Adhyaya 47

Verse 1

अगस्त्य उवाच । एतद्भविष्यं श्रुत्वाहं व्यासस्य शिवनंदन । आश्चर्यभाजनं जातस्तीर्थानि कथयाधुना

अगस्त्य उवाच—व्यासस्यैतद्भविष्यं श्रुत्वाहं, हे शिवनन्दन, आश्चर्यभाजनं जातः; अधुना तीर्थानि कथय।

Verse 2

आनंदकानने यानि यत्र संति षडानन । तानि लिंगस्वरूपाणि समाचक्ष्व ममाग्रतः

आनन्दकानने यानि यत्र सन्ति षडानन, तानि लिङ्गस्वरूपाणि ममाग्रतः समाचक्ष्व।

Verse 3

स्कंद उवाच । अयमेव हि वै प्रश्नो देव्यै देवेन भोस्तदा । यादृशः कथितो वच्मि तादृशं शृणु कुंभज

स्कन्द उवाच—अयमेव हि वै प्रश्नो देव्यै देवेन भोस्तदा; यादृशः कथितो वच्मि तादृशं शृणु कुम्भज।

Verse 4

देव्युवाच । यानि यानि हि तीर्थानि यत्रयत्र महेश्वर । तानि तानीह मे काश्यां तत्रतत्र वद प्रभो

देव्युवाच—यानि यानि हि तीर्थानि यत्रयत्र महेश्वर, तानि तानीह मे काश्यां तत्रतत्र वद प्रभो।

Verse 5

देवदेव उवाच । शृणु देवि विशालाक्षि तीर्थं लिंगमुदाहृतम् । जलाशयेपि तीर्थाख्या जाता मूर्ति परिग्रहात्

देवदेव उवाच—शृणु देवि विशालाक्षि, तीर्थं लिङ्गमुदाहृतम्; जलाशयेऽपि तीर्थाख्या जाता मूर्तिपरिग्रहात्।

Verse 6

मूर्तयो ब्रह्मविष्ण्वर्कशिवविघ्नेश्वरादिकाः । लिंगं शैवमिति ख्यातं यत्रैतत्तीर्थमेव तत्

मूर्तयो ब्रह्मविष्ण्वर्कशिवविघ्नेश्वरादिकाः; लिङ्गं शैवमिति ख्यातं यत्र, एतत्तीर्थमेव तत्।

Verse 7

वाराणस्यां महादेवः प्रथमं तीर्थमुच्यते । तदुत्तरे महाकूपः सारस्वतपदप्रदः

वाराणस्यां तीर्थेषु महादेवतीर्थं प्रथमं प्रकीर्तितम्। तदुत्तरे महाकूपोऽस्ति, यः सारस्वतपदं सिद्धिं च प्रयच्छति॥

Verse 8

क्षेत्रपूर्वोत्तरेभागे तद्दृष्टं पशुपाशहृत् । तत्पश्चाद्विग्रहवती पूज्या वाराणसी नरैः

क्षेत्रस्य पूर्वोत्तरे भागे पशुपाशहृत् नाम पावनं दर्शनं दृश्यते। तत्पश्चाद्विग्रहवती देव्या पूज्या; एवं वाराणसी नरैः पूजनीया॥

Verse 9

सा पूजिता प्रयत्नेन सुखवस्तिप्रदा सदा । महादेवस्य पूर्वेण गोप्रेक्षं लिंगमुत्तमम्

सा विग्रहवती प्रयत्नेन पूजिता सती सदा सुखवस्तिं क्षेमं च ददाति। महादेवस्य पूर्वेण गोप्रेक्षं नाम लिङ्गमुत्तमम्॥

Verse 10

तद्दर्शनाद्भवेत्सम्यग्गोदानजनितं फलम् । गोलोकात्प्रेषिता गावः पूर्वं यच्छंभुना स्वयम्

तस्य गोप्रेक्षस्य दर्शनमात्रेण गोदानजनितं पुण्यफलं सम्यक् प्राप्यते। पुरा हि शंभुना स्वयमेव गोलोकात् गावः प्रेषिताः॥

Verse 11

वाराणसीं समायाता गोप्रेक्षं तत्ततः स्नृतम् । गोप्रेक्षाद्दक्षिणेभागे दधीचीश्वरसंज्ञितम्

वाराणसीं समायातैः तदेतद् गोप्रेक्षं नाम्ना स्मृतम्। गोप्रेक्षाद् दक्षिणे भागे दधीचीश्वरसंज्ञितं लिङ्गमस्ति॥

Verse 12

तद्दर्शनाद्भवेत्पुंसां फलं यज्ञसमुद्भवम् । अत्रीश्वरं तु तत्प्राच्यां मधुकैटभपूजितम्

तद्दर्शनात् पुंसां यज्ञसमुद्भवं फलं भवति। तस्य प्राच्यां मधुकैटभाभ्यां पूजितम् अत्रीश्वरं स्थितम्॥

Verse 13

लिंगं दृष्ट्वा प्रयत्नेन वैष्णवं पदमृच्छति । गोप्रेक्षात्पूर्वदिग्भागे लिंगं वै विज्वरं स्मृतम्

लिङ्गं प्रयत्नेन दृष्ट्वा वैष्णवं पदमृच्छति। गोप्रेक्षात् पूर्वदिग्भागे विज्वरं नाम लिङ्गं स्मृतम्॥

Verse 14

तस्य संपूजनान्मर्त्यो विज्वरो जायते क्षणात् । प्राच्यां वेदेश्वरस्तस्य चतुर्वेदफलप्रदः

तस्य संपूजनान्मर्त्यो विज्वरो जायते क्षणात्। तस्य प्राच्यां वेदेश्वरः चतुर्वेदफलप्रदः॥

Verse 15

वेदेश्वरादुदीच्यां तु क्षेत्रज्ञश्चादिकेशवः । दृष्टं त्रिभुवनं सर्वं तस्य संदर्शनाद्ध्रुवम्

