Adhyaya 5

Verse 1

स्कंद उवाच । अन्येपि ये गणास्तत्र काश्यां लिंगानि चक्रिरे । तांश्च ते कथयिष्यामि कुंभयोने निशामय

स्कन्द उवाच । अन्येपि ये गणास्तत्र काश्यां लिङ्गानि चक्रिरे । तांश्च ते कथयिष्यामि कुम्भयोने निशामय ॥

Verse 2

गणेन पिंगलाख्येन पिंगलाख्येशसंज्ञितम् । लिंगं प्रतिष्ठितं शंभोः कपर्दीशादुदग्दिशि

गणेन पिङ्गलाख्येन पिङ्गलाख्येशसंज्ञितम् । लिङ्गं प्रतिष्ठितं शम्भोः कपर्दीशादुदग्दिशि ॥

Verse 3

तस्य दर्शनमात्रेण पापानां जायते क्षयः । वीरभद्रो महाप्रीतो देवदेवस्य शूलिनः

तस्य दर्शनमात्रेण पापक्षयो जायते। देवदेवस्य शूलिनः प्रति वीरभद्रो महाप्रीतो भवति॥

Verse 4

वीरभद्रेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि निश्चलः । तस्य दर्शनमात्रेण वीरसिद्धिः प्रजायते

अद्यापि निश्चलचित्तो वीरभद्रेश्वरलिङ्गं ध्यायेत्। तस्य दर्शनमात्रेण वीरसिद्धिः प्रजायते॥

Verse 5

अविमुक्तेश्वरात्पश्चाद्वीरभद्रेश्वरं नरः । समर्च्य न रणे भंगं कदाचिदपि चाप्नुयात्

अविमुक्तेश्वरं समर्च्य पश्चाद्वीरभद्रेश्वरं नरः। सम्यगर्चयन् स रणे कदाचिदपि भङ्गं नाप्नुयात्॥

Verse 6

वीरभद्रः स्वयं साक्षाद्वीरमूर्तिधरो मुने । संहरेद्विप्रसंघातमविमुक्तनिवासिनाम

मुने, वीरमूर्तिधरः साक्षाद्वीरभद्रः स्वयं। अविमुक्तनिवासिनां विप्राणां प्रति आक्रामकं विप्रसंघातं संहरेत्॥

Verse 7

भद्रया भद्रकाल्या च भार्यया शुभया युतम् । वीरभद्रं नरोभ्यर्च्य काशीवासफलं लभेत्

भद्रया भद्रकाल्या च शुभया भार्यया युतं वीरभद्रं नरोऽभ्यर्च्य काशीवासफलं लभेत्॥

Verse 8

किरातेन किरातेशं लिंगं काश्यां प्रतिष्ठितम् । केदाराद्दक्षिणे भागे भक्तानामभयप्रदम्

किरातेन काश्यां किरातेशाख्यं लिङ्गं प्रतिष्ठापितम् । तत् केदारात् दक्षिणभागे स्थितं भक्तानामभयप्रदम् ॥

Verse 9

चतुर्मुखो गणः श्रीमान्वृद्धकालेश सन्निधौ । चतुर्मुखेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि निश्चलः

वृद्धकालेशसन्निधौ श्रीमान् चतुर्मुखो गणः । चतुर्मुखेश्वरं लिङ्गं ध्यायत्यद्यापि निश्चलः ॥

Verse 10

भक्ताश्चतुर्मुखेशस्य चतुराननवद्दिवि । पूज्यंते सुरसंघातैः सर्वभोगसमन्विताः

चतुर्मुखेशभक्ताश्च दिवि चतुराननवत् । सुरसंघैः पूज्यन्ते ते सर्वभोगसमन्विताः ॥

Verse 11

निकुंभेश्वरमालोक्य निकुंभगणपूजितम् । पूजयित्वा व्रजन्ग्रामं कार्यसिद्धिमवाप्नुयात् । कुबेरेश समीपेतु शिवलोके महीयते

निकुम्भगणपूजितं निकुम्भेश्वरमालोक्य । पूजयित्वा ग्रामं गच्छन् कार्यसिद्धिमवाप्नुयात् ॥ कुबेरेशसमीपे तु शिवलोके महीयते ॥

Verse 12

पंचाक्षेशं महालिंगं महादेवस्य दक्षिणे । समभ्यर्च्य नरः काश्यां जातिस्मृतिमवाप्नुयात्

