापेनाशुशुक्षणिः ॥

Verse 69

प्रभंजनो बलेनासि श्रीदोसि श्रीसमर्पणैः । शासनेन भवान्रुद्रो निरृतिस्त्वं रणांगणे

प्रभञ्जनो बलेनासि श्रीदोऽसि श्रीसमर्पणैः । शासनेन भवान् रुद्रो निरृतिस्त्वं रणाङ्गणे ॥

Verse 70

दुष्टपाशयिता पाशी यमो नियमनेऽसताम् । इंदनात्त्वं महेंद्रोसि क्षमया त्वमसि क्षमा

दुष्टपाशयिता पाशी यमो नियमनेऽसताम् । इन्दनात् त्वं महेन्द्रोऽसि क्षमया त्वमसि क्षमा ॥

Verse 71

मर्यादया भवानब्धिर्महत्त्वे हिमवानसि । भार्गवो राजनीत्यासि राज्येन मनुना समः

मर्यादया भवानब्धिर्महत्त्वे हिमवानसि । भार्गवो राजनीत्यासि राज्येन मनुना समः ॥

Verse 72

संतापहर्तांबुदवत्पवित्रो गांगनामवत् । सर्वेषामेव जंतूनां काशीव सुगतिप्रदः

संतापं हरसि मेघवत्, गङ्गेव पावनः। सर्वेषां जंतूनां काशीव सुगतिं प्रददासि॥

Verse 73

रुद्रः संहाररूपेण पालनेन चतुर्भुजः । विधिवत्त्वं विधातासि भारती ते मुखांबुजे

संहारे रुद्ररूपोऽसि, पालने चतुर्भुजः। विधिवत् त्वं विधाता, ते मुखाम्बुजे भारती॥

Verse 74

त्वत्पाणिपद्मे कमला त्वत्क्रोधेस्ति हलाहलः । अमृतं तव वागेव त्वद्भुजावश्विनीसुतौ

त्वत्पाणिपद्मे कमला, त्वत्क्रोधे हलाहलम्। अमृतं तव वागेव, त्वद्भुजावश्विनीसुतौ॥

Verse 75

तत्किं यत्त्वयि भूजानौ सर्वदेवमयो ह्यसि । तस्मात्तव शुभोदर्को मया ज्ञातोस्ति तत्त्वतः

तत्किं यत्त्वयि भूजानौ? सर्वदेवमयो ह्यसि। तस्मात् तव शुभोदर्को मया ज्ञातस्तत्त्वतः॥

Verse 76

आरभ्याद्य दिनाद्भूप ब्राह्मणोऽष्टादशेहनि । उदीच्यः कश्चिदागत्य ध्रुवं त्वामुपदेक्ष्यति

आरभ्याद्य दिनाद् भूप, ब्राह्मणोऽष्टादशेऽहनि। उदीच्यः कश्चिदागत्य ध्रुवं त्वामुपदेक्ष्यति॥

Verse 77

तस्य वाक्यं त्वया राजन्कर्तव्यमविचारितम् । ततस्ते हृत्स्थितं सर्वं सेत्स्यत्येव महामते

तस्य वचनं त्वया, राजन्, अविचारितमेव कर्तव्यम्। ततस्ते हृदि स्थितं सर्वं नूनं सिद्ध्यत्येव, महामते॥

Verse 78

इत्युक्त्वा पृच्छ्य राजानं लब्धानुज्ञो द्विजोत्तमः । विवेश स्वाश्रमं तुष्टो नृपोप्याश्चर्यवानभूत्

इत्युक्त्वा राजानं पृच्छ्य लब्धानुज्ञो द्विजोत्तमः। तुष्टः स्वाश्रमं विवेश, नृपोऽप्याश्चर्यवानभूत्॥

Verse 79

इत्थं विघ्नजिता सर्वा पुरी स्वात्मवशीकृता । सपौरा सावरोधा च सनृपा निजमायया

इत्थं निजमायया विघ्नजिता सर्वा पुरी स्वात्मवशीकृता। सपौरा सावरोधा च सनृपा चाभवत् तदा॥

Verse 80

कृतकृत्यमिवात्मानं ततो मत्वा स विघ्नजित् । विधाय बहुधात्मानं काश्यां स्थितिमवाप च

ततः कृतकृत्यमिवात्मानं मत्वा स विघ्नजित्। बहुधात्मानं विधाय काश्यां स्थितिमवाप च॥

Verse 81

यदा स न दिवोदासः प्रागासीत्कुंभसंभव । तदातनं निजं स्थानमलंचक्रे गणाधिपः

यदा प्राक् स दिवोदासो नासीत्, कुंभसम्भव। तदा गणाधिपः स्वं पुरातनं स्थानमलंचक्रे॥

Verse 82

दिवोदासे नरपतौ विष्णुनोच्चाटिते सति । पुनर्नवीकृतायां च नगर्यां विश्वकर्मणा

दिवोदासे नरपतौ विष्णुना निष्कासिते सति । विश्वकर्मणा पुनर्नवीकृतायां नगर्यां च ॥

Verse 83

स्वयमागत्य देवेन मंदरात्सुंदरां पुरीम् । वाराणसीं प्रथमतस्तुष्टुवे गणनायकम्

स्वयमेव देवो मन्दरात् सुन्दरां पुरीम् आगत्य । वाराणसीं प्रथमतः गणनायकं तुष्टुवे ॥

Verse 84

अगस्त्य उवाच । कथं स्तुतो भगवता देवदेवेन विघ्नजित् । कथं च बहुधात्मानं स चकार विनायकः

अगस्त्य उवाच । कथं स्तुतो भगवता देवदेवेन विघ्नजित् । कथं च बहुधात्मानं स चकार विनायकः ॥

Verse 85

केनकेन स वै नाम्ना काशिपुर्यां व्यवस्थितः । इति सर्वं समासेन कथयस्व षडानन

केन केन स वै नाम्ना काशिपुर्यां व्यवस्थितः । इति सर्वं समासेन कथयस्व षडानन ॥

Verse 86

इत्युदीरितमाकर्ण्य कुंभयोनेः षडाननः । यथावत्कथयामास गणराज कथां शुभाम्

इत्युदीरितमाकर्ण्य कुम्भयोनेः षडाननः । यथावत्कथयामास गणराजकथां शुभाम् ॥