वेदेश्वरादुदीच्यां तु क्षेत्रज्ञश्चादिकेशवः। तस्य संदर्शनाद्ध्रुवं त्रिभुवनं सर्वं दृष्टं भवति॥

Verse 16

संगमेश्वरमालोक्य तत्प्राच्याम जायतेनघः । चतुर्मुखेन विधिना तत्पूर्वेण चतुर्मुखम्

संगमेश्वरमालोक्य तत्प्राच्यां गत्वा जायतेऽनघः। चतुर्मुखेन विधिना तत्पूर्वेण च चतुर्मुखम्॥

Verse 17

प्रयागसंज्ञकम लिंगमर्चितम ब्रह्मलोकदम् । तत्र शांतिकरी गौरी पूजिता शांतिकृद्भवेत्

प्रयागसंज्ञकं लिङ्गं यः श्रद्धया समर्चयेत्, स ब्रह्मलोकमाप्नोति। तत्र शान्तिकरी गौरी पूजिता सती शान्तिं प्रशमनं च ददाति।

Verse 18

वरणायास्तटे पूर्वे पूज्यं कुंतीश्वरं नृभिः । तत्पूजनात्प्रजायंते पुत्रा निजकुलोज्ज्वलाः

वरणायास्तटे पूर्वे नृभिः पूज्यः कुन्तीश्वरः। तस्य पूजनमात्रेण निजकुलोज्ज्वलाḥ पुत्राः प्रजायन्ते।

Verse 19

कुंतीश्वरादुत्तरतस्तीर्थं वै कापिलो ह्रदः । तत्र वै स्नानमात्रेण वृषभध्वजपूजनात्

कुन्तीश्वरादुत्तरतः कापिलो ह्रद इति तीर्थं प्रसिद्धम्। तत्र स्नानमात्रेण वृषभध्वजस्य पूजनाच्च पुण्यं समवाप्यते।

Verse 20

राजसूयस्य यज्ञस्य फलं त्वविकलं भवेत् । रोरवादिषु ये केचित्पितरः कोटिसंमिताः

तत्र राजसूययज्ञस्य फलमविकलमेव लभ्यते। रोरवादिषु नरकेषु ये केचित् पितरः कोटिसंमिताः स्थिताः…

Verse 21

तत्र श्राद्धे कृते पुत्रैः पितृलोकं प्रयांति ते । आनुसूयेश्वरं लिंगं गोप्रेक्षादुत्तरे मुने

तत्र पुत्रैः कृते श्राद्धे ते पितरः पितृलोकं प्रयान्ति। गोप्रेक्षादुत्तरे मुने, आनुसूयेश्वरं नाम लिङ्गं पूज्यं प्रतिष्ठितम्।

Verse 22

तद्दर्शनाद्भवेत्स्त्रीणां पातिव्रत्य फलं स्फुटम् । तल्लिंगपूर्वदिग्भागे पूज्यः सिद्धिविनायकः

तद्दर्शनमात्रेण स्त्रीणां पातिव्रत्यफलम् स्पष्टं भवति। तल्लिङ्गस्य पूर्वदिग्भागे सिद्धिविनायकः पूज्यः।

Verse 23

यां सिद्धिं यः समीहेत स तामाप्नोति तन्नतेः । हिरण्यकशिपोर्लिंगं गणेशात्पश्चिमे ततः

यां सिद्धिं यः कामयते स तां तत्र नत्वा प्राप्नोति। तस्माद्गणेशात् पश्चिमे हिरण्यकशिपोर्लिङ्गं स्थितम्।

Verse 24

हिरण्यकूपस्तत्रास्ति हिरण्याश्वसमृद्धिकृत्

तत्र हिरण्यकूपो नाम कूपोऽस्ति, यः हिरण्याश्वसमृद्धिं जनयति।

Verse 25

मुंडासुरेश्वरं लिंगं तत्प्रतीच्यां च सिद्धिदम् । अभीष्टदं तु नैरृत्यां गोप्रेक्षाद्वृषभेश्वरम्

पश्चिमे मुंडासुरेश्वरं नाम लिङ्गं स्थितं, तत् सिद्धिदं भवति। गोप्रेक्षायाः नैरृत्यां वृषभेश्वरं लिङ्गम्, तदभीष्टदं स्मृतम्।

Verse 26

मुने स्कंदेश्वरं लिंगं महादेवस्य पश्चिमे । तल्लिंगपूजनान्नृणां भवेन्मम सलोकता

मुने, महादेवस्य पश्चिमे स्कन्देश्वरं नाम लिङ्गं स्थितम्। तल्लिङ्गपूजनात् नृणां मम सलोकता भवति।

Verse 27

तत्पार्श्वतो हि शाखेशो विशाखेशश्च तत्र वै । नैगमेयेश्वरस्तत्र येन्ये नंद्यादयो गणाः

तस्य पावनस्थानस्य पार्श्वयोः शाखेशो विशाखेशश्च नित्यमेव विराजते। तत्रैव नैगमेयेश्वरः, नन्द्यादयश्चान्ये गणाः सहचरैः सह सन्ति॥

Verse 28

तेषामपि हि लिंगानि तत्र संति सहस्रशः । तद्दर्शनाद्भवेत्पुंसां तत्तद्गणसलोकता

तेषामपि गणानां लिङ्गानि तत्र सहस्रशः समुपस्थितानि। तेषां दर्शनमात्रेण नराः तत्तद्गणानां लोकतामवाप्नुवन्ति॥

Verse 29

नंदीश्वरात्प्रतीच्यां च शिलादेशः कुधीहरः । महाबलप्रदस्तत्र हिरण्याक्षेश्वरः शुभः

नन्दीश्वरात् प्रतीच्यां शिलादेशोऽस्ति कुधीहरः। तत्रैव शुभो हिरण्याक्षेश्वरो महाबलप्रदः प्रतिष्ठितः॥

Verse 30

तद्दक्षिणेट्टहासाख्यं लिंगं सर्वसुखप्रदम् । प्रसन्नवदनेशाख्यं लिंगं तस्योत्तरे शुभम्