काश्यां महादेवस्य दक्षिणे महालिङ्गं पञ्चाक्षेशम् । समभ्यर्च्य नरः सम्यक् जातिस्मृतिमवाप्नुयात् ॥

Verse 13

भारभूतेश्वरं लिंगं भारभूतगणार्चितम् । अंतर्गृहोत्तरद्वारि ध्यात्वा शिवपुरे वसेत्

अन्तर्गृहस्योत्तरद्वारि भारभूतगणार्चितं भारभूतेश्वरं लिङ्गं ध्यात्वा शिवपुरे वसेत्।

Verse 14

भारभूतेश्वरं लिंगं यैः काश्यां न विलोकितम् । भारभूताः पृथिव्यास्तेऽवकेशिन इव द्रुमाः

ये काश्यां भारभूतेश्वरलिङ्गं न विलोकितवन्तस्ते पृथिव्याः भारभूताः, अवकेशिन इव निष्फला द्रुमाः।

Verse 15

गणेन त्र्यक्षसंज्ञेन लिंगं त्र्यक्षेश्वरं परम् । त्रिलोचनपुरोभागे शील्येताद्यापि कुंभज

त्र्यक्षसंज्ञेन गणेन त्र्यक्षेश्वरं परं लिङ्गं प्रतिष्ठापितम्; त्रिलोचनपुरोभागेऽद्यापि, कुंभज, शील्यते।

Verse 16

तस्य लिंगस्य ये भक्तास्ते तु देहावसानतः । त्र्यक्षा एव प्रजायंते नात्र कार्या विचारणा

तस्य लिङ्गस्य ये भक्तास्ते देहावसानतः त्र्यक्षा एव प्रजायन्ते; नात्र विचारणा कार्या।

Verse 17

क्षेमको नाम गणपः काश्यां मूर्तिधरः स्वयम् । विश्वेश्वरं सर्वगतं ध्यायेदद्यापि निश्चलः

क्षेमको नाम गणपः काश्यां स्वयमेव मूर्तिधरः; सर्वगतं विश्वेश्वरं निश्चलोऽद्यापि ध्यायति।

Verse 18

क्षेमकं पूजयेद्यस्तु वाराणस्यां महागणम् । विघ्नास्तस्य प्रलीयंते क्षेमं स्याच्च पदेपदे

यो वाराणस्यां महागणं क्षेमकं पूजयेत्, तस्य विघ्नाः प्रलीयन्ते, पदे पदे च क्षेमं भवति।

Verse 19

देशांतरं गतो यस्तु तस्यागमनकाम्यया । क्षेमकं पूजनीयोत्र क्षेमेणाशु स आव्रजेत्

यो देशान्तरं गतः सन् आगमनकाम्यया अत्र क्षेमकं पूजयेत्; क्षेमेण स शीघ्रं सुरक्षितं प्रत्याव्रजेत्।

Verse 20

लांगलीश्वरमालोक्य लिंगं लांगलिनार्चितम् । विश्वेशादुत्तरेभागे न नरो रोगभाग्भवेत्

लाङ्गलीश्वरलिङ्गं लाङ्गलिना अर्चितं दृष्ट्वा, विश्वेशस्य उत्तरे भागे स्थितं, नरो रोगभाग्भवेत् न।

Verse 21

लांगलीशं सकृत्पूज्य पंचलांगलदानजम् । फलं प्राप्नोत्यविकलं सर्वसंपत्करं परम्

लाङ्गलीशं सकृदपि पूजित्वा, पञ्चलाङ्गलदानजं फलं अविकलं प्राप्नोति—सर्वसम्पत्करं परम्।

Verse 22

विराधेश्वरमाराध्य विराधगणपूजितम् । सर्वापराधयुक्तोपि नापराध्यति कुत्रचित्

विराधेश्वरं विराधगणपूजितं आराध्य, सर्वापराधयुक्तोऽपि कुतश्चिदपि नापराध्यति।

Verse 23

दिनेदिनेपराधो यः क्रियते काशिवासिभिः । स याति संक्षयं क्षिप्रं विराधेश समर्चनात्

दिनेदिने काशिवासिभिः कृतो यः पराधः, स विराधेशस्य सम्यगर्चनात् क्षिप्रमेव संक्षयं याति।

Verse 24

नैरृते दंढपाणस्तु विराधेशं प्रयत्नतः । नत्वा सर्वापराधेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