तस्य दक्षिणेऽट्टहासाख्यं लिङ्गं सर्वसुखप्रदम्। तस्योत्तरे शुभं लिङ्गं प्रसन्नवदनेशसंज्ञितम्॥

Verse 31

प्रसन्नवदनस्तिष्ठेद्भक्तस्तद्दर्शनाच्छुभात् । तदुत्तरे प्रसन्नोदं कुंडं नैर्मल्यदं नृणाम्

तस्य शुभदर्शनात् भक्तः प्रसन्नवदनो भवेत्। तदुत्तरे प्रसन्नोदं नाम कुण्डं नृणां नैर्मल्यप्रदमस्ति॥

Verse 32

प्रतीच्यामट्टहासस्य मित्रावरुणनामनी । लिंगे तल्लोकदे पूज्ये महापातकहारिणी

प्रतीच्यां अट्टहासस्य समीपे मित्रावरुणनामकं लिङ्गं विराजते। तस्य स्वलोकप्रदस्य लोकदेवतापूज्यस्य पूजनं महापातकान्यपि नाशयति॥

Verse 33

नैरृत्यां चाट्टहासस्य वृद्धवासिष्ठसंज्ञकम् । लिंगं तत्पूजनात्पुंसां ज्ञानमुत्पद्यते महत्

नैरृत्यां च अट्टहासस्य वृद्धवासिष्ठसंज्ञकं लिङ्गं प्रतिष्ठितम्। तस्य पूजनात् पुंसां महद् आध्यात्मिकं ज्ञानं समुत्पद्यते॥

Verse 34

वसिष्ठेश समीपस्थः कृष्णेशो विष्णुलोकदः । तद्याम्यां याज्ञवल्क्येशो ब्रह्मतेजोविवधर्नः

वसिष्ठेशस्य समीपे कृष्णेशो नाम लिङ्गः विष्णुलोकप्रदः। तस्य याम्यां याज्ञवल्क्येशो लिङ्गो ब्रह्मतेजः प्रवर्धयति॥

Verse 35

प्रह्लादेश्वरमभ्यर्च्य तत्पश्चाद्भक्तिवर्धनम् । स्वयंलीनः शिवो यत्र भक्तानुग्रहकाम्यया

प्रह्लादेश्वरं समभ्यर्च्य ततः परं भक्तिवर्धनं पूजयेत्। यत्र भक्तानुग्रहकाम्यया शिवः स्वयं स्वलीनः स्थितः॥

Verse 36

अतः स्वलीनं तत्पूर्वे लिंगं पूज्यं प्रयत्नतः । सदैव ज्ञाननिष्ठानां परमानंदमिच्छताम् । या गतिर्विहिता तेषां स्वलीने सा तनुत्यजाम्

अतः तस्य पूर्वे स्थितं स्वलीननाम लिङ्गं प्रयत्नतः पूजयेत्। सदैव ज्ञाननिष्ठानां परमानन्दकामिनां च—तेषां या गतिः विहिता, सा एव स्वलीने तनुत्यागकाले लभ्यते॥

Verse 37

वैरोचनेश्वरं लिंगं स्वलीनात्पुरतः स्थितम् । तदुत्तरे बलीशं च महाबलविवर्धनम्

स्वलीनायाः पुरतः स्थितं वैरोचनेश्वरं नाम लिङ्गम्। तदुत्तरे महाबलविवर्धनं बलीशाख्यं लिङ्गं चास्ति॥

Verse 38

तत्रैव लिंगं बाणेशं पूजितं सर्वकामदम् । चंद्रेश्वरस्य पूर्वेण लिंगं विद्येश्वराभिधम्

तत्रैव सर्वकामदं पूजितं बाणेशाख्यं लिङ्गम्। चन्द्रेश्वरस्य पूर्वेण विद्येश्वराभिधं लिङ्गं स्थितम्॥

Verse 39

सर्वाविद्याः प्रसन्नाः स्युस्तस्य लिंगस्य सेवनात् । तद्दक्षिणे तु वीरेशो महासिद्धि विधायकः

तस्य लिङ्गस्य सेवनात् सर्वाविद्याः प्रसन्नाः स्युः। तद्दक्षिणे तु महासिद्धिविधायकः वीरेशो नाम लिङ्गः॥

Verse 40

तत्रैव विकटा देवी सर्वदुःखौघमोचनी । पंचमुद्रं महापीठं तज्ज्ञेयं सर्वसिद्धिदम्

तत्रैव सर्वदुःखौघमोचनी विकटा देवी वर्तते। पञ्चमुद्रं महापीठं तत्र ज्ञेयं सर्वसिद्धिदम्॥

Verse 41

तत्र जप्ता महामंत्राः क्षिप्रं सिध्यंति नान्यथा । तत्पीठे वायुकोणे तु संपूज्यः सगरेश्वरः

तत्र जप्ता महामन्त्राः क्षिप्रं सिद्ध्यन्ति नान्यथा। तत्पीठे वायुकोणे तु सगरेश्वरः संपूज्यः॥

Verse 42

तदर्चनादश्वमेधफलं त्वविकलं भवेत् । तदीशाने च वालीशस्तिर्यग्योनि निवारकः

तस्यार्चनेनाश्वमेधस्याविकलं फलं प्राप्यते। तस्य पीठस्य ईशाने च वालीशो नाम, तिर्यग्योनिजन्म निवारयति॥

Verse 43

महापापौघविध्वंसी सुग्रीवेशस्तदुत्तरे । हनूमदीश्वरस्तत्र ब्रह्मचर्यफलप्रदः

महापાપसमूहनाशकः सुग्रीवेशस्तस्योत्तरे स्थितः। तत्रैव हनूमदीश्वरः, ब्रह्मचर्यफलप्रदः॥

Verse 44

महाबुद्धिप्रदस्तत्र पूज्यो जांबवतीश्वरः । आश्विने येश्वरौ पूज्यौ गंगायाः पश्चिमे तटे

तत्र जांबवतीश्वरः पूज्यः, स महाबुद्धिं प्रयच्छति। गङ्गायाः पश्चिमतटे च पूज्यावाश्विनीयेश्वरौ युगलौ॥

Verse 45

तदुत्तरे भद्रह्रदो गवां क्षीरेण पूरितः । कपिलानां सहस्रेण सम्यग्दत्तने यत्फलम्

तस्योत्तरे भद्रह्रदः शुभः, गवां क्षीरेण परिपूरितः। कपिलानां सहस्रं सम्यग्दत्त्वा यत्फलं भवेत्—॥

Verse 46

तत्फलं लभते मर्त्यः स्नातो भद्रह्रदे ध्रुवम् । पूर्वाभाद्रपदा युक्ता पौर्णमासी यदा भवेत्

तदेव फलं मर्त्यः स्नातो भद्रह्रदे ध्रुवं लभते। यदा पूर्वाभाद्रपदायुक्ता पौर्णमासी भवेत्॥

Verse 47

तदा पुण्यतमः कालो वाजिमेधफलप्रदः । ह्रद पश्चिम तीरे तु भद्रेश्वर विलोकनात्

तदा स कालः परमपुण्यतमो भवति, वाजिमेधयज्ञफलप्रदः; ह्रदस्य पश्चिमतीरे भद्रेश्वरस्य केवलदर्शनादेव तादृशं पुण्यं जायते।

Verse 48

गोलोकं प्राप्नुयात्तस्मात्पुण्यान्नैवात्र संशयः । भद्रेश्वराद्यातुधान्यामुपशांत शिवो मुने

तस्मात् पुण्यात् स गोलोकं प्राप्नुयात्—अत्र नैव संशयः। भद्रेश्वरात्, हे मुने, उपशान्तशिवं प्रति गच्छेत्।

Verse 49

तस्य लिंगस्य संस्पर्शात्परा शांतिं समृच्छति । उपशांत शिवं लिंगं दृष्ट्वा जन्मशतार्जितम्

तस्य लिङ्गस्य संस्पर्शात् परां शान्तिं समृच्छति। उपशान्तशिवलिङ्गं दृष्ट्वा जन्मशतार्जितं पुण्यं परिपूर्णतां याति।

Verse 50

त्यजेदश्रेयसो राशिं श्रेयोराशिं च विंदति । तदुत्तरे च चक्रेशो योनिचक्र निवारकः

अश्रेयसः राशिं त्यजेत्, श्रेयोराशिं च विन्दति। तदुत्तरे चक्रेशोऽस्ति, योनिचक्रनिवारकः।

Verse 51

तदुत्तरे चक्रह्रदो महापुण्यविवर्धनः । स्नात्वा चक्रह्रदे मर्त्यश्चक्रेशं परिपूज्य च

तदुत्तरे चक्रह्रदः महापुण्यविवर्धनः। चक्रह्रदे स्नात्वा मर्त्यः चक्रेशं परिपूज्य च (इष्टं फलं लभते)।

Verse 52

शिवलोकमवाप्नोति भावितेनांतरात्मना । तन्नैरृते च शूलेशो द्रष्टव्यश्च प्रयत्नतः

शिवलोकमवाप्नोति भावितेनान्तरात्मना । तस्य नैरृतदिग्भागे शूलेशोऽपि प्रयत्नतः द्रष्टव्यः ॥

Verse 53

शूलं तत्र पुरा न्यस्तं स्नानार्थं वरवर्णिनि । ह्रदस्तत्र समुत्पन्नः शूलेशस्याग्रतो महान्

तत्र पुरा स्नानहेतोः शूलं न्यस्तं वरवर्णिनि । ततो ह्रदः समुत्पन्नः शूलेशस्याग्रतो महान् ॥

Verse 54

स्नानं कृत्वा ह्रदे तत्र दृष्ट्वा शूलेश्वरं विभुम् । रुद्रलोकं नरा यांति त्यक्त्वा संसारगह्वरम्

ह्रदे तत्र स्नानं कृत्वा दृष्ट्वा शूलेश्वरं विभुम् । नरा यान्ति रुद्रलोकं त्यक्त्वा संसारगह्वरम् ॥

Verse 55

तत्पूर्वतो नारदेन तपस्तप्तं महत्तरम् । लिंगं च स्थापितं श्रेष्ठं कुंडं चापि शुभं कृतम्

तत्पूर्वतो नारदेन तपस्तप्तं महत्तरम् । लिङ्गं च स्थापितं श्रेष्ठं कुण्डं चापि शुभं कृतम् ॥

Verse 56

तत्र कुंडे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा वै नारदेश्वरम् । संसाराब्धिमहाघोरं संतरेन्नात्र संजयः

तत्र कुण्डे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा वै नारदेश्वरम् । संसाराब्धिमहाघोरं सन्तरेन्नात्र संशयः ॥

Verse 57

नारदेश्वर पूर्वेण दृष्ट्वाऽवभ्रातकेश्वरम् । निर्मलां गतिमाप्नोति पापौघं च विमुंचति

नारदेश्वरस्य पूर्वदिशि स्थितम् अवभ्रातकेश्वरं दृष्ट्वा जनो निर्मलां गतिमवाप्नोति, पापौघं च विमुञ्चति।

Verse 58

तदग्रे ताम्रकुंडं च तत्र स्नातो न गर्भभाक् । विघ्नहर्ता गणाध्यक्षस्तद्वायव्ये सुविघ्नहृत्

तदग्रे ताम्रकुण्डं विद्यते; तत्र स्नातो जनो न पुनर्गर्भभाक्। तस्य वायव्ये विघ्नहर्ता गणाध्यक्षः, तत्रैव सुविघ्नहृत् अपि विराजते।

Verse 59

तत्र विघ्नहरं कुंडं तत्र स्नातो न विघ्नभाक् । अनारकेश्वरं लिंगं तदुदग्दिशि चोत्तमम्

तत्र विघ्नहरं कुण्डं विद्यते; तत्र स्नातो जनो न विघ्नभाक्। तदुदग्दिशि चोत्तमम् अनारकेश्वराख्यं लिङ्गं स्थितम्।