नैरृते दण्डपाणिः प्रयत्नतः विराधेशं नत्वा सर्वापराधेभ्यो मुच्यते—नात्र संशयः।

Verse 25

सुमुखेशं महालिंगं सुमुखाख्यगणार्चितम् । पश्चिमाभिमुखं लिंगं दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते

सुमुखेशं महालिङ्गं सुमुखाख्यगणार्चितम्; पश्चिमाभिमुखं लिङ्गं दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते।

Verse 26

स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे सुमुखेशं विलोक्य च । सदैव सुमुखं पश्येद्धर्मराजं न दुर्मुखम्

पिलिपिला-तीर्थे स्नात्वा सुमुखेशं विलोक्य च, सदा सुमुखं धर्मराजं पश्येत् न दुर्मुखम्।

Verse 27

आषाढिनार्चितं लिंगमाषाढीश्वरसंज्ञकम् । दृष्ट्वाषाढयां नरो भक्त्या सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

आषाढिनार्चितं लिङ्गम् ‘आषाढीश्वर’संज्ञकम्; आषाढ्यां भक्त्या दृष्ट्वा नरो सर्वैः पापैः प्रमुच्यते।

Verse 28

उदीच्यां भारभूतेशादाषाढीशं समर्चयन् । आषाढ्यां पंचदश्यां वै न पापैः परितप्यते

उदीच्यां दिशि भारभूतेशादारभ्य आषाढीशं समर्चयन् । आषाढमासस्य पौर्णमास्यां न पापैः परितप्यते ॥

Verse 29

शुचिशुक्लचतुर्दश्यां पंचदश्यामथापि वा । कृत्वा सांवत्सरीं यात्रामनेना जायते नरः

शुचिमासस्य शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां पञ्चदश्यामथापि वा । अनेन विधिना सांवत्सरीं यात्रां कृत्वा नरः फलमवाप्नोति ॥

Verse 30

स्कंद उवाच । मुने गणेषु चैतेषु वाराणस्यां स्थितेष्विति । स्वनाम्ना स्थाप्य लिंगानि विश्वेशपरितुष्टये

स्कन्द उवाच । मुने, एते गणाः वाराणस्यां स्थितेषु, स्वनाम्ना लिङ्गानि स्थापयामासुः विश्वेशपरितुष्टये ॥

Verse 31

विश्वेशश्चिंतयां चक्रे पुनः काशीप्रवृत्तये । कं वा हितं प्रहित्याद्य निर्वृतिं परमां भजे

विश्वेशः पुनः काशीप्रवृत्तये चिन्तयामास । ‘कं वा हितं प्रहित्याद्य परमां निर्वृतिं भजे’ इति ॥

Verse 32

योगिन्यस्तिग्मगुर्वेधाः शंकुकर्णमुखागणाः । व्यावृत्त्यनागताः काश्याः सिंधुगा इव सिंधवः

योगिन्यस्तिग्मगुर्वेधाः शङ्कुकर्णमुखा गणाः । व्यावृत्त्य न पुनरायाताः काश्याः सिन्धुगा इव सिन्धवः ॥

Verse 33

धुवं काश्यां प्रविष्टा ये ते प्रविष्टा ममोदरे । तेषां विनिर्गमो नास्ति दीप्तेग्नौ हविषामिव

ध्रुवं ये काश्यां प्रविष्टाः, ते ममोदरं प्रविष्टा एव; तेषां विनिर्गमो नास्ति—दीप्तेऽग्नौ हविषामिव।

Verse 34

येषां हि संस्थितिः काश्यां लिंगार्चनरतात्मनाम् । त एव मम लिंगानि जंगमानि न संशयः

येषां हि काश्यां संस्थितिः लिङ्गार्चनरतात्मनाम्, ते एव मम जङ्गमानि लिङ्गानि—न संशयः।

Verse 35

स्थावरा जंगमाः काश्यामचेतनसचेतनाः । सर्वे ममैव लिंगानि तेभ्यो द्रुह्यंति दुर्धियः

काश्यां स्थावराः जङ्गमाश्च, अचेतनाः सचेतनाश्च—सर्वे ममैव लिङ्गानि; तेषु दुर्धियः द्रुह्यन्ति।

Verse 36

वाचि वाराणसी येषां श्रुतौ वैश्वेश्वरी कथा । त एव काशी लिंगानि वराण्यर्च्यान्यहं यथा

वाचि वाराणसी येषां, श्रुतौ वैश्वेश्वरी कथा; ते एव काश्याः वराण्यर्च्यानि लिङ्गानि, अहं यथा।