Verse 60

कुंडं चानारकाख्यं वै तत्र स्नातो न नारकी । वरणायास्तटे रम्ये वरणेशस्तदुत्तरे

अनारकाख्यं कुण्डं च विद्यते; तत्र स्नातो जनो न नारकी भवति। वरणायास्तटे रम्ये तदुत्तरे वरणेशः प्रतिष्ठितः।

Verse 61

तत्र पाशुपतः सिद्धस्त्वक्षपादो महामुने । अनेनैव शरीरेण शाश्वतीं सिद्धिमागतः

तत्र, महामुने, पाशुपतः सिद्धः अक्षपादः अनेनैव शरीरेण शाश्वतीं सिद्धिम् अवाप्तवान्।

Verse 62

तत्पश्चिमे च शैलेशः परनिर्वाणकामदः । कोटीश्वरं तु तद्याम्यां लिंगं शाश्वतसिद्धिदम्

तस्य पश्चिमे शैलेशोऽस्ति परनिर्वाणकामदः । तस्य दक्षिणे तु कोटीश्वरं नाम लिङ्गं शाश्वतसिद्धिप्रदम् ॥

Verse 63

कोटितीर्थे ह्रदे स्नात्वा कोटीशं परिपूज्य च । गवां कोटिप्रदानस्य फलमाप्नोति मानवः

कोटितीर्थह्रदे स्नात्वा कोटीशं सम्यगर्च्य च । मानवः कोटिगवां दानफलतुल्यं पुण्यमवाप्नुयात् ॥

Verse 64

महाश्मशानस्तंभोस्ति कोटीशाद्वह्निदिक्स्थितः । तस्मिन्स्तंभे महारुद्रस्तिष्ठते चोमया सह

कोटीशादग्निदिक्स्थितो महाश्मशानस्तम्भोऽस्ति । तस्मिन्स्तम्भे महारुद्र उमा-सहितो निवसति ॥

Verse 65

तं स्तंभं समलंकृत्य नरस्तत्पदमाप्नुयात् । तत्रैव तीर्थं परमं कपालेश समीपतः

तं स्तम्भं समलङ्कृत्य नरस्तत्पदमाप्नुयात् । तत्रैव परमं तीर्थं कपालेशस्य सन्निधौ ॥

Verse 66

कपालमोचनं नाम तत्र स्नातोऽश्वमेधभाक् । ऋणमोचनतीर्थं तु तदुदग्दिशि शोभनम्

तत्कपालमोचनं नाम तत्र स्नातोऽश्वमेधफलभाग्भवेत् । तदुदग्दिशि शोभनं ऋणमोचनतीर्थं प्रसिद्धम् ॥

Verse 67

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा मुक्तो भवति चर्णतः । तत्रैवांगारकं तीर्थं कुंडं चांगारनिर्मलम्

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा कर्मसञ्चयात् प्रमुच्यते। तत्रैवाङ्गारकतीर्थं प्रसिद्धं, तथा चाङ्गारनिर्मलं नाम कुण्डं परमपावनम्॥

Verse 68

स्नात्वांगारक तीर्थे तु भवेद्भूयो न गर्भभाक् । अंगारवारयुक्तायां चतुर्थ्यां स्नाति यो नरः । व्याधिभिर्नाभि भूयेत न च दुःखी कदाचन

अङ्गारकतीर्थे स्नात्वा पुनर्गर्भभाक् न भवेत्। अङ्गारवारयुतायां चतुर्थ्यां यः स्नाति नरः, स व्याधिभिर्नाभिभूयेत न च दुःखी कदाचन॥

Verse 69

विश्वकर्मेश्वरं लिंगं ज्ञानदं च तदुत्तरे । महामुंडेश्वरं लिंगं तस्य दक्षिणतः शुभम्

तस्योत्तरे विश्वकर्मेश्वरं नाम लिङ्गं स्थितं ज्ञानप्रदम्। तस्य दक्षिणतः शुभं महामुण्डेश्वरं नाम लिङ्गं विराजते॥

Verse 70

कूपः शुभोद नामापि स्नातव्यं तत्र निश्चितम् । तत्र मुंडमयी माला मया क्षिप्तातिशोभना

शुभोदा नाम कूपोऽपि तत्रास्ति; तत्र स्नानं निश्चितं विधीयते। तत्र मया महामनोहराऽतिशोभना मुण्डमयी माला क्षिप्ता॥

Verse 71

महामुंडा ततो देवी समुत्पन्नाघहारिणी । खट्वांगं च धृतं तत्र खट्वांगेशस्ततोभवत्

ततः पापनाशिनी महामुण्डा देवी तत्र समुत्पन्ना। तत्र खट्वाङ्गं धृतं; तस्मात् स प्रभुः खट्वाङ्गेश इति ख्यातोऽभवत्॥

Verse 72

निष्पापो जायते मर्त्यः खट्वांगेश विलोकनात् । भुवनेशस्ततो याम्यां कुंडं च भुवनेश्वरम्

खट्वाङ्गेशस्य केवलदर्शनात् मर्त्यः निष्पापो जायते। ततः याम्यदिशि भुवनेशः, तथा भुवनेश्वरनामकं कुण्डं चास्ति।

Verse 73

तत्र कुंडे नरः स्नातो भुवने शोभवेन्नरः । तद्याम्यां विमलेशश्च कुंडं च विमलोदकम्

तस्मिन् कुण्डे स्नात्वा नरः भुवनेषु शोभते, मान्यश्च भवति। तस्य याम्यदिशि विमलेशः, तथा विमलोदकनामकं कुण्डं चास्ति।

Verse 74

तत्र स्नात्वा विलोक्येशं विमलो जायते नरः । तत्र पाशुपतः सिद्धस्त्र्यंबको नाम नामतः

तत्र स्नात्वा ईशं विलोक्य नरः विमलो जायते। तत्रैव पाशुपतः सिद्धः ‘त्र्यम्बक’ इति नाम्ना प्रसिद्धः।

Verse 75

तदग्रे च कणादेशस्तत्र पुण्योदकः प्रहिः । स्नात्वा काणादकूपे यः कणादेशं समर्चयेत्

तदग्रे कणादेशः, तत्र पुण्योदकः कूपः चास्ति। यः काणादकूपे स्नात्वा कणादेशं समर्चयेत्…

Verse 76

विधिपूर्वं तदभ्यर्च्य प्राप्नुयाच्छिवमंदिरम् । शुभेश्वरश्च तद्याम्यां महाशुभफलप्रदः

तं विधिपूर्वं समभ्यर्च्य शिवमन्दिरं प्राप्नुयात्। तस्य याम्यदिशि शुभेश्वरः, महाशुभफलप्रदः।

Verse 77

तत्र सिद्धः पाशुपतः कपिलर्षिर्महातपाः । तत्रास्ति हि गुहा रम्या कपिलेश्वर संनिधौ

तत्र पाशुपतमार्गे सिद्धः कपिलर्षिर्महातपाः निवसति। कपिलेश्वरस्य संनिधौ रम्या गुहा अपि तत्र विद्यते॥

Verse 78

तां गुहां प्रविशेद्यो वै न स गर्भे विशेत्क्वचित् । तत्र यज्ञोदकूपोस्ति वाजिमेधफलप्रदः

ୟୋ ହି ତାଂ ଗୁହାଂ ପ୍ରବିଶେତ୍ ସ କ୍ୱଚିଦପି ପୁନର୍ଗର୍ଭଂ ନ ପ୍ରବିଶେତ୍। ତତ୍ର ‘ୟଜ୍ଞୋଦ’ ନାମ କୂପୋଽସ୍ତି, ଯଃ ଅଶ୍ୱମେଧଫଲପ୍ରଦଃ॥

Verse 79

ओंकार एष एवासावादिवर्णमयात्मकः । मत्स्योदर्युत्तरे कूले नादेशस्त्वहमेव च

ଏଷ ଏବ ଓଂକାରଃ, ଆଦିବର୍ଣମୟାତ୍ମକସ୍ୱଭାବଃ। ମତ୍ସ୍ୟୋଦର୍ୟା ଉତ୍ତରେ କୂଲେ ଅହମେବ ‘ନାଦେଶ’ ଇତି ପ୍ରଖ୍ୟାତଃ॥

Verse 80

नादेशः परमं ब्रह्म नादेशः परमा गतिः । नादेशः परमं स्थानं दुःखसंसारमोचनम्

ନାଦେଶଃ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ, ନାଦେଶଃ ପରମା ଗତିଃ। ନାଦେଶଃ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ, ଦୁଃଖସଂସାରମୋଚନମ୍॥

Verse 81

कदाचित्तस्य देवस्य दर्शने याति जाह्नवी । मत्स्योदरी सा कथिता स्नानं पुण्यैरवाप्यते

କଦାଚିତ୍ ତସ୍ୟ ଦେବସ୍ୟ ଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ଜାହ୍ନବୀ ଯାତି। ସା ‘ମତ୍ସ୍ୟୋଦରୀ’ ଇତି କଥିତା; ତତ୍ର ସ୍ନାନେନ ମହାପୁଣ୍ୟଂ ଲଭ୍ୟତେ॥

Verse 82

मत्स्योदरी यदा गंगा पश्चिमे कपिलेश्वरम् । समायाति महादेवि तदा योगः सुदुर्लभः

हे महादेवि, मत्स्योदर्यां यदा गङ्गा पश्चिमे कपिलेश्वरं समायाति, तदा सुदुर्लभो योगः प्रादुर्भवति।

Verse 83

उद्दालकेश्वरं लिंगमुदीच्यां कपिलेश्वरात् । तद्दर्शनेन संसिद्धिः परा सर्वैरवाप्यते

कपिलेश्वरात् उदीच्यां उद्दालकेश्वरं नाम लिङ्गम् अस्ति; तद्दर्शनेन सर्वैः परा संसिद्धिरवाप्यते।

Verse 84

तदुत्तरे बाष्कुलीशं लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् । बाष्कुलीशाद्दक्षिणतो लिंगं वै कौस्तुभेश्वरम्

तदुत्तरे बाष्कुलीशं नाम लिङ्गं सर्वार्थसिद्धिदम्; बाष्कुलीशाद् दक्षिणतो वै कौस्तुभेश्वरं नाम लिङ्गम्।

Verse 85

तस्यार्चनेन रत्नौघैर्न वियुज्येत कर्हिचित् । शंकुकर्णेश्वरं लिंगं कौस्तुभेश्वरदक्षिणे

तस्यार्चनेन कर्हिचिदपि रत्नौघैर्न वियुज्येत; कौस्तुभेश्वरदक्षिणे शङ्कुकर्णेश्वरं नाम लिङ्गम्।

Verse 86

संसेव्य परमं ज्ञानं लभेदद्यापि साधकः । अघोरेशो गुहाद्वारि कूपस्तस्योत्तरे शुभः

तं संसेव्य साधकोऽद्यापि परमं ज्ञानं लभेत्; गुहाद्वारि अघोरेशो लिङ्गः, तस्योत्तरे शुभः कूपः।

Verse 87

अघोरोद इति ख्यातो वाजिमेधफलप्रदः । गर्गेशो दमनेशश्च तत्र लिंगद्वयं शुभम्

अघोरोद इति विख्यातं वाजिमेधफलप्रदम् । तत्रैव शुभलिङ्गद्वयं गर्गेशो दमनेशश्च ॥

Verse 88

अनेनैवेह देहेन यत्र तौ सिद्धिमापतुः । तल्लिंगयोः समर्चातः सिद्धिर्भवति वांछिता

अनेनैविह देहेन यत्र तौ सिद्धिमापतुः । तल्लिङ्गयोः समर्चातः सिद्धिर्भवति वाञ्छिता ॥

Verse 89

तद्दक्षिणे महाकुंडं रुद्रावास इति स्मृतम् । तत्र रुद्रेशमभ्यर्च्य कोटिरुद्रफलं लभेत्

तद्दक्षिणे महाकुण्डं रुद्रावास इति स्मृतम् । तत्र रुद्रेशमभ्यर्च्य कोटिरुद्रफलं लभेत् ॥