Verse 37

वाराणसीति काशीति रुद्रावास इति स्फुटम् । मुखाद्विनिर्गतं येषां तेषां न प्रभवेद्यमः

वाराणसीति काशीति रुद्रावास इति स्फुटं येषां मुखाद्विनिर्गतम्, तेषां यमो न प्रभवेत्।

Verse 38

आनंदकाननं प्राप्य ये निरानंदभूमिकाम् । अन्यां हृदापि वांछंति निरानंदाः सदात्र ते

आनन्दकाननं प्राप्यापि येऽन्यानन्दहीनभूमिम् । हृदापि वाञ्छन्ति ते नित्यं निरानन्दाः सदा भवन् ॥

Verse 39

अद्यैव वास्तुमरणं बहुकालांतरेपि वा । कलिकाल भिया पुंसां काशी त्याज्या न कर्हिचित्

अद्यैव वा मरणं स्याद् बहुकालान्तरेऽपि वा । कलिकालभिया पुंसां काशी त्याज्या न कर्हिचित् ॥

Verse 40

अवश्यंभाविनो भावा भविष्यंति पदेपदे । सलक्ष्मीनिलयां काशीं ते त्यजंति कुतो धियः

अवश्यंभाविनो भावा भविष्यन्ति पदेपदे । सलक्ष्मीनिलयां काशीं ते त्यजन्ति कुतो धियः ॥

Verse 41

वरं विघ्नसहस्राणि सोढव्यानि पदेपदे । काश्यां नान्यत्र निर्विघ्नं वांछेद्राज्यमपि क्वचित्

वरं विघ्नसहस्राणि सोढव्यानि पदेपदे । काश्यां नान्यत्र निर्विघ्नं वाञ्छेद्राज्यमपि क्वचित् ॥

Verse 42

कियन्निमेषसंभोग्याः संति लक्ष्म्याः पदेपदे । परं निरंतरसुखाऽमुत्राप्यत्रापि का शिका

कियन्निमेषसंभोग्याः सन्ति लक्ष्म्याः पदेपदे । परं निरन्तरसुखं ददात्यत्रामुत्र च काशिका ॥

Verse 43

विश्वनाथो ह्यहं नाथः काशिकामुक्तिकाशिका । सुधातरंगा स्वर्गंगा त्रय्येषा किन्न यच्छति

अहं हि विश्वनाथो नाथः; काशिका मुक्तिदायिनी। सुधातरङ्गिणी स्वर्गगङ्गा च—एषा त्रयी किं न ददाति॥

Verse 44

पंचक्रोश्यापरिमिता तनुरेषा पुरी मम । अविच्छिन्नप्रमाणर्धिर्भक्तनिर्वाणकारणम्

पञ्चक्रोश्यापरिमिता मम पुरी तनुरेव सा। अविच्छिन्नप्रमाणार्धिर्भक्तानां निर्वाणकारणम्॥

Verse 45

संसारभारखिन्नानां यातायातकृतां सदा । एकैव मे पुरी काशी ध्रुवं विश्रामभृमिका

संसारभारखिन्नानां नित्यं यातायातकारिणाम्। एकैव मे पुरी काशी ध्रुवं विश्रामभूमिका॥

Verse 46

मंडपः कल्पवल्लीनां मनोरथफलैरलम् । फलितः काशिकाख्योयं संसाराध्वजुषां सदा

कल्पवल्लीनां मण्डप इव मनोरथफलैः समम्। काशिकाख्योऽयमत्यन्तं संसाराध्वजुषां सदा॥

Verse 47

चक्रवर्तेरियं छत्रं विचित्रं सर्वतापहृत् । काशीनिर्वाणराजस्य ममशूलोच्च दंडवत्

चक्रवर्तिच्छत्रमिव विचित्रं सर्वतापहृत्। काशीनिर्वाणराजस्य मम शूलोन्नतदण्डवत्॥

Verse 48

निर्वाणलक्ष्मीं ये पुण्याः परिवांछंति लीलया । निरंतरसुखप्राप्त्यै काशी त्याज्या न तै नृभिः

ये पुण्याः लीलयैव निर्वाणलक्ष्मीं परिवाञ्छन्ति, निरन्तरसुखप्राप्त्यै तैर्नृभिः काशी कदापि न त्याज्या।

Verse 49

ममानंदवने ये वै निरं तर वनौकसः । मोक्षलक्ष्मीफलान्यत्र सुस्वादूनि लभंति ते

ममानन्दवने ये वै निरन्तरं वनौकसः, तेऽत्र मोक्षलक्ष्मीफलानि सुस्वादूनि लभन्ते।

Verse 50

निर्ममं चापि निर्मोहं या मामपि विमोहयेत् । कैर्न संस्मरणीया सा काशी विश्वविमोहिनी

निर्ममं निर्मोहं च यामपि विमोहयेत्, सा काशी विश्वविमोहिनी कैर्न संस्मरणीया?