Verse 90

चतुर्दशी यदापर्णे रुद्रनक्षत्र संयुता । तदा पुण्यतमः कालस्तस्मिन्कुंडे महाफलः

चतुर्दशी यदा पर्णे रुद्रनक्षत्रसंयुता । तदा पुण्यतमः कालस्तस्मिन्कुण्डे महाफलः ॥

Verse 91

रुद्रकुंडे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा रुद्रेश्वरं विभुम् । यत्रतत्र मृतो वापि रुद्रलोकमवाप्नुयात्

रुद्रकुण्डे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा रुद्रेश्वरं विभुम् । यत्रतत्र मृतो वापि रुद्रलोकमवाप्नुयात् ॥

Verse 92

रुद्रस्य नैरृते भागे लिंगं तत्र महालयम् । तदग्रे पितृकूपोस्ति पितॄणामालयः परः

रुद्रस्य नैरृतदिशि प्राङ्गणे महालयाख्यं लिङ्गं प्रतिष्ठितम्। तदग्रे पितृकूपोऽस्ति, स पितॄणां परमोऽऽलयः॥

Verse 93

तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा पिंडान्कूपे परिक्षिपेत् । एकविंशकुलोपेतः श्राद्धकृद्रुद्रलोकभाक्

तत्र श्राद्धं विधाय नरः पिण्डान् कूपे विनिक्षिपेत्। एकविंशतिपुरुषोपेतः श्राद्धकर्ता रुद्रलोकभाग्भवेत्॥

Verse 94

तत्र वैतरणी नाम दीर्घिका पश्चिमानना । तस्यां स्नातो नरो देवि नरकं नैव गच्छति

तत्र वैतरणी नाम दीर्घिका पश्चिमाभिमुखी। तस्यां स्नातो नरो देवि नरकं न कदाचन गच्छति॥

Verse 95

बृहस्पतीश्वरं लिंगं रुद्रकुंडाच्च पश्चिमे । गुरुपुष्यसमायोगे दृष्ट्वा दिव्यां लभेद्गिरम्

रुद्रकुण्डात् पश्चिमे बृहस्पतीश्वरलिङ्गं प्रतिष्ठितम्। गुरुपुष्यसमायोगे तद्दर्शनाद् दिव्यां वाचं लभेत्॥

Verse 96

रुद्रावासाद्दक्षिणतः कामेशं लिंगमुत्तमम् । तद्दक्षिणे महाकुंडं स्नानाच्चिंतित कामदम्

रुद्रावासात् दक्षिणे कामेशाख्यं लिङ्गमुत्तमम्। तद्दक्षिणे महाकुण्डं स्नानात् चिन्तितकामदम्॥

Verse 97

चैत्रशुक्ल त्रयोदश्यां तत्र यात्रा च कामदा । नलकूबर लिंगं च प्राच्यां कामेश्वराच्छुभम्

चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां तत्र या॒त्रा कामदायिनी । प्राच्यां कामेश्वरात् पुण्यं नलकूबरलिङ्गकम् शुभम् ॥

Verse 98

तदुत्तरे पांडवानां पंचलिंगानि सन्मुदे । संवर्तेशस्तदग्रे च श्वेतेशस्तस्य पश्चिमे

तदुत्तरे शुभे देशे पाण्डवानां पञ्च लिङ्गकाः । तदग्रे संवर्तेशोऽस्ति श्वेतेशस्तस्य पश्चिमे ॥

Verse 99

अज्ञानध्वांतपटलीं हरतस्तौ समर्चितौ । तद्दक्षिणेध्वकेशश्च दृष्टो मोहविनाशनः

अज्ञानध्वान्तपटलीं हरतस्तौ समर्चितौ । तद्दक्षिणे ध्वकेशोऽस्ति दृष्टिमात्रेण मोहहा ॥

Verse 100

तत्र सिद्धीश्वरं लिंगं महासिद्धिसमर्पकम् । तत्रैव मंडलेशश्च मंडलेशपदप्रदः

तत्र सिद्धीश्वरं लिङ्गं महासिद्धिप्रदायकम् । तत्रैव मण्डलेशोऽस्ति मण्डलेशपदप्रदः ॥

Verse 110

चामरासक्तहस्ताभिर्दिव्यस्त्रीभिश्च वीज्यते । यदा मत्स्योदरीं यांति स्वर्गलोकाद्दिवौकसः । तदा तेनैव मार्गेण यांति स्त्रीभिर्वृताः सुखम्

चामरासक्तहस्ताभिर्दिव्यस्त्रीभिर्विजीयते । यदा मत्स्योदरीं यान्ति स्वर्गलोकाद्दिवौकसः । तदा तेनैव मार्गेण यान्ति स्त्रीभिर्वृताः सुखम् ॥

Verse 120

आग्नेयं नाम कुंडं च तत्पूर्वेग्निसलोकदम् । आग्नेयेश्वरतः प्राच्यां कुंडं तद्दक्षिणे शुभम्

आग्नेयं नाम कुण्डं विद्यते; तस्य पूर्वेऽग्निलोकप्रदं कुण्डान्तरम्। आग्नेयेश्वरात् प्राच्यां कुण्डं, तस्य दक्षिणे च शुभं कुण्डम्।

Verse 130

अपराधसहस्रं तु नश्येत्तस्य समर्चनात्

तस्य सम्यक्-समर्चनात् अपराधसहस्रं नश्यति निश्चयेन।

Verse 140

तदुत्तरे हलीशेशः सर्वव्याधिनिपूदनः । शिवेश्वरः शिवकरस्तुंगनाम्नश्च दक्षिणे

तदुत्तरे हलीशेशः सर्वव्याधिनिपूदनः। दक्षिणे तु शिवेश्वरः शिवकरः स्तुङ्गनामापि विश्रुतः।

Verse 150

तत्र जागरणं कृत्वाऽशोकाष्टम्यां मधौ नरः । न जातु शोकं लभते सदानंदमयो भवेत्

तत्र मधौ अशोकाष्टम्यां जागरणं कृत्वा नरः। न जातु शोकं लभते, सदानन्दमयो भवेत्।

Verse 160

तदुत्तरे मतंगेशो गानविद्याप्रबोधकः । मतंगेशस्य वायव्ये नानालिंगानि सर्वतः

तदुत्तरे मतङ्गेशो गानविद्याप्रबोधकः। मतङ्गेशस्य वायव्ये नानालिङ्गानि सर्वतः।

Verse 170

ग्रहणानंतरे स्नानं दंडखातेति पुण्यदम् । जैगीषव्य गुहा तत्र तत्र लिंगं तदाह्वयम्

ग्रहणानन्तरं तत्र स्नानं परमं पुण्यप्रदम्; स देशो दण्डखात इति प्रसिद्धः। तत्रैव जैगीषव्यगुहा विद्यते, तत्र प्रतिष्ठितं लिङ्गं तन्नाम्ना ख्यातम्॥

Verse 180

तदीशानेवधूतेशो योगज्ञानप्रवर्तकः । तीर्थं चैवावधूतेशं सर्वकल्मषनाशकृत्

तस्य ईशानदिशि अवधूतेशो विराजते, यो योगज्ञानस्य प्रवर्तकः। तत्रैव अवधूतेशतीर्थं च, यत् सर्वकल्मषनाशनम्॥

Verse 190

तदुत्तरे चर्चिकाया देव्याः संदर्शनं शुभम् । रेवतेश्वर लिंगं च चर्चिकाग्रेण शांतिकृत्

तस्योत्तरे चर्चिकादेव्याः शुभं दर्शनं लभ्यते। तत्रैव रेवतेश्वरलिङ्गं च; चर्चिकासन्निधौ तदुपगमात् शान्तिः प्राप्यते॥

Verse 200

चित्रगुप्तेश्वरं लिंगं तदुदीच्यामघापहम् । चित्रगुप्तेश्वरात्पश्चाद्यो दृढेशो महाफलः

तदुदीच्यां चित्रगुप्तेश्वरं लिङ्गं पापापहम्। चित्रगुप्तेश्वरात् परतः दृढेशोऽस्ति, यः महाफलप्रदः॥

Verse 210

तदग्रे तारकेशश्च तदग्रे स्वर्णभारदः । तदुत्तरे मरुत्तेशः शक्रेशश्च तदग्रतः

तदग्रे तारकेशोऽस्ति, तदग्रे स्वर्णभारदः। तदुत्तरे मरुत्तेशः, तदग्रतः शक्रेशोऽपि विराजते॥

Verse 220

देवस्य दक्षिणे भागे तत्र वापी शुभोदका । तदंबुप्राशनं नृणामपुनर्भवहेतवे

देवस्य दक्षिणभागे तत्र शुभोदका वापी वर्तते। तस्याम्बुप्राशनं नृणामपुनर्भवहेतुः भवति॥

Verse 230

अलर्केशः समभ्यर्च्यः शुक्रेशात्पूर्वदिक्स्थितः । मदालसेश्वरस्तत्र तत्पूर्वे सर्वविघ्नहृत्

शुक्रेशात् पूर्वदिक्स्थितोऽलर्केशः समभ्यर्च्यः। तत्रैव मदालसेश्वरः, तत्पूर्वे सर्वविघ्नहृत्॥

Verse 240

विशालाक्षीश्वरं लिंगं तत्रैव क्षेत्रवस्तिदम् । जरासंधेश्वरं लिंगं तद्याम्यां ज्वरनाशनम्

तत्रैव विशालाक्षीश्वरं लिङ्गं क्षेत्रवस्तिदं वर्तते। तद्याम्यां जरासन्धेश्वरं लिङ्गं ज्वरनाशनम्॥

Verse 250

तद्दक्षिणे च केदारो रुद्रानुचरताप्रदः । चंद्रसूर्यान्वयैर्भूपैः केदाराद्दक्षिणापथे

तद्दक्षिणे केदारो वर्तते, रुद्रानुचरतां प्रददाति। केदारात् दक्षिणापथे चन्द्रसूर्यान्वयैर्भूपैः सम्बन्धितानि तीर्थानि सन्ति॥

Verse 260

यात्रया सर्व लिंगानां यत्फलं तदवाप्यते । तपसश्चापि योगस्य सिद्धिदा साऽवनीपरा

अस्यां यात्रायां सर्वलिङ्गानां यत्फलं तदेवावाप्यते। सा चावनीपरा यात्रा तपसो योगस्य च सिद्धिदा भवति॥

Verse 270

स्वर्गापवर्गयोर्दात्री दृष्टा देहांतसेविता । मम प्रियतमा देवि त्वमेव तपसो बलात्

हे देवि! त्वं स्वर्गापवर्गयोर्दात्री, देहान्तपर्यन्तं सेव्या द्रष्टव्या च। तपोबलात् त्वमेव मम प्रियतमा।

Verse 280

सर्वलिंगमयाध्यायं योऽमुं नित्यं जपेत्सुधीः । न तं यमो न तं दूता नैनमंहोपि बाधते

सर्वलिङ्गमयमध्यायमिमं यः सुधीर्नित्यं जपेत्, तं न यमो न तस्य दूता गृह्णन्ति; नैनमंहोऽपि बाधते।

Verse 290

महापापानि पापानि ज्ञाताज्ञातानि भूरिशः । उपपापानि पापानि मनोवाक्कायजान्यपि

महापापानि च पापानि, ज्ञाताज्ञातानि भूरिशः; उपपापानि च पापानि, मनोवाक्कायजान्यपि—सर्वाण्येतानि।

Verse 297

स्कंद उवाच । इति नंदिवचः श्रुत्वा देवो देवी समायुतः । दिव्यं रथं समारुह्य निर्जगाम त्रिविष्टपात्

स्कन्द उवाच—इति नन्दिवचः श्रुत्वा देवो देवीसमायुतः। दिव्यं रथं समारुह्य निर्जगाम त्रिविष्टपात्॥