Verse 51

नामापि मधुरं यस्याः परानंदप्रकाशकम् । काश्याः काशीति काशीति सा कैः पुण्यैर्न जप्यते

यस्याः नामापि मधुरं परमानन्दप्रकाशकम्, सा काशीति काशीति कैः पुण्यैर्न जप्यते?

Verse 52

काशीनामसुधापानं ये कुर्वंति निरंतरम् । तेषां वर्त्म भवत्येव सुधाम वसुधामयम्

ये काशीनामसुधापानं निरन्तरं कुर्वन्ति, तेषां वर्त्म सुधामयं भवत्येव वसुधामयम्।

Verse 53

ममतारहितस्यापि मम सर्वात्मनो ध्रुवम् । त एव मामका लोके ये काशीनाम जापकाः

ममतारहितोऽपि सर्वात्मा अहं ध्रुवम्—लोके ये काशीनाम जपन्ति, ते एव ममका मदीयाः।

Verse 54

रहस्यमिति विज्ञाय वाराणस्या गणेश्वरैः । सब्रह्मयोगिनी ब्रध्रैः स्थितं तत्रैव नान्यथा

रहस्यमिति विज्ञाय वाराणस्याः गणेश्वराः सब्रह्मयोगिनीवृद्धैः सह तत्रैव स्थिताः, नान्यथा।

Verse 55

अन्यथा ताश्च योगिन्यः सरविः सपितामहः । ते गणा मां परित्यज्य कथं तिष्ठेयुरन्यतः

अन्यथा ता योगिन्यः सविता च सपितामहः, ते गणा वा, मां परित्यज्य कथं तिष्ठेयुरन्यतः?

Verse 56

अतीव भद्रं संजातं काश्यां तिष्ठत्सु तेषु हि । एकोपि भेद प्रभवेद्राज्ये राज्यांतरं विना

अतीव भद्रं संजातं काश्यां तेषु हि तिष्ठत्सु; एकोऽपि भेदः राज्ये राज्यांतरं विना प्रभवेत्।

Verse 57

लब्धप्रवेशास्तावंतस्ते सर्वे मत्स्वरूपिणः । यतिष्यंति यतोवश्यं मदागमनहेतवे

लब्धप्रवेशास्तावन्तस्ते सर्वे मत्स्वरूपिणः; मदागमनहेतवे यतोवश्यं यतिष्यन्ति।

Verse 58

अन्यानपि प्रेषयामि मत्पार्श्वपरिवर्तिनः । ये ते तत्र स्थिताः श्रेष्ठा अपिगंतास्म्यहं ततः

अन्यानपि प्रेषयामि मम पार्श्वपरिवर्तिनः। ये च तत्र स्थिताः श्रेष्ठाः, ततोऽहं स्वयमेव तत्रागमिष्यामि॥

Verse 59

विचार्येति महादेवः समाहूय गजाननम् । प्राहिणोत्कथयित्वेति गच्छ काशीमितः सुत

विचार्येति महादेवः समाहूय गजाननम्। प्राहिणोत्—“कथयित्वेति गच्छ काशीमितः सुत”॥

Verse 60

तत्रस्थितोपि संसिद्धयै यतस्व सहितो गणैः । निर्विघ्नं कुरु चास्माकं नृपे विघ्नं समाचर

तत्र स्थितोऽपि संसिद्ध्यै यतस्व सहितो गणैः। निर्विघ्नं कुरु चास्माकं, नृपे विघ्नं समाचर॥

Verse 61

आधाय शासनं मूर्ध्नि गणाधीशोथ धूर्जटेः । प्रतस्थे त्वरितः काशीं स्थितिज्ञः स्थितिहेतवे

आधाय शासनं मूर्ध्नि धूर्जटेर्गणाधीश्वरः। प्रतस्थे त्वरितः काशीं स्थितिज्ञः स्थितिहेतवे